پیش‌نویس:تعیین زمان ظهور امام مهدی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>تعیین زمان ظهور امام مهدی؛</big>''' بعد از غیبت کبرا و قبل از قیام برای برپایی قسط و حکومت عدل جهانی.<ref group="دیدگاه">بخش زیادی از محتوای تهیه شده خارج از موضوع است. بیش از ۶۰ درصد متن به تبارشناسی واژگان (ظهور، قیام، خروج، بعث) اختصاص دارد. بخش‌های واژه‌شناسی باید در مقاله اصلی امام مهدی قرار گیرند. مقاله‌ای با این عنوان باید مستقیماً به تاریخچه تعیین وقت (توقیت)، احادیث نهی از تعیین وقت، مدعیانی که در تاریخ وقت تعیین کرده‌اند و به اجمال بحث بداء بپردازد. همچنین پیامدهای تعیین وقت و...

روی تاریخچه، دلایل کلامی نهی از تعیین وقت، و تحلیل‌های تاریخیِ پیرامون این موضوع تمرکز شود.</ref>

تعیین زمان ظهور امام مهدی از مباحث چالش‌برانگیز مهدویت است که در روایات به طور دقیق نامشخص دانسته شده است و آموزه نهی از توقیت بر آن تأکید دارد. با وجود شهرت ذهنی ظهور در روز جمعه، روایات مربوط به روز شنبه از نظر تعداد و اعتبار قوی‌تر هستند. بر این اساس، هرگونه وقت‌تعیین دقیق برای ظهور نادرست است و احتمال وقوع آن در دو مرحله نخست برای یاران خاص و سپس برای عموم و در روزهای متفاوت وجود دارد.

== '''باور به ظهور امام مهدی''' <ref group="دیدگاه">عنوان فکر میکنم دقیق نباشد «باور به ظهور منجی در ادیان» بهتر نیست؟

اصل متن به شکل زیر تقریر شود بهتر نیست؟

باور به ظهور منجی و موعود در آخرالزمان، مفهومی مشترک در میان پیروان اغلب ادیان و مکاتب است. این مفهوم در سنت‌های مختلف دینی با نام‌های گوناگونی شناخته می‌شود و....</ref> ==

باور به ظهور منجی و موعود آخرالزمان که هدایت‌گر بشر حیران امروز به سوی هدف والای الهی و امید به آینده روشن جهان است، مفهومی آشنا برای اکثریت قریب به اتفاق پیروان همه ادیان و مکاتب است.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۷۲؛ [https://www.ensani.ir/fa/article/374938/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AB%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%AD-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%B9%D8%AA%DB%8C%D9%82-%D9%88-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C شاکری زواردهی و فقیه خراسانی، «بررسی و اثبات یکی بودن مهدی و ماشیح با تطبیق پیشگویی‌های عصر ظهور در عهد عتیق و منابع اسلامی»، ۱۳۹۶ش، ص۲۳۲.]</ref> این منجی در عهد عتیق و در بین یهودیان با نام‌های مختلفی مانند عبد یهوه، شاه عادل، شبان، پادشاه موعود، خداوند، پسر خدا، انسان، پسر انسان، پرهیزگار، برگزیده مسیحا یا ماشیح یاد شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/374938/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AB%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D8%AD-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%B9%D8%AA%DB%8C%D9%82-%D9%88-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C شاکری زواردهی و فقیه خراسانی، «بررسی و اثبات یکی بودن مهدی و ماشیح با تطبیق پیشگویی‌های عصر ظهور در عهد عتیق و منابع اسلامی»، ۱۳۹۶ش، ص۲۳۲.]</ref> زرتشت‌ها در انتظار سوشیانت،<ref>جمعی از نویسندگان، گونه‌شناسی اندیشه منجی موعود در ادیان، ۱۳۸۹ش، ص۳۶-۴۴.</ref> مسیحیان در انتظار بازگشت عیسی مسیح،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/12658/%d8%a7%d8%ae%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%86%d8%a8%d8%b1%d8%af-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%d8%ae%d8%b1%d8%a7%d9%84%d8%b2%d9%85%d8%a7%d9%86 اقلیدی‌نژاد، «آخرین نبرد در آخرالزمان»، ۱۳۸۱ش، ص۷۴.]</ref> هندوها در انتظار دهمین اَوَتاره با نام کَلْکی یا کَلکین<ref>[https://www.tkalam.ir/article_39080.html قرائی و کریم‌پور، «موعود آخرالزّمان در دين هندو»، ۱۳۹۷ش، ص۳۰-۲۸.]</ref> و مسلمانان نیز در انتظار امام مهدی هستند.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۷۲.</ref>

