پیش‌نویس:باب‌المندب: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''<big>باب‌المندب؛</big>'''
+'''{{درشت|باب‌المندب؛}}''' آبراهه‌ای هم‌مرز با یمن و جیبوتی در جنوب دریای سرخ.
+باب‌المندب آبراهی است که خلیج عدن را به دریای سرخ و از طریق کانال سوئز به مدیترانه متصل می‌کند. این تنگه با عبور حدود ۹درصد از تجارت جهانی نفت، کوتاه‌ترین و اقتصادی‌ترین مسیر بین آسیا و اروپا محسوب می‌شود. یمن به‌دلیل موقعیت جغرافیایی و اشراف بر تنگه باب‌المندب، توانسته است بر این آبراه کنترل داشته باشد. در آذرماه ۱۴۰۲ش انصارالله یمن در حمایت از غزه با راهبرد مسدودسازی انتخابی و حملات موشکی و پهپادی، عبور برخی کشتی‌ها از جمله اسرائیل، آمریکا و انگلیس را محدود کرد و هزینه‌های کشتیرانی را افزایش داد.
 == معرفی ==
-تنگه باب‌المندب در جنوب دریای سرخ واقع شده و خلیج عدن را به دریای سرخ متصل می‌کند. در شمال‌شرقی، باب‌المندب با یمن و در جنوب‌غربی با جیبوتی و اریتره هم‌مرز است. عرض تنگه باب‌المندب در باریک‌ترین نقطه حدود ۲۶ کیلومتر و طول آن تقریباً ۷۰ کیلومتر تخمین زده می‌شود. این تنگه به دو کانال تقسیم می‌شود؛ کانال غربی دکة‌المیعون با عرض ۲۶ کیلومتر و عمق ۳۱۰ متر، و کانال شرقی تنگهٔ اسکندر که ۳٫۲ کیلومتر عرض و ۳۰ متر عمق دارد.
+تنگه باب‌المندب در جنوب دریای سرخ واقع شده و خلیج عدن را به دریای سرخ متصل می‌کند. در شمال‌شرقی، باب‌المندب با یمن و در جنوب‌غربی با جیبوتی و اریتره هم‌مرز است. عرض تنگه باب‌المندب در باریک‌ترین نقطه حدود ۲۶ کیلومتر و طول آن تقریباً ۷۰ کیلومتر تخمین زده می‌شود. این تنگه به دو کانال تقسیم می‌شود؛ کانال غربی دکةالمیعون با عرض ۲۶ کیلومتر و عمق ۳۱۰ متر و کانال شرقی تنگهٔ اسکندر که ۳٫۲ کیلومتر عرض و ۳۰ متر عمق دارد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، 1403ش، ص309؛]</ref>
-از لحاظ جغرافیایی، باب‌المندب به‌عنوان دروازه ورودی به دریای سرخ و در ادامه به کانال سوئز عمل می‌کند. هر کشتی‌ای که از اقیانوس هند قصد عبور به سمت مدیترانه را داشته باشد، ناگزیر از عبور از این تنگه است. مختصات آن ۱۲ درجه و ۳۵ دقیقه شمالی و ۴۳ درجه و ۲۰ دقیقه شرقی است و آب‌های این تنگه، جریان طبیعی بین دریای سرخ و خلیج عدن را تأمین می‌کنند، زیرا کانال سوئز جریان مستقیمی ندارد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، 1403ش، ص309؛][https://www.isna.ir/news/1405011004552/%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%DA%86%D9%87-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «تنگه باب المندب کجاست و چه اهمیتی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
+از لحاظ جغرافیایی، باب‌المندب به‌عنوان دروازهٔ ورودی به دریای سرخ و در ادامه به کانال سوئز عمل می‌کند. هر کشتی‌ای که از اقیانوس هند قصد عبور به‌سمت مدیترانه را داشته باشد، باید از این تنگه عبور کند. مختصات جغرافیایی آن ۱۲ درجه و ۳۵ دقیقه شمالی و ۴۳ درجه و ۲۰ دقیقه شرقی است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، 1403ش، ص309؛][https://www.isna.ir/news/1405011004552/تنگه-باب-المندب-کجاست-و-چه-اهمیتی-دارد «تنگه باب المندب کجاست و چه اهمیتی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
 == نام‌گذاری ==
-نام باب‌المندب از افسانه‌ای عربی به‌معنای «دروازهٔ اشک» یا «دروازهٔ حیاط شیون» به‌دلیل خطرات ناوبری در گذشته گرفته شده است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، 1403ش، ص309.]</ref>
+نام باب‌المندب از افسانه‌ای عربی به‌معنای «دروازهٔ اشک» یا «دروازهٔ حیاط شیون» گرفته شده است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، 1403ش، ص309.]</ref> برخی محققان نیز به‌دلیل پرخطر بودن این گذرگاه، باب‌المندب را «دروازهٔ ندبه» ترجمه کرده‌اند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/227024/باب-المندب گنجی، «باب‌المندب»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
 == پیشینه ==
