علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''مادری؛'''}} یکی از نسبتهای خانوادگی. | {{درشت|'''مادری؛'''}} یکی از نسبتهای خانوادگی. | ||
مادری سنگ بنای [[خانواده]] و منبع عمده هویت [[زنان|زنانگی]] است.ویژگیهای طبیعی و فطری که خداوند در خلقت زنان قرار داده است آنها را برای وظیفه مادری آماده میکند، هر چند این ویژگیها با توجه به فرهنگ، آداب و رسوم و تربیت | مادری سنگ بنای [[خانواده]] و منبع عمده هویت [[زنان|زنانگی]] است. ویژگیهای طبیعی و فطری که خداوند در خلقت زنان قرار داده است آنها را برای وظیفه مادری آماده میکند، هر چند این ویژگیها با توجه به فرهنگ، آداب و رسوم و تربیت … شدت و ضعف مییابد. زنان به جهت مادری دارای مسئولیت و وظایفی هستند. هر چند این مسئولیتها رابطه ای دیالکتیک در مسئولیتسازی برای سایر افراد خانواده ایجاد میکند. | ||
ویژگیهای طبیعی زنان مانند: فرزندخواهی، مهرورزی و دلبستگی به فرزندان، مراقبت از آنان و پاسخگویی به نیازهای جسمی و روحی آنان با هدف رشد و تعالی صحیح فرزند را نقش مادری گویند. نقش مادری با توجه به تفاوتهای فرهنگی، اجتماعی و مذهبی دارای رویکردهای مختلفی است. نقش مادری در کنار [[نقش همسری زن|نقش همسری]]، مهمترین نقشی است که زنان در [[خانواده]] بر عهده میگیرند. مادران از منظر اندیشمندان [[مسلمان]]، جامعهسازانی هستند که فعالیت آنها به صلاح و فساد جامعه منتهی میشود. توجه به این جایگاه زنان در خانواده نقش بهسزایی در [[تربیت]] فرزندان و انسجام بنیان خانواده دارد. | ویژگیهای طبیعی زنان مانند: فرزندخواهی، مهرورزی و دلبستگی به فرزندان، مراقبت از آنان و پاسخگویی به نیازهای جسمی و روحی آنان با هدف رشد و تعالی صحیح فرزند را نقش مادری گویند. نقش مادری با توجه به تفاوتهای فرهنگی، اجتماعی و مذهبی دارای رویکردهای مختلفی است. نقش مادری در کنار [[نقش همسری زن|نقش همسری]]، مهمترین نقشی است که زنان در [[خانواده]] بر عهده میگیرند. مادران از منظر اندیشمندان [[مسلمان]]، جامعهسازانی هستند که فعالیت آنها به صلاح و فساد جامعه منتهی میشود. توجه به این جایگاه زنان در خانواده نقش بهسزایی در [[تربیت]] فرزندان و انسجام بنیان خانواده دارد. | ||
==مفهومشناسی== | |||
== مفهومشناسی == | |||
مادر ترجمه واژه «اُم» در عربی به معنای زنی که فرزند به دنیا میآورد یا زنی که داری فرزند است. مادر، زنی است که فرزندی را بهدنیا میآورد، او را تغذیه میکند و نگهداری و سرپرستی او را بر عهده دارد.<ref>دهخدا، لغتنامه، ذیل واژهٔ مادر، 1377ش، ج13، ص19928.</ref> واژه مادر در [[زبان فارسی]]، بهمعنای زمین، اصلی و نخستین نیز آمده است.<ref>معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژهٔ مادر، 1388ش، ج3، ص3681.</ref> اصطلاحات مادرخوانده، مادر رضاعی/شیری، نامادری و مادربزرگ نیز در فرهنگ فارسیزبانان بهکار میرود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/598288/خوشه-مرکبِ-مفهومِ-مادر-در-قرآن-کریم-مطالعه-ای-شناختی امینی، «خوشۀ مرکب مفهوم مادر در قرآن کریم: مطالعهای شناختی»، 1403ش، ص34.]</ref> مادر با معانی استعاری نیز آمیخته شده است؛ برای مثال «مادر وطن» نماد تعلق، حمایت و پاسداری از وطن و هویت اجتماعی است.<ref>[https://www.irna.ir/news/82863111/وطن-همان-مادر-است «وطن همان مادر است!»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> در گسترهٔ ایران فرهنگی، مفهوم مادر به شکلهای متنوعی بیان میشود؛ از جمله «مامان» در فارسی عامیانه، «انا» یا «آنا» در ترکی،<ref>[https://abadis.ir/fatofa/مادر-ترکی/ «مادر ترکی»، وبسایت آبادیس.]</ref> «دا» در لری،<ref>[https://abadis.ir/bepors/question/8893/ «پدر و مادر به گویش لری چی میشه؟»، وبسایت آبادیس.]</ref> «مار» یا «مائار» در گویش گیلکی<ref>[https://baxsad.blog.ir/post/110 «اعضای خانواده و افراد دارای نسبت خانوادگی در زبان گیلکی»، وبسایت آموزش زبان گیلکی.]</ref> و «آبه» و «آیه» در گویش هزارگی.<ref>[https://www.watanadab.com/hazaragi-content/20240213172239 خاوری، «هزاگی؛ گویش/ لهجه»، وبسایت ادبیات وطن ادب.]</ref> | مادر ترجمه واژه «اُم» در عربی به معنای زنی که فرزند به دنیا میآورد یا زنی که داری فرزند است. مادر، زنی است که فرزندی را بهدنیا میآورد، او را تغذیه میکند و نگهداری و سرپرستی او را بر عهده دارد.<ref>دهخدا، لغتنامه، ذیل واژهٔ مادر، 1377ش، ج13، ص19928.</ref> واژه مادر در [[زبان فارسی]]، بهمعنای زمین، اصلی و نخستین نیز آمده است.<ref>معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژهٔ مادر، 1388ش، ج3، ص3681.</ref> اصطلاحات مادرخوانده، مادر رضاعی/شیری، نامادری و مادربزرگ نیز در فرهنگ فارسیزبانان بهکار میرود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/598288/خوشه-مرکبِ-مفهومِ-مادر-در-قرآن-کریم-مطالعه-ای-شناختی امینی، «خوشۀ مرکب مفهوم مادر در قرآن کریم: مطالعهای شناختی»، 1403ش، ص34.]</ref> مادر با معانی استعاری نیز آمیخته شده است؛ برای مثال «مادر وطن» نماد تعلق، حمایت و پاسداری از وطن و هویت اجتماعی است.<ref>[https://www.irna.ir/news/82863111/وطن-همان-مادر-است «وطن همان مادر است!»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> در گسترهٔ ایران فرهنگی، مفهوم مادر به شکلهای متنوعی بیان میشود؛ از جمله «مامان» در فارسی عامیانه، «انا» یا «آنا» در ترکی،<ref>[https://abadis.ir/fatofa/مادر-ترکی/ «مادر ترکی»، وبسایت آبادیس.]</ref> «دا» در لری،<ref>[https://abadis.ir/bepors/question/8893/ «پدر و مادر به گویش لری چی میشه؟»، وبسایت آبادیس.]</ref> «مار» یا «مائار» در گویش گیلکی<ref>[https://baxsad.blog.ir/post/110 «اعضای خانواده و افراد دارای نسبت خانوادگی در زبان گیلکی»، وبسایت آموزش زبان گیلکی.]</ref> و «آبه» و «آیه» در گویش هزارگی.<ref>[https://www.watanadab.com/hazaragi-content/20240213172239 خاوری، «هزاگی؛ گویش/ لهجه»، وبسایت ادبیات وطن ادب.]</ref> | ||
در اصطلاح فقهی مادر کسی است که فرزند از | در اصطلاح فقهی مادر کسی است که فرزند از رحم او متولد و به همین سبب صاحب [[منزلت مادری]] میشود. به عبارت دیگر مادر کسی است که؛ امر پرورش فرزندان را در دوران حمل و پس از آن بر عهده داشته و در انجام این وظیفه، بدون هیچ چشمداشت مادی یا معنوی، کوشا است. در مباحث فرهنگی و اجتماعی، پایگاه مادری حامل منزلت و نقشهایی است که دیگران از زن بهعنوان مادر انتظار دارند. ملاکهای منزلت در فرهنگهای مختلف متفاوت است که عمدترین آنها عبارتند از: ثروت، قدرت، نَسب، سن و ارزشهای فرهنگی و معنوی.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص549.</ref> مفهوم مادری در گذشته، امر بدیهی تلقی میشد؛ اما امروزه در رویکردهای متفاوت، تعریفهای نسبتاً مختلفی از آن ارائه میشود؛ در رویکردهای دینی، فلسفی و عمدتاً علمی، مادری ویژگی ذاتی زنان و حامل نقشهای مادرانه دانسته میشود؛ اما در رویکرد فمینیستی، مفهوم مادری برساخته اجتماعی شمرده شده و حالت تهوع زنان در زمان [[بارداری]]، طغیان بدن علیه پذیرش فرزند، تفسیر میشود.<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_72129.html بوذرینژاد و جهانشاهی، «بررسی مقایسهای نقش زنان در پایگاه مادری در اندیشه عالمه طباطبایی و آمینه ودود«، 1398ش، ص85.]</ref> مادری در آیات قران به مادر جسمانی،<ref>سوره نحل، آیه 72.</ref> اجتماعی (معنوی)<ref>سوره احزاب، آیه 6.</ref> و شیری (رضاعی) تقسیم شده است.<ref>سوره نساء، آیه 23.</ref> | ||
=== چیستی === | === چیستی === | ||
ویژگیهای طبیعی و فطری که خداوند در خلقت زنان قرار داده است آنها را برای وظیفه مادری آماده میکند، هر چند این ویژگیها با توجه به فرهنگ، آداب و رسوم و تربیت شدت و ضعف مییابد.خداوند، میل فطری در پرورش کودک را در نهاد مادران نهاده و این میل، در سنین بلوغ آشکار شده و در دوران حمل به عالیترین مرحله تجلی خود میرسد.مادر، | ویژگیهای طبیعی و فطری که خداوند در خلقت زنان قرار داده است آنها را برای وظیفه مادری آماده میکند، هر چند این ویژگیها با توجه به فرهنگ، آداب و رسوم و تربیت شدت و ضعف مییابد. خداوند، میل فطری در پرورش کودک را در نهاد مادران نهاده و این میل، در سنین بلوغ آشکار شده و در دوران حمل به عالیترین مرحله تجلی خود میرسد. مادر، تجلی دهنده یکی از صفات عالی جمال خداوند است. این فضلیت را خداوند در وجود زنان به ودیعه نهاده است. در مادری صراحت و صداقت، مهر و صفا، عدل و تقوا به عالیترین وجه خود نمایان شده و در راه خیر و سعادت فرزند بدرقه میشود. به عبارت دیگر [[نقش تربیتی زن]] به عنوان مادر، فضلیت و وظیفهایست که غفلت و اشتباه در آن، موجب تباهی نسل و فساد جامعه شده و مراقبت از آن، جامعهای خیرخواه و متکامل پدیدمیآورد. | ||
