حمید گلزار (بحث | مشارکتها) جز حمید گلزار صفحهٔ پیشنویس:آب را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به آب منتقل کرد |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۱۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر = | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست =آب.ogg | |||
| تاریخ پادکست =16-3-1405 | |||
| حجم فایلپادکست =11/3 | |||
| عنوان اصلی = آب | |||
| عنوان انگلیسی = Water | |||
| عنوان عربی = الماء | |||
| عنوان علمی = H₂O | |||
| شاخه علمی = [[شیمی]]، [[زیستشناسی]]، [[زمینشناسی]]، علوم [[محیطزیست]] | |||
| نوع مفهوم = ماده طبیعی و مفهوم بنیادین زیستی–محیطی | |||
| معنای اصطلاحی = ترکیب شیمیایی متشکل از دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن که بهصورت مایع شفاف در طبیعت یافت میشود و برای حیات همه موجودات زنده ضروری است | |||
| حوزه کاربرد = زیستشناسی، شیمی، کشاورزی، بهداشت، محیطزیست، فرهنگ و آیینهای دینی | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = [[چرخه آب]]، [[حیات]]، [[کشاورزی]]، [[طهارت]]، [[محیطزیست]]، [[بحران آب]] | |||
| اهمیت = اساس حیات زیستی، عامل شکلگیری تمدنها، عنصر کلیدی در بهداشت، کشاورزی و پایداری محیطزیست | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''آب'''}}؛ مایهٔ زندگی. | {{درشت|'''آب'''}}؛ مایهٔ زندگی. | ||
| خط ۴: | خط ۳۳: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
واژهٔ فارسی آب، مایع شفاف معنا شده که مزه، بو و رنگ ندارد. این واژه در [[اوستا]] بهشکل آپ، در فارسی باستان آپی و در لهجههای امروزی فارسی بهصورت آف، آو و اَو ثبت شده است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/آب دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ آب.]</ref> آب را در [[زبان عربی|عربی]]، '''ماء''' میگویند که در [[قرآن]] و روایات اسلامی زیاد به کار رفته است. آب در ادبیات عرفانی و فلسفی دانشمندان قدیم، یکی از عناصر چهارگانهٔ تشکیل دهندهٔ طبیعت (آب، خاک، باد و آتش) و مبنای تعریف همه پدیدههای طبیعی بوده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/359948/fa ناظم و دیگران، «عناصر چهارگانه (آب، خاک، هوا و آتش)، الگویی ایرانی برای طراحی پارک شهری»، 1399ش، ص209.]</ref> | واژهٔ فارسی آب، مایع شفاف معنا شده که مزه، بو و رنگ ندارد. این واژه در [[اوستا]] بهشکل آپ، در فارسی باستان آپی و در لهجههای امروزی فارسی بهصورت آف، آو و اَو ثبت شده است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/آب دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ آب.]</ref> آب را در [[زبان عربی|عربی]]، '''ماء''' میگویند که در [[قرآن]] و روایات اسلامی زیاد به کار رفته است. آب در ادبیات عرفانی و فلسفی دانشمندان قدیم، یکی از عناصر چهارگانهٔ تشکیل دهندهٔ طبیعت (آب، خاک، باد و آتش) و مبنای تعریف همه پدیدههای طبیعی بوده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/359948/fa ناظم و دیگران، «عناصر چهارگانه (آب، خاک، هوا و آتش)، الگویی ایرانی برای طراحی پارک شهری»، 1399ش، ص209.]