-باب‌المندب از گذشته به‌عنوان گذرگاهی کلیدی در مسیر تجاری بین دریای مدیترانه و اقیانوس هند شناخته می‌شده است. در دوران باستان، بازرگانان مصر باستان و کاشفان از این مسیر برای ارتباط با سرزمین‌های دوردست استفاده می‌کردند و حتی اسکندر مقدونی دستور داد تا ناوگان یونانی از دریای سرخ عبور کرده و از طریق باب‌المندب به اقیانوس هند راه یابد. همچنین تمدن‌هایی مانند ایرانیان، رومیان و اعراب به‌طور مستقیم در این منطقه حضور فعال داشتند. پس از افتتاح کانال سوئز در سال ۱۸۶۹م، مسیر مستقیمی بین دریای سرخ و مدیترانه ایجاد شد و از آن زمان، قدرت‌هایی چون بریتانیا، فرانسه، ایتالیا، آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی برای کنترل این تنگه با یکدیگر رقابت کردند.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، 1403ش، ص310.]</ref>
+قدیمی‌ترین اسناد مربوط به باب‌المندب، دو کتیبه سبایی از سدهٔ ششم میلادی هستند که به درگیری پادشاه سبا با حبشیان اشاره دارند. در این کتیبه‌ها از «سلت مدبن» یاد شده که تاریخ‌نگاران احتمال می‌دهند به‌معنای «سلسلة المنداب» است و ممکن است به زنجیری اشاره داشته باشد که برای جلوگیری از عبور حبشیان در تنگه کشیده شده بود. بسیاری از جغرافی‌دانان و مورخان اسلامی در آثار خود به مندب اشاره کرده‌اند. «المندب» بندری در غرب تنگه باب‌المندب بوده که نام خود را به تنگه داده است. این بندر همان «اُکلیس» دوران باستان است که امروزه به شیخ سعید معروف است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/227024/باب-المندب گنجی، «باب‌المندب»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
+باب‌المندب از گذشته به‌عنوان گذرگاهی کلیدی در مسیر تجاری بین دریای مدیترانه و اقیانوس هند شناخته می‌شده است. در دوران باستان، بازرگانان مصر باستان و کاشفان از این مسیر برای ارتباط با سرزمین‌های دوردست استفاده می‌کردند و حتی اسکندر مقدونی دستور داد تا ناوگان یونانی از دریای سرخ عبور کرده و از طریق باب‌المندب به اقیانوس هند راه یابد. همچنین تمدن‌هایی مانند ایرانیان، رومیان و اعراب به‌طور مستقیم در این منطقه حضور فعال داشتند. پس از افتتاح کانال سوئز در سال ۱۸۶۹م، مسیر مستقیمی بین دریای سرخ و مدیترانه ایجاد شد و از آن زمان کشورهایی همچون بریتانیا، فرانسه، ایتالیا، آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی برای کنترل این تنگه با یکدیگر رقابت کردند.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، 1403ش، ص310.]</ref>
 == اهمیت ==
-'''اهمیت راهبردی''': این تنگه کوتاه‌ترین و مستقیم‌ترین مسیر تجاری میان مدیترانه، اقیانوس هند و شرق آسیا است که اروپا، آفریقا و آسیا را به یکدیگر متصل می‌کند. عبور از این آبراه در امتداد کانال سوئز، مسافت میان بنادر آسیایی و اروپایی را تا حدود دوسوم کاهش می‌دهد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، 1403ش، ص309-310.]</ref> کشورهای حاشیه دریای سرخ اردن، یمن، اتیوپی، سودان، سومالی، جیبوتی و اریتره برای دسترسی به آب‌های آزاد و اقیانوس‌ها، وابستگی حیاتی به این آبراه دارند. تنگه‌های هرمز، باب‌المندب و کانال سوئز تأثیر متقابل و پیوسته‌ای بر یکدیگر دارند؛ به‌طوری‌که بسیاری از کشتی‌های خروجی از هرمز به‌مقصد اروپا، ناگزیر به عبور از باب‌المندب هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%81%DA%A9%D8%B1-%DA%98%DB%8C%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%88%D9%86%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C وریج کاظمی، «اهمیت تنگه باب‌المندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای»، 1400ش، ص35.]</ref>