در آیات قرآن کریم مقام مادری هم ردیف اطاعت و عبادت خدا ذکر | == جایگاه و منزلت == | ||
مادری برای بشر در طول تاریخ مفهومی مقدس بوده است و مادر مظهر محبت و فداکاری شناخته شده است. ادیان نیز در تقدس بخشی به مادری نقش برجستهای داشتهاند در اسلام بهشت زیر پای مادران توصیف شده است و در [[زن در آیین مسیحیت|مسیحیت]] مریم مقدس سمبل مادر امت شناخته میشود. هر چند همه ادیان الهی مقام ارزشمندی برای مادر قائلند و به او احترام میگذارند، ولی [[زن در اسلام|اسلام]] بیش از دیگر مکاتب به این مسئله توجه نموده و به مادر عظمت بخشیده است. حقوقی را که اسلام برای مادران مشخص کرده، بسیار فراتر از حقوقی است که برای دیگران حتی پدر قائل شده است؛ چرا که مادر مربی انسان و در حقیقت پرورش دهنده جامعه است و اوست که میتواند فرد و جامعه را به سعادت برساند یا به شقاوت و بدبختی بکشاند. | |||
در آیات قرآن کریم مقام مادری هم ردیف اطاعت و عبادت خدا ذکر شده است. خداوند در هر یک از آن آیات، با عظمت و بزرگی از مادر یاد کرده و به نوعی از مقام او تمجید نموده است. چرا که وحی و الهام مستقیم خدا به مادر موسی، اظهار ارادت و نیکویی عیسی به مادر، بیان زحمات و رنجهای مادر در قرآن کریم و همچنین دستور حق تعالی به احسان و نیکی نسبت به پدر و مادر، همه گواه بر رفعت جایگاه مادر است. | |||
مادر بهعنوان مهمترین رکن محبتی در خانواده، نقش أثرگذاری در ایجاد آرامش در محیط [[خانه]]، الفت و مودت میان اعضای خانواده دارد. اهمیتدادن به [[نقش مادری]] در خانواده و بهتبع آن در نظام اجتماعی، یکی از مهمترین عوامل در پیشرفت و ترقی یک جامعه بهشمار میرود. تکریم مادر و نقش مادری، تأمین نیاز مادی، عاطفی و قدرشناسی از زحمات و احساسات آنها سبب ارزشمندی نقش مادر در نظام خانواده و اجتماع میشود. توجه به نقش مادر سبب میشود زنان بر نقش مادری خود در نظام خانوادگی و تأثیر آن در نظام اجتماعی تمرکز بیشتری کرده و آن را یک ارزش و جایگاه بالا برای خود محسوب کنند.<ref>. منجم، زن- مادر، نگاهی متفاوت به مسئله زن، 1381ش. ص39</ref> | مادر بهعنوان مهمترین رکن محبتی در خانواده، نقش أثرگذاری در ایجاد آرامش در محیط [[خانه]]، الفت و مودت میان اعضای خانواده دارد. اهمیتدادن به [[نقش مادری]] در خانواده و بهتبع آن در نظام اجتماعی، یکی از مهمترین عوامل در پیشرفت و ترقی یک جامعه بهشمار میرود. تکریم مادر و نقش مادری، تأمین نیاز مادی، عاطفی و قدرشناسی از زحمات و احساسات آنها سبب ارزشمندی نقش مادر در نظام خانواده و اجتماع میشود. توجه به نقش مادر سبب میشود زنان بر نقش مادری خود در نظام خانوادگی و تأثیر آن در نظام اجتماعی تمرکز بیشتری کرده و آن را یک ارزش و جایگاه بالا برای خود محسوب کنند.<ref>. منجم، زن- مادر، نگاهی متفاوت به مسئله زن، 1381ش. ص39</ref> | ||
=== در اقوام کهن === | === در اقوام کهن === | ||
ایران باستان در مقطعی از تاریخ دارای نظام مادرشاهی بود و سلسله نَسَبی به مادر میرسید.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/108781 «عصر مادر شاهی»، وبسایت راسخون.]</ref> در مصر باستان؛ پسران، خود را به جای پدر با نام مادر معرفی میکردند. افراد مهم عمدتاً در آرامگاههای خود، چهره مادرانشان را به تصویر میکشیدند تا او را تا ابد همراه خود داشته باشند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/160657/fa#downloadbottom جواهری، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستانشناسانة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، 1390ش، ص100.]</ref> | ایران باستان در مقطعی از تاریخ دارای نظام مادرشاهی بود و سلسله نَسَبی به مادر میرسید.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/108781 «عصر مادر شاهی»، وبسایت راسخون.]</ref> در مصر باستان؛ پسران، خود را به جای پدر با نام مادر معرفی میکردند. افراد مهم عمدتاً در آرامگاههای خود، چهره مادرانشان را به تصویر میکشیدند تا او را تا ابد همراه خود داشته باشند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/160657/fa#downloadbottom جواهری، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستانشناسانة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، 1390ش، ص100.]</ref> | ||
زنان آتن از نفوذ اندکی برخوردار بوده و تا پیش از مادر شدن، چندان مورد عنایت نبودند؛<ref>[https://www.porseman.com/article/جايگاه-زن-در-يونان-باستان/176998 «جایگاه زن در یونان باستان»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> اما مادری دارای مقام ارجمندی بوده و جشنوارههایی را برای گرامیداشت مادر برگزار میکردند.<ref>[https://sahebkhabar.ir/news/60213926/مادر-بودن-در-یونان-باستان-چگونه-بود «مادر بودن در یونان باستان چگونه بود؟» وبسایت صاحب خبران.]</ref> | زنان آتن از نفوذ اندکی برخوردار بوده و تا پیش از مادر شدن، چندان مورد عنایت نبودند؛<ref>[https://www.porseman.com/article/جايگاه-زن-در-يونان-باستان/176998 «جایگاه زن در یونان باستان»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> اما مادری دارای مقام ارجمندی بوده و جشنوارههایی را برای گرامیداشت مادر برگزار میکردند.<ref>[https://sahebkhabar.ir/news/60213926/مادر-بودن-در-یونان-باستان-چگونه-بود «مادر بودن در یونان باستان چگونه بود؟» وبسایت صاحب خبران.]</ref> | ||
در چین، مادر از موقعیت رفیعی برخوردار بوده است؛ حرمت مادری در افسانه چینی هاکوگا بازتاب یافته و چینیها معتقدند هاکوگا هر روز از مادرش تازیانه میخورد و هیچگاه ناله نمیکرد. تنها زمانی که مادرش پیر شده و قادر به زدن ضربتهای شدید نبود، برای ناتوانی مادر گریست.<ref>[https://tarikhema.org/ancient/china/11450/اخلاق-چینی/ «اخلاق چینی»، وبسایت تاریخ ما.]</ref> | در چین، مادر از موقعیت رفیعی برخوردار بوده است؛ حرمت مادری در افسانه چینی هاکوگا بازتاب یافته و چینیها معتقدند هاکوگا هر روز از مادرش تازیانه میخورد و هیچگاه ناله نمیکرد. تنها زمانی که مادرش پیر شده و قادر به زدن ضربتهای شدید نبود، برای ناتوانی مادر گریست.<ref>[https://tarikhema.org/ancient/china/11450/اخلاق-چینی/ «اخلاق چینی»، وبسایت تاریخ ما.]</ref> | ||
در جاهلیت، نقش مادری نسبت به سایر نقشهای زن پر رنگتر بود و عربها تا زن، مادر نشده بود او را خوار میدانستند وقتی مادر میشد احترام زیادی پیدا کرده و معتقد بودند؛ زن قابل تعویض است ولی مادر عوضشدنی نیست.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160823140659-10066-74.pdf پیرمرادیان و دیگران، «مقایسه وضعیت زن در دورهجاهلیتو بعد از اسلام»، 1394ش، ص72-75..]</ref> | در جاهلیت، نقش مادری نسبت به سایر نقشهای زن پر رنگتر بود و عربها تا زن، مادر نشده بود او را خوار میدانستند وقتی مادر میشد احترام زیادی پیدا کرده و معتقد بودند؛ زن قابل تعویض است ولی مادر عوضشدنی نیست.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160823140659-10066-74.pdf پیرمرادیان و دیگران، «مقایسه وضعیت زن در دورهجاهلیتو بعد از اسلام»، 1394ش، ص72-75..]</ref> | ||
=== در آیینهای اعتقادی === | === در آیینهای اعتقادی === | ||
در آیینهای اعتقادی عموماً، مادری دارای منزلت بالایی دانسته میشود؛ در [[زن در آیین یهود|آیین یهود]]، یهودیبودن از مادر به ارث میرسد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_522962.html عزیزی خادم و حسینی، «بررسی نقش زن در یهودیت»، 1393ش، ص74.]</ref> برخی با استناد به این موقعیت ممتاز، خواستهاند مادرسالاری را از آن استنباط کنند؛ اما پژوهشهای معتبر این امر را منحصر به محیط خانه میدانند.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n142584/زن_در_ادیان_ابراهیمی_اسلام_یهودیت_مسیحیت_ توکلی، «زن در ادیان ابراهیمی (اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، در پرتال امام خمینی.]</ref> | در آیینهای اعتقادی عموماً، مادری دارای منزلت بالایی دانسته میشود؛ در [[زن در آیین یهود|آیین یهود]]، یهودیبودن از مادر به ارث میرسد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_522962.html عزیزی خادم و حسینی، «بررسی نقش زن در یهودیت»، 1393ش، ص74.]</ref> برخی با استناد به این موقعیت ممتاز، خواستهاند مادرسالاری را از آن استنباط کنند؛ اما پژوهشهای معتبر این امر را منحصر به محیط خانه میدانند.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n142584/زن_در_ادیان_ابراهیمی_اسلام_یهودیت_مسیحیت_ توکلی، «زن در ادیان ابراهیمی (اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، در پرتال امام خمینی.]</ref> | ||
