ارتباط کلامی همسران: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''ارتباط کلامی همسران؛'''</big> اصول و آداب گفت‌وگو بین همسران.

==مفهوم‌شناسی==

==روش‌های ارتباط کلامی همسران==

در سبک زندگی اسلامی، ارتباط کلامی گام نخست روابط اجتماعی محسوب می‌شود و مانند هر رابطۀ اجتماعی دیگر بر اصول و آداب دینی استوار است که برای انسان احساس امنیت و آرامش فراهم می‌سازد. قرآن در آیات متعدد<ref>سورۀ هود، آیۀ 69؛ سورۀ حجر، آیۀ 52؛ سورۀ مریم، آیۀ 47؛ سورۀ ابراهیم، آیۀ 23.</ref> از مؤمنان خواسته است که آغاز و پایان ارتباطات کلامی خود را با «سلام» زینت بخشند تا علاوه‌بر فضاسازی برای ایجاد ارتباطی شاداب و اثرگذار میان یکدیگر، فضای سلامتی را به ارمغان بیاورند.<ref>احمدزاده، «اصول حاکم بر ارتباطات کلامی میان فردی از دیدگاه قرآن کریم»،  بی‌تا، ص311-312.</ref> برای مثال، هنگام واردشدن به خانه، سلام‌کردن بر اهل خانه را به‌عنوان کلمۀ آغازین ارتباط کلامی، نخستین وظیفۀ مؤمنان دانسته است<ref>سورۀ نور، آیۀ 61؛ مکارم شیرارزی، تفسیر نمونه، 1374ش، ج4، ص44.</ref> که دوستی و محبت در روابط همسری و خانواده را افزایش می‌دهد و باعث استحکام خانواده و از بین‌رفتن کدورت‌ها می‌شود.<ref>مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، 1360ش، ص31؛ آذربایجانی و دیگران، روان‌شناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، 1385ش، ص245.</ref>

شوخی و بذله‌گویی مجاز، از عوامل شادی‌بخش و از بهترین سازوکارهای دفاعی در خانواده است که در آموزه‌های اسلامی به آن تاکید و اصول و دستورالعمل‌های ویژه برای آن در نظر گرفته شده است.<ref>پناهی، همسرگزینی چرا و چگونه؟،  1390ش، ص338.</ref> برای مثال از جمله روش‌های پیامبر اسلام برای ایجاد نشاط و محبت در محیط خانه، شوخی با همسران بود، به‌طوری که در جمع اعضای خانواده مانند یک همسر معمولی اما با شایستگی‌های رفتاری و اخلاقی حاضر می‌شد و به دیگران نیز بازی و شوخی با همسران را توصیه می‌کرد.<ref>کلینی، اصول کافی، تهران، 1407ق، ج5، ص50.</ref> البته در متون دینی شوخ‌طبعی، زمانی برای دوری از تنش مفید دانسته شده که شوخی به‌جا، به‌حق و عاری از طعن، تمسخر، غیبت، تهمت و نیش‌زدن باشد و آسیب‌های جانبی به‌دنبال نداشته باشد و گرنه می‌تواند عاملی برای سست‌کردن محبت و ایجاد شکاف و نزاع بین همسران شود.<ref>نخعی، «ارتباط کلامی همسران از منظر آیات، روایات و روان‌شناسی»،  1397ش، ص13.</ref>

بر اساس آموزه‌های دینی اساس دوستی در خانواده، وجود علاقه، مودت و محبت<ref>سورۀ روم، آیۀ 21.</ref> میان زن و شوهر است و هنگامی تثبیت می‌شود و افزایش می‌یابد که آشکارا و به روش‌های گوناگون از جمله به‌صورت کلامی ابراز شود. در متون دینی بر اهمیت و روش‌های محبت‌ورزی کلامی زن و شوهر نسبت به هم تاکید زیاد شده است.<ref>نخعی، «ارتباط کلامی همسران از منظر آیات، روایات و روان‌شناسی»،  1397ش، ص18.</ref> برای مثال زن در کلام امام علی مهم‌ترین عامل شادابی کانون خانواده معرفی و به گل (ریحانه) تشبیه شده تا مورد محبت مرد قرار گیرد.<ref>آمدی، غررالحکم، 1366ش، ص409.</ref> همچنین به زن خانواده توصیه شده است که به همسر خود به‌صورت زبانی اظهار عشق و محبت کند.<ref>طبرسی، مکارم الاخلاق، 1383ش، ج2، ص351.</ref>