+'''اهمیت راهبردی''': این تنگه کوتاه‌ترین و مستقیم‌ترین مسیر تجاری میان مدیترانه، اقیانوس هند و شرق آسیا است که اروپا، آفریقا و آسیا را به یکدیگر متصل می‌کند. عبور از این آبراه در امتداد کانال سوئز، مسافت میان بنادر آسیایی و اروپایی را تا حدود دوسوم کاهش می‌دهد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، 1403ش، ص309-310.]</ref> کشورهای حاشیهٔ دریای سرخ همچون اردن، یمن، اتیوپی، سودان، سومالی، جیبوتی و اریتره برای دسترسی به آب‌های آزاد و اقیانوس‌ها، وابستگی حیاتی به این آبراه دارند. تنگه‌های هرمز، باب‌المندب و کانال سوئز تأثیر متقابل و پیوسته‌ای بر یکدیگر دارند؛ به‌طوری که بسیاری از کشتی‌های خروجی از هرمز به‌مقصد اروپا، باید از باب‌المندب عبور کنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/اهمیت-تنگه-باب-المندب-در-تفکر-ژیواکونومی-بازیگران-منطقه-ای-و-فرامنطقه-ای وریج کاظمی، «اهمیت تنگه باب‌المندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای»، 1400ش، ص35.]</ref>
-'''اهمیت اقتصادی:''' در مجموع، حدود ۹درصد از کل تجارت دریایی نفت جهان از این تنگه عبور می‌کند. بر اساس آمار سال ۲۰۲۰م، روزانه نزدیک به ۶٫۲ میلیون بشکه نفت خام، میعانات گازی و فرآورده‌های پالایشی از این مسیر به‌سمت اروپا، آمریکا و آسیا جریان داشته است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، 1403ش، ص310.]</ref> ایران، عراق و کویت از باب‌المندب، کانال سوئز و خط‌لوله سومد برای ترانزیت و صادرات نفت خود به بازارهای غربی استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%81%DA%A9%D8%B1-%DA%98%DB%8C%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%88%D9%86%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C وریج کاظمی، «اهمیت تنگه باب‌المندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای»، 1400ش، ص35.]</ref> عرض و عمق مناسب تنگه، امکان عبور کشتی‌ها و نفت‌کش‌های غول‌پیکر را فراهم کرده است. بسته شدن آن موجب تغییر مسیر اجباری به‌سمت دماغه جنوب آفریقا شده و تأخیرهای شدید و پرهزینه‌ای در زنجیرۀ تأمین جهانی ایجاد می‌کند. تقریباً تمامی تجارت دریایی میان اروپا و آسیا، با ارزشی بالغ بر ۷۰۰ میلیارد دلار در سال، از این مسیر انجام می‌شود.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، 1403ش، ص309-310.]</ref>
+'''اهمیت اقتصادی:''' از جمله محموله‌هایی که از باب‌المندب عبور می‌کنند؛ شامل نفت خام و گاز طبیعی مایع، لوازم الکترونیکی، وسایل نقلیه و منسوجات، کالاهایی چون گندم، برنج، شکر و چای و قطعات یدکی صنعتی یا اجزای فناوری پیشرفته است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۶-۱۵۵.]</ref> در مجموع، حدود ۹درصد از کل تجارت دریایی نفت جهان از این تنگه عبور می‌کند. بر اساس آمار سال ۲۰۲۰م، روزانه نزدیک به ۶٫۲ میلیون بشکه نفت خام، میعانات گازی و فرآورده‌های پالایشی از این مسیر به‌سمت اروپا، آمریکا و آسیا جریان داشته است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، 1403ش، ص310.]</ref> ایران، عراق و کویت از باب‌المندب، کانال سوئز و خط‌لوله سومد برای ترانزیت و صادرات نفت خود به بازارهای غربی استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/اهمیت-تنگه-باب-المندب-در-تفکر-ژیواکونومی-بازیگران-منطقه-ای-و-فرامنطقه-ای وریج کاظمی، «اهمیت تنگه باب‌المندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای»، 1400ش، ص35.]</ref> عرض و عمق مناسب تنگه، امکان عبور کشتی‌ها و نفت‌کش‌های غول‌پیکر را فراهم کرده است. تقریباً تمامی تجارت دریایی میان اروپا و آسیا، با ارزشی بالغ بر ۷۰۰ میلیارد دلار در سال، از این مسیر انجام می‌شود.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، 1403ش، ص309-310.]</ref>
-== جایگاه ژئواکونومیک باب‌المندب ==
-باب‌المندب نقش تعیین‌کننده‌ای در جریان کالا و انرژی دارد. محموله‌های متنوعی که از این گذرگاه ترانزیت می‌شوند، اهمیت اقتصادی آن را نشان می‌دهد. از جمله این محموله‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
-* '''انرژی''': حجم عظیمی از نفت خام و گاز طبیعی مایع که از خلیج‌فارس سرچشمه می‌گیرند و به‌سوی بازارهای اروپا و ایالات متحده حرکت می‌کنند. برخی ابرنفتکش‌ها در هر عبور، میلیون‌ها بشکه نفت حمل می‌کنند.