[[زن در آیین زرتشت|زرتشتیان]] روزی را بهعنوان روز زن جشن میگرفتند،<ref>[https://haftasman.urd.ac.ir/article_66704.html قائممقام فراهانی، «موقعیت زنان در دین زرتشتی بر اساس کتب فقهی و حقوقی»، 1392ش، ص112.]</ref> مادران از فرزندان خود هدایایی دریافت کرده و زنان نیکوکار که فرزندان نیکو پرورش داده بودند مورد تقدیر واقع میشدند.<ref>[https://www.tarafdari.com/node/2442423 یداللهپور، «موقعیت زن در دیدگاه زرتشتیان»، در وبسایت ویستا.]</ref> برخی محققان، وفور نقاشی مریم با فرزندش عیسی مسیح در میان مسیحیان را حاکی از جایگاه رفیع مادری در این آیین میدانند.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n142584/زن_در_ادیان_ابراهیمی_اسلام_یهودیت_مسیحیت_ توکلی، «زن در ادیان ابراهیمی(اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، پرتال امام خمینی.]</ref> در آیین کنفوسیوس، اطاعت از پدر و مادر، از اصلیترین آموزههای آن محسوب میشود.<ref>[https://www.porseman.com/article/تعاليم-كنفوسيوس/119436 «تعالیم کنفوسیوس»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> | [[زن در آیین زرتشت|زرتشتیان]] روزی را بهعنوان روز زن جشن میگرفتند،<ref>[https://haftasman.urd.ac.ir/article_66704.html قائممقام فراهانی، «موقعیت زنان در دین زرتشتی بر اساس کتب فقهی و حقوقی»، 1392ش، ص112.]</ref> مادران از فرزندان خود هدایایی دریافت کرده و زنان نیکوکار که فرزندان نیکو پرورش داده بودند مورد تقدیر واقع میشدند.<ref>[https://www.tarafdari.com/node/2442423 یداللهپور، «موقعیت زن در دیدگاه زرتشتیان»، در وبسایت ویستا.]</ref> برخی محققان، وفور نقاشی مریم با فرزندش عیسی مسیح در میان مسیحیان را حاکی از جایگاه رفیع مادری در این آیین میدانند.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n142584/زن_در_ادیان_ابراهیمی_اسلام_یهودیت_مسیحیت_ توکلی، «زن در ادیان ابراهیمی(اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، پرتال امام خمینی.]</ref> در آیین کنفوسیوس، اطاعت از پدر و مادر، از اصلیترین آموزههای آن محسوب میشود.<ref>[https://www.porseman.com/article/تعاليم-كنفوسيوس/119436 «تعالیم کنفوسیوس»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> | ||
در [[زن در آیین بودا|آیین بودایی]]، فرزندان ملزم به احترام به والدین خود بوده و احترام به آنها سبب پیشرفت دنیوی شمرده میشود. از نظر بودا، فرزندان هرگز نمیتوانند دین خود نسبت به والدین را ادا کنند، زیرا مادر بیشترین زحمت را برای فرزندان خود متحمل میشود و احترام او از احترام به هر شخص دیگری حتی مقامهای بالای بودایی واجبتر است.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/earq/Article/1113332/FullText جعفری و دادفر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، ص78.]</ref> بیاحترامی به مادر در تمام فرهنگها و نظامهای اعتقادی تقبیح شده است. در آیین بودایی بدرفتاری با مادر دارای پیامدهای بدی دانسته میشود.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/earq/Article/1113332/FullText جعفری و دادفر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، ص78.]</ref> | در [[زن در آیین بودا|آیین بودایی]]، فرزندان ملزم به احترام به والدین خود بوده و احترام به آنها سبب پیشرفت دنیوی شمرده میشود. از نظر بودا، فرزندان هرگز نمیتوانند دین خود نسبت به والدین را ادا کنند، زیرا مادر بیشترین زحمت را برای فرزندان خود متحمل میشود و احترام او از احترام به هر شخص دیگری حتی مقامهای بالای بودایی واجبتر است.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/earq/Article/1113332/FullText جعفری و دادفر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، ص78.]</ref> بیاحترامی به مادر در تمام فرهنگها و نظامهای اعتقادی تقبیح شده است. در آیین بودایی بدرفتاری با مادر دارای پیامدهای بدی دانسته میشود.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/earq/Article/1113332/FullText جعفری و دادفر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، ص78.]</ref> | ||
[[زن در آیین هندو|زن در هندوئیسم]] بهعنوان مادر مقام والایی دارد حتّی جایگاه وی برجستهتر از معلّم یا پدر دانسته میشود.<ref>[https://adyannews.com/22076/جایگاه-زن-در-هندوئیسم-و-اسلام/ «جایگاه زن در هندوئیسم و اسلام»، وبسایت ادیاننیوز.]</ref> | [[زن در آیین هندو|زن در هندوئیسم]] بهعنوان مادر مقام والایی دارد حتّی جایگاه وی برجستهتر از معلّم یا پدر دانسته میشود.<ref>[https://adyannews.com/22076/جایگاه-زن-در-هندوئیسم-و-اسلام/ «جایگاه زن در هندوئیسم و اسلام»، وبسایت ادیاننیوز.]</ref> | ||
=== در اسلام === | === در اسلام === | ||
جایگاه [[مادر]] در آموزههای [[اسلام]] از اهمیت بالایی برخوردار است و شمار زیادی از آیات [[قرآن]] و روایات به احترام و اکرام مادر پرداختهاند. [[دین]] اسلام نقش مادری را نمودی عالی از کمال زن معرفی کرده و پاداش معنوی زیادی را برای آن در نظر گرفته است.<ref>[https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=254016 . نوری، «نقش مادری در آموزههای قرآنی»، 1393ش، ص7.]</ref> مادری در آموزههای اسلام، از منزلت فوقالعاده برخوردار است؛ نیکی کردن به مادر در ردیف پرستش خداوند بوده،<ref>سوره نساء، آیه 36.</ref> رضایت و خشم مادر موجب رضایت و خشم خداوند میشود.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص550.</ref> از منظر پیامبر اسلام زن در مدت بارداری، مجاهد، عابد روزهدار و شبزندهدار محسوب شده و پس از وضع حمل پاداش عظیمی دریافت میکند و هنگامی که به فرزندش [[شیر مادر|شیر]] میدهد در برابر هر مکیدنی، از ثواب آزاد کردن بردهای از فرزندان اسماعیل برخوردار میشود و در پایان دوران شیردهی، خداوند گناهان او را میبخشد.<ref>حرعاملی، وسائلالشیعه، 1409ق، ج21، ص451.</ref> | جایگاه [[مادر]] در آموزههای [[اسلام]] از اهمیت بالایی برخوردار است و شمار زیادی از آیات [[قرآن]] و روایات به احترام و اکرام مادر پرداختهاند. [[دین]] اسلام نقش مادری را نمودی عالی از کمال زن معرفی کرده و پاداش معنوی زیادی را برای آن در نظر گرفته است.<ref>[https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=254016 . نوری، «نقش مادری در آموزههای قرآنی»، 1393ش، ص7.]</ref> مادری در آموزههای اسلام، از منزلت فوقالعاده برخوردار است؛ نیکی کردن به مادر در ردیف پرستش خداوند بوده،<ref>سوره نساء، آیه 36.</ref> رضایت و خشم مادر موجب رضایت و خشم خداوند میشود.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص550.</ref> از منظر پیامبر اسلام زن در مدت بارداری، مجاهد، عابد روزهدار و شبزندهدار محسوب شده و پس از وضع حمل پاداش عظیمی دریافت میکند و هنگامی که به فرزندش [[شیر مادر|شیر]] میدهد در برابر هر مکیدنی، از ثواب آزاد کردن بردهای از فرزندان اسماعیل برخوردار میشود و در پایان دوران شیردهی، خداوند گناهان او را میبخشد.<ref>حرعاملی، وسائلالشیعه، 1409ق، ج21، ص451.</ref> | ||
بر این اساس، بهشت در زیر پای مادران دانسته میشود.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص182.</ref> خدمتگزاری فرزند به مادر نسبت به پدر، لازمتر است. حقّ مادر بر گردن فرزند بیشتر و وظیفه فرزند نسبت به مادر سنگینتر است. علت این ترجیح، زحمات بیشتری مادر بوده و عدل الهی ایجاب میکند که در مقابل زحمات بیشتر، حق بیشتری داشته و در مقابل تحمل ناراحتی بیشتر از ارزش بالاتری برخوردار شوند.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده، 1395ش، ص141.</ref> از منظر رسول خدا حق مادری به قدری سنگین است که اگر انسان تمام عمر، مادرش را خدمت کند معادل یک روزی که در رحم او بوده نمیشود.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص180.</ref> | بر این اساس، بهشت در زیر پای مادران دانسته میشود.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص182.</ref> خدمتگزاری فرزند به مادر نسبت به پدر، لازمتر است. حقّ مادر بر گردن فرزند بیشتر و وظیفه فرزند نسبت به مادر سنگینتر است. علت این ترجیح، زحمات بیشتری مادر بوده و عدل الهی ایجاب میکند که در مقابل زحمات بیشتر، حق بیشتری داشته و در مقابل تحمل ناراحتی بیشتر از ارزش بالاتری برخوردار شوند.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده، 1395ش، ص141.</ref> از منظر رسول خدا حق مادری به قدری سنگین است که اگر انسان تمام عمر، مادرش را خدمت کند معادل یک روزی که در رحم او بوده نمیشود.<ref>نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص180.</ref> | ||