</ref> مفهوم آب در [[سبک زندگی دینی]] ایرانیان، نقشی هویتبخش دارد و باورهایی مانند قداست [[آب زمزم]]<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۷ق، ج۹، ص۳۴۹.</ref> و اعمالی مانند [[وضو]]، [[غسل]]، [[پاکیزگی]]، [[غسل میت|شستوشوی اموات]]، [[آبریختن پشتسر مسافر]]،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/771596/text/مشخصه-های-اب-در-فرهنگ-ایرانی-و-تاثیر-ان-بر-شکل-گیری-فضای-زیست نقیزاده، «مشخصههای آب در فرهنگ ایرانی و تأثیر آن بر شکلگیری فضای زیست»، 1382ش، ص73.]</ref> نخوردن آب در [[رمضان|ماه رمضان]]<ref>یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۵۴۱–۵۴۳.</ref> و ساخت [[سقاخانه|سقاخانهها]]، [[آبانبار|آبانبارها]] وجلوههای هنری و نمادین آن در معماری<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-مناسبت-های-مذهبی-79/219794-معماری-سقاخانه-های-ایران «معماری سقاخانههای ایران»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> را شکل میدهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/771596/text/مشخصه-های-اب-در-فرهنگ-ایرانی-و-تاثیر-ان-بر-شکل-گیری-فضای-زیست نقیزاده، «مشخصههای آب در فرهنگ ایرانی و تأثیر آن بر شکلگیری فضای زیست»، 1382ش، ص73.]</ref> | ||
مفهوم آب در [[سبک زندگی دینی]] ایرانیان، نقشی هویتبخش دارد و باورهایی مانند قداست [[آب زمزم]]<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴۰۷ق، ج۹، ص۳۴۹.</ref> و اعمالی مانند [[وضو]]، [[غسل]]، [[پاکیزگی]]، [[غسل میت|شستوشوی اموات]]، [[آبریختن پشتسر مسافر]]،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/771596/text/مشخصه-های-اب-در-فرهنگ-ایرانی-و-تاثیر-ان-بر-شکل-گیری-فضای-زیست نقیزاده، «مشخصههای آب در فرهنگ ایرانی و تأثیر آن بر شکلگیری فضای زیست»، 1382ش، ص73.]</ref> نخوردن آب در [[رمضان|ماه رمضان]]<ref>یزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۵۴۱–۵۴۳.</ref> و ساخت [[سقاخانه|سقاخانهها]]، [[آبانبار|آبانبارها]] وجلوههای هنری و نمادین آن در معماری<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-مناسبت-های-مذهبی-79/219794-معماری-سقاخانه-های-ایران «معماری سقاخانههای ایران»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> را شکل میدهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/771596/text/مشخصه-های-اب-در-فرهنگ-ایرانی-و-تاثیر-ان-بر-شکل-گیری-فضای-زیست نقیزاده، «مشخصههای آب در فرهنگ ایرانی و تأثیر آن بر شکلگیری فضای زیست»، 1382ش، ص73.]</ref> | |||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
| خط ۲۴: | خط ۵۱: | ||
==== ۲. هنگام عبادت ==== | ==== ۲. هنگام عبادت ==== | ||
# آب در اعمال عبادی و هنگام نیایش نیز معنای قدسی و نمادین دارد. برای مثال، کاربرد آب در [[وضو]] و [[غسل]] نهتنها جسم را از آلودگیها پاک میکند بلکه نماد پاک کردن روح از [[گناه]] و | # آب در اعمال عبادی و هنگام نیایش نیز معنای قدسی و نمادین دارد. برای مثال، کاربرد آب در [[وضو]] و [[غسل]] نهتنها جسم را از آلودگیها پاک میکند بلکه نماد پاک کردن روح از [[گناه]] و نزدیکشدن به [[خدا]] است.<ref>[https://article.tebyan.net/307817/آب-در-معماری-ایرانی «آب در معماری ایرانی»، وبسایت تبیان.]