-* '''کالاهای تولیدی''': محصولاتی مانند لوازم الکترونیکی، وسایل نقلیه و منسوجات که اغلب از بنادر آسیایی مانند چین، هند یا مالزی بارگیری شده و مقصد نهایی‌شان اروپا است.
-* '''محصولات غذایی و کشاورزی''': کالاهایی چون گندم، برنج، شکر و چای که میان آسیای جنوب‌شرقی، خاورمیانه و آفریقا مبادله می‌شوند.
-* '''کالاهای استراتژیک''': اقلام حیاتی برای زنجیرۀ تأمین جهانی، مانند قطعات یدکی صنعتی یا اجزای فناوری پیشرفته.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۶-۱۵۵.]</ref>
-== '''بحران‌های امنیتی''' ==
-=== تأثیر انصارالله یمن بر امنیت تنگه باب‌المندب ===
-شاخ آفریقا و شبه‌جزیره عربستان کانون رقابت قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای برای گسترش نفوذ و تسلط بر کریدورهای ترانزیتی انرژی است. در جریان جنگ یمن، گروه انصارالله از آن به‌عنوان اهرم فشاری علیه ائتلاف غربی-عربی استفاده کرده‌ است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص145-146.]</ref> انصارالله یمن با ارتقای توانمندی‌های موشکی خود شامل موشک‌های بالستیک و پهپادهای تهاجمی و اجرای عملیات دریایی، تهدیدی راهبردی علیه منافع غرب و متحدان منطقه‌ای آن ایجاد کرده است. این توانمندی‌ها به محور مقاومت این امکان را داده تا کنترل تنگه باب‌المندب را به چالش بکشد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۴.]</ref>
-اقدامات انصارالله یمن در دو قالب تعریف می‌شود:
-* '''بُعد تهاجمی:''' افزایش هزینه‌های اقتصادی و نظامی برای رقبای منطقه‌ای مانند ائتلاف عربی و فرامنطقه‌ای از جمله آمریکا و اسرائیل از طریق مختل‌سازی کشتیرانی.
-* '''بُعد تدافعی:''' استفاده از باب‌المندب به‌عنوان اهرمی برای حفظ دستاوردهای داخلی و مقابله با فشارهای بین‌المللی.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۵.]</ref>
-تهدیدات این گروه مبنی بر بستن کامل تنگه و هشدار به مداخله‌گران، در کنار کنترل جزیره میون، ظرفیت یمن را برای انسداد این تنگه به یک واقعیت میدانی تبدیل کرده است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۴.]</ref>
-=== '''واکنش قدرت‌های جهانی به تنش‌های''' '''باب‌المندب''' ===
-عملیات حوثی‌ها در باب‌المندب، واکنش قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای را در پی داشته است. آمریکا که همواره حامی امنیت دریایی در این منطقه بوده، با تشکیل ائتلاف‌های دریایی و افزایش حضور نظامی در دریای سرخ، درصدد مقابله با این تهدیدات برآمده است. هم‌زمان، رژیم صهیونیستی نیز که بخشی از تجارت دریایی خود را از این مسیر انجام می‌دهد، در همکاری با متحدان غربی، به تقویت امنیت این آبراه حیاتی پرداخته است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص145-146.]</ref>
+== چالش‌های امنیتی ==
 === کانون‌های تهدید در باب‌المندب ===
 امنیت این آبراه تحت تأثیر سه منبع اصلی تهدید قرار دارد:
-۱. '''درگیری مسلحانه یمن''': جنگ داخلی یمن از ۲۰۱۴م با درگیری بین حوثی‌ها و ائتلافی به رهبری عربستان، به دریا کشیده شد. گروه‌های مسلح با استفاده از پهپاد، موشک و مین، کشتی‌های تجاری مرتبط با طرف‌های درگیر را هدف قرار دادند.