| خط ۵۱: | خط ۵۳: | ||
==== مادران نمونه در تاریخ اسلام ==== | ==== مادران نمونه در تاریخ اسلام ==== | ||
در سخن پیشوایان دین اسلام، جایگاه مادر چنان رفیع است که [[بهشت]] زیر پای مادران دانسته شده<ref>نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 1408ق، ج15، ص180.</ref> و به اهمیت مادرانگی در تربیت فرزند و سلامت جامعه توجه دادهاند.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Attachment/ArticleFile/22959.pdf نوری، «نقش مادری در آموزههای قرآنی»، 1393ش، ص72.]</ref> در تاریخ اسلام، زنان بسیاری بهعنوان اسوههای مادرانگی شناخته شدهاند که نقش پررنگی در شکلگیری شخصیت افراد اثرگذار در اجتماع داشتهاند. آمنه، مادر پیامبر اسلام، با فداکاری و دلسوزی، بستر تربیت [[حضرت محمد]] را فراهم ساخت. خدیجه، همسر پیامبر و نخستین بانوی مسلمان، در دامان خویش [[حضرت فاطمه]] را پرورش داد.<ref>[https://qudsdaily.com/Newspaper/item/118596 قاسمی، «نخستین الگوی مادری در اسلام»، وبسایت روزنامۀ قدس.]</ref> فاطمه زهرا، فرزندانی چون [[امام حسن]]، [[امام حسین]] و [[حضرت زینب]] را پرورش داد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/44639/بانوی-نمونه نساجی زواره، «بانوی نمونه»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> واقعهٔ کربلا در روز عاشورا نیز تجلی مادرانگیهایی بود که ثمره آن، فداکاری در راه [[ایمان]] و پایداری بر آرمان تا مرز [[شهادت]] و اهدای جان بود. در روز عاشورا فرزندان حضرت زینب و نیز فرزندان امالبنین ازجمله حضرت عباس، بهخاطر وفاداری به امام زمان خویش، شهید شدند. مادر وهب نصرانی هم در آن روز، فرزند تازهدامادش را برای یاری امام حسین به میدان جنگ فرستاد و او را به پایداری در راه حق سفارش کرد. نقش الگویی این مادران تا دوران معاصر تداوم یافته و مادران شهدای دفاع مقدس و شهدای مدافع حرم، با صبر بر فراق فرزند و پایداری در مسیر ارزشها، خود را میراثداران مادران کربلا میدانند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1562608 «از مادران شهدای مدافع حرم تا مادران شهدای کربلا»، وبسایت راسخون.]</ref> | در سخن پیشوایان دین اسلام، جایگاه مادر چنان رفیع است که [[بهشت]] زیر پای مادران دانسته شده<ref>نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 1408ق، ج15، ص180.</ref> و به اهمیت مادرانگی در تربیت فرزند و سلامت جامعه توجه دادهاند.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Attachment/ArticleFile/22959.pdf نوری، «نقش مادری در آموزههای قرآنی»، 1393ش، ص72.]</ref> در تاریخ اسلام، زنان بسیاری بهعنوان اسوههای مادرانگی شناخته شدهاند که نقش پررنگی در شکلگیری شخصیت افراد اثرگذار در اجتماع داشتهاند. آمنه، مادر پیامبر اسلام، با فداکاری و دلسوزی، بستر تربیت [[حضرت محمد]] را فراهم ساخت. خدیجه، همسر پیامبر و نخستین بانوی مسلمان، در دامان خویش [[حضرت فاطمه]] را پرورش داد.<ref>[https://qudsdaily.com/Newspaper/item/118596 قاسمی، «نخستین الگوی مادری در اسلام»، وبسایت روزنامۀ قدس.]</ref> فاطمه زهرا، فرزندانی چون [[امام حسن]]، [[امام حسین]] و [[حضرت زینب]] را پرورش داد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/44639/بانوی-نمونه نساجی زواره، «بانوی نمونه»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> واقعهٔ کربلا در روز عاشورا نیز تجلی مادرانگیهایی بود که ثمره آن، فداکاری در راه [[ایمان]] و پایداری بر آرمان تا مرز [[شهادت]] و اهدای جان بود. در روز عاشورا فرزندان حضرت زینب و نیز فرزندان امالبنین ازجمله حضرت عباس، بهخاطر وفاداری به امام زمان خویش، شهید شدند. مادر وهب نصرانی هم در آن روز، فرزند تازهدامادش را برای یاری امام حسین به میدان جنگ فرستاد و او را به پایداری در راه حق سفارش کرد. نقش الگویی این مادران تا دوران معاصر تداوم یافته و مادران شهدای دفاع مقدس و شهدای مدافع حرم، با صبر بر فراق فرزند و پایداری در مسیر ارزشها، خود را میراثداران مادران کربلا میدانند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1562608 «از مادران شهدای مدافع حرم تا مادران شهدای کربلا»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
==وظایف و مسئولیتها== | |||
== وظایف و مسئولیتها == | |||
وظیفه مادری از آن جهت خطیر و مشکل است که زنان به جهت قبول این مسئولیت هم در این جهان و هم در جهان ابدی در برابر این وظیفه، بازخواست میشود.<ref>جوادیآملی، زن در آینه جلال و جمال، 1377ش، ص45</ref> تأثیر شگرف مادران در [[زندگی]] فرزندان از دوران بارداری و نوزادی تا [[جوانی]] و حتی میانسالی و پیری، انکارناپذیر است. مادر با تحمل ۹ ماه بارداری سختیها و خطرات بسیاری را میپذیرد که گاهی او را تا آستانه مرگ، پیش میبرد.<ref>[https://yariway.com/blog/mother-role/ مهمترین نقش و مسئولیت مادر در خانواده چیست»، وب سایت yariway، تاریخ بازدید: 1 تیر 1401ش.]</ref> در سالهای اول نوزادی و کودکی بهدلیل وابستگی غذایی و مراقبتی [[کودک]] به [[مادر]]، لازم است توجه مادر نسبت به کودک خود بیشتر باشد.<ref>اسپاگ، تغذیه، تربیت و نگهداری کودک، 1362ش، ص268.</ref> این امر تأثیر بهسزایی در ایجاد امنیت، ارزشمندی، [[اعتماد به نفس]] و آرامش روحی و عاطفی فرزندان دارد. فرزندان بهمنظور تعلیم و [[تربیت]] بهتر در محیطهای آموزشی، [[مدرسه|مدارس]] و دانشگاهها، نیازمند رابطه مثبت و امن با والدین خود هستند. مادر با ایجاد محیطی پر از آرامش و آسودگی خیال برای فرزندان خود در نظام [[خانواده]]، میتواند بهترین شرایط را برای تراوش و پرورش استعداد فرزند خود فراهم آورد و زمینهساز سلامت روحی و جسمی فرزند و پیشرفتهای تحصیلی و شغلی او باشد.<ref>اسپاگ، تغذیه، تربیت و نگهداری کودک، 1362ش، ص268.</ref> یکی از مهمترین نقشها و مسئولیتهای زن، نقش مادری است. از مهمترین مسئولیتهای مادر عبارتاند از: | وظیفه مادری از آن جهت خطیر و مشکل است که زنان به جهت قبول این مسئولیت هم در این جهان و هم در جهان ابدی در برابر این وظیفه، بازخواست میشود.<ref>جوادیآملی، زن در آینه جلال و جمال، 1377ش، ص45</ref> تأثیر شگرف مادران در [[زندگی]] فرزندان از دوران بارداری و نوزادی تا [[جوانی]] و حتی میانسالی و پیری، انکارناپذیر است. مادر با تحمل ۹ ماه بارداری سختیها و خطرات بسیاری را میپذیرد که گاهی او را تا آستانه مرگ، پیش میبرد.<ref>[https://yariway.com/blog/mother-role/ مهمترین نقش و مسئولیت مادر در خانواده چیست»، وب سایت yariway، تاریخ بازدید: 1 تیر 1401ش.]</ref> در سالهای اول نوزادی و کودکی بهدلیل وابستگی غذایی و مراقبتی [[کودک]] به [[مادر]]، لازم است توجه مادر نسبت به کودک خود بیشتر باشد.<ref>اسپاگ، تغذیه، تربیت و نگهداری کودک، 1362ش، ص268.</ref> این امر تأثیر بهسزایی در ایجاد امنیت، ارزشمندی، [[اعتماد به نفس]] و آرامش روحی و عاطفی فرزندان دارد. فرزندان بهمنظور تعلیم و [[تربیت]] بهتر در محیطهای آموزشی، [[مدرسه|مدارس]] و دانشگاهها، نیازمند رابطه مثبت و امن با والدین خود هستند. مادر با ایجاد محیطی پر از آرامش و آسودگی خیال برای فرزندان خود در نظام [[خانواده]]، میتواند بهترین شرایط را برای تراوش و پرورش استعداد فرزند خود فراهم آورد و زمینهساز سلامت روحی و جسمی فرزند و پیشرفتهای تحصیلی و شغلی او باشد.<ref>اسپاگ، تغذیه، تربیت و نگهداری کودک، 1362ش، ص268.</ref> یکی از مهمترین نقشها و مسئولیتهای زن، نقش مادری است. از مهمترین مسئولیتهای مادر عبارتاند از: | ||
# ایجاد محیط امن برای فرزندان در دورههای مختلف سنی؛ | # ایجاد محیط امن برای فرزندان در دورههای مختلف سنی؛ | ||
| خط ۶۳: | خط ۶۶: | ||
