حجاب در دیدگاه قاسم امین: تفاوت میان نسخهها
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
| آثار مرتبط = | | آثار مرتبط = | ||
}} | }} | ||
'''{{درشت|حجاب در | '''{{درشت|حجاب در دیدگاه قاسم امین}}'''؛ دیدگاه قاسم امین در مورد پوشش زنان مسلمان. | ||
قاسم امین اندیشمند مصری، الزام زنان کشورش به پوشاندن چهره و جلوگیری از فعالیتهای اجتماعی آنها را مخالف با دستورات دین اسلام میداند و با استناد به آیات [[قرآن]]، حدود حجاب واجب زنان مسلمان را پوشاندن تمام بدن، غیر از صورت و کَفِّین قلمداد میکند. | قاسم امین اندیشمند مصری، الزام زنان کشورش به پوشاندن چهره و جلوگیری از فعالیتهای اجتماعی آنها را مخالف با دستورات دین اسلام میداند و با استناد به آیات [[قرآن]]، حدود حجاب واجب زنان مسلمان را پوشاندن تمام بدن، غیر از صورت و کَفِّین قلمداد میکند. | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۲
 تصویر قاسم امین | |
پادکست مقاله | 🡇
|
حجاب در دیدگاه قاسم امین؛ دیدگاه قاسم امین در مورد پوشش زنان مسلمان.
قاسم امین اندیشمند مصری، الزام زنان کشورش به پوشاندن چهره و جلوگیری از فعالیتهای اجتماعی آنها را مخالف با دستورات دین اسلام میداند و با استناد به آیات قرآن، حدود حجاب واجب زنان مسلمان را پوشاندن تمام بدن، غیر از صورت و کَفِّین قلمداد میکند.
معرفی
قاسم امین در سال ۱۸۶۳م در مصر متولد شد. وی مدرک لیسانس حقوق را از دانشگاهی در استانبول دریافت کرد و برای ادامهٔ تحصیل به کشور فرانسه سفر کرد. قاسم امین پس از بازگشت به مصر، ابتدا بهعنوان وکیل مشغول به کار شد و پس از مدتی بهعنوان مستشار دادگاه استیناف انتخاب شد. وی در سال ۱۸۹۹ میلادی کتاب «تحریرالمرأة» را در مورد مسائل مربوط به زنان به رشتهٔ تحریر درآورد که بازتابهای متعددی که اغلب در غالب مخالفت و اعتراض بودند در پی داشت. قاسم امین تقریباً یک سال بعد، کتاب «المرأة الجدیدة» را نوشت که در کنار بیان مسائل متعدد در حوزهٔ زنان، پاسخهای وی به انتقادات مخالفان در مورد اثر قبلی را دربرداشت. او در سال ۱۹۰۸ میلادی و در سن ۴۵ سالگی در کشور مصر از دنیا رفت.[۱][۲]
مفهومشناسی
قاسم امین، حجاب را با دو معنای پوشش زنان مسلمان در برابر نامحرم و اجبار زنان به خانهنشینی مورد بررسی قرار داده است.[۳]
سیر شکلگیری دیدگاه قاسم امین
این اندیشمند مصری، خواستار رعایت حجاب مطابق با احکام شرعی دین اسلام و ممانعت از اجبار زنان به پوشاندن چهره و حصر در خانه است.[۴]
شرایط سیاسی و فرهنگی کشور مصر
در اواخر قرن نوزدهم میلادی، کشور مصر در سلطهٔ حکومت عثمانی و از آزادی سیاسی و فکری محروم بود. در آن زمان، برخی افکار و آداب و رسومهای نادرست بر احکام دینی تحمیل شده و سبک زندگی و افکار عمومی مردم دستخوش خرافات بود. تحصیل زنان و دختران محدود به مکتبخانههای سنتی یا مدارس ابتدایی و صرفاً باهدف تربیت آنها برای خانهداری یا کار در منزل ثروتمندان صورت میگرفت. زنان در خانواده و جامعه از حقوق و احترام زیادی برخوردار نبودند؛ آنها اجازهٔ خروج از منزل و فعالیتهای اجتماعی را نداشتند و نمیتوانستند با پدر، برادر و همسر خود بر سر یک سفره غذا بخورند.[۵]
آشنایی با دیدگاههای سید جمالالدین اسدآبادی و شیخ محمد عبده
قاسم امین پس از گذراندن تحصیلات مقدماتی در کشور مصر، برای تحصیل در رشتهٔ حقوق به استانبول سفر کرد.[۶] وی پس از بازگشت به کشورش، با افکار و اندیشههای افرادی چون سید جمالالدین اسدآبادی و شیخ محمد عبده آشنا شد. این اندیشمندان به اصلاح شرایط اجتماعی کشور مصر و زدودن خرافات و سنتهای غلط از احکام حقیقی دین اسلام توجه خاصی داشتند.[۷]