+۱. '''جنگ عربستان و یمن:''' ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی و امارات متحده عربی در ۲۰۱۵م، با هدف بازگرداندن دولت رسمی به صنعا و مهار نفوذ انصارالله آغاز شد؛ اما برآورد اولیه مبنی بر پیروزی سریع، با یک جنگ ۸ ساله مواجه شد. این جنگ، با وجود بحران انسانی شامل صدها هزار تلفات و میلیون‌ها آواره در یمن، منجر به عقب‌نشینی و تسلیم انصارالله نشد. در مقابل، انصارالله با ارتقای توان بازدارندگی خود، از وضعیت تدافعی به حالت تهاجمی تغییر موضع داده و با هدف قرار دادن زیرساخت‌های حیاتی و شریان‌های اقتصادی دو کشور، هزینه‌های جنگ را برای ائتلاف افزایش داد<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6057838/جنگ-یمن-در-سال-گذشته-توقف-غیررسمی-جنگ-بدون-دستاورد-نظامی-معتبر «جنگ یمن در سال گذشته؛ توقف غیررسمی جنگ بدون دستاورد نظامی معتبر»، خبرگزاری مهر.]</ref>و هزینه‌های اقتصادی و نظامی برای رقبای فرامنطقه‌ای از جمله آمریکا و اسرائیل از طریق مختل‌سازی کشتیرانی تحمیل کرد و از باب‌المندب به‌عنوان اهرمی برای حفظ دستاوردها و مقابله با فشارهای بین‌المللی استفاده کرد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۵.]</ref>
 ۲. '''جرائم و دزدی دریایی''': تهدیدات ناشی از گروه‌های مسلح و دزدان دریایی به‌ویژه از سواحل سومالی که همچنان به‌صورت موردی فعال هستند؛ مانند توقیف یک کشتی ماهیگیری ایرانی در مارس ۲۰۲۴م.
@@ خط ۴۸: / خط ۳۱: @@
 ۳. '''رقابت قدرت‌های بزرگ:''' تمرکز پایگاه‌های نظامی کشورهایی مانند آمریکا، چین، فرانسه و امارات در منطقه به ویژه اطراف جیبوتی، این آبراه را به عرصه رقابت ژئوپلیتیک تبدیل کرده و احتمال تبدیل شدن کشتی‌های تجاری به اهداف جانبی یا تحت تأثیر تنش‌ها را افزایش داده است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۷-۱۵۸.]</ref>
-=== '''پیامدهای ناامنی در تنگه باب‌المندب''' ===
+=== پیامدهای ناامنی در تنگه باب‌المندب ===
-ناامنی در این تنگه، پیامدهای پرهزینه‌ای در دو حوزه اصلی دارد:
+ناامنی در این تنگه، پیامدهایی در دو حوزه اصلی دارد:
-۱. '''اقتصادی و لجستیکی:''' بسیاری از کشتی‌ها مجبور به تغییر مسیر به دور آفریقا شده‌اند که منجر به افزایش زمان سفر ۱۰ تا ۱۵ روز، مصرف سوخت بیشتر، حق بیمه بالاتر برای مناطق جنگی و هزینه‌های امنیتی اضافی می‌شود. کالاهای فاسدشدنی مانند مواد غذایی و دارو نیز ممکن است به‌دلیل تأخیرهای طولانی از بین بروند. بر اساس گزارش EIA، حجم ترانزیت روزانه نفت و فرآورده‌های نفتی در هشت ماهه نخست ۲۰۲۴م نسبت به سال قبل از آن بیش از ۵۰درصد کاهش یافته است.