# رسالت مادری در حفظ عقل: این بخش به مهارت مادران در واداشتن فرزندان خود به تفکر، اندیشه و پرورش قدرت عقلانی آنها اشاره دارد. مادر با استفاده از روش مشاهدهٔ آفرینش و دعوت کردن فرزند خود به تفکر میتواند زمینهساز رشد عقلانی و تفکر در او شود. | # رسالت مادری در حفظ عقل: این بخش به مهارت مادران در واداشتن فرزندان خود به تفکر، اندیشه و پرورش قدرت عقلانی آنها اشاره دارد. مادر با استفاده از روش مشاهدهٔ آفرینش و دعوت کردن فرزند خود به تفکر میتواند زمینهساز رشد عقلانی و تفکر در او شود. | ||
# رسالت مادری در حفظ مال: زن، در موقعیت مادری، در حفظ مال باید تا آنجا پیش رود که آسیبی متوجه کیان خانواده نشود. | # رسالت مادری در حفظ مال: زن، در موقعیت مادری، در حفظ مال باید تا آنجا پیش رود که آسیبی متوجه کیان خانواده نشود. | ||
افزون بر این نکات، اسلام مجموعه ای از آداب مستحب را برای تضمین هر چه بهتر سلامت جسمی فرزندان مقرر | === وظایف قبل از بارداری === | ||
کودکان یکی از بهترین عوامل زیبایی بخش حیات آدمی و آیندهسازان جامعه هستند. از آنجا که مادر فرزند را در رحم خود پرورش میدهد و بیشترین تعامل را در دوران حمل با جنین دارد برخی از اعمال و آدابی که قبل از تولد فرزند باید رعایت کنند، بدین قرار است: | |||
* انجام فرایض دینی | |||
* انس با قرآن و اهلبیت | |||
* مراعات آداب زناشویی | |||
* خوردن غذای حلال و پاکیزه و میوههای متنوع | |||
* انجام آزمایشات ژنتیکی | |||
* جلوگیری از افسردگیهای روحی | |||
* تماشای مناظر زیبا | |||
* رعایت بهداشت جسمی، ورزش و… | |||
=== وظایف در دوران بارداری === | |||
جنین از زمان انعقاد نطفه، موجودی زنده است که دیگران موظف به حفظ شأن و حقوق او هستند. بر اساس همین دیدگاه، در قوانین فقهی اسلام، برای نطفه در همان لحظه نخست انعقاد نیز دیه تعیین شده و هیچکس حق ندارد او را از حق زندگی کردن محروم کند. از آنجا که مادر بیشترین تعامل را در دوران [[بارداری]] با جنین دارد تمام حالات روحی و جسمی مادر و نیز محیط زندگی، بر کیفیت رشد معنوی او مؤثر خواهند بود، پس باید دقت داشت که تمام آنچه که مادر میخورد، میپوشد، میشنود، میگوید، میبیند، لمس میکند، احساس میکند و نیز تمام کنشها و واکنشهای قلبی و روحی او و حتی تمام اتفاقات پیرامون او، یعنی فضای زندگی، رفتار همسر، همنشینان و …، همه و همه بر تربیت روحی او مؤثرند.<[http://ensani.ir/file/download/article/1601463756-10302-1-8.pdf | |||
افزون بر این نکات، اسلام مجموعه ای از آداب مستحب را برای تضمین هر چه بهتر سلامت جسمی فرزندان مقرر کرده است که از آن جمله میتوان مراقبتهای مخصوص زمان انعقاد نطفه و دعاهایی را که در سلامت جسمی و ذهنی فرزندان مؤثر دانسته شدهاند، یادآور شد. | |||
=== وظایف پس از زایمان === | === وظایف پس از زایمان === | ||
[[پرونده:نقش مادری۳.jpg|جایگزین=همبازی شدن مادر با فرزندان در شهربازی|بندانگشتی|همبازی شدن مادر با فرزندان در شهربازی؛ خانواده پاسندی، عکاس حدیثه پاسندی]]پس از تولد فرزند، وظایف مادر رنگ و صورت دیگری به خود میگیرد. بار مسئولیت مادر، سنگینتر میشود.. فکر و اندیشه، جهانبینی، ذوق و سلیقه، همه و همه فرم کاملتری پیدا میکند. مادر، خود را مسئول غذا، مراقب، حمایت و محبت فرزندش میداند. مهمترین وظیفه مادر در این دوران پرورش انسانی مسئول و مکلف است. از جمله وظایف مهم این دوران میتوان به موارد ذیل اشاره کرد: | [[پرونده:نقش مادری۳.jpg|جایگزین=همبازی شدن مادر با فرزندان در شهربازی|بندانگشتی|همبازی شدن مادر با فرزندان در شهربازی؛ خانواده پاسندی، عکاس حدیثه پاسندی]]پس از تولد فرزند، وظایف مادر رنگ و صورت دیگری به خود میگیرد. بار مسئولیت مادر، سنگینتر میشود.. فکر و اندیشه، جهانبینی، ذوق و سلیقه، همه و همه فرم کاملتری پیدا میکند. مادر، خود را مسئول غذا، مراقب، حمایت و محبت فرزندش میداند. مهمترین وظیفه مادر در این دوران پرورش انسانی مسئول و مکلف است. از جمله وظایف مهم این دوران میتوان به موارد ذیل اشاره کرد: | ||
===تعلیم و تربیت=== | |||
وظیفه مادر در زمینه تعلیم و تربیت شامل پرورش ابعاد جسمی، روحی و عقلی فرزند است.در روایات واردشده از امامان معصوم(ع) میتوان به دستورات بسیار زیاد اخلاقی- تربیتی | === تعلیم و تربیت === | ||
وظیفه مادر در زمینه تعلیم و تربیت شامل پرورش ابعاد جسمی، روحی و عقلی فرزند است. در روایات واردشده از امامان معصوم (ع) میتوان به دستورات بسیار زیاد اخلاقی- تربیتی دربارهٔ برخورد با کودکان دست یافت، از جمله: تعلیم آداب نیک به فرزند، گذشتن از خطاهای وی، پوشاندن اشتباهات وی، ملاطفت و مدارا کردن با او، پرهیز از سرزنش او، وفای به عهد با او، پذیرش تواناییهای او، نداشتن توقع بی جا از او و مشارکت دادن او در تصمیمگیریها که همگی جلوهای از تربیت صحیح و اکرام فرزند است. سیره تربیتی حضرت زهرا (س) نیز نشانگر اهتمام وی به رشد شخصیتی فرزندانشان است. آموزش معارف دین به کودکان هنگام بازی با آنها، رفق و مدارا با فرزندان، توجه به روحیات کودکان در تعامل با آنها، گوش سپردن به صحبتهای فرزندان که موجب تکریم و تشویق آنها میشود، جلوههایی از این سیره است. | |||
=== محبت و حمایت === | === محبت و حمایت === | ||
[[پرونده:نقش مادری۲.jpg|جایگزین=مادر به امیر علی و امیر مهدی در نوشتن تکالیف کمک میکند؛ خانواده قنبریان|بندانگشتی|مادر به امیر علی و امیر مهدی در نوشتن تکالیف کمک میکند؛ خانواده قنبریان؛ عکاس پیمان شاهسنایی]]در بعد حمایتی دست کم دو وظیفه مهم بر | [[پرونده:نقش مادری۲.jpg|جایگزین=مادر به امیر علی و امیر مهدی در نوشتن تکالیف کمک میکند؛ خانواده قنبریان|بندانگشتی|مادر به امیر علی و امیر مهدی در نوشتن تکالیف کمک میکند؛ خانواده قنبریان؛ عکاس پیمان شاهسنایی]]در بعد حمایتی دست کم دو وظیفه مهم بر عهده والدین نسبت به فرزندان قرار داده شده است: نخست، وظیفه حمایت مالی از فرزندان نیازمند است و مدرک فقهی آن همان ادلهای است که متقابلاً لزوم انفاق بر پدر و مادر نیازمند را جزء وظایف فرزند بهشمار آورده است. بر این اساس، تأمین هزینههای ضروری زندگی فرزندان در صورت نیازمندی بر عهده والدین است و حتی اجبار و الزام قانونی در این باره مقرر شده است. وظیفه دوم، کمک والدین به فرزندان در انتخاب همسر و [[ازدواج]] است. در برخی روایات، فراهم کردن شرایط ازدواج و یافتن همسر مناسب برای فرزند بالغ (اعم از دختر و پسر) به عنوان یکی از حقوق وی به ویژه نسبت به پدر معرفی شده است. | ||
از دیگر توصیههای مهم بزرگان دین به والدین، اظهار محبت به فرزندان و برقرار کردن روابط عاطفی و شاد با آنان است. نیاز به محبت و جنبههایی از مراقبت و بهرهمندی از محبت مادرانه نیازی است که حتی پس از ازدواج نیز وجود دارد و فرزند در سنین مختلف زندگی به دریافت آن نیازمند است.گرچه دستورات دینی بیشتر به دوران کودکی فرزند توجه میکند، نمیتوان از این نیاز در دورانهای دیگر چشم پوشید.فرزند در مواقع بیماری، وجود فشارهای روحی و بحرانها به مراقبت و محبت ویژهای | از دیگر توصیههای مهم بزرگان دین به والدین، اظهار محبت به فرزندان و برقرار کردن روابط عاطفی و شاد با آنان است. نیاز به محبت و جنبههایی از مراقبت و بهرهمندی از محبت مادرانه نیازی است که حتی پس از ازدواج نیز وجود دارد و فرزند در سنین مختلف زندگی به دریافت آن نیازمند است. گرچه دستورات دینی بیشتر به دوران کودکی فرزند توجه میکند، نمیتوان از این نیاز در دورانهای دیگر چشم پوشید. فرزند در مواقع بیماری، وجود فشارهای روحی و بحرانها به مراقبت و محبت ویژهای نیاز دارد که دریافت این محبت از سوی مادر تأثیرگذار است. | ||
=== جامعهپذیری === | === جامعهپذیری === | ||
[[جامعهپذیری جنسیتی در خانواده|جامعهپذیری]] فرآیندی است که فرد طی آن، تطابق با یک گروه را میآموزد و طوری رفتار میکند که مورد | [[جامعهپذیری جنسیتی در خانواده|جامعهپذیری]] فرآیندی است که فرد طی آن، تطابق با یک گروه را میآموزد و طوری رفتار میکند که مورد تأیید گروه (یا جامعه) است. در فرایند جامعهپذیری شخص با عقاید، ارزشها و آداب رسوم جامعه خود آشنا میشود و شیوههای زندگی اجتماعی را فرا میگیرد. دراین ارتباط، در متون دینی سفارشهای فراوانی به آموزش قرآن کریم، اعتقادات دینی و مناسک و احکام شرعی به فرزندان کودک و نوجوان دیده میشود. برای نمونه، تعلیم قرآن به فرزند از حقوق فرزند بر پدر و مادر بهشمار آمده است. | ||
