جنسیت: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۲۷: / خط ۱۲۷: @@
 ویکی ج
-'''<big>نیایش</big>'''؛ راهی برای ارتباط بنده با پروردگار خود
+'''جنسیت؛''' مفهومی بیانگر تمایز در «زنانگی» و «مردانگی».
-==معنای لغوی==
-نیایش در لغت به معنای دعا، ستایش و آفرین است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C%D8%B4 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه نیایش]؛ [https://www.vajehyab.com/?q=%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C%D8%B4&f=moein معین، فرهنگ معین، ذیل واژه نیایش].</ref> <br>
+==معنای لغوی جنسیت==
-«نیایش» مترادف واژه «[[دعا]]» در [[زبان عربی|عربی]] است. دعا در لغت برگرفته از کلمه «دعو» به معنای «متمایل کردن چیزی به سمت خود به‌وسیله صدا و بیان» است.<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغه، ج۲، 1404ق، ص۳۵۸.</ref>
-==معنای اصطلاحی==
+جنسیت به‌معنای «چگونگی جنس» و «زن یا مرد بودن افراد» است.<ref>- [https://www.vajehyab.com/?q=%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA&f=moein معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه‌ی «جنسیت»].</ref>
-نیایش (دعا) عبارت است از درخواست همراه با [[خضوع]]، تضرع و خاکساری بنده از خداوندگار خود.<ref>حلی، عدة الداعی، 1407ق، ص۹؛ نجفی جواهری، جواهر الکلام، ج7، 1362ش، ص۲۰۰.</ref>
-==هدف از نیایش==
+==تعریف جنسیت==
-هدف از نیایش، جستن ارتباط با موجودیتی است که فردِ نیایش‌گر او را به‌عنوان آفریدگار خود یا موجودی روحانی می‌داند. معمولاً فرد نیایشگر در دعاهای خود خواسته‌ای از مخاطبِ نیایش طلب و یا از او سپاسگزاری می‌کند.<br>
-‏نیایش‌گران از سر نیازمندی با خدای خود راز و نیاز می‏کنند. نیاز آن‌ها ممکن است متعالی، روانی یا برآمده از مشکلات شخصی باشد. نیایش‌گران با خداوند متعال در قالب گفت‏وگویی یک‏سویه یا دوسویه ارتباط برقرار می‌کنند. نتیجه‌ی نیایش، در هر زمان (گاه و بی‌گاه)، مکان (خانه یا مسجد و یا غیر آن) و به هر شیوه (تنها یا با دیگران، با صدای آهسته یا بلند) که باشد، مایه‌ی آرامش است.<ref>خطیب، مهارت‌های زندگی، 1396ش، ص325.</ref>
+«جنسیت» به ویژگی‏های غیرفیزیولوژیکی و نیز جایگاه اجتماعی زنان و مردان یک جامعه اشاره دارد که در فرهنگ و هنجارهای جامعه‌شان تعریف شده است.