== '''تبارشناسی ظهور در منابع اسلامی''' ==

موعودباوری به‌عنوان بالاترین آموزه در فرهنگ سترگ امامان معصوم، دارای واژگان و اصطلاحاتی چند است که برخی متناسب معارف این اندیشه و باور، معنایی خاص به خود گرفتند.<ref>[https://2.189.160.148/fa/article/357507/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C سلیمیان، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی(ع) در منابع اسلامی»، ۱۳۹۵ش، ص۸.]</ref>

=== '''ظهور''' ===

ظهور در لغت جمع ظهر و به معنای رو، سطح و ظاهر است. معادل مصدر عربی ظهور، به معنای نمود و صور ظاهرنما است. در معنای اصطلاحی، ظهور در برابر خفا قرار می‌گیرد. در موضوع مهدویت، منظور از ظهور، نمایان شدن امام مهدی پس از یک دوره زندگی طولانیِ پنهانی است که دو جنبه از آشکار شدن، به منظور قیام و استقرار حکومت عدل جهانی را دربردارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1795446/%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%AC کاظمی و موسوی، «وضعیت شیعیان قبل از ظهور امام مهدی(عج)»، ۱۳۹۹ش، ص۶۶.]</ref>

درباره چگونگی این آشکار شدن، هرچند سخنی دقیق و روشن در روایات ذکر نشده است؛ اما با توجه به آنکه این ظهور، پایان غیبت امام دانسته شده، می‌توان آشکار شدن را برپایه روایاتی که به چگونگی غیبت اشاره کرده‌اند، تعریف کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1721226/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C سلیمیان، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی علیه السّلام در منابع اسلامی»، ۱۳۹۶ش، ج۲، ص۱۵۱-۱۵۰.]</ref>

ظهور و مشتقات آن با بررسی روایات به معانی زیر آمده است:

# '''آشکار شدن امام مهدی:''' إِنَّ لِلْقَائِمِ غَيْبَةً قَبْلَ ظُهُورِهِ؛ برای قائم غیبتی پیش از ظهور او است.

# '''آشکار شدن دولت حق:''' یا شَوْقاهُ إِلى رُؤْیَتِهِمْ فی حالِ ظُهُورِ دَوْلَتِهِمْ؛ چقدر مشتاق دیدار آنها هستم آن زمان که دولت آنها آشکار شود.

# '''آشکار شدن گشایش:''' وَ کَتَبْتُ أَسْأَلُهُ عَنِ الْفَرَجِ مَتى یَکُونُ؟ فَخَرَجَ إِلَیَّ: کُذِّبَ الْوَقَّاتُونَ؛ و نوشتم در آن از فرج پرسیدم کی خواهد بود؟ پس توقیعی برای من رسید که: وقت‌گذاران دروغ گفتند.

# '''پیروزی امام زمان و حکومت‌ او:''' وَ کَذلِکَ قائِمُنا أَهْلَ الْبَیْتِ ... یَظْهَرُ عَلى مَنْ یَظْهَرُ؛ این‌گونه است قائم ما اهل‌بیت پس چون او آشکار شد بر آن کس که باید، چیره خواهد شد.<ref>[https://2.189.160.148/fa/article/357507/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C سلیمیان، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی(ع) در منابع اسلامی»، ۱۳۹۵ش، ص۱۰-۹.]</ref>

=== '''قیام''' ===

از مشهورترین تعبیرها برای انقلاب جهانی امام مهدی در منابع روایی شیعه مفهوم و واژه قیام است. قیام به معنی ایستادن است. در اصطلاح به معنای نهضت جهانی امام مهدی برابر ستمگران، برای برپایی عدل و قسط در سرار جهان است.<ref>[https://2.189.160.148/fa/article/357507/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C سلیمیان، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی(ع) در منابع اسلامی»، ۱۳۹۵ش، ص۱۰.]</ref>

