ابرابزار |
|||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
تنگه بابالمندب در جنوب دریای سرخ واقع شده و خلیج عدن را به دریای سرخ متصل میکند. در شمالشرقی، بابالمندب با یمن و در جنوبغربی با جیبوتی و اریتره هممرز است. عرض تنگه بابالمندب در باریکترین نقطه حدود ۲۶ کیلومتر و طول آن تقریباً ۷۰ کیلومتر تخمین زده میشود. این تنگه به دو کانال تقسیم میشود؛ کانال غربی دکةالمیعون با عرض ۲۶ کیلومتر و عمق ۳۱۰ متر و کانال شرقی تنگهٔ اسکندر که ۳٫۲ کیلومتر عرض و ۳۰ متر عمق دارد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309؛]</ref> | تنگه بابالمندب در جنوب دریای سرخ واقع شده و خلیج عدن را به دریای سرخ متصل میکند. در شمالشرقی، بابالمندب با یمن و در جنوبغربی با جیبوتی و اریتره هممرز است. عرض تنگه بابالمندب در باریکترین نقطه حدود ۲۶ کیلومتر و طول آن تقریباً ۷۰ کیلومتر تخمین زده میشود. این تنگه به دو کانال تقسیم میشود؛ کانال غربی دکةالمیعون با عرض ۲۶ کیلومتر و عمق ۳۱۰ متر و کانال شرقی تنگهٔ اسکندر که ۳٫۲ کیلومتر عرض و ۳۰ متر عمق دارد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309؛]</ref> | ||
از لحاظ جغرافیایی، بابالمندب بهعنوان دروازهٔ ورودی به دریای سرخ و در ادامه به کانال سوئز عمل میکند. هر کشتیای که از اقیانوس هند قصد عبور بهسمت مدیترانه را داشته باشد، باید از این تنگه عبور کند. مختصات آن ۱۲ درجه و ۳۵ دقیقه شمالی و ۴۳ درجه و ۲۰ دقیقه شرقی است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309؛][https://www.isna.ir/news/1405011004552/تنگه-باب-المندب-کجاست-و-چه-اهمیتی-دارد «تنگه باب المندب کجاست و چه اهمیتی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | از لحاظ جغرافیایی، بابالمندب بهعنوان دروازهٔ ورودی به دریای سرخ و در ادامه به کانال سوئز عمل میکند. هر کشتیای که از اقیانوس هند قصد عبور بهسمت مدیترانه را داشته باشد، باید از این تنگه عبور کند. مختصات جغرافیایی آن ۱۲ درجه و ۳۵ دقیقه شمالی و ۴۳ درجه و ۲۰ دقیقه شرقی است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309؛][https://www.isna.ir/news/1405011004552/تنگه-باب-المندب-کجاست-و-چه-اهمیتی-دارد «تنگه باب المندب کجاست و چه اهمیتی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | ||
== نامگذاری == | == نامگذاری == | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
'''اهمیت راهبردی''': این تنگه کوتاهترین و مستقیمترین مسیر تجاری میان مدیترانه، اقیانوس هند و شرق آسیا است که اروپا، آفریقا و آسیا را به یکدیگر متصل میکند. عبور از این آبراه در امتداد کانال سوئز، مسافت میان بنادر آسیایی و اروپایی را تا حدود دوسوم کاهش میدهد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309-310.]</ref> کشورهای حاشیهٔ دریای سرخ همچون اردن، یمن، اتیوپی، سودان، سومالی، جیبوتی و اریتره برای دسترسی به آبهای آزاد و اقیانوسها، وابستگی حیاتی به این آبراه دارند. تنگههای هرمز، بابالمندب و کانال سوئز تأثیر متقابل و پیوستهای بر یکدیگر دارند؛ بهطوری که بسیاری از کشتیهای خروجی از هرمز بهمقصد اروپا، باید از بابالمندب عبور کنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/اهمیت-تنگه-باب-المندب-در-تفکر-ژیواکونومی-بازیگران-منطقه-ای-و-فرامنطقه-ای وریج کاظمی، «اهمیت تنگه بابالمندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای»، 1400ش، ص35.]</ref> | '''اهمیت راهبردی''': این تنگه کوتاهترین و مستقیمترین مسیر تجاری میان مدیترانه، اقیانوس هند و شرق آسیا است که اروپا، آفریقا و آسیا را به یکدیگر متصل میکند. عبور از این آبراه در امتداد کانال سوئز، مسافت میان بنادر آسیایی و اروپایی را تا حدود دوسوم کاهش میدهد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309-310.]</ref> کشورهای حاشیهٔ دریای سرخ همچون اردن، یمن، اتیوپی، سودان، سومالی، جیبوتی و اریتره برای دسترسی به آبهای آزاد و اقیانوسها، وابستگی حیاتی به این آبراه دارند. تنگههای هرمز، بابالمندب و کانال سوئز تأثیر متقابل و پیوستهای بر یکدیگر دارند؛ بهطوری که بسیاری از کشتیهای خروجی از هرمز بهمقصد اروپا، باید از بابالمندب عبور کنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/اهمیت-تنگه-باب-المندب-در-تفکر-ژیواکونومی-بازیگران-منطقه-ای-و-فرامنطقه-ای وریج کاظمی، «اهمیت تنگه بابالمندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای»، 1400ش، ص35.]</ref> | ||