تحصیل در کشور فرانسه
قاسم امین تحصیلات تکمیلی خود را در فرانسه سپری کرد و شرایط فرهنگی و اجتماعی این کشور در شکلگیری اندیشههای وی اثر گذاشت.[۸] در آن زمان، اروپا از پیشرفتهای علمی و اقتصادی زیادی برخوردار و شیوهٔ زندگی مردم و جایگاه اجتماعی زنان فرانسوی با کشورهای شرقی متفاوت بود. پس از آگاهی از دیدگاههای سید جمالالدین و محمد عبده، مشاهدهٔ این شرایط نیز در نگرش این اندیشمند به وضعیت زندگی زنان کشورش و لزوم بهرهمندی آنان از تعلیم و تحصیل تأثیر زیادی داشت.[۹]
اسلام مدافع حقوق زنان
در اواخر قرن نوزدهم میلادی در باور عمومی، زنان مصری در درجهای پایینتر از مردان و موجوداتی با عقل ناقص، دستیار شیطان، حیلهگر و عامل ایجاد فساد در جامعه بودند. مردم تصور میکردند که آموزش و تحصیل زنان از نظر دین اسلام حرام است.[۱۰] قاسم امین معتقد است دین اسلام، زن را موجودی مستقل، خردمند، صاحب اراده، آزاد و دارای تمام حقوق انسانی میداند و صلاحیت اجتماعی و حقوقی برابر برای زنان و مردان قائل است.[۱۱] بهزعم وی، دین اسلام بیش از ده قرن پیش، حقوقی را برای زنان در نظر گرفت که حتی در قرن نوزدهم میلادی، زنان غربی از آن محروم هستند و تلاش میکنند تا به آن حقوق و آزادیها دست یابند.[۱۲] وی عقیده دارد، از آنجا که مردم مصر در سلطهٔ حکومتهای استبدادی زندگی میکردند؛ شیوهٔ ظلم و سلطهجویی به زندگی خانوادگی و ارتباط بین مردها و زنان خانواده نیز سرایت کرده است و مردان مصری بهدلیل خرافات راهیافته به احکام اسلامی و آداب و رسوم غلط فرهنگی، زنان را انسانهایی آزاد نمیدانند و رفتاری مستبدانه و مالکانه نسبت به آنها دارند.[۱۳] به عقیدهٔ او، برخلاف شیوهٔ رایج در کشورش، در فرهنگ اسلامی زنان هم حق دارند تحصیل کنند تا به رشد عقلی و اجتماعی لازم دست یابند.[۱۴]
لزوم بازبینی حجاب رایج در کشور مصر
این متفکّر مصری، حجاب متداول در کشور مصر که زنان را ملزم به خانهنشینی و خودداری از برخورد با مردان و ملزم به استفاده از نقاب بر صورت میداند، برخلاف احکام دین اسلام و مانعی برای تحصیل و رشد اجتماعی آنها قلمداد میکند. وی این شیوهٔ زندگی را نتیجة تقلید مسلمانان از فرهنگهای دیگر میداند. قاسم امین عقیده دارد حجاب باید مطابق با احکام دین اسلام رعایت و از افراط در این زمینه پرهیز شود. از سوی دیگر، او سبک پوشش و بیحجابی زنان غربی را مخالف با حیا و مصونیت زنان قلمداد میکند.[۱۵] در چنین شرایطی، این اندیشمند مسلمان با نگارش کتابهایی همچون «تحریرالمرأة» و «المرأة الجدیدة» خواستار تغییر در وضعیت زنان کشورش و برخورداری از حق تحصیل و مشارکت در فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی شد.[۱۶]
جواز آشکار کردن چهره و کَفِّین در دین اسلام
قاسم امین با استناد به آیهٔ ۳۱ سورهٔ نور معتقد است، اجبار زنان به استفاده از نقاب و پوشاندن صورت و کَفِّین (بهمعنای کف دو دست بههمراه انگشتان و بخش پایین مچ دست)، مخالف احکام حجاب اسلامی است. وی عقیده دارد، فقهای مسلمان نیز آشکار بودن صورت، مچ و انگشتان دو دست زنان مسلمان را جایز میدانند. او، الزام زنان به پوشاندن چهره را مانعی برای برخی فعالیتهای اجتماعی و تجاری، همچون معامله، خرید و فروش و ادای شهادت در دادگاه قلمداد میکند. قاسم امین معتقد است، استفاده از نقاب و بُرقَع حکمی اسلامی نیست و عادتی است که قبل از دین اسلام وجود داشت و در قرن نوزدهم میلادی نیز کماکان در برخی کشورهای غیرمسلمان رایج است.[۱۷]
