بدون خلاصۀ ویرایش |
ایجاد لینک داخلی |
||
| (۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۳۲۱: | خط ۳۲۱: | ||
=== پوشاک سنتی قوم هزاره === | === پوشاک سنتی قوم هزاره === | ||
==== پوشاک سنتی مردان هزاره ==== | ==== پوشاک سنتی مردان هزاره ==== | ||
لباس سنتی مردان هزاره از چند بخش اصلی تشکیل شده که هر کدام کارکرد خاص خود را دارد. پیراهن بلند و گشاد که بهطور معمول از پارچهٔ پنبهای تهیه میشود و در دو نوع بدون یقه و یقهدار وجود دارد. شلوار گشاد که از کمر تا مچ پا را میپوشاند و بهجای کش از نخ ضخیم (ایزاربند) برای محکمکردن آن استفاده میشود. جلیقه یا واسکت، روی پیراهن پوشیده میشود که در مناطق مختلف ممکن است تفاوتهای جزئی داشته باشد. برای هوای سردتر، جاکت و کت به این مجموعه اضافه میشود.<ref>علیآبادی، جامعه و فرهنگ افغانستان، ۱۳۹۵ش، ص 294-297.</ref> | لباس سنتی مردان هزاره از چند بخش اصلی تشکیل شده که هر کدام کارکرد خاص خود را دارد. پیراهن بلند و گشاد که بهطور معمول از پارچهٔ پنبهای تهیه میشود و در دو نوع بدون یقه و یقهدار وجود دارد. شلوار گشاد که از کمر تا مچ پا را میپوشاند و بهجای کش از نخ ضخیم (ایزاربند) برای محکمکردن آن استفاده میشود. جلیقه یا واسکت، روی پیراهن پوشیده میشود که در مناطق مختلف ممکن است تفاوتهای جزئی داشته باشد. برای هوای سردتر، جاکت و کت به این مجموعه اضافه میشود.<ref>علیآبادی، جامعه و فرهنگ افغانستان، ۱۳۹۵ش، ص 294-297.</ref> | ||
| خط ۳۳۶: | خط ۳۳۴: | ||
* '''زیورآلات''': زیورآلات نقرهای، بخش جداییناپذیر پوشش سنتی زنان هزاره است. برای مثال پیکی (نیمدایرهٔ پیشانی) با منگولههای زرین، طوق و جودانه (گردنبندهای چندطبقه با آویزهای سلسلهوار)، بالی و سلسله (نوارهای تزئینی گوش و پیشانی) و تیقی چیغی (حمایل مزین به سکه) از جملهٔ این زیورآلات محسوب میشوند. هر یک از این قطعات علاوه بر کارکرد تزئینی، معانی نمادین خاصی دارند و اغلب بهعنوان جهیزیه و سرمایهٔ خانواده محسوب میشوند. [[انگشتر]]ها و [[گوشواره]]ها بهطور معمول از [[نقره]] ساخته میشوند و با سنگهایی مانند [[عقیق]]، [[فیروزه]] و [[لاجورد]] تزیین میشوند. | * '''زیورآلات''': زیورآلات نقرهای، بخش جداییناپذیر پوشش سنتی زنان هزاره است. برای مثال پیکی (نیمدایرهٔ پیشانی) با منگولههای زرین، طوق و جودانه (گردنبندهای چندطبقه با آویزهای سلسلهوار)، بالی و سلسله (نوارهای تزئینی گوش و پیشانی) و تیقی چیغی (حمایل مزین به سکه) از جملهٔ این زیورآلات محسوب میشوند. هر یک از این قطعات علاوه بر کارکرد تزئینی، معانی نمادین خاصی دارند و اغلب بهعنوان جهیزیه و سرمایهٔ خانواده محسوب میشوند. [[انگشتر]]ها و [[گوشواره]]ها بهطور معمول از [[نقره]] ساخته میشوند و با سنگهایی مانند [[عقیق]]، [[فیروزه]] و [[لاجورد]] تزیین میشوند. | ||