</ref> | ||
# تطهیر با آب تمثیلی از زایش مداوم آفرینش است و تماس با آب در تمام حواس انسان نیز جاری میشود و آرامش لازم را برای [[نمازگزار|نمازگزاران]] ایجاد میکند.<ref>[https://article.tebyan.net/307817/آب-در-معماری-ایرانی «آب در معماری ایرانی»، وبسایت تبیان.]</ref> | # تطهیر با آب تمثیلی از زایش مداوم آفرینش است و تماس با آب در تمام حواس انسان نیز جاری میشود و آرامش لازم را برای [[نمازگزار|نمازگزاران]] ایجاد میکند.<ref>[https://article.tebyan.net/307817/آب-در-معماری-ایرانی «آب در معماری ایرانی»، وبسایت تبیان.]</ref> | ||
| خط ۵۳: | خط ۸۰: | ||
=== ج) صنایع دستی === | === ج) صنایع دستی === | ||
==== ۱. فرش دستباف ==== | ==== ۱. فرش دستباف ==== | ||
آب در [[صنایع دستی]] ایرانی ازجمله [[فرش دستباف]] نیز جلوهٔ نمادین پیدا کرده است. انعکاس آب چشمهسارها، حوضها و رودخانهها در [[فرش ایرانی]] بافته میشود و شرایط اقلیمی نسبتاً خشک و کمآب فلات ایران، فراوانی اساطیر و نمادهای مرتبط با آب، باران و باروری زمین در تمدن و فرهنگ ایرانی را بازنمایی میکند.<ref>پرهام، دستبافتههای عشایری و روستایی فارس، 1364ش، ج1، ص19.</ref> | آب در [[صنایع دستی]] ایرانی ازجمله [[فرش دستباف|فرش دستباف]] نیز جلوهٔ نمادین پیدا کرده است. انعکاس آب چشمهسارها، حوضها و رودخانهها در [[فرش ایرانی]] بافته میشود و شرایط اقلیمی نسبتاً خشک و کمآب فلات ایران، فراوانی اساطیر و نمادهای مرتبط با آب، باران و باروری زمین در تمدن و فرهنگ ایرانی را بازنمایی میکند.<ref>پرهام، دستبافتههای عشایری و روستایی فارس، 1364ش، ج1، ص19.</ref> | ||
==== ۲. نگارگری ==== | ==== ۲. نگارگری ==== | ||
| خط ۶۷: | خط ۹۴: | ||
== آب و هنر == | == آب و هنر == | ||
آب در فرهنگ ایرانی، الهامبخش بسیاری از هنرها بوده است و از جمله در هنرهای تزیینی آبنماها، ساختمانها، کاشیکاریهای حوضها و کتیبهها نقش آب را در پرورش گل، باغ و رفاه زندگی بشر بازتاب داده است.<ref>[https://vista.ir/m/a/e0itq «تقدس آب در فرهنگ کهن ایرا»، وبسایت مجلۀ ویستا.]</ref> در هنرهای اسلامی و ایرانی، تشابهی در نحوهٔ بهکارگیری صورتهای نمادین آب با هنرهای پیش از اسلام دیده میشود که تداوم سنتهای هنری ایران باستان در هنر اسلامی را نشان میدهد.<ref>آلابراهیم دهکردی، «آب در فرهنگ، معماری ونگارگری ایرانی»، 1391ش، ص4.</ref> | آب در فرهنگ ایرانی، الهامبخش بسیاری از هنرها بوده است و از جمله در هنرهای تزیینی آبنماها، ساختمانها، کاشیکاریهای حوضها و کتیبهها نقش آب را در پرورش گل، باغ و رفاه زندگی بشر بازتاب داده است.<ref>[https://vista.ir/m/a/e0itq «تقدس آب در فرهنگ کهن ایرا»، وبسایت مجلۀ ویستا.]</ref> در هنرهای اسلامی و ایرانی، تشابهی در نحوهٔ بهکارگیری صورتهای نمادین آب با هنرهای پیش از اسلام دیده میشود که تداوم سنتهای هنری ایران باستان در هنر اسلامی را نشان میدهد.<ref>آلابراهیم دهکردی، «آب در فرهنگ، معماری ونگارگری ایرانی»، 1391ش، ص4.</ref> | ||