پردهنشینی، حکم اختصاصی همسران پیامبر
این حقوقدان مصری با استناد به آیات قرآن[۱۸] پردهنشینی، عدم معاشرت مستقیم با مردان و در خانه ماندن را حکم اختصاصی قرآن در مورد همسران پیامبر قلمداد میکند و معتقد است، بر اساس آیات قرآن، شرایط همسران رسول خدا با سایر زنان مسلمان متفاوت است؛ لذا خداوند آنها را به پردهنشینی ملزم کرده است. بهزعم وی، بر اساس سخن رسول خدا، مرد و زن نامحرم از تنها ماندن با یکدیگر نهی شدهاند؛[۱۹] اما حکم پردهنشینی و در خانه ماندن فقط مربوط به همسران پیامبر است.[۲۰]
دیدگاه اندیشمندان در مورد اندیشهٔ قاسم امین
دیدگاههای قاسم امین در کتاب تحریرالمرأة در کشور مصر و دیگر کشورهای مسلمان بازتاب گستردهای در پی داشت و مقالات و کتابهای متعددی برای ردّ نظرات وی به رشتهٔ تحریر درآمد.[۲۱]
عدم تبیین دقیق مفهوم حجاب
این اندیشمند مسلمان، موضوع تحصیل زنان را با حجاب آنها مرتبط دانسته است؛ ولی دیدگاه خود در مورد حجاب را روشن و صریح بیان نمیکند. وی با احکام مبالغهآمیز و غیرشرعی که در زمینهٔ حجاب بر زنان مصری تحمیل شده مخالف است؛ اما در مواضع دیگری در آثار خود، بدون آنکه منظور از حجاب را روشن کند، اولین قدم برای آزادی زنان را تکهتکه کردن حجاب و از بین بردن آن قلمداد میکند.[۲۲] این امر موجب شده، مخاطبان آثار قاسم امین نتوانند دیدگاه او در مورد پوشش زنان مسلمان در مقابل نامحرم را بهدرستی تشخیص بدهند.[۲۳]
اشاره نکردن به آیات و روایات متعدد پیرامون حجاب
قاسم امین برای بیان دیدگاه دین اسلام در مورد حدود واجب پوشش زنان مسلمان و نحوهٔ معاشرت با مردان نامحرم، فقط به یک روایت پیامبر و چند آیهٔ خاص از قرآن اشاره کرده است. آیهٔ ۵۹ سورهٔ احزاب به صراحت به همسران و دختران پیامبر و همهٔ زنان مسلمان دستور داده است که قواعد خاصی را در مورد پوشش در جامعه رعایت کنند. همچنین، روایات متعددی در مورد نحوهٔ معاشرت زنان و مردان نامحرم وجود دارد.[۲۴] اشاره به مجموعهٔ آیات و روایات پیرامون حجاب در تبیین دیدگاه دین اسلام ضروری است.[۲۵]
کتاب قاسم امین، مقدمهای برای کشف حجاب
به عقیدهٔ برخی اندیشمندان، موضوع جواز آشکار بودن چهره و دست زنان در فقه اسلامی مورد تأیید اغلب فقها است؛ اما دیدگاه قاسم امین به دنبال اثبات این موضوع نیست و بهمرور به مقدمهای برای کشف حجاب کامل تبدیل شد. سالها بعد از وفات قاسم امین، یکی از نوادگان وی هنگام تجدید چاپ کتاب پدربزرگش، تصاویر متعددی از زنان بیحجاب و تحصیلکردة مصری را برای تأیید نظرات قاسم امین در کتاب استفاده کرد.[۲۶]
پانویس
- ↑ ابراهیمی، بررسی و نقد جایگاه اجتماعی زن از دیدگاه قاسم امین بر اساس اندیشهٔ شهید مطهری، 1396ش، ص8-9.
- ↑ سجادی، بررسی دیدگاه قاسم امین در مورد زن و مطابقت آن با قرآن و سنت، 1386ش، ص46.
- ↑ امین، تحریرالمرأة، 2005م، ص56؛ ص66-67.
- ↑ مصلحزاده، «مروری بر «المرأه الجدیده» اثر قاسم امین؛ نخستین رویکردهای روشنفکران مسلمان به مسئلۀ زن»، وبسایت شعوباً.
- ↑ سجادی، بررسی دیدگاه قاسم امین در مورد زن و مطابقت آن با قرآن و سنت، 1386ش، ص36، 39-40.
- ↑ ابراهیمی، بررسی و نقد جایگاه اجتماعی زن از دیدگاه قاسم امین بر اساس اندیشهٔ شهید مطهری، 1396ش، ص8.
- ↑ سجادی، بررسی دیدگاه قاسم امین در مورد زن و مطابقت آن با قرآن و سنت، 1386ش، ص50-51.
- ↑ جعفریان، «مسئلۀ حجاب و تأثیر اندیشههای قاسم امین مصری در ایران»،1380ش، ص67.