-==انواع نیایش==
-روان‌‏شناسان [[دین]]<ref>اسپیلکا و همکاران، روان‌شناسی دین: بر اساس رویکرد تجربی، 1397ش، ص۶۷۵.</ref> ، نیایش را به چهار تا نُه گونه تقسیم کرده‏‌اند. مشخّص‌‏ترین نوع نیایش‌ها عبارت‏ است از: حاجت‌مندانه، آیین‌‏گرایانه، مراقبه‏‌ای، اعترافی، شکرگزارانه، شفاعت‌‏خواهانه، اصلاح نفس و عادتی.<br>
+مفهوم جنسیت همواره در طول زمان دستخوش تغییر بوده است. به عبارت دیگر «زنانگی» و «مردانگی» از دیرباز دارای مفاهیم مختلف و حقوق و تکالیف متفاوت بوده‌اند.<ref>- [https://bankedanesh.com/%d8%aa%d8%b9%d8%b1%db%8c%d9%81-%d9%85%d9%81%d9%87%d9%88%d9%85%db%8c-%d8%ac%d9%86%d8%b3%db%8c%d8%aa/ «تعریف مفهومی جنسیت»، در وب‌سایت بانک دانش].</ref>
-مردم در نیایش‏‌های خود گزینش‌گرند و در شرایط مختلف ممکن است از انواع نیایش‌ها و یا هم‌زمان از چند نوع آن استفاده کنند. برای مثال، بیمارانی که پس از تشخیص ابتدایی [[سرطان]]، زنده می‌مانند، بر نیایش شکرگزارانه تأکید می‌کنند. نیایش‌‏های حاجت‏‌مندانه ـ که از قدیمی‌‏ترین و رایج‌‏ترین نیایش‏‌هایند ـ برای مواجهه با ناکامی و خطر به‌کار می‌‏روند، حال آنکه نیایش‏‌های متفکّرانه با هدف برقراری ارتباط عمیق با خداوند صورت می‌گیرند و به ظاهر به انسجام درونی نیایش‌گر کمک می‏‌‏کنند. نیایش‏‌های مراقبه‏‌ای به ارتباط انسان با خدا توجّه دارند و در ظاهر از [[خشم]] و [[اضطراب]] می‌کاهند و بر آسودگی خاطر و آرامش درون می‌افزایند.<ref>اسپیلکا و همکاران، روان‌شناسی دین: بر اساس رویکرد تجربی، 1397ش، ص 676-677.</ref>
-==آداب نیایش==
+==انواع جنسیت==
-نیایش در هر [[دین]] و مذهب با آداب خاصی اجرا می‌شود که برخی از این آداب مربوط به پیش از نیایش، برخی دیگر هنگام نیایش و بعضی برای پس از نیایش است.<ref>خطیب، مهارت‌های زندگی، 1396ش، صص 329-330.</ref>
-==نیایش در ادیان مختلف==
+«هر نوزادی که به دنیا می‌آید یا پسر است یا دختر». این یک قاعده‌ی کلی درباره‌ی جنس و جنسیت است که ذیل عنوان مفهومی به نام «باینری جنسیت» (gender binary)<ref>- [https://abadis.ir/fatofa/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA/ «باینری جنسیت» در دانشنامه‌ی عمومی آبادیس].</ref> تعریف شده و این عمومی‌ترین تقسیم‌بندی در باره‌ی جنسیت و جنس است. البته زمان درازی است که در کنار آن، مفهوم دیگری به نام «نان‌باینری» (Nunbinary) مطرح است که جنس‌های فرعی؛ مانند «دوجنسیتی» یا «بِیناجنسی» (Bigender) و «تراجنسیتی» (Transgender) را در بر می‌گیرد.
-انسان فطرتی خداجو دارد و دعا بازتاب همین [[فطرت]] است. در هر مکتب و دینی که امری قدسی و ماورایی وجود داشته باشد و در عقاید آن مکتب، موجودی قدسی آفرینش و آراستن عالم را به‌عهده داشته باشد، دعا مجال تجلی پیدا می‌کند. همه‌ی مکاتب غیر مادی به نیایش ارج می‌گذارند و این مقوله با تمام آدابش در منابع دینی ادیان مختلف به‌تفصیل آمده است.
-==نمونه‌هایی از کتاب‌های دعا در ادیان مختلف==
+«تراجنسیتی»‌ها مشکلی در اندام‌های تناسلی ندارند، اما در عین داشتن اندام یک جنس (نر یا ماده) رفتارهای جنس مخالف را از خود بروز می‌دهند. در مقابل این گروه، «دوجنستی»‌ها هستند که دارای اندام‌های جنسیتی دوگانه‌اند؛ به این معنا که همزمان از آلات تناسلی نر و ماده – به‌صورت کامل یا ناقص – برخوردارند.<ref>- [https://abadis.ir/fatofa/%D8%AF%D9%88%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C/ «دوجنسیتی»، در دانشنامه عمومی آبادیس].</ref>
-کتاب‌های مقدس؛ از جمله مزامیر داوود، تورات، انجیل و [[قرآن]]، علاوه بر مطالب متنوع و گوناگون، فرازهایی از دعا را نیز در خود دارند، اما برخی کتاب‌ها با هدف جمع‌آوری دعا نگاشته شده‌اند. این‌گونه کتاب‌ها در منابع شیعی بیشتر از مذاهب دیگر دیده می‌شود؛ مانند:
-* کلیات مفاتیح الجنان :مجموعه‌ای از ادعیه، زیارات و نمازهای مستحبی، دعاهای آلام و اسقام، دعاهای ساعات روز، حرزها و موارد دیگر.