+۱. '''اقتصادی و لجستیکی:''' بسیاری از کشتی‌ها مجبور به تغییر مسیر به دور آفریقا شده‌اند که منجر به افزایش زمان سفر ۱۰ تا ۱۵ روز، مصرف سوخت بیشتر، حق بیمه بالاتر و هزینه‌های امنیتی اضافی می‌شود. کالاهای فاسدشدنی مانند مواد غذایی و دارو نیز ممکن است به‌دلیل تأخیرهای طولانی از بین بروند.
-۲. '''خطرات جانی و روانی:''' خدمه در معرض خطر مستقیم حملات پهپادی، موشکی و آدمربایی قرار دارند. استرس ناشی از عبور از یک منطقه جنگی منجر به خستگی روانی شده و برخی شرکت‌های کشتیرانی از پذیرش مأموریت‌های عبوری از این منطقه خودداری می‌کنند. شرکت‌های بزرگ بیمه دریایی، این منطقه را منطقه پرخطر اعلام کرده‌اند. بر اساس برآوردها احتمال وقوع حادثه در هر عبور بیش از ۱درصد است که در اوج درگیری‌ها افزایش می‌یابد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۷-۱۵۸.]</ref>
+۲. '''خطرات جانی و روانی:''' خدمه در معرض خطر مستقیم حملات پهپادی، موشکی و آدم‌ربایی قرار دارند. استرس ناشی از عبور از یک منطقه جنگی منجر به خستگی روانی شده و برخی شرکت‌های کشتیرانی از پذیرش مأموریت‌های عبوری از این منطقه خودداری می‌کنند. شرکت‌های بزرگ بیمهٔ دریایی، این منطقه را منطقهٔ پرخطر اعلام کرده‌اند. بر اساس برآوردها احتمال وقوع حادثه در هر عبور بیش از ۱درصد است که در اوج درگیری‌ها افزایش می‌یابد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۷-۱۵۸.]</ref>
 == کنترل باب‌المندب ==
 === مدیریت باب‌المندب ===
-موقعیت جغرافیایی جزیره پریم در تنگه باب‌المندب، یمن را دارای موقعیت برتر در نظارت و اشراف بر باب‌المندب نسبت به سایر کشورها کرده است. طبق حقوق بین‌الملل دریاها، آب‌های سرزمینی هر کشور تا فاصله ۱۲ مایلی از سواحل آن محاسبه می‌شود؛ این قاعده به معنای آن است که بخش عمده‌ای از گذرگاه آبی باب‌المندب در حوزه آب‌های سرزمینی یمن قرار می‌گیرد.
+موقعیت جغرافیایی جزیرهٔ پریم در تنگه باب‌المندب، یمن را دارای موقعیت برتر در نظارت و اشراف بر باب‌المندب نسبت به سایر کشورها کرده است. طبق حقوق بین‌الملل دریاها، آب‌های سرزمینی هر کشور تا فاصله ۱۲ مایلی از سواحل آن محاسبه می‌شود؛ این قاعده به‌معنای آن است که بخش عمده‌ای از باب‌المندب در حوزهٔ آب‌های سرزمینی یمن قرار می‌گیرد. با این حال، تلاش‌های قدرت‌های بزرگ جهانی برای بین‌المللی کردن گذرگاه‌های آبی استراتژیک، منجر به کاهش حقوق انحصاری کشورهای مشرف بر تنگه‌ها، از جمله یمن، در باب‌المندب شده است. این امر، دامنهٔ اختیارات عملیاتی و حقوق حاکمیتی یمن بر این آبراه را محدود کرده است.<ref>[https://www.irthink.com/اهمیت-ژئوپلتیکی-تنگه-باب-المندب-و-تاثی/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وب‌سایت اندیشکده روابط بین‌الملل.]</ref>
-با این حال، تلاش‌های قدرت‌های بزرگ جهانی برای بین‌المللی کردن گذرگاه‌های آبی استراتژیک، منجر به کاهش حقوق انحصاری کشورهای مشرف بر تنگه‌ها، از جمله یمن، در باب‌المندب شده است. این امر، دامنه اختیارات عملیاتی و حقوق حاکمیتی یمن بر این آبراه مهم را محدود کرده است.<ref>[https://www.irthink.com/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%DA%98%D8%A6%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تاثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وب‌سایت اندیشکده روابط بین‌الملل.]</ref>
 === بستن باب‌المندب ===
-یمن کنترل بخش‌هایی از باب‌المندب را در اختیار دارد که می‌تواند از ورود کشتی‌های اسرائیلی به بنادر این رژیم ممانعت کند.<ref>[https://www.irthink.com/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%DA%98%D8%A6%D9%88%D9%BE%D9%84%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تاثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وب‌سایت اندیشکده روابط بین‌الملل.]</ref> انصارالله یمن با هدف حمایت از مردم غزه و وارد کردن ضربه اقتصادی به رژیم صهیونیستی، از راهبرد مسدودسازی انتخابی در باب‌المندب استفاده کرد. برخلاف تصور عمومی مبنی بر بستن کامل تنگه، این گروه در گام نخست تنها عبور کشتی‌های عازم بنادر سرزمین‌های اشغالی را ممنوع کرد. با ورود نظامی آمریکا و انگلیس به این مناقشه برای حمایت از اسرائیل، نام این دو کشور نیز به لیست ممنوعه یمنی‌ها اضافه شد.