باور کهن ایرانیان درباره نقش پالایندگی آب، در جلوههای مدرن زندگی و از جمله [[سینمای ایران]] نیز بازتاب یافته است. به گفته پژوهشگران، در آثار سینمایی، برای نشاندادن دگردیسی روحی و توبۀ شخصیتها، از نماهایی همچون دوشگرفتن، راهرفتن در زیر [[باران]]، فرو رفتن در آب یا پاشیدهشدن آب استفاده میشود که بیانگر همسویی هنر نو با باورهای دیرینۀ ایرانی است.<ref>[https://www.chtn.ir/news/1404071301316/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «اهمیت آب در فرهنگ مردم ایران»، وبسایت هنر آریا.]</ref> | |||
== آب در فرهنگ عامه == | == آب در فرهنگ عامه == | ||
| خط ۷۴: | خط ۱۰۳: | ||
# اعتقاد به نر و ماده بودن آب [[چشمه|چشمهها]]، [[رودخانه|رودها]] و [[قنات|قناتها]] بین مردم نقاط مختلف ایران رواج دارد. برای مثال مقنیها در [[اراک]] معتقدند اگر دست و پای آنها در آب قنات زبر شود و ترک بخورد آب نر است و اگر نرم بماند، ماده است. مردم در [[ایزدخواست]] در [[استان فارس]]، معتقدند آبی که در حال حرکت صدا نکند ماده است و آبی که موقع رفتن شرشر کند، نر است | # اعتقاد به نر و ماده بودن آب [[چشمه|چشمهها]]، [[رودخانه|رودها]] و [[قنات|قناتها]] بین مردم نقاط مختلف ایران رواج دارد. برای مثال مقنیها در [[اراک]] معتقدند اگر دست و پای آنها در آب قنات زبر شود و ترک بخورد آب نر است و اگر نرم بماند، ماده است. مردم در [[ایزدخواست]] در [[استان فارس]]، معتقدند آبی که در حال حرکت صدا نکند ماده است و آبی که موقع رفتن شرشر کند، نر است | ||
# در نقاط مختلف ایران، هنگام سفر رفتن مسافران، به امید دیدار تازه، پشتسر آنها آب میپاشند تا مسافر در پرتو روشنایی آب، سالم برگردد؛<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/02/23/1724290/اصفهان-آب-در-آئینه-فرهنگ-مردم-روستای-هونجان-شهرضا «اصفهان؛ آب در آیینۀ فرهنگ مردم روستای هونجان شهرضا»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | # در نقاط مختلف ایران، هنگام سفر رفتن مسافران، به امید دیدار تازه، پشتسر آنها آب میپاشند تا مسافر در پرتو روشنایی آب، سالم برگردد؛<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/02/23/1724290/اصفهان-آب-در-آئینه-فرهنگ-مردم-روستای-هونجان-شهرضا «اصفهان؛ آب در آیینۀ فرهنگ مردم روستای هونجان شهرضا»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
# امروزه هنگامی که آب بر روی زمین میریزد میگویند [[آب روشنایی است]] و آن را به [[فال نیک]] میگیرند؛ همچنین آبپاشیدن در ورودی خانه در [[نوروز]] و نیز آبآوردن از چشمه و رودخانه با کوزهٔ تازه و آبندیده در روز [[چهارشنبهسوری]]، [[خوشیمن]] دانسته میشود. | # امروزه هنگامی که آب بر روی زمین میریزد میگویند [[آب روشنایی است]] و آن را به [[فال نیک]] میگیرند؛ همچنین آبپاشیدن در ورودی خانه در [[نوروز]] و نیز آبآوردن از چشمه و رودخانه با کوزهٔ تازه و آبندیده در روز [[چهارشنبهسوری]]، [[خوشیمن]] دانسته میشود.<ref>حسینی جهانگیر و فخری «جایگاه آب در فرهنگ و ادب عامه»، 1398ش، ص95-96.</ref> | ||
# برخی معتقدند که ریختن آب جوش در باغچه هنگام غروب شگون ندارد؛ | # برخی معتقدند که ریختن آب جوش در باغچه هنگام غروب شگون ندارد؛<ref>حسینی جهانگیر و فخری «جایگاه آب در فرهنگ و ادب عامه»، 1398ش، ص95-96.