# ظهور غیر از قیام است و مرحله‌ای پیش از آن به شمار می‌رود. برخی روایات در این زمینه عبار تند از: قیام، مرحله پس از ظهور<ref>کلینی، الکافی، ۱۳۶۵ش، ج۱، ص۳۴۳، ح۳۰.</ref>، خروج مهدی شبیه خروج پیامبر<ref>نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۱۹۸، ح۹، ص۱۹۹، ح۱۴، ص۲۴۳، ح۴۳.</ref>، نپذیرفتن توبه پس از آغاز قیام.<ref>صدوق، کمال‌الدین و تمام النعمه، ۱۳۹۵ق، ج۱، ص۱۸ و ۳۰.</ref>

# هرچند در شماری از روایات، لفظ ظهور به معنای قیام نیز به کار رفته است. از این‌رو، قیام و ظهور هم‌معنا و در یک زمان و مکان اتفاق می‌افتد.

# تفاوت ظهور با قیام، هماهنگ با آموزه‌های دینی و منطق اهل‌بیت است. یکی دانستن آن دو به این معنا است که امام به محض ظهور، قیام جهانی را آغاز کند؛ حال آنکه چنین قیام عظیمی نیازمند مقدماتی از جمله پذیرش آگاهانه و انتخابی مردم، نه اجباری و ترس از شمشیر است.

# اگرچه فراهم شدن ۳۱۳ یار خاص از شرایط ظهور شمرده شده، اما در برخی روایات، گردآمدن یاوران برای یاری در قیام جهانی پس از ظهور دانسته شده است؛ چه اینکه در روایات الزامی نشده که همه یاوران پیش از ظهور، شرایط یاری را به دست آورند.<ref>[https://2.189.160.148/fa/article/357507/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C سلیمیان، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی(ع) در منابع اسلامی»، ۱۳۹۵ش، ص۱۸-۱۷.]</ref>

برخی روایات به ویژه از منابع اهل‌سنت حاکی از آن است که امام پیش از آشکار شدن رسمی در مسجد الحرام، در مدینه ظهور کرده است؛ دیدگاهی که با ناگهانی بودن ظهور و روایات مربوط به آن، هیچ سازگاری ندارد.<ref>[https://2.189.160.148/fa/article/357507/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C سلیمیان، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی(ع) در منابع اسلامی»، ۱۳۹۵ش، ص۱۸.]</ref>

=== '''خروج''' ===

از دیگر مفاهیم خروج است که گاهی به معنی ظهور و در اکثر روایات به معنی قیام است. خروج در لغت، به معنای بیرون شدن است. در اصطلاح به معنای ظهور یا قیام می‌باشد. این واژه در روایات اهل‌سنت به‌طور قطع به معنای قیام است و لزوم مقصود ظهور امام مهدی، براساس دیدگاه شیعه نخواهد بود.<ref>[https://2.189.160.148/fa/article/357507/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C سلیمیان، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی(ع) در منابع اسلامی»، ۱۳۹۵ش، ص۱۸.]</ref> در روایات و سخنان دانشمندان دینی، خروج بیشتر همان قیام است.<ref>صدوق، کمال‌الدین و تمام النعمه، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۶۴۹؛ صدوق، خصال، ۱۴۰۳ق، ج۱، ۳۰۳.</ref> البته در برخی روایات از امام محمد بن جعفر، امام جعفر بن موسی و ذهنیت یاران اهل‌بیت بیشتر خروج به معنای ظهور آمده است. البته در برخی روایات ینز خرج به معنای رجع آمده است.<ref>[https://2.189.160.148/fa/article/357507/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C سلیمیان، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی(ع) در منابع اسلامی»، ۱۳۹۵ش، ص۲۰-۱۹.]</ref>