+یمن کنترل بخش‌هایی از باب‌المندب را در اختیار دارد که می‌تواند از ورود کشتی‌های اسرائیلی به بنادر این رژیم ممانعت کند.<ref>[https://www.irthink.com/اهمیت-ژئوپلتیکی-تنگه-باب-المندب-و-تاثی/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وب‌سایت اندیشکده روابط بین‌الملل.]</ref> در آذرماه ۱۴۰۲ش، انصارالله یمن با هدف حمایت از مردم غزه و وارد کردن ضربهٔ اقتصادی به رژیم صهیونیستی، از راهبرد مسدودسازی انتخابی در باب‌المندب استفاده کرد. این گروه ابتدا عبور کشتی‌های عازم بنادر سرزمین‌های اشغالی را ممنوع کرد. با حمایت نظامی آمریکا و انگلیس از اسرائیل، عبور کشتی‌های این دو کشور نیز به لیست ممنوعهٔ یمنی‌ها اضافه شد. این سیاست بنادر اسرائیل را در آستانه تعطیلی قرار داد و به اقتصاد این رژیم آسیب جدی وارد کرد. حملات نظامی متقابل توسط آمریکا، انگلیس و اسرائیل نیز نتوانست مانع از اعمال این محدودیت‌ها شده و امنیت مسیرهای تجاری مورد نظر یمن را به حالت عادی بازگرداند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6508923/بستن-تنگه-هرمز-با-الگوی-یمن «بستن تنگه هرمز با الگوی یمن»، خبرگزاری مهر.]</ref>
-این سیاست بنادر اسرائیل را در آستانه تعطیلی قرار داد و به اقتصاد این رژیم آسیب جدی وارد کرد. حملات نظامی متقابل توسط آمریکا، انگلیس و اسرائیل نیز نتوانست مانع از اعمال این محدودیت‌ها شده و امنیت مسیرهای تجاری مورد نظر یمن را به حالت عادی بازگرداند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6508923/%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%86-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%DB%8C%D9%85%D9%86 «بستن تنگه هرمز با الگوی یمن»، خبرگزاری مهر.]</ref>
+=== نحوه بستن باب‌المندب ===
+کارشناسان معتقدند که انصارالله یمن به‌دلیل فقدان ناوگان جنگی، امکان بستن فیزیکی و محاصرهٔ کامل باب‌المندب را ندارد. در مقابل، حضور ناوهای جنگی ایالات متحده، فرانسه و متحدان غربی در منطقه نیز با هدف تضمین آزادی کشتیرانی و جلوگیری از هرگونه انسداد این آبراه صورت می‌گیرد. با این وجود، انصارالله توانسته است با حملات موشکی و پهپادی، اختلالی راهبردی در این مسیر ایجاد کند. اقدامات آن‌ها ناامنی ایجاد کرده و منجر به افزایش چشمگیر هزینه‌های بیمه، سوخت و عملیات برای کشتیرانی بین‌المللی شده است. استراتژی انصارالله نه بر انسداد کامل، بلکه بر تحمیل هزینه‌های گزاف امنیتی متمرکز است.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/357414/تنگه-باب‌المندب-در-دست-کیست «تنگه باب‌المندب در دست کیست؟»، وب‌سایت رویداد24.]</ref>
-در صورت بسته شدن تنگه باب‌المندب و نیاز به تغییر مسیر، مدت زمان سفر معمولی از رأس التنوره در عربستان سعودی به پایانه دریایی لوئیزیانا در خلیج ایالات متحده آمریکا به ۴۳ روز افزایش خواهد یافت. این تأخیر به افزایش نرخ حمل بار و رشد هزینه‌های تجاری خواهد انجامید.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%81%DA%A9%D8%B1-%DA%98%DB%8C%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%88%D9%86%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C وریج کاظمی، «اهمیت تنگه باب‌المندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای»، 1400ش، ص36.]</ref>
+=== تهدید به بستن باب‌المندب در جنگ رمضان ===