+در گذشته جنسیتِ بیرون از نر یا ماده انحراف محسوب می‌شد، اما امروز در برخی جوامع جنسیت‌های گوناگون به‌رسمیت شناخته شده‌اند و از پرچم، حقوق و تکالیف مخصوص به خود برخوردارند.
-* منتخب صحیفه مهدیه :مجموعه‌ای از نمازها، دعاها و زیارت‌های امام دوازدهم [[شیعیان]] است که یا از سوی او صادر و یا درباره وی نقل شده ‌است.
-* صحیفه فاطمیه :دعاهای صادره از سوی فاطمه، دختر [[پیامبر اکرم|پیامبر]] [[مسلمانان]] است.
+==تفاوت جنس با جنسیت==
-* صحیفه سجادیه :دعاهای صادره از سوی [[زین‌العابدین]] امام چهارم [[شیعیان]] است.
-* صحیفه رضویه :دعاهای صادره از سوی [[علی بن موسی‌الرضا]] امام هشتم شیعیان است.
+گاهی به اشتباه دو مفهوم «جنس» و «جنسیت» به یک معنا به‌کار برده می‌شود، اما از نظر زیستی و اجتماعی این دو - در عین ارتباط مفهومی با هم – تعریف و کاربرد متفاوتی دارند. مفهـوم جـنس بـر ویژگـی‌هـای طبیعـی<br />
-==نمونه‌هایی از دعاهای معروف در ادیان مختلف==
+متمایزكنند‌ی زن و مرد مانند تفاوت‌های كرومـوزومی، انـدام‌هـای جنسـیِ درونـی و بیرونـی، تفاوت‌های هورمونی و به طور كلی، تفـاوت‌هـای فیزیولوژیـك زن و مـرد دلالـت دارد. در مقابل، مفهوم جنسیت به تفاوت‌های رفتاری، روانی، اجتماعی و فرهنگی میان زن و مرد می‌پردازد كـه جامعه آن‌ها را به‌عنوان فرهنگ و هنجار تعیین و شناسایی می‌كند.<ref>- بستانی(نجفی)، «كوششی در جهت ارائه‌ی چارچوبی اسلامی برای جامعه شناسی جنسی»، ص72، پاییز و زمستان 1391ش؛ گیدنز و کانی، جامعه‌شناسی، ۱۳۹۹ش، ص156.</ref>
-در ادیان مختلف دعاهای فراوان با کاربردهای گوناگون وجود دارد که فقط به برخی از آن‌ها در زیر اشاره می‌شود:
-* دعای ربانی مسیحیان که در همه‌ی مذاهب [[مسیحیت]] مشهور و مورد استفاده است.