===== تفاوتهای نسلی و موقعیتی ===== | ===== '''تفاوتهای نسلی و موقعیتی''' ===== | ||
پوشش زنان مسن با رنگهای تیره و طرحهای ساده از لباس زنان جوان با رنگهای شاد و طرحهای پرنقشونگار متمایز میشود. لاته (چادر محلی) بهعنوان پوشش روزمره استفاده میشود، در حالیکه چادرهای تزئینی برای مراسم خاص، نگهداری میشوند. امروزه گرچه برخی دختران جوان به پوشش مدرن مانند [[مانتو]] و شلوار روی آوردهاند، اما این پوشش سنتی در مناطق روستایی همچنان بهعنوان نماد هویت فرهنگی حفظ شده است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/361566/لباس-های-سنتی-زنان-و-مردان-هزاره «لباسهای سنتی زنان و مردان هزاره»، وبسایت تبیان.]</ref> | پوشش زنان مسن با رنگهای تیره و طرحهای ساده از لباس زنان جوان با رنگهای شاد و طرحهای پرنقشونگار متمایز میشود. لاته (چادر محلی) بهعنوان پوشش روزمره استفاده میشود، در حالیکه چادرهای تزئینی برای مراسم خاص، نگهداری میشوند. امروزه گرچه برخی دختران جوان به پوشش مدرن مانند [[مانتو]] و شلوار روی آوردهاند، اما این پوشش سنتی در مناطق روستایی همچنان بهعنوان نماد هویت فرهنگی حفظ شده است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/361566/لباس-های-سنتی-زنان-و-مردان-هزاره «لباسهای سنتی زنان و مردان هزاره»، وبسایت تبیان.]</ref> | ||
| خط ۴۱۴: | خط ۴۱۲: | ||
قیام موسوم به گاوسوار، بهعنوان سومین مرحله از مقاومت هزارهها در برابر ستم سیستماتیک حکومت کابل شکل گرفت. عامل اصلی این قیام، تحمیل مالیاتهای سنگین، بهویژه [[مالیات روغن حیوانی]]، بر جامعهٔ هزاره بود که در پی کمبود روغن نباتی و فساد اداری، بهجای تأمین منابع جایگزین، به مردم این قوم تحمیل شد. بر اساس قوانین دولتی، مردم موظف بودند در برابر هر رأس دام، مقدار مشخصی روغن زرد پرداخت کنند، اما مأموران با بهانهٔ ضایعات حملونقل، مقادیر بیشتری میگرفتند. این سیاست همراه با مالیاتهای دیگر نظیر [[خسبری]] (مالیات بر زمینهای کشاورزی)، [[شاخپولی]] (مالیات بر حیوانات)، [[گندمگُدام]] (نوعی مالیات سراسری)، [[کلهپولی]] (مالیات بر انسان)، [[سرچربی بیبی و ملکه]] '''('''نوعی مالیات برای مصارف خانواده شاهی) و کوچی، فشار اقتصادی بیسابقهای بر هزارهها وارد ساخت و موجبات فرار بسیاری از روستاها را فراهم آورد.<ref>دولتآبادی، هزارهها از قتلعام تا احیای هویت، 1384ش، ص 362-370.