</ref> | ||
# بسیاری از ایرانیان هنگام حضور بر سر مزار درگذشتگان، بر [[سنگ قبر]] آب میپاشند و معتقدند که روح مرده آرامش خواهد | # بسیاری از ایرانیان هنگام حضور بر سر مزار درگذشتگان، بر [[سنگ قبر]] آب میپاشند و معتقدند که روح مرده آرامش خواهد یافت؛<ref>حسینی جهانگیر و فخری «جایگاه آب در فرهنگ و ادب عامه»، 1398ش، ص95-96.</ref> | ||
# در [[فرهنگ عامه]]، آب بهدلیل زایندگی ذاتی، همذات زنان پنداشته شده است. برای مثال، در میان ترکمنهای ایران، آیین «لَه لَه خوانی» در شبهای ماهتاب برگزار میشده است؛ بدین ترتیب که زنان بر لب چشمه، چاه یا کنار رودخانه قرار میگرفتند و غمهای خود را با سرودن شعر به آب میسپردند تا بر اساس باور کهن، صدای آنان سوار بر امواج آب به مقصد برسد.<ref>[https://www.chtn.ir/news/1404071301316/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «اهمیت آب در فرهنگ مردم ایران»، وبسایت هنر آریا.]</ref> | |||
== آب در ضربالمثلهای فارسی == | == آب در ضربالمثلهای فارسی == | ||
| خط ۱۰۵: | خط ۱۳۵: | ||
# «آب که آمد تیمّم باطل است»؛ یعنی چون اصل آمد، فرع جایگاهی ندارد؛ | # «آب که آمد تیمّم باطل است»؛ یعنی چون اصل آمد، فرع جایگاهی ندارد؛ | ||
# «آب که از سر گذشت چه یک گز چه صد گز»؛ یعنی کار از کار گذشته است و تلاش فایدهای ندارد.<ref>دهخدا، امثال و حکم، 1370ش، ج1 ص 36-39.</ref> | # «آب که از سر گذشت چه یک گز چه صد گز»؛ یعنی کار از کار گذشته است و تلاش فایدهای ندارد.<ref>دهخدا، امثال و حکم، 1370ش، ج1 ص 36-39.</ref> | ||
# «آب طلب نکرده مراد است» یا «آب نطلبیده مراد است».<ref>[https://www.daneshchi.ir/آب-نطلبیده-مراد-است/#:~:text=ضرب%20المثل%20آب%20نطلبیده%20%D9%85% «معنی ضربالمثل آب نطلبیده مراد است»، وبسایت دانشچی.]</ref> | |||
== آبرو == | == آبرو == | ||
| خط ۱۱۷: | خط ۱۴۸: | ||
در [[فقه|فقه شیعه]] به موضوعات و مسائل مختلفی در ارتباط با آب، توجه شده است، ازجمله: نماز و روزه، خرید و فروش آب، عدم جواز استفادهٔ ابزاری از آب علیه رقیب سیاسی و دشمن نظامی و آداب نوشیدن آب. آب در فقه به دو دستهٔ مطلق و مضاف تقسیم میشود؛ [[آب مطلق]] آبی است که بدون قید و اضافه به چیزی، بتوان به آن آب گفت، مانند آبی که از آسمان میبارد یا از زمین میجوشد. آب مطلق، ذاتاً پاک هستند و میتواند چیزهای نجس را پاک کند؛ آب مضاف اگر از اصل پاک باشد و با نجسی برخورد نکرده باشد پاک است، اما پاککننده نیست.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/237953/آب فضلی و دیگران، «آب»، دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | در [[فقه|فقه شیعه]] به موضوعات و مسائل مختلفی در ارتباط با آب، توجه شده است، ازجمله: نماز و روزه، خرید و فروش آب، عدم جواز استفادهٔ ابزاری از آب علیه رقیب سیاسی و دشمن نظامی و آداب نوشیدن آب. آب در فقه به دو دستهٔ مطلق و مضاف تقسیم میشود؛ [[آب مطلق]] آبی است که بدون قید و اضافه به چیزی، بتوان به آن آب گفت، مانند آبی که از آسمان میبارد یا از زمین میجوشد. آب مطلق، ذاتاً پاک هستند و میتواند چیزهای نجس را پاک کند؛ آب مضاف اگر از اصل پاک باشد و با نجسی برخورد نکرده باشد پاک است، اما پاککننده نیست.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/237953/آب فضلی و دیگران، «آب»، دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | ||
== | == باغموزه آب == | ||