+انصارالله یمن، به نمایندگی از دولت صنعا، در [[جنگ رمضان]] به آمریکا هشدار داد و تهدید کرد که باب‌المندب را خواهد بست؛ به‌طوری که هیچ‌کس قادر به بازگشایی آن نخواهد بود. پیش‌تر نیز سخنگوی نیروهای مسلح یمن در مورد مداخله نظامی علیه متجاوزان در باب‌المندب هشدار داده بود. باب‌المندب همزمان با تنش‌ها در تنگه هرمز اهمیت بیشتری پیدا کرده و برخی رسانه‌ها آن را «هرمز ۲» نامیده‌اند. ایران با کنترل همزمان تنگه‌های هرمز و باب‌المندب، می‌تواند جریان انرژی و مسیرهای تجاری جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/31/3570374/برگ-برنده-باب-المندب «برگ برنده باب‌المندب»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
-=== تهدید به بستن باب‌المندب در جنگ رمضان ===
+== پانویس ==
-جنبش انصارالله یمن، به نمایندگی از دولت صنعا، در [[جنگ رمضان]] به آمریکا هشدار داد و تهدید کرد که باب‌المندب را خواهد بست و هیچ‌کس قادر به بازگشایی تنگه نخواهد بود. پیش‌تر نیز سخنگوی نیروهای مسلح یمن در مورد مداخله نظامی علیه متجاوزان در باب‌المندب هشدار داده بود. باب‌المندب همزمان با تنش‌ها در تنگه هرمز اهمیت بیشتری پیدا کرده و برخی رسانه‌ها آن را «هرمز ۲» نامیده‌اند. ایران با کنترل همزمان تنگه‌های هرمز و باب‌المندب، می‌تواند جریان انرژی و مسیرهای تجاری جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.نیروهای یمنی با زرادخانه‌ای از سلاح‌های نامتقارن، قادر به مختل کردن ناوبری دریایی و کنترل تنگه هستند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/31/3570374/%D8%A8%D8%B1%DA%AF-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A8 «برگ برنده باب‌المندب»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
+{{پانویس}}
 == منابع ==
+{{آغاز منابع}}
 * «برگ برنده باب‌المندب»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
 * «بستن تنگه هرمز با الگوی یمن»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲ تیر ۱۴۰۴ش.
+* «تنگه باب‌المندب در دست کیست؟»، وب‌سایت رویداد۲۴، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۲ش.
 * «تنگه باب المندب کجاست و چه اهمیتی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
-* رنجبر حیدری، وحید و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، فصلنامۀ تعاملات دیپلماتیک، سال سوم، شمارۀ ۹، بهار ۱۴۰۴ش.
+* «جنگ یمن در سال گذشته؛ توقف غیررسمی جنگ بدون دستاورد نظامی معتبر»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۴۰۳ش.
-* زواری، سید عبدالمجید، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تاثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وب‌سایت اندیشکده روابط بین‌الملل، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۲ش.
+* رنجبر حیدری، وحید و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، فصلنامهٔ تعاملات دیپلماتیک، سال سوم، شمارهٔ ۹، بهار ۱۴۰۴ش.
-* فتحی، محمدجواد و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، سال ۱۳، شمارۀ ۲۵، پاییز و زمستان ۱۴۰۳ش.
+* زواری، سید عبدالمجید، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وب‌سایت اندیشکده روابط بین‌الملل، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۲ش.
-* وریج کاظمی، مریم، «اهمیت تنگه باب‌المندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای»، جغرافیا و روابط انسانی، شمارۀ ۱۵، زمستان ۱۴۰۰ش.
+* فتحی، محمدجواد و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه باب‌المندب»، پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، سال ۱۳، شمارهٔ ۲۵، پاییز و زمستان ۱۴۰۳ش.
+* گنجی، محمدحسن، «باب‌المندب»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۶ دی ۱۳۹۸ش.
-== پانویس ==
+* وریج کاظمی، مریم، «اهمیت تنگه باب‌المندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای»، جغرافیا و روابط انسانی، شمارهٔ ۱۵، زمستان ۱۴۰۰ش.
+{{پایان منابع}}