+==عدالت و برابری جنسیتی==
-* شِماع یهودیان که فرازی از تورات در آن خوانده می‌شود؛ در این بخش از تورات، آموزه توحید، پاداش و مجازات الهی و توجه به احکام خداوند مورد تاکید قرار گرفته است.<ref>«نماز در یهود»، در سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1391ش.</ref>
-* در آیین زردشت، نیایش‌های بسیاری هست که با آداب خاص خوانده می‌شود، مانند نیایش «‌تندرستی‌«، نیایش «سروش یشت» و نیایش «سروش هادخت یشت».<ref>«سروش یشت»، در وبسایت تاریخ پارسی؛ «نماز و نیایش در آئین زرتشتی»، در وبسایت اَمُرداد: تارنمای خبری زرتشتیان.</ref>
+«برابریِ جنسیتی» به این معنا است که [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D9%86 زن] و مرد از [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82 حقوق] و وظایف اجتماعی یکسان‌ و فرصت‌های مساوی در ایفای نقش‌های اجتماعی برخوردار باشند. دیدگاه مدعی «برابری جنسیتی» به‌دنبال حذف هر نوع نابرابری‌ جنسیتی (Gender Inequality)، از جمله [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%B6_%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C تبعیض جنسیتی]، [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C مردسالاری]، [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C زن‌سالاری] و جنسیت‌گرایی است. پدیده‌ی تبعیض جنسیتی زمانی شکل می‌گیرد که مسئله‌ی «جنسیت» پیش‌فرض‌هایی را در ذهن افراد نسبت به «جنس» خاص ایجاد می‌کند و باعث می‌شود افراد جامعه نتوانند از نقاط قوت و ضعف آن «جنس» درک درستی داشته باشند.
-* در مذهب [[شیعه]] نیز دعاهای زیادی وارد شده که برخی از آن‌ها به این قرار است: [[دعا کمیل|کمیل]]، سمات، مجیر، [[دعا عرفه|عرفه]]، [[دعا ندبه|ندبه]]، ابوحمزه ثمالی، جوشن کبیر و توسل. هرچند مفهوم این دعاها فراگیر است و به زمان خاصی اختصاص ندارد، اما خواندن هرکدام‌شان در روز یا شب و یا ماه خاصی سفارش شده است.
+در کنار «برابری جنسیتی» - که [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%82_%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86_%D9%85%D9%84%D9%84_%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF صندوق جمعیت سازمان ملل متحد] آن را نخستین [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82_%D8%A8%D8%B4%D8%B1 حق انسانی] خوانده ‌است - نگاه دیگری وجود دارد که به «عدالت جنسیتی» معتقد است. در این دیدگاه هر جنس باید به‌تناسب توانایی و ظرفیت‌اش از حقوق و نقش‌های اجتماعی برخوردار شود. دین اسلام شاخص‌ترین و شناخته‌شده‌ترین منبعی است که این دیدگاه را ترویج می‌کند. البته عدالت جنسیتی در اسلام با رویکردهای مختلف مطرح می‌شود و هرکدام طرفدارانی دارد. از جمله‌ی این رویکردها عبارت است از:
+* عدالت به‌مثابه مساوات
+* عدالت به‌مثابه استحقاق و تناسب
+* عدالت به‌مثابه انصاف
+* عدالت با رویکرد ترکیبی<ref>- شجریان، «بررسی رویکردهای رایج در مفهوم عدالت جنسیتی، مجله مطالعات اسلامی زنان و خانواده»، ص6، بهار و تابستان 1399.</ref>
+==جنبش‌های جنسیتی==
+کلیشه‌‌ یا تصورات‌ قالبی‌ جنسیتی، مجموعه‌ی سازمان‌یافته‌ی‌‌ باورهایی درباره‌ی‌ زنان‌ و مردان است‌<ref>- جزنی، نگرشی‌ بر تحلیل‌ جنسیتی، 1380ش، ص35.</ref>  که تاریخی به قدمت تاریخ پیدایش زن و مرد دارد و زن را جنس دوم و فاقد برخی حقوق اجتماعی می‌داند. این کلیشه همواره مورد انتقاد افراد و گروه‌های گوناگون در سراسر جهان بوده است، اما در قرن نوزدهم میلادی و با ظهور جنبش «فمینیسم» شکل منسجم‌تری به خود گرفته است.