</ref> | قیام موسوم به گاوسوار، بهعنوان سومین مرحله از مقاومت هزارهها در برابر ستم سیستماتیک حکومت کابل شکل گرفت. عامل اصلی این قیام، تحمیل مالیاتهای سنگین، بهویژه [[مالیات روغن حیوانی]]، بر جامعهٔ هزاره بود که در پی کمبود روغن نباتی و فساد اداری، بهجای تأمین منابع جایگزین، به مردم این قوم تحمیل شد. بر اساس قوانین دولتی، مردم موظف بودند در برابر هر رأس دام، مقدار مشخصی روغن زرد پرداخت کنند، اما مأموران با بهانهٔ ضایعات حملونقل، مقادیر بیشتری میگرفتند. این سیاست همراه با مالیاتهای دیگر نظیر [[خسبری]] (مالیات بر زمینهای کشاورزی)، [[شاخپولی]] (مالیات بر حیوانات)، [[گندمگُدام]] (نوعی مالیات سراسری)، [[کلهپولی]] (مالیات بر انسان)، [[سرچربی بیبی و ملکه]] '''('''نوعی مالیات برای مصارف خانواده شاهی) و کوچی، فشار اقتصادی بیسابقهای بر هزارهها وارد ساخت و موجبات فرار بسیاری از روستاها را فراهم آورد.<ref>دولتآبادی، هزارهها از قتلعام تا احیای هویت، 1384ش، ص 362-370.</ref> | ||
[[ابراهیم | [[ابراهیم گاوسوار]] با مشاهدهٔ این ستمها، ابتدا از طریق شکایت به مراجع حکومتی اقدام کرد، اما با بیتوجهی و زندان مواجه شد. وی سپس با سازماندهی مقاومت مسلحانه، به قلعهٔ نظامی القان، حمله و دولت را وادار به مذاکره کرد. حکومت مرکزی با ترس از گسترش قیام، با وعدههایی نظیر لغو مالیات، ساخت مدارس و کلینیکها و برکناری [[محمدهاشم]] خان (نخستوزیر وقت)، بهطور موقت تن به مصالحه داد. اگرچه قیام گاوسوار به ظاهر پایان یافت، اما زمینهٔ همگرایی گستردهتر میان گروههای عدالتخواه، از جمله تلاشهای بعدی سیداسماعیل بلخی و متحدان وی را فراهم ساخت.<ref>دولتآبادی، هزارهها از قتلعام تا احیای هویت، 1385ش، ص 384-395.</ref> | ||
=== مرحلهٔ چهارم؛ مقاومت و جهاد هزارهها (دههٔ ۱۹۷۰ میلادی) === | === مرحلهٔ چهارم؛ مقاومت و جهاد هزارهها (دههٔ ۱۹۷۰ میلادی) === | ||
| خط ۴۲۶: | خط ۴۲۴: | ||
=== مرحلهٔ پنجم؛ مقاومت غرب کابل و گفتمان عدالتخواهی (دههٔ ۱۹۹۰ میلادی) === | === مرحلهٔ پنجم؛ مقاومت غرب کابل و گفتمان عدالتخواهی (دههٔ ۱۹۹۰ میلادی) === | ||
هزارهها در طول تاریخ افغانستان همواره قربانی تبعیضهای قومی و مذهبی بودهاند. پس از سقوط حکومت [[نجیبالله]] و تشکیل [[دولت اسلامی افغانستان]] توسط مجاهدین، بار دیگر از مشارکت عادلانه در قدرت محروم شدند. این امر موجب شکلگیری [[گفتمان عدالتخواهی]] به رهبری عبدالعلی | هزارهها در طول تاریخ افغانستان همواره قربانی تبعیضهای قومی و مذهبی بودهاند. پس از سقوط حکومت [[نجیبالله]] و تشکیل [[دولت اسلامی افغانستان]] توسط مجاهدین، بار دیگر از مشارکت عادلانه در قدرت محروم شدند. این امر موجب شکلگیری [[گفتمان عدالتخواهی]] به رهبری [[عبدالعلی مزاری]]، دبیرکل حزب وحدت اسلامی شد که خواستار احقاق حقوق سیاسی، اجتماعی و مذهبی هزارهها و شیعیان افغانستان بود. | ||
==== مقاومت غرب کابل و نقش عبدالعلی مزاری ==== | ==== مقاومت غرب کابل و نقش عبدالعلی مزاری ==== | ||