=== '''بَعْث''' ===

در برخی از روایات، از واژه بَعْث(برانگیختن) و واژه اَمْر(فرمان الهی) در جهت اشاره به ظهور استفاده شده است.<ref>رضوی، «بررسی تطبیقی و تحلیلی نشانه‌های ظهور حضرت مهدی(عج) در دیدگاه اهل‌سنت و امامیه شبه قاره(سده اخیر)»، ۱۴۰۳ش، ص۱۵-۱۴.</ref> البته واژه بَعْث مفهومی گسترده و فرایر دارد و هر سه واژه قبلی را شامل می‌شود. برانگیختنی که در آن بعد از ظهور، دست به قیامی جهانی خواهد زد.<ref>[https://2.189.160.148/fa/article/357507/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%98%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C سلیمیان، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی(ع) در منابع اسلامی»، ۱۳۹۵ش، ص۲۰.]</ref>

== '''زمان و مکان ظهور''' <ref group="دیدگاه">تقریبا لحن تمام مقاله شبیه به مقالات پژوهشی و با استنباط و تحلیل همراه است:

«در برخی روایات…». در ویکی باید از منابع ثانویه (کتاب‌های پژوهشی، مقالات دانشگاهی و ...) استفاده کرد، نه اینکه نویسنده خود احادیث را تحلیل کرده و بگوید «روایات روز شنبه معتبرتر است». بررسی اعتبار روایات کار فقها است. شما باید نظرات و تحلیل های آنها را گزارش کنید.</ref> ==

تعیین زمان ظهور امام مهدی به طور دقیق معلوم نیست. از جمله آسیب‌های جدی جامعۀ مهدوی، تعیین وقت برای ظهور امام مهدی است. در منابع مهدوی روایات متعددی دربارۀ نکوهش تعیین وقت برای زمان ظهور او وجود دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1002917/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%88%D9%82%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE رنجبری حیدرباغی، «گزارشی از توقیت‌ها در گستره تاریخ»، ۱۳۹۲ش، ص۲۳.]</ref>

با وجود کثرت باور که جمعه روز ظهور امام مهدی است، تنها یک روایت از شیخ صدوق در کتاب الخصال در این مورد وجود دارد. روایت ظهور در روز جمعه از جهت تفرد روایت، «شاذّ»، اما از جهت شهرت آن در باور مردم مشهور به معنای عام است. روایات بیانگر وقوع ظهور در روز شنبه که در این زمینه مجموعاْ پنج روایت وجود دارد از لحاظ تعدد نقل، مشهور به معنای خاص و از نظر تعدد راویان، از قوّت بیشتری برخوردار است. از این رو، روایات مربوط به وقوع ظهور در روز شنبه، معتبرتر از روایت روز جمعه است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1087974/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 ربیع نتاج و همکاران، «بررسی روایات تعیین روز ظهور»، ۱۳۹۴ش، ص۱۱۳ و ۱۱۷ و ۱۲۰.]</ref>

 

انتساب روز جمعه به امام مهدی، و نیز تولد ایشان در این روز و ورود دعای ندبه در روز جمعه، از عوامل مهم تقویت و شهرت ذهنیت ظهور در روز جمعه است. در این میان، دو کتاب بحارالانوار و مفاتیح‌الجنان در گسترش این ذهنیت نقش مهمی داشتند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1087974/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 ربیع نتاج و همکاران، «بررسی روایات تعیین روز ظهور»، ۱۳۹۴ش، ص۱۲۰.]</ref>

 

همچنین روایاتی قیام آن امام را در سال‌های فرد، روز عاشورا، نوروز از ایام سال، روز جمعه و شنبه از ایام هفته و پس از نماز عشاء از اوقات روز می‌دانند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86#%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AD%D8%AA%D9%85%DB%8C «ظهور امام زمان»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref><ref group="دیدگاه">با این همه تجربه نگارش مقاله در ایران پدیا و همکاری های ارزشمند شما، چرا از ویکی شیعه استفاده کرده‌اید؟؟؟؟</ref>

 

 

# '''مرحله اول:''' ظهور برای یاران خاص آن امام، یعنی همان ۳۱۳ نفر که در روز جمعه انجام می‌شود.

# '''مرحله دوم:''' برای عموم مردم عالم است که احتمالاْ در روز شنبه صورت می‌گیرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1087974/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 ربیع نتاج و همکاران، «بررسی روایات تعیین روز ظهور»، ۱۳۹۴ش، ص۱۲۰.]</ref>