+تاریخ جنبش فمینیست غربی به چهار موج تقسیم شده است:
+* [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%88%D8%AC_%D8%A7%D9%88%D9%84_%D9%81%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%B3%D9%85 موج اول]: تلاش زنان برای دستیابی به حق رأی در قرن‌های ۱۹ و 20م؛
+* [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%88%D8%AC_%D8%AF%D9%88%D9%85_%D9%81%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%B3%D9%85 موج دوم]: آغاز [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4_%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%D8%AE%D8%B4_%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 جنبش آزادی‌بخش زنان] در دهه‌ی۶۰م که هدف آن ایجاد [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C برابری اجتماعی] و قانونی بین زنان و مردان بود.
+* [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%88%D8%AC_%D8%B3%D9%88%D9%85_%D9%81%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%B3%D9%85 موج سوم]: آغاز یک جنبش در سال 1992م که بر شناخت فردیّت و تفاوت‌های جنسیتی متمرکز بود.
+* [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%88%D8%AC_%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85_%D9%81%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%B3%D9%85 موج چهارم] در سال ۲۰۱۲م آغاز شده و در پی مبارزه با آزار جنسی، [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AE%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AA_%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87_%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 خشونت علیه زنان] و [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF_%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D9%88%D8%B2 فرهنگ تجاوز] بر آمده است. این موج در فضای مجازی با هشتگ «[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%86_%D9%87%D9%85_(%D9%87%D8%B4%D8%AA%DA%AF) من هم]» (Me Too) شناخته شده ‌است.
 ==پانویس==
 {{پانویس}}
 ==منابع==
-* ابن‌فارس، احمد، معجم مقاییس اللغه، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.
+* «باینری جنسیت»، در دانشنامه‌ی عمومی آبادیس، تاریخ بازدید: 5 آذر 1400ش.
-* اسپیلکا، برنارد و همکاران، روان‌شناسی دین: بر اساس رویکرد تجربی، ترجمه محمد دهقان، تهران، جوانه رشد، 1397ش.
+* بستانی (نجفی)، حسین، «كوششی در جهت ارائه‌ی چارچوبی اسلامی برای جامعه‌شناسی جنسی»، مجله اسلام و علوم اجتماعی، سال 4، شماره 8، پاییز و زمستان 1391ش.
-* حلی، احمد بن محمد بن ‌فهد، عدة الداعی، بیروت، دارالکتاب العربی، 1407ق.
+* «تعریف مفهومی جنسیت»، در وب‌سایت بانک دانش، تاریخ درج مطلب: 12 مهر 1398ش.
-* خطیب، سیدمهدی، مهارت‌های زندگی، قم، دارالحدیث، چاپ اول، 1396ش.
+* جزنی، نسرین، نگرشی بر تحلیل جنسیتی در ایران، دانشگاه شهید بهشتی، چاپ اول، 1380ش.
-* دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامه، در سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 28 آبان 1400ش.
+* «دوجنسیتی»، در دانشنامه عمومی آبادیس، تاریخ بازدید: 2 آذر 1400ش.
-* «سروش یشت»، در وبسایت تاریخ پارسی، تاریخ بازدید: 28 آبان 1400ش.
+* شجریان، مهدی، «بررسی رویکردهای رایج در مفهوم عدالت جنسیتی»، مجله مطالعات اسلامی زنان و خانواده، سال هفتم، شماره 12، بهار و تابستان 1399ش.
-* معین، محمد، فرهنگ معین، در سایت واژه‌یاب، تاريخ بازدید: 28 آبان 1400ش.
+* گیدنز، آنتونی و برد سال، کانی، جامعه‌شناسی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران، نی، چاپ شانزدهم، ۱۳۹۹ش.
-* نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار إحياء التراث العربي، 1362ش.
+* معین، محمد، فرهنگ فارسی، در وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 2 آذر 1400ش.
-* «نماز در یهود»، در سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1391ش.
-* «نماز و نیایش در آئین زرتشتی»، در وبسایت اَمُرداد: تارنمای خبری زرتشتیان، تاریخ بازدید: 28 آبان 1400ش.
-ویکی ز