یکی از مهمترین نهادهایی که در آن فرایند جامعهپذیری صورت میگیرد، خانواده است؛ به گونهای که جامعهپذیری افراد، نسبت مستقیمی با ساختار، کیفیت و نوع ارتباط افراد با خانواده با یکدیگر دارد. نقش | یکی از مهمترین نهادهایی که در آن فرایند جامعهپذیری صورت میگیرد، خانواده است؛ به گونهای که جامعهپذیری افراد، نسبت مستقیمی با ساختار، کیفیت و نوع ارتباط افراد با خانواده با یکدیگر دارد. نقش مؤثر خانواده، خویشاوندی و همبستگی اجتماعی در این فرایند، در برخی متون روایی به روشنی مورد توجه قرار گرفته است. تأکید بر پیوند خویشاوندی و صله ارحام و آثار و نتایج آن در زندگی فردی و اجتماعی، محبت و شفقت به کودکان، تأکید بر نقش دادن به کودکان در خانواده و آمادگی برای ورود به اجتماع و مانند آن، از آموزههای مورد تأکید اسلام است. | ||
همانطور که روشن است در فرایند جامعهپذیری، تعیین و شناخت ارزشها و ایفای نقش مسئولانه انتقال آنها جایگاه مهمی دارد. با شناخت ارزشها و باورهاست که میتوان فرایند جامعهپذیری را مدیریت کرد؛ بنابراین آشنایی خانواده به خصوص مادر با ارزشها و میزان اعتقاد او به عقاید و آداب و رسوم میتواند به میزان انتقال آنها به کودک اثر داشته باشد. | |||
=== سبک زندگی === | === سبک زندگی === | ||
| خط ۱۱۴: | خط ۱۲۰: | ||
== مادر در فرهنگ و ملل == | == مادر در فرهنگ و ملل == | ||
=== در ایران === | === در ایران === | ||
[[پرونده:نقش مادری۱.jpg|جایگزین=مادر خانواده در حال بازی با بچها|بندانگشتی|مادر خانواده در حال بازی با ستیا و سروین و هستی؛ خانواده سقازاده خسروشاهی]]در جمهوری اسلامی ایران، مادری بهعنوان محوریترین نقش در [[خانواده]] که واحد بنیادین جامعه و کانون اصلی رشد و تعالی انسان است، مورد توجه و عنایت قانونگذاران است. حمایت از نقش مادری و فراهم نمودن امکانات جهت ایفای صحیح این نقش کلیدی و اساسی در خانواده از مهمترین وظایف حکومت اسلامی محسوب میشود. در اصل ۲۱ [[قانون اساسی]]، دولت موظف به اجرا و تحقق [[حقوق زنان]] با رعایت موازین اسلامی در امور زیر است: | [[پرونده:نقش مادری۱.jpg|جایگزین=مادر خانواده در حال بازی با بچها|بندانگشتی|مادر خانواده در حال بازی با ستیا و سروین و هستی؛ خانواده سقازاده خسروشاهی]]در جمهوری اسلامی ایران، مادری بهعنوان محوریترین نقش در [[خانواده]] که واحد بنیادین جامعه و کانون اصلی رشد و تعالی انسان است، مورد توجه و عنایت قانونگذاران است. حمایت از نقش مادری و فراهم نمودن امکانات جهت ایفای صحیح این نقش کلیدی و اساسی در خانواده از مهمترین وظایف حکومت اسلامی محسوب میشود. در اصل ۲۱ [[قانون اساسی]]، دولت موظف به اجرا و تحقق [[حقوق زنان]] با رعایت موازین اسلامی در امور زیر است: | ||
# حمایت از مادران خصوصاً در دوران [[بارداری]] و حضانت فرزندان؛ | # حمایت از مادران خصوصاً در دوران [[بارداری]] و حضانت فرزندان؛ | ||
# ایجاد دادگاه صالح برای حفظ کیان و بقای خانواده؛ | # ایجاد دادگاه صالح برای حفظ کیان و بقای خانواده؛ | ||
# اعطای قیمومیت فرزندان به مادران شایسته در صورت نبودن ولی | # اعطای قیمومیت فرزندان به مادران شایسته در صورت نبودن ولی شرعی. | ||
توجه به حقوق مادران و رسیدگی به مسائل و مشکلات آنها سبب ارتقای سطح فرهنگی، رفاه و آسایش خانواده میشود. بههمین منظور قانون اساسی به وضع قوانینی در جهت حمایت از مادران توجه زیادی کرده، همچنین به بسترسازی جهت ایجاد شرایط لازم برای انجام نقش مادری پرداخته است که عبارتاند از: | توجه به حقوق مادران و رسیدگی به مسائل و مشکلات آنها سبب ارتقای سطح فرهنگی، رفاه و آسایش خانواده میشود. بههمین منظور قانون اساسی به وضع قوانینی در جهت حمایت از مادران توجه زیادی کرده، همچنین به بسترسازی جهت ایجاد شرایط لازم برای انجام نقش مادری پرداخته است که عبارتاند از: | ||
| خط ۱۴۴: | خط ۱۴۹: | ||
== حقوق مادر == | == حقوق مادر == | ||
در جوامع مختلف، حقوق قانونی مادران در قبال خانواده و فرزندان بهشیوهای گوناگونی تعریف شده است. در بسیاری از جوامع، والدین یا مادر اجازه دارند تا دربارهٔ تحصیل، [[دین]]، مراقبتهای پزشکی و محل زندگی کودک خود، تصمیم بگیرند.<ref>. منجم، زن- مادر، نگاهی متفاوت به مسئله زن، 1381ش، ص95.</ref> همچنین حقوق [[زایمان]]، [[شیردهی]]، نگهداری از فرزندان و حقوق خانوادگی از جمله حقوق مرتبط با مادر است. اکرام جایگاه مادران در نظام اجتماعی و خانوادگی، توجه به اشتغال مادران، حمایتهای قانونی و ارائه خدمات مالی و رفاهی به مادران هم از طرف دولت و هم از طرف [[پدر]] خانواده از جمله مسائلی است، که منجر به تثبیت نقش مادری زنان در نظام خانواده و جامعه میشود.<ref>[https://civilica.com/doc/1033878/ قاسمزاده و ستایشپور، «حق مادری در قوانین موضوعه ایران»، 1399ش، ص2.]</ref> یکی از مسائل مهم در نگاه اسلام پس از طرح حقوق فرزند بر مادر، حق مادر بر فرزند است.توصیهها و دستورات زیادی در قالب آیات و روایت از خداوند متعال و معصومین در مورد حق مادر بر فرزند | در جوامع مختلف، حقوق قانونی مادران در قبال خانواده و فرزندان بهشیوهای گوناگونی تعریف شده است. در بسیاری از جوامع، والدین یا مادر اجازه دارند تا دربارهٔ تحصیل، [[دین]]، مراقبتهای پزشکی و محل زندگی کودک خود، تصمیم بگیرند.<ref>. منجم، زن- مادر، نگاهی متفاوت به مسئله زن، 1381ش، ص95.</ref> همچنین حقوق [[زایمان]]، [[شیردهی]]، نگهداری از فرزندان و حقوق خانوادگی از جمله حقوق مرتبط با مادر است. اکرام جایگاه مادران در نظام اجتماعی و خانوادگی، توجه به اشتغال مادران، حمایتهای قانونی و ارائه خدمات مالی و رفاهی به مادران هم از طرف دولت و هم از طرف [[پدر]] خانواده از جمله مسائلی است، که منجر به تثبیت نقش مادری زنان در نظام خانواده و جامعه میشود.<ref>[https://civilica.com/doc/1033878/ قاسمزاده و ستایشپور، «حق مادری در قوانین موضوعه ایران»، 1399ش، ص2.]</ref> یکی از مسائل مهم در نگاه اسلام پس از طرح حقوق فرزند بر مادر، حق مادر بر فرزند است. توصیهها و دستورات زیادی در قالب آیات و روایت از خداوند متعال و معصومین در مورد حق مادر بر فرزند شده است از جمله ایت توصیهها میتوان به موارد ذیل اشاره کرد: نیکی و احسان، قدرشناسی، نگاه مهرآمیز، بهدستآوردن رضایت پدر و مادر، زیارت مزار مادر پس از مرگ، قرائت قرآن برای مادر پس از مرگ، انجام اعمال نیک به نیت مادر. در فرهنگ اصیل ایرانی و نیز بر اساس آموزههای دین اسلام، مادر از حقوق ویژهای برخوردار است، ازجمله: | ||
* '''حق شیردهی؛''' همسر یا غیر همسر نمیتواند مادر را از شیردهی به فرزند، محروم کند مگر به دلیل مصالح برتر. | * '''حق شیردهی؛''' همسر یا غیر همسر نمیتواند مادر را از شیردهی به فرزند، محروم کند مگر به دلیل مصالح برتر. | ||
* '''حق ارث؛''' در فرهنگ اسلامی، مادر از فرزند فوتشده خود، ارث میبرد.<ref>سورهٔ نساء، آیهٔ 11.</ref> | * '''حق ارث؛''' در فرهنگ اسلامی، مادر از فرزند فوتشده خود، ارث میبرد.<ref>سورهٔ نساء، آیهٔ 11.</ref> | ||
| خط ۱۵۷: | خط ۱۶۲: | ||
فمینیستها، اقتدار مرد را منشأ اصلی شکلگیری نظامهای پدرسالار معرفی کرده و مظلومیت تاریخی زنان را بر همین مبنا تفسیر میکنند. آنها منزلت اجتماعی را در میزان درآمد شغلی دنبال کرده و نقش مادری را بزرگترین مانع در این مسیر میدانند، برای برداشتن این مانع از یکسو به تحقیر نقشهای مادری پرداخته و آنها را «در آشپزخانه ماندن» و «کهنه شستن» مینامند و از سوی دیگر به اهمیت [[اشتغال زنان]] تأکید دارند. در چنین روندی، نفرت از نقش مادری گسترش یافته و بهناچار نقش مادری را از مادر بودن تفکیک میکنند. مادری را بهعنوان نقش عام اجتماعی و وظیفه مشترک زن، مرد، خانواده و جامعه میدانند. با این تفکیک؛ نهتنها نقش مادری در خانواده، عاری از پشتوانه طبیعی شد که مادر بودن نیز منتفی شده و فرزندان با سپردهشدن بهدست پرستاران، محروم از مهر مادری شدند. برخی متفکران غربی با توجه به پیامدهای پدیده بیمادری و تبدیلشدن خانه غربی به خوابگاه، بر بازگشت زن به کانون خانواده تأکید دارند.<ref>[https://alefbalib.com/index.aspx?pid=256&PdfID=910550 محبی، «مردمیشدن خانواده؛ فرایند آسیبدیدگی و بحران خانوادگی»، 1402ش، ص98-94.]</ref> | فمینیستها، اقتدار مرد را منشأ اصلی شکلگیری نظامهای پدرسالار معرفی کرده و مظلومیت تاریخی زنان را بر همین مبنا تفسیر میکنند. آنها منزلت اجتماعی را در میزان درآمد شغلی دنبال کرده و نقش مادری را بزرگترین مانع در این مسیر میدانند، برای برداشتن این مانع از یکسو به تحقیر نقشهای مادری پرداخته و آنها را «در آشپزخانه ماندن» و «کهنه شستن» مینامند و از سوی دیگر به اهمیت [[اشتغال زنان]] تأکید دارند. در چنین روندی، نفرت از نقش مادری گسترش یافته و بهناچار نقش مادری را از مادر بودن تفکیک میکنند. مادری را بهعنوان نقش عام اجتماعی و وظیفه مشترک زن، مرد، خانواده و جامعه میدانند. با این تفکیک؛ نهتنها نقش مادری در خانواده، عاری از پشتوانه طبیعی شد که مادر بودن نیز منتفی شده و فرزندان با سپردهشدن بهدست پرستاران، محروم از مهر مادری شدند. برخی متفکران غربی با توجه به پیامدهای پدیده بیمادری و تبدیلشدن خانه غربی به خوابگاه، بر بازگشت زن به کانون خانواده تأکید دارند.<ref>[https://alefbalib.com/index.aspx?pid=256&PdfID=910550 محبی، «مردمیشدن خانواده؛ فرایند آسیبدیدگی و بحران خانوادگی»، 1402ش، ص98-94.]</ref> | ||