از آداب مهم ارتباط کلامی همسران در سبک زندگی اسلامی و ایرانی، صدازدن به نام زیبا است که در تحکیم بنیان خانواده و ایجاد مهر و محبت، نقش به‌سزایی دارد. در قرآن کریم از خطاب زشت نهی شده و به مسلمانان دستور داده که همدیگر را با نام نیک صدا کنند و خطاب با نام زشت را مساوی با ستم‌گری دانسته است.<ref>سورۀ حجرات، آیۀ 11.</ref> به‌همین دلیل پیشوایان دین توصیه کرده‌اند که همسران همیشه باید با تکریم شخصیت، نام یکدیگر را به زبان بیاورند و در عین صمیمیت و با نهایت ادب و احترام یکدیگر را مخاطب قرار دهند.<ref>افروز، روانشناسی خانواده همسران برتر، تهران1386ش، ص72.</ref> امام علی و فاطمۀ زهرا، به‌عنوان الگوی مسلمانان همیشه با نهایت مهر و محبت و تکریم شخصیت، یکدیگر را صدا می‌زدند. برای مثال فاطمۀ زهرا، امام علی را «ابالحسن» و «امیرالمؤمنین» خطاب می‌کرد.<ref>نخعی، «ارتباط کلامی همسران از منظر آیات، روایات و روان‌شناسی»،  1397ش، ص21.</ref>

متون دینی یکی از ملاک‌های همسر خوب و آداب مهم ارتباط کلامی همسران را سپاسگزاری دانسته است که سبب دوام نعمت، افزایش وفاداری، خشنودی و پیوند عاطفی همسران می‌شود. روان‌شناسان نیز معتقدند که بنابر قانون تقویت در شرطی‌سازی کنشگر، تشکر از همسر او را در انجام کارهای خانه یا بیرون خانه به‌طور شایسته‌تر دلگرم می‌سازد و احساس محبت را در کام او شیرین می‌کند.<ref>آذربایجانی و دیگران، روانشناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، 1385ش، ص245.</ref> همچنین قدردانی از زحمات همسر، بخشی از ناراحتی‌های خانوادگی، خشم و غضب همسران را برطرف می‌کند؛ چرا که سپاسگزاری نقش مهمی در جذب افراد داشته، مایۀ خشنودی و مهربانی است.<ref>آمدی، غررالحکم، 1366ش، ص280.</ref>

در آموزه‌های دینی توصیه شده است که همسران در مشکلات زندگی مشترک پشتیبان یکدیگر بوده و با گفتار نیک حمایت خود را از همدیگر اعلام کنند. در این صورت، خانه برای آنها مامن خوب و عامل نشاط شده و در برخورد با مشکلات به قدرتمندی همسر افزوده می‌شود.<ref>اربلی، کشف الغمة فی معرفة الائمه، 1381ش، ج1، ص373.</ref>

تعریف و تمجید زبانی از همسر در متون دینی و سیرۀ پیشوایان دینی به‌عنوان آداب همسرداری خوب و ارتباط کلامی سازنده معرفی شده است. تحقیقات نشان می‌دهد که روزی یک‌بار تمجید از همسر، به زن و شوهر امکان می‌دهد بر توانمندی‌های خود تمرکز کند و ویژگی‌های مثبتی را که در ابتدا باعث کشش همسران به سمت یکدیگرشده بود، پررنگ‌تر کند.<ref>اولسون، دیویداچ و دیگران، بازبینی روابط همسران، 1391ش، ص68.</ref> به‌ویژه تعریف و تمجید کلامی مرد از زن، تاثیر به‌سزایی در زن به‌خصوص در اعتماد به نفس او و تربیت فرزندان دارد و زمینۀ شکوفایی استعدادهای همسر را فراهم می‌کند. یکی از موارد ستایش از همسر در متون دینی در غیاب همسر و در جمع است.<ref>نخعی، «ارتباط کلامی همسران از منظر آیات، روایات و روان‌شناسی»،  1397ش، ص17.</ref> در سیرۀ رسول خدا آمده است که در نبود همسر خود «خدیجه»،  از وی تعریف و تمجید می‌کرد.<ref>اربلی، کشف الغمة فی معرفة الائمه، 1381ش، ج1، ص507.</ref>