مقاومت سازمانیافتهٔ هزارهها در غرب کابل (۱۳۷۱–۱۳۷۳ش) نقطهٔ عطفی در تاریخ مبارزات این قوم بود. عبدالعلی | مقاومت سازمانیافتهٔ هزارهها در غرب کابل (۱۳۷۱–۱۳۷۳ش) نقطهٔ عطفی در تاریخ مبارزات این قوم بود.[[عبدالعلی مزاری]]، بهعنوان رهبر کاریزماتیک این جنبش، خواستار رسمیتیافتن مذهب شیعه، تغییر ساختارهای تبعیضآمیز اداری و تقسیمات کشوری و حضور هزارهها در تصمیمگیریها شد.<ref>مزاری، احیای هویت، 1393ش، ص 104.</ref> وی با استناد به تاریخ پر ستم افغانستان، بهویژه دوران عبدالرحمان، بر ضرورت پایاندادن به ستم سیستماتیک علیه هزارهها تأکید کرد. علاوه بر آن بر مفاهیمی مانند حکومت ملی، اسلامی، عادلانه، حاکمیت مردم،<ref>مزاری، احیاری هویت، 1393، ص 135.</ref> وحدت ملی،<ref>مزاری، احیای هویت، 1393ش، ص266.</ref> کرامت انسانی، حقوق شهروندی، صلح و امنیت، مدارای اجتماعی، استقلال، نظام فدرال، پذیرش حقوق زنان و اقلیتها در افغانستان، تأکید داشت.<ref>فصیحی، «گفتمان عدالتخواهی در افغانستان»، 1403ش، ص 73-76.</ref> | ||
مقاومت عدالتخواهی موجب افزایش نقش هزارهها در معادلات سیاسی و الهامبخش نسلهای بعدی برای ادامهٔ مبارزه در راه برابری و آزادی شد. آرمانهای این جنبش از جمله عدالتخواهی و مقاومت در برابر ظلم، ادبیات جدید را خلق کرد و تا امروز در افکار عمومی هزارهها زنده مانده و به بخشی از هویت جمعی آنان تبدیل شده است.<ref>بیانی راد، «تبارشناسی جنبشهای اجتماعی و سیاسی هزارهها»، 1404ش، ص17-19.</ref> | مقاومت عدالتخواهی موجب افزایش نقش هزارهها در معادلات سیاسی و الهامبخش نسلهای بعدی برای ادامهٔ مبارزه در راه برابری و آزادی شد. آرمانهای این جنبش از جمله عدالتخواهی و مقاومت در برابر ظلم، ادبیات جدید را خلق کرد و تا امروز در افکار عمومی هزارهها زنده مانده و به بخشی از هویت جمعی آنان تبدیل شده است.<ref>بیانی راد، «تبارشناسی جنبشهای اجتماعی و سیاسی هزارهها»، 1404ش، ص17-19.</ref> | ||
| خط ۶۰۰: | خط ۵۹۸: | ||
== احزاب و تشکلهای سیاسی هزاره == | == احزاب و تشکلهای سیاسی هزاره == | ||
[[پرونده:قوم هزاره۱.jpg|جایگزین=شهید سید اسماعیل بلخی بنیانگذار ادبیات انقلابی افغانستان|بندانگشتی| | [[پرونده:قوم هزاره۱.jpg|جایگزین=شهید سید اسماعیل بلخی بنیانگذار ادبیات انقلابی افغانستان|بندانگشتی|سید اسماعیل بلخی بنیانگذار ادبیات انقلابی افغانستان]] | ||
فعالیتهای گروههای سیاسی هزاره در قالبهای نوین، به دوران فعالیت سید اسماعیل بلخی در دههٔ ۱۳۲۰ش و پس از آن بازمیگردد و در این قسمت به برخی از مهمترین احزاب و ائتلافهای هزارهها پرداخته میشود. | فعالیتهای گروههای سیاسی هزاره در قالبهای نوین، به دوران فعالیت سید اسماعیل بلخی در دههٔ ۱۳۲۰ش و پس از آن بازمیگردد و در این قسمت به برخی از مهمترین احزاب و ائتلافهای هزارهها پرداخته میشود. | ||