با آغاز جنبشهای فمنیستی در غرب و تلاش برای احقاق [[نظام حقوق زن در اسلام|حقوق زن]] یکی از مسائلی که مورد توجه فمنیستها قرار گرفت | با آغاز جنبشهای فمنیستی در غرب و تلاش برای احقاق [[نظام حقوق زن در اسلام|حقوق زن]] یکی از مسائلی که مورد توجه فمنیستها قرار گرفت مسئله مادری بود. تلاش فمنیستها جهت برابری حقوق زن و مرد در نحلههای مختلف با رویکردهای متفاوت موجب، دیدگاهی متفاوت در مسئله مادری شد. در طول این سالها، برخی به عنوان نهادی انقیادآمیز به مادری تاختند و از آنجا که مادری در این فضا با مفاهیمی چون سـنت و پدرسالاری گره خورده بود، تلاش برای فهم اجتماعی این مسئله با شورش و مبارزه علیه خانواده و فرزندآوری یکی دانسته شد. برخی دیگر به ریشههای اقتصادی مادری و تأثیری که سرمایهداری و تکنولوژی بر آن میگذارد هجوم بردند. عدهای دیگر ساختارها را کنار گذاشته و به تجربههای خرد مادران در زندگی روزمره توجه کردند. عدهای فرزندآوری و مراقبت را طبیعت زن دانستند و خواستار توجه اساسی به تفاوتهای میان زن مرد شدن. د برخی هم به عاملیت مادران و خلاقیتهای آنها پرداختند. در این میان عده زیادی هم بودند که عمده پژوهشها و جریانهای متأثر از [[فمینیسم]] را دارای پیشداوری و مفروضات غلطی دانستند و از فقدان صدای مادران اقلیت در گفتمانهای اصلی رویکردهای فمینیستی انتقاد کردند.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_69958_a3164971d3ee59d9cae3dc0f0deb8d07.pdf رفعت جاه و دیگران، «تأملی بر تحول پارادایمی مسئلة «مادری»»، 1397ش]</ref> | ||
=== دیدگاه اندیشمندان اسلامی === | === دیدگاه اندیشمندان اسلامی === | ||
| خط ۱۸۴: | خط ۱۸۹: | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* قرآن کریم | * قرآن کریم | ||
* | * * «آدابی که پدر و مادر قبل از تولد فرزند باید رعایت کنند چیست؟»، وبسایت اسلام کوئست، تاریخ درج مطلب:۲۶ بهمن ۱۳۹۹ش، تاریخ بازدید: ۹ فروردین ۱۴۰۲ش. | ||
* | |||
* «از مادران شهدای مدافع حرم تا مادران شهدای کربلا»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۳۹۹ش. | * «از مادران شهدای مدافع حرم تا مادران شهدای کربلا»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۳۹۹ش. | ||
* «اعضای خانواده و افراد دارای نسبت خانوادگی در زبان گیلکی»، وبسایت آموزش زبان گیلکی، تاریخ درج مطلب: ۲ خرداد ۱۳۹۸ش. | * «اعضای خانواده و افراد دارای نسبت خانوادگی در زبان گیلکی»، وبسایت آموزش زبان گیلکی، تاریخ درج مطلب: ۲ خرداد ۱۳۹۸ش. | ||
* «بررسی نقش زنان و مادران در اقتصاد خانواده»، وبسایت بازار کار، تاریخ درج مطلب: ۱۹ دی ۱۴۰۳ش. | * «بررسی نقش زنان و مادران در اقتصاد خانواده»، وبسایت بازار کار، تاریخ درج مطلب: ۱۹ دی ۱۴۰۳ش. | ||
* «پدر و مادر به گویش لری چی میشه؟»، وبسایت آبادیس، تاریخ بازدید: ۲۴ مرداد ۱۴۰۴ش. | * «پدر و مادر به گویش لری چی میشه؟»، وبسایت آبادیس، تاریخ بازدید: ۲۴ مرداد ۱۴۰۴ش. | ||
* | * «تعالیم کنفوسیوس»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مرداد ۱۳۹۱ش. | ||
* | * «جایگاه زن در هندوئیسم و اسلام»، وبسایت ادیان نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آذر ۱۳۹۷ش. | ||
* «جایگاه زن در یونان باستان»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: ۷ فروردین ۱۳۹۹ش. | |||
* «جایگاه زنان و مادران از دیدگاه آیتالله جوادی آملی»، وبسایت خبرگزاری تسنیم، تاریخ بازدید: ۲۱ تیر ۱۴۰۱ش. | |||
* «جلوه مهر مادرانه در تابلوهای نقاشی»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۱ش. | * «جلوه مهر مادرانه در تابلوهای نقاشی»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۱ش. | ||
* «دلیل نامگذاری ولادت حضرت فاطمه بهعنوان روز مادر»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۶ بهمن ۱۳۹۸ش. | * «دلیل نامگذاری ولادت حضرت فاطمه بهعنوان روز مادر»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۶ بهمن ۱۳۹۸ش. | ||
* «سلامت زنان، بنیان خانواده سالم و جامعهٔ جوان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آبان ۱۴۰۳ش. | * «سلامت زنان، بنیان خانواده سالم و جامعهٔ جوان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آبان ۱۴۰۳ش. | ||
* «سیمای زن و مادر در ادب فارسی و فرهنگ اصیل ایرانی/ اظهار نظر نویسندگان و اهل قلم معاصر در گفتوگو با مهر»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مرداد ۱۳۸۴ش. | * «سیمای زن و مادر در ادب فارسی و فرهنگ اصیل ایرانی/ اظهار نظر نویسندگان و اهل قلم معاصر در گفتوگو با مهر»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مرداد ۱۳۸۴ش. | ||
* | * «عصر مادر شاهی»، وبسایت راسخون، تاریخ دریافت مطلب: ۱۶ اسفند ۱۴۰۳ش. | ||
* «کارآفرین نمونه: یک زن در عین نقش مادری میتواند در تحولات جامعه اثرگذار باشد/ حجاب مانع آزادی نیست»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۴۰۱ش. | * «کارآفرین نمونه: یک زن در عین نقش مادری میتواند در تحولات جامعه اثرگذار باشد/ حجاب مانع آزادی نیست»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۴۰۱ش. | ||
* | * «مادر بودن در یونان باستان چگونه بود؟»، وبسایت صاحبخبران، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۲ش. | ||
* «مادر ترکی»، وبسایت آبادیس، تاریخ بازدید: ۲۴ مرداد ۱۴۰۴ش. | * «مادر ترکی»، وبسایت آبادیس، تاریخ بازدید: ۲۴ مرداد ۱۴۰۴ش. | ||
* «مادر، ستون آرامش خانه در جنگ ۱۲ روزه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ تیر ۱۴۰۴ش. | * «مادر، ستون آرامش خانه در جنگ ۱۲ روزه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ تیر ۱۴۰۴ش. | ||
* | * «مادران؛ خط مقدم مقابله با تروماهای روانی کودکان در جنگ و بحران»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ تیر ۱۴۰۴ش. | ||
* «مادری»، ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۹ فروردین ۱۴۰۲ش. | |||
* «مهمترین نقش و مسئولیت مادر در خانواده چیست»، وبسایت: yariway، تاریخ مطلب: ۲ مارس ۲۰۲۲م. | |||
* «نقش مادر در پیشرفت فرهنگی جامعه»، وبسایت خبری تحلیلی سبلان ما، تاریخ درج مطلب: ۲ دی ۱۴۰۳ش. | * «نقش مادر در پیشرفت فرهنگی جامعه»، وبسایت خبری تحلیلی سبلان ما، تاریخ درج مطلب: ۲ دی ۱۴۰۳ش. | ||
* «نگاهی به سیمای مادر در چهار دهه سینمای ایران/ از «مادر» دهه ۶۰ تا «مامان» دهه ۹۰»، وبسایت روزنامهٔ قدس، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۴۰۲ش. | * «نگاهی به سیمای مادر در چهار دهه سینمای ایران/ از «مادر» دهه ۶۰ تا «مامان» دهه ۹۰»، وبسایت روزنامهٔ قدس، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۴۰۲ش. | ||
* «نگاهی به نقش مادران قهرمان در هشت سال دفاع مقدس»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲ دی ۱۴۰۳ش. | * «نگاهی به نقش مادران قهرمان در هشت سال دفاع مقدس»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲ دی ۱۴۰۳ش. | ||
* «وطن همان مادر است!»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اسفند ۱۳۹۶ش. | * «وطن همان مادر است!»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اسفند ۱۳۹۶ش. | ||
* | * ابراهیمیپور، قاسم و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش. | ||
* | * احسانی، محمد، «جایگاه مادر در اندیشه دینی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۹ فروردین ۱۴۰۲ش. | ||
* اخلاق چینی»، وبسایت تاریخ ما، تاریخ درج مطلب: ۹ آبان ۱۳۹۷ش. | |||
* اسپاک، بنیامین، تغذیه، تربیت و نگهداری کودک، ترجمه احمد میرعابدینی، تهران، چکامه، ۱۳۶۲ش. | * اسپاک، بنیامین، تغذیه، تربیت و نگهداری کودک، ترجمه احمد میرعابدینی، تهران، چکامه، ۱۳۶۲ش. | ||
* اکبری، امیر و مسیحفر، فاطمه، «بررسی ابعاد و جایگاه زن در شاهنامه فردوسی»، نشریهٔ مطالعات ایرانی، شمارهٔ ۲۸، پاییز و زمستان ۱۳۹۴ش. | |||
* امامی، سید حسن، قانون مدنی، اسلامیه، ۱۳۸۶ش. | * امامی، سید حسن، قانون مدنی، اسلامیه، ۱۳۸۶ش. | ||