در منطقهٔ قلهک در [[تهران]]، [[باغموزه آب|باغموزهٔ آب]] تأسیس کردهاند که بهطور عمومی تأثیر آب در زندگی انسان را نمایش میدهد. این بنا شامل یک باغ و یک ساختمان آکواریومی است که آب در قالب آبنما در این باغ ظاهر میشود.<ref>[https://archacity.com/جایگاه-آب-در-معماری/ «جایگاه مهم آب در معماری»، وبسایت شهر معمار.]</ref> | در منطقهٔ قلهک در [[تهران]]، [[باغموزه آب|باغموزهٔ آب]] تأسیس کردهاند که بهطور عمومی تأثیر آب در زندگی انسان را نمایش میدهد. این بنا شامل یک [[باغ]] و یک ساختمان آکواریومی است که آب در قالب [[آبنما]] در این باغ ظاهر میشود.<ref>[https://archacity.com/جایگاه-آب-در-معماری/ «جایگاه مهم آب در معماری»، وبسایت شهر معمار.]</ref> | ||
== بحران آب در ایران == | |||
بر اساس گزارشهای رسمی، ایران در زمره مناطقی با بیشترین ریسک در زمینه منابع آبی قرار دارد و بیش از ۷۰درصد از [[منابع آبی تجدیدپذیر]] خود را از دست داده است. بهگفتۀ پژوهشگران، افزایش دمای زمین، کاهش چشمگیر بارندگیها، خشکسالیهای مکرر و کاهش منابع زیرزمینی، شرایطی هشداردهندۀ برای آیندۀ کشور ترسیم کردهاند. نیمی از شهرهای ایران در شرایط تنش آبی هستند و ذخایر زیرزمینی که روزگاری پشتوانۀ اصلی تأمین آب کشور محسوب میشدند، به سرعت رو به کاهش و فرسایش رفتهاند. از نظر جامعهشناسان، راهحل این بحران تنها به سدسازی و فناوریهای نوین محدود نمیشود، بلکه دگرگونی باورها و رفتارهای روزمره مردم اهمیت اساسی دارد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/887413/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D9%85 «بحران آب، بحران فرهنگ است؛ آب را زندگی ببینیم»، خبرگزاری فرارو.]</ref> | |||
=== فرهنگ مصرف آب === | |||
به گفته پژوهشگران، [[بحران آب در ایران]] تنها به تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی محدود نمیشود، بلکه ریشه در الگوهای فرهنگی و سبک زندگی نیز دارد. از نظر جامعهشناسان، بسیاری از مردم همچنان با ذهنیت وفور و بیپایانی منابع آب زندگی میکنند و در مواردی، مصرف نمایشی و اسرافآمیز آب بهعنوان نشانهای از پاکیزگی، رفاه یا جایگاه اجتماعی تلقی میشود. به اعتقاد آنان، راهحل پایدار بحران آب در اصلاح نگرشها و نهادینهشدن فرهنگ صرفهجویی از طریق آموزش همگانی، نقش رسانهها و نهادهای فرهنگی است. تجربۀ کشورهایی مانند [[استرالیا]] نشان داده است که تغییر واقعی زمانی رخ میدهد که باورها و ارزشهای فرهنگی دگرگون و صرفهجویی به یک [[سبک زندگی]] بدل شود.<ref>[https://fararu.com/fa/news/887413/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A2%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D9%85 «بحران آب، بحران فرهنگ است؛ آب را زندگی ببینیم»، خبرگزاری فرارو.]</ref> | |||
== بحران آب در خاورمیانه و جهان == | |||