- ↑ سجادی، بررسی دیدگاه قاسم امین در مورد زن و مطابقت آن با قرآن و سنت، 1386ش، ص52-53.
- ↑ ابراهیمی، بررسی و نقد جایگاه اجتماعی زن از دیدگاه قاسم امین بر اساس اندیشهٔ شهید مطهری، 1396ش، ص23-24و26.
- ↑ امین، تحریرالمرأة، 2005م، ص13.
- ↑ امین، المرأة الجدیدة، 2005م، ص423.
- ↑ امین، تحریرالمرأة، 2005م، ص72.
- ↑ امین، تحریرالمرأة، 2005م، ص19-20.
- ↑ امین، تحریرالمرأة، 2005م، ص53-54 و 56.
- ↑ سجادی، بررسی دیدگاه قاسم امین در مورد زن و مطابقت آن با قرآن و سنت، 1386ش، ص41.
- ↑ امین، تحریرالمرأة، 2005م، ص57-64.
- ↑ سورهٔ احزاب، آیات 32،33 و53.
- ↑ ابنحجر العسقلانی، فتح الباری شرح صحیح بخاری، 1379ق، ج9، ص331.
- ↑ امین، الاعمال الکاملة، 1988م، ص352-358.
- ↑ جعفریان،«مسئلۀ حجاب و تأثیر اندیشههای قاسم امین مصری در ایران»، 1380ش، ص67.
- ↑ امین، الاعمال الکاملة، 1988م، ص442.
- ↑ یاری، «حقوق اجتماعی زن در اندیشۀ محمد قاسم امین»،1394ش، ص138.
- ↑ برقی، المحاسن،1371ق، ج1، ص 109؛ حرّعاملی، وسائلالشیعه، 1414ق، ج14، ص142؛ ابنبابویه قمی، عللالشرایع، 1385ق، ج2، ص565.
- ↑ آلکثیر و همکاران، «بررسی و نقد استنباط فمینسیتها از حجاب»، 1394ش، ص157-159.
- ↑ جعفریان، «مسئلۀ حجاب و تأثیر اندیشههای قاسم امین مصری در ایران»،1380ش، ص67.
منابع
- قرآن مجید
- ابراهیمی، فاطمه سادات، «بررسی و نقد جایگاه اجتماعی زن از دیدگاه قاسم امین بر اساس اندیشهٔ شهید مطهری»، پایاننامة کارشناسیارشد، جامعة المصطفی العالمیة، ۱۳۹۶ش.
- ابنبابویه قمی، محمد بن علی، عللالشرایع، نجف، منشورات المکتبة الحیدریة، ۱۳۸۵ق.
- ابنحجر العسقلانی، احمد بن علی، فتحالباری شرح صحیح بخاری، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۷۹ق.
- امین، قاسم محمد، الاعمال الکاملة، دراسة و تحقیق: محمد عماره، قاهره، دارالشروق، الطبعة الثانیة، ۱۹۸۸م.
- امین، قاسم محمد، المرأة الجدیدة، قاهره، مکتبة الآداب، الطبعة الثانیة، ۲۰۰۵م.
- امین، قاسم محمد، تحریرالمرأة، قاهره، مکتبة الآداب، الطبعة الثانیة، ۲۰۰۵م.
- آلکثیر، صدیقه و بهمنپوری، عبدالله، «بررسی و نقد استنباط فمینیستها از حجاب»، فصلنامهٔ علمی - پژوهشی اسلام و مطالعات اجتماعی، سال سوم، شمارهٔ دوم، پاییز ۱۳۹۴ش.
- برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، قم، دارالکتب الاسلامیة، چاپ دوم، ۱۳۷۱ق.
- جعفریان، رسول، «مسئلهٔ حجاب و تأثیر اندیشههای قاسم امین مصری در ایران»، مجلهٔ آینهٔ پژوهش، شمارهٔ ۷۰، مهر و آبان ۱۳۸۰ش.
- حرّعاملی، محمد بن حسن، وسائلالشیعه، قم، آلالبیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۴ق.
- سجادی، صاحبه، «بررسی دیدگاه قاسم امین در مورد زن و مطابقت آن با قرآن و سنت»، پایاننامة کارشناسیارشد، دانشگاه کردستان، دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی، ۱۳۸۶ش.
- مصلح زاده، فاطمه، «مروری بر «المرأه الجدیده» اثر قاسم امین؛ نخستین رویکردهای روشنفکران مسلمان به مسئلهٔ زن»، وبسایت شعوباً، تاریخ درج مطلب: ۱۱ شهریور ۱۴۰۰ش.
- یاری، یاسمن، «حقوق اجتماعی زن در اندیشهٔ محمدقاسم امین»، پژوهشهای علوم تاریخی، دورة ۷، شمارهٔ ۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۴ش.