صاحبت‌نظران یکی از راه‌های مهم ارتباط کلامی همسران را استفادۀ درست از زبان می‌دانند. در قرآن کریم در مورد اهمیت، قواعد و ویژگی‌های زبان در حیات جمعی آدمیان تاکید شده است.<ref>سورۀ اسری، آیۀ 53.</ref> پیشوایان دین نیز زبان را کلید خوبی‌ها و بدی‌ها معرفی و به مؤمنان سفارش کرده‌اند که در استفادۀ درست زبان نهایت مراقبت را داشته باشند.<ref>. مجلسی، بحار الانوار، 1385ش،  ج‏68، ص301</ref> امام علی در روایتی قدرت تاثیرگذاری زبان و گفتار را قوی‌تر از قدرت حکومت و دولت می‌داند.<ref>.  مجلسی، بحار الانوار، 1385ش، ج‏68، ص291.</ref> در آموزه‌های دینی شاخص‌های زبان به‌هنجار معرفی شده که رعایت آنها در ارتباط کلامی همسران باعث استحکام خانواده می‌شود. راستگویی، از مهم‌ترین شاخص‌ها است که در روایات ستون دین و سبب نجات مسلمانان معرفی شده است.<ref>. مفید، الارشاد، 1413ق، ج1، ص131.</ref> استدلال و نصحیت در روابط زناشویی، ایجاد صلح و آشتی در خانواده، حفظ حریم خصوصی، پرهیز از کشف و برملا ساختن اسرار خصوصی یکدیگر، پرهیز از غیبت و سخن‎‌چینی و پرهیز از شایعه‌‌سازی نسبت به زندگی یکدیگر، از جمله شاخص‌های است که در آموزه‌های دین بر آن تاکید شده است.<ref>طبرسی، ‏احتجاج، 1381ش، ج2، ص215.</ref>

==عوامل مؤثر در ایجاد روابط کلامی همسران==

از مهم‌ترین عوامل مؤثر در ایجاد روابط کلامی، هم‌ترازی (کفوبودن) همه‌جانبۀ همسران به‌ویژه در بینش و باورهای مذهبی و پابندی عملی زوجین به ارزش‌ها و فرایض دینی است. از این رو، قرآن بهترین ازدواج را وصلت پاکان و متقیان با  یکدیگر می‌داند.<ref>سورۀ نور، آیۀ 26.</ref> پژوهشگران نیز معتقدند که عمل به باورهای دینی موجب مشارکت کلامی، افزایش شادکامی، کاهش چشمگیر پرخاشگری کلامی و اختلافات زناشویی و در نهایت، سبب فزونی رضایت زناشویی و استحکام خانواده می‌شود.<ref>حمیدی و دهقانی، «بررسی اثربخشی آموزش تحلیل ارتباط محاورهای مذهب‌محوری، روان‌شناسی و دین»،  1391ش، ص28.</ref>

به نظر کارشناسان شناخت خواسته‌ها و نیازهای همسر در روابط کلامی بین زن و شوهر اثر گذار است. آگاهی به اینکه چه نوع و چه میزان انتظارات، خواسته‌ها و نیازهای زن و شوهر از یکدیگر شکل طبیعی و منطقی دارند، از نکات مهمی است که باید به آن توجه دقیق داشت.<ref>عسکری، نقش بهداشت روان در ازدواج، زندگی زناشویی و طلاق، 1390ش، ص266.</ref>

راست‌گویی زن و شوهر، خیرخواهی و دلسوزی آنها نسبت به یکدیگر، پرهیز از غرور و خودبرتربینی در گفت‌وگو و بی‌توجهی به دیدگاه‌های طرف مقابل از مهم‌ترین عناصر اعتمادآفرین در روابط گفتاری همسران دانسته شده است.<ref>نخعی، «ارتباط کلامی همسران از منظر آیات، روایات و روان‌شناسی»،  1397ش، ص25.</ref>