* امینی، فریده، «خوشهٔ مرکب مفهوم مادر در قرآن کریم: مطالعهای شناختی»، نشریهٔ مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، شمارهٔ ۳۰، تابستان ۱۴۰۳ش. | |||
* انصافی مهربانی، سپیده و بیگی، نفیسه، «تبیین جایگاه مادر در سبک زندگی اسلامی با تأکید بر آیات و روایات»، کنگره بینالمللی فرهنگ و اندیشه دینی، ۱۳۹۵ش. | |||
* بستاکچی، افشان و همکاران، «تحلیل انتقادی نظریه فمینیسم قرآنی مارگوت بدران در دایرةالمعارف قرآن»، سفینه (ویژه زن و خانواده)، شماره ۶۴، پاییز ۱۳۹۸ش. | * بستاکچی، افشان و همکاران، «تحلیل انتقادی نظریه فمینیسم قرآنی مارگوت بدران در دایرةالمعارف قرآن»، سفینه (ویژه زن و خانواده)، شماره ۶۴، پاییز ۱۳۹۸ش. | ||
* بستان، حسین، خانواده در اسلام، ناشر: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، نوبت چاپ: دوازدهم، قم، ۱۳۹۹ش. | |||
* بوذرینژاد، یحیی و جهانشاهی، مینا، «بررسی مقایسهای نقش زنان در پایگاه مادری در اندیشه عالمه طباطبایی و آمنه ودود «فصلنامه علمی– پژوهشی نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان، شمارة۱، بهار و تابستان ۱۳۹۸ش، | |||
* پیرمرادیان، مصطفی، اصلاحی، متینالسادات و اصلاحی، مهشیدالسادات، «مقایسه وضعیت زن در دوره جاهلیت و بعد از اسلام»، فصلنامه تاریخ نو، شمارهیازدهم، تابستان ۱۳۹۴ش. | |||
* توکلی، نسرین، «زن در ادیان ابراهیمی (اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، در پرتال امام خمینی، تاریخ درج: ۵ خرداد ۱۳۹۷ش. | |||
* جزایری، علی، «جایگاه مادر در شعر فارسی»، وبسایت یادداشتهای یک روزنامهنگار، تاریخ درج مطلب: ۳ خرداد ۱۳۹۰ش. | |||
* جعفری، حسینعلی و دادفر، سحر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، فصلنامه تحقیقات مدیریت آموزشی، سال چهارم، شماره ۴، تابستان ۱۳۹۲ش. | |||
* جوادی آملی، عبدالله، زن در آیینه جلال و جمال، اسراء، ۱۳۸۷ش. | * جوادی آملی، عبدالله، زن در آیینه جلال و جمال، اسراء، ۱۳۸۷ش. | ||
* «جایگاه زنان و | * جوادی آملی، عبدالله، زن در آیینه جلال و جمال، اسراء، قم، ۱۳۷۷ش. | ||
* جواهری، بهاره، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستانشناسانه دوره امپراطوی جدید (۱۰۰۰–۱۵۰۰ق. م)»، زن در فرهنگ و هنر، دوره ۳، شماره ۲، زمستان ۱۳۹۰ش. | |||
* حر العاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، مؤسسه آلالبیت، قم، ۱۴۰۳ه.ق | |||
* حرعاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة، قم، مؤسسه آلالبیت، ۱۴۰۹ق. | |||
* حسنی محمدرضا و محمدزاده، فاطمه، «مادری دلسوزانه؛ تجربهٔ زیسته زنان سرپرست خانوار از مادری»، نشریهٔ جامعهشناسی نهادهای اجتماعی، شمارهٔ ۲۲، زمستان ۱۴۰۲ش. | |||
* حکمتنیا، محمود، حقوق زن و خانواده، ناشر: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۲ش. | |||
* خاوری، محمدجواد، «هزارگی؛ گویش/ لهجه»، وبسایت وطن ادب، تاریخ بازدید: ۲۵ مردادماه ۱۴۰۴ش. | |||
* خدامی، نرگس، مادری؛ حقوق و مسئولیتها، ناشر: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، قم، ۱۳۹۶ش. | |||
* خیری، یوسف و دیگران، «نقش مادر در تربیت کودک از منظر آموزههای اسلامی»، نشریهٔ مطالعات علوم اسلامی انسانی، شمارهٔ ۲۱، بهار ۱۳۹۹ش. | |||
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش. | |||
* رستگارخالد، امیر، «مادری در کشاکش مدرنیته و سنت»، وبسایت جوانآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۴۰۲ش. | |||
* سعیدی، فاطمه، «نقش مادران در سعادت جامعه از دیدگاه امام خمینی (ره)»، مطالعات قرآنی جامعه، شماره ۵۸، ۱۳۸۸ش. | * سعیدی، فاطمه، «نقش مادران در سعادت جامعه از دیدگاه امام خمینی (ره)»، مطالعات قرآنی جامعه، شماره ۵۸، ۱۳۸۸ش. | ||
* طیبی، ناهید و علیپور، فاطمه، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژههای «نسائنا» و «أمالمؤمنین» در قرآن»، نشریهٔ مطالعات اسلامی زنان و خانواده، شمارهٔ ۱۹، پاییز و زمستان ۱۴۰۲ش. | |||
* عبدالله پور، نازی، «پژوهشی در تطور و تنوع مفهوم مادری در جامعه و بررسی مصادیق آن»، نشریهٔ زن و مطالعات خانواده، شمارهٔ ۶۱، پاییز ۱۴۰۲ش. | |||
* عزیزی خادم، معصومه و حسینی، علییار، «بررسی نقش زن در یهودیت»، در فصلنامه علمیپژوهشی زن و فرهنگ، سال پنجم، شماره ۲۲، زمستان ۱۳۹۳ش. | |||
* عسکری ندوشن، عباس و رازقی نصرآباد، حجیه بیبی، «تجربهٔ مادری و چالشهای فرزندآوری زنان شاغل: مطالعهٔ کیفی در شهر تهران»، نشریهٔ پژوهشهای راهبردی مسائل اجتماعی، شمارهٔ ۴۲، پاییز ۱۴۰۲ش. | |||
* علاسوند، فریبا، زن در اسلام، قم، نشر هاجر، ۱۳۹۰ش. | |||
* فرهنگ معین، ذیل واژه «مادر»، وبسایت واژه یاب، تاریخ بازدید: ۹ فروردین ۱۴۰۲ش. | |||
* قائممقام فراهانی، ناهیدالسادات، «موقعیت زنان در دین زرتشتی بر اساس کتب فقهی و حقوقی»، در دو فصلنامه هفت آسمان، دوره پانزدهم، شماره شصت، اسفند ۱۳۹۲ش. | |||
* قاسمی، ابراهیم، «نخستین الگوی مادری در اسلام»، وبسایت روزنامهٔ قدس، تاریخ بازدید: ۲۰ مرداد ۱۴۰۴ش. | |||
* قاسمزاده، فاطمه و ستایشپور، محمد، «حق مادری در قوانین موضوعه ایران»، دومین کنفرانس ملی حقوق، علوم اجتماعی و انسانی، روانشناسی و مشاوره، ۱۳۹۹ش. | * قاسمزاده، فاطمه و ستایشپور، محمد، «حق مادری در قوانین موضوعه ایران»، دومین کنفرانس ملی حقوق، علوم اجتماعی و انسانی، روانشناسی و مشاوره، ۱۳۹۹ش. | ||
* | * قرائتی، محسن، «حق پدر و مادر در رساله حقوق امام سجاد»، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۱ش. | ||
* قومی، مرضیه فاطمه، «بررسی نقش مادری از دیدگاه اسلام و فمینیسم»، دوفصلنامه تخصصی پژوهشهای اسلامی جنسیت و خانواده، سال دوم، شماره دوم، بهار و تابستان ۱۳۹۸ش. | |||
* کلینی، محمد بن یعقوب، اصولالکافی، دارالثقلین، قم، ۱۳۹۵ش. | |||
* کوئن، بروس، درآمدی به جامعهشناسی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران، توتیا، چاپ دوازدهم، ۱۳۸۱ش. | |||
* مجلسی، محمد باقر، بحاراالنوار، مؤسسه الوفاء، بیروت، ۱۳۸۳ش. | |||
* محبی، محمدعارف، «مردمیشدن خانواده؛ فرایند آسیبدیدگی و بحران خانوادگی»، معرفت فرهنگیاجتماعی، سال پانزدهم، شماره ۱، زمستان ۱۴۰۲ش. | |||
* مطهری، مرتضی، تعلیم و تربیت، چاپ هشتم، تهران، الزهرا، ۱۳۶۵ش. | * مطهری، مرتضی، تعلیم و تربیت، چاپ هشتم، تهران، الزهرا، ۱۳۶۵ش. | ||
* معینالاسلام، مریم، «جایگاه و نقش مادری در جمهوری اسلامی ایران»، پیام زن، ۱۳۸۳ش. | * معینالاسلام، مریم، «جایگاه و نقش مادری در جمهوری اسلامی ایران»، پیام زن، ۱۳۸۳ش. | ||
* منجم، رؤیا، زن- مادر، نگاهی متفاوت به مسئله زن، تهران، نشر مس، ۱۳۸۱ش. | * منجم، رؤیا، زن- مادر، نگاهی متفاوت به مسئله زن، تهران، نشر مس، ۱۳۸۱ش. | ||
* | * نساجی زواره، اسماعیل، «بانوی نمونه»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۲۳ مرداد ۱۴۰۴ش. | ||
* نوری، اعظم، «نقش مادری در آموزههای قرآنی»، | * نوری، اعظم، «نقش مادری در آموزههای قرآنی»، نشریهٔ پژوهشنامهٔ اسلامی زنان و خانواده، شمارهٔ ۲، بهار و تابستان ۱۳۹۳ش. | ||
* نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسة آلالبیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۸ق. | |||
* نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسه آلالبیت، ۱۴۰۸ق | |||
* همدانیان، فاطمه و دیگران، «نگرهٔ مقاصد شرعی و رسالت مادری»، پژوهشنامه زنان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال۲، شماره۱، ۱۳۹۰ش. | * همدانیان، فاطمه و دیگران، «نگرهٔ مقاصد شرعی و رسالت مادری»، پژوهشنامه زنان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال۲، شماره۱، ۱۳۹۰ش. | ||
* هوشیاری، جعفر و صفورایی، محمدمهدی، «ویژگیهای مادر شایسته از دیدگاه اسلام و روانشناسی»، نشریهٔ پژوهشنامهٔ اسلامی زنان و خانواده، شمارهٔ ۳، پاییز و زمستان ۱۳۹۳ش. | |||
* یداللهپور، معصومه، «موقعیت زن در دیدگاه زرتشتیان»، در وبسایت ویستا، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۳ش. | |||
* یزدانی، مریم، «نگاهی به پیدایش انقلاب اسلامی و نقش زنان در پیروزی آن»، وبسایت پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۳۹۶ش. | |||
ابراهیمیپور، قاسم و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده از منظر متون دینی، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش. | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
{{زن}} | {{زن}} | ||
{{خانواده}} | {{خانواده}} | ||