 

براساس برخی روایات ظهور به معنای مرحله اول در کوه ذی‌طوی که در اطراف مکه است، اتفاق می‌افتد.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۲، ص۳۰۶.</ref>

 

== '''آسیب‌شناسی تعیین زمان ظهور''' <ref group="دیدگاه">علاوه بر اینکه خیلی بیش از این بحث دارد لحن این متن شبیه خطابه و نصیحت است. ویکی باید پیامدها را بگوید و عبور کند بدون توصیه و دستور و تذکر

 

اگر منتظران، ظهور را تنها در روز جمعه انتظار بکشند و امام در روز شنبه ظهور کند، ممکن است گروهی آن را باور نکنند و روند ظهور با مشکل مواجه شود. بنابراین در کنار پرداختن به روز جمعه، از معرفی روز شنبه به‌عنوان روز ظهور –دست‌کم در حد یک احتمال- نباید غفلت کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1087974/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1 ربیع نتاج و همکاران، «بررسی روایات تعیین روز ظهور»، ۱۳۹۴ش، ص۱۲۰.]</ref>

* اقلیدی‌نژاد، علی، «آخرین نبرد در آخرالزمان»، معرفت، سال۱۱، شماره۵۹، ۱۳۸۱ش.

* جمعی از نویسندگان، گونه‌شناسی اندیشه منجی موعود در ادیان، قم، دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۸۹ش.

* ربیع نتاج، سیدعلی‌اکبر و همکاران، «بررسی روایات تعیین روز ظهور»، حدیث‌پژوهی، سال۷، شماره۱۳، ۱۳۹۴ش.

* رضوی، سیدعباس، «بررسی تطبیقی و تحلیلی نشانه‌های ظهور حضرت مهدی(عج) در دیدگاه اهل‌سنت و امامیه شبه قاره(سده اخیر)»، پایان‌نامه سطح چهار حوزه علمیه، جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه - مدرسه تخصصی فقه و معارف اسلامی، ۱۴۰۳ش.

* رنجبری حیدرباغی، احمد، «گزارشی از توقیت‌ها در گستره تاریخ»، پژوهش‌های مهدوی، سال۲، شماره۵، ۱۳۹۲ش.

* سلیمیان، خدامراد، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی(ع) در منابع اسلامی»، مشرق موعود، سال۱۰، شماره۳۸، ۱۳۹۵ش.

* سلیمیان، خدامراد، «تبارشناسی واژگانی «ظهور» مهدی علیه السّلام در منابع اسلامی»، همایش بین‌المللی دکترین مهدویت پیشگویی‌های آخرالزمان از دیدگاه ادیان ابراهیمی (مجموعه مقالات دوازدهمین همایش بین‌المللی دکترین مهدویت)، ۱۳۹۶ش.

* شاکری زواردهی، روح‌الله؛ فقیه خراسانی، فاطمه‌زهرا، «بررسی و اثبات یکی بودن مهدی و ماشیح با تطبیق پیشگویی‌های عصر ظهور در عهد عتیق و منابع اسلامی»، مشرق موعود، سال۱۲، شماره۴۲، ۱۳۹۶ش.

* صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه، کمال‌الدین و تمام النعمه، قم، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۹۵ق.

* صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه، خصال، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۰۳ق.

* «ظهور امام زمان»، وب‌سایت ویکی شیعه، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۴۰۳ش.  

* قرائی، فیاض؛ کریم‌پور، سعید، «موعود آخرالزّمان در دين هندو»، تحقیقات کلامی، سال۶، شماره۲۱، ۱۳۹۷ش.

* کاظمی، شاهده پروین؛ موسوی، سیدفاطمه، «وضعیت شیعیان قبل از ظهور امام مهدی(عج)»، موعودپژوهی، سال۲، شماره۴، ۱۳۹۹ش.

* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۵ش.

* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.

* نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبه، تهران، مکتبه الصدوق، ۱۳۹۷ق.