بر اساس گزارشهای بینالمللی، [[خاورمیانه]] بهدلیل اقلیم گرم و خشک همواره با بحران جدی آب مواجه است و نتایج مطالعات نشان میدهد تا سال ۲۰۵۰م تمام کشورهای این منطقه با تنش آبی شدید روبهرو خواهند شد. [[خشکسالی]] بهعنوان عاملی تشدیدکننده، آسیبپذیری کشورها را در برابر جنگ افزایش داده است؛ برای نمونه خشکسالی سوریه (۲۰۰۷-۲۰۱۰م) باعث آوارگی ۱/۵ میلیون کشاورز و تشدید ناآرامیهای منجر به جنگ داخلی شده و در عراق کاهش جریان آب دجله و فرات تا ۴۰ درصد، اعتراضات گسترده را در پی داشته است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/896641/%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87 «بحران آب در خاورمیانه؛ آتش زیر خاکستر جنگهای آینده!»، خبرگزاری فرارو.]</ref> بر اساس دادههای مؤسسه [[اقیانوس آرام]]، خشونتهای مرتبط با آب از ۱۹ مورد در ۲۰۱۰م به ۲۴۸ مورد در ۲۰۲۳م افزایش یافته و حملات به سیستمهای آبی در مناطق درگیری فعال مانند یمن، سوریه، اوکراین و [[فلسطین]] و نیز درگیریهای داخلی در هند، پاکستان و آفریقا بر سر منابع آب رو به گسترش است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1018716/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A2%D8%A8-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%D8%A2%D8%A8 «جنگ آب آغاز شده است؟ / یک دهه درگیریهای بر سر آب»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | |||
== آب و تمدنهای آسیایی == | |||
برخی جامعهشناسان از جمله کارل آوگوست ویتفوگل، تطورات تمدنی آسیا را بر اساس نقش آب و مدیریت آن تحلیل کردهاند. از نظر وی، تمدنهای بزرگ شرق از جمله چین، هند، بینالنهرین و مصر در مناطقی شکل گرفتند که کشاورزی نیازمند آبیاری پهندامنه، مهار سیلاب و مدیریت متمرکز منابع آب بوده است. به اعتقاد ویتفوگل، این نیاز به مدیریت دولتی آبیاری، به ایجاد دستگاه دیوانی متمرکز و گسترده انجامید که هستۀ اصلی «جامعه آبسالار» را تشکیل میدهد. بر اساس این نظریه، در چنین جوامعی، دیوانسالاری اداری به طبقه حاکم تبدیل میشود و قدرت استبدادی سیاسی با مدیریت ارضی پیوند میخورد. پژوهشگران معتقدند این نظریه توضیح میدهد که چرا در بسیاری از تمدنهای آسیایی، برخلاف اروپا، قدرت متمرکز و استبدادی شکل گرفت و مالکیت خصوصی علیرغم وجود، هرگز به نیرویی سیاسی برای تحدید قدرت حاکم تبدیل نشد. البته به گفته منتقدان، این نظریه با انتقادات جدی مواجه شده و همه پژوهشگران آن را نپذیرفتهاند.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/258973-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A2%D8%A8-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1 «جامعه و تمدن آبسالار»، وبسایت روزنامۀ مشرق.]</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۱۳۰: | خط ۱۷۳: | ||
* اسحاقپور، یوسف، مینیاتور ایرانی، رنگهای نو، آیینه و باغ، ۱۳۸۴ش. | * اسحاقپور، یوسف، مینیاتور ایرانی، رنگهای نو، آیینه و باغ، ۱۳۸۴ش. | ||
* «اصفهان؛ آب در آیینهٔ فرهنگ مردم روستای هونجان شهرضا»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۷ش. | * «اصفهان؛ آب در آیینهٔ فرهنگ مردم روستای هونجان شهرضا»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۷ش. | ||
* «اهمیت آب در فرهنگ مردم ایران»، وبسایت هنر آریا، تاریخ درج مطلب: 13 مهر 1404ش. | |||
* «بحران آب، بحران فرهنگ است؛ آب را زندگی ببینیم»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 2 مرداد 1404ش. | |||
* «بحران آب در خاورمیانه؛ آتش زیر خاکستر جنگهای آینده!»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 30 مرداد 1404ش. | |||
* پرهام، سیروس، دستبافتههای عشایری و روستایی فارس، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۴ش. | * پرهام، سیروس، دستبافتههای عشایری و روستایی فارس، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۴ش. | ||
* تفضلی، احمد و دیگران، «آب»، دانشنامهٔ جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۳۹۸ش. | * تفضلی، احمد و دیگران، «آب»، دانشنامهٔ جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: ۲۱ دی ۱۳۹۸ش. | ||
* «تقدس آب در فرهنگ کهن ایران»، وبسایت مجلهٔ ویستا، تاریخ بازدید: ۱۴ خرداد ۱۴۰۲ش. | * «تقدس آب در فرهنگ کهن ایران»، وبسایت مجلهٔ ویستا، تاریخ بازدید: ۱۴ خرداد ۱۴۰۲ش. | ||
* «جامعه و تمدن آبسالار»، وبسایت روزنامۀ مشرق، تاریخ درج مطلب: 26 بهمن 1398ش. | |||
* «جایگاه مهم آب در معماری»، وبسایت شهر معمار، تاریخ درج مطلب: ۲۹ تیر ۱۴۰۰ش. | * «جایگاه مهم آب در معماری»، وبسایت شهر معمار، تاریخ درج مطلب: ۲۹ تیر ۱۴۰۰ش. | ||
* «جنگ آب آغاز شده است؟ / یک دهه درگیریهای بر سر آب»، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 14 آبان 1403ش. | |||
* «چرا ایرانیان باستان آناهیتا را میپرستیدند؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مرداد ۱۳۹۳ش. | * «چرا ایرانیان باستان آناهیتا را میپرستیدند؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مرداد ۱۳۹۳ش. | ||
* دهخدا، علیاکبر، امثال و حکم، تهران، هیرمند، ۱۳۷۰ش. | * دهخدا، علیاکبر، امثال و حکم، تهران، هیرمند، ۱۳۷۰ش. | ||
| خط ۱۴۹: | خط ۱۹۷: | ||
* مرادی، شهاب، «ثواب سلام بر حسین گفتن پس از نوشیدن آب»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آبان ۱۳۹۲ش. | * مرادی، شهاب، «ثواب سلام بر حسین گفتن پس از نوشیدن آب»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آبان ۱۳۹۲ش. | ||
* «معماری سقاخانههای ایران»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آبان ۱۳۹۳ش. | * «معماری سقاخانههای ایران»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آبان ۱۳۹۳ش. | ||
* «معنی ضربالمثل آب نطلبیده مراد است»، وبسایت دانشچی، تاریخ بازدید: ۱۱ شهریور ۱۴۰۲ش. | |||
* ناظم، فرناز و دیگران، «عناصر چهارگانه (آب، خاک، هوا و آتش)، الگویی ایرانی برای طراحی پارک شهری»، مجلهٔ علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهٔ ۲۲، شمارهٔ ۹۳، ۱۳۹۹ش. | * ناظم، فرناز و دیگران، «عناصر چهارگانه (آب، خاک، هوا و آتش)، الگویی ایرانی برای طراحی پارک شهری»، مجلهٔ علوم و تکنولوژی محیط زیست، دورهٔ ۲۲، شمارهٔ ۹۳، ۱۳۹۹ش. | ||
* نظیری نیشابوری، دیوان اشعار، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۳ خرداد ۱۴۰۲ش. | * نظیری نیشابوری، دیوان اشعار، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۳ خرداد ۱۴۰۲ش. | ||
| خط ۱۵۵: | خط ۲۰۴: | ||
* یزدی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، قم، مرکز فقه الائمة الاطهار، ۱۴۱۹ق. | * یزدی، سیدمحمدکاظم، العروة الوثقی، قم، مرکز فقه الائمة الاطهار، ۱۴۱۹ق. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
{{طبیعت}} | |||
[[رده:طبیعت]] | |||
[[رده:منابع طبیعی]] | |||