'''اهمیت اقتصادی:''' در مجموع، حدود ۹درصد از کل تجارت دریایی نفت جهان از این تنگه عبور میکند. بر اساس آمار سال ۲۰۲۰م، روزانه نزدیک به ۶٫۲ میلیون بشکه نفت خام، میعانات گازی و فرآوردههای پالایشی از این مسیر بهسمت اروپا، آمریکا و آسیا جریان داشته است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص310.]</ref> ایران، عراق و کویت از بابالمندب، کانال سوئز و خطلوله سومد برای ترانزیت و صادرات نفت خود به بازارهای غربی استفاده میکنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/اهمیت-تنگه-باب-المندب-در-تفکر-ژیواکونومی-بازیگران-منطقه-ای-و-فرامنطقه-ای وریج کاظمی، «اهمیت تنگه بابالمندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای»، 1400ش، ص35.]</ref> عرض و عمق مناسب تنگه، امکان عبور کشتیها و نفتکشهای غولپیکر را فراهم کرده است. تقریباً تمامی تجارت دریایی میان اروپا و آسیا، با ارزشی بالغ بر ۷۰۰ میلیارد دلار در سال، از این مسیر انجام میشود.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309-310 | '''اهمیت اقتصادی:''' از جمله محمولههایی که از بابالمندب عبور میکنند؛ شامل نفت خام و گاز طبیعی مایع، لوازم الکترونیکی، وسایل نقلیه و منسوجات، کالاهایی چون گندم، برنج، شکر و چای و قطعات یدکی صنعتی یا اجزای فناوری پیشرفته است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۶-۱۵۵.]</ref> در مجموع، حدود ۹درصد از کل تجارت دریایی نفت جهان از این تنگه عبور میکند. بر اساس آمار سال ۲۰۲۰م، روزانه نزدیک به ۶٫۲ میلیون بشکه نفت خام، میعانات گازی و فرآوردههای پالایشی از این مسیر بهسمت اروپا، آمریکا و آسیا جریان داشته است.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص310.]</ref> ایران، عراق و کویت از بابالمندب، کانال سوئز و خطلوله سومد برای ترانزیت و صادرات نفت خود به بازارهای غربی استفاده میکنند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1836626/اهمیت-تنگه-باب-المندب-در-تفکر-ژیواکونومی-بازیگران-منطقه-ای-و-فرامنطقه-ای وریج کاظمی، «اهمیت تنگه بابالمندب در تفکر ژئواکونومی بازیگران منطقهای و فرامنطقهای»، 1400ش، ص35.]</ref> عرض و عمق مناسب تنگه، امکان عبور کشتیها و نفتکشهای غولپیکر را فراهم کرده است. تقریباً تمامی تجارت دریایی میان اروپا و آسیا، با ارزشی بالغ بر ۷۰۰ میلیارد دلار در سال، از این مسیر انجام میشود.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_46082.html فتحی و همکاران، «مطالعه و تبیین نگاه راهبردی چین به تنگه بابالمندب»، 1403ش، ص309-310.]</ref> | ||
== چالشهای امنیتی == | == چالشهای امنیتی == | ||
=== کانونهای تهدید در بابالمندب === | === کانونهای تهدید در بابالمندب === | ||
امنیت این آبراه تحت تأثیر سه منبع اصلی تهدید قرار دارد: | امنیت این آبراه تحت تأثیر سه منبع اصلی تهدید قرار دارد: | ||
۱. ''' | ۱. '''جنگ عربستان و یمن:''' ائتلاف تحت رهبری عربستان سعودی و امارات متحده عربی در ۲۰۱۵م، با هدف بازگرداندن دولت رسمی به صنعا و مهار نفوذ انصارالله آغاز شد؛ اما برآورد اولیه مبنی بر پیروزی سریع، با یک جنگ ۸ ساله مواجه شد. این جنگ، با وجود بحران انسانی شامل صدها هزار تلفات و میلیونها آواره در یمن، منجر به عقبنشینی و تسلیم انصارالله نشد. در مقابل، انصارالله با ارتقای توان بازدارندگی خود، از وضعیت تدافعی به حالت تهاجمی تغییر موضع داده و با هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی و شریانهای اقتصادی دو کشور، هزینههای جنگ را برای ائتلاف افزایش داد<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6057838/جنگ-یمن-در-سال-گذشته-توقف-غیررسمی-جنگ-بدون-دستاورد-نظامی-معتبر «جنگ یمن در سال گذشته؛ توقف غیررسمی جنگ بدون دستاورد نظامی معتبر»، خبرگزاری مهر.]</ref>و هزینههای اقتصادی و نظامی برای رقبای فرامنطقهای از جمله آمریکا و اسرائیل از طریق مختلسازی کشتیرانی تحمیل کرد و از بابالمندب بهعنوان اهرمی برای حفظ دستاوردها و مقابله با فشارهای بینالمللی استفاده کرد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۵.]</ref> | ||
۲. '''جرائم و دزدی دریایی''': تهدیدات ناشی از گروههای مسلح و دزدان دریایی بهویژه از سواحل سومالی که همچنان بهصورت موردی فعال هستند؛ مانند توقیف یک کشتی ماهیگیری ایرانی در مارس ۲۰۲۴م. | ۲. '''جرائم و دزدی دریایی''': تهدیدات ناشی از گروههای مسلح و دزدان دریایی بهویژه از سواحل سومالی که همچنان بهصورت موردی فعال هستند؛ مانند توقیف یک کشتی ماهیگیری ایرانی در مارس ۲۰۲۴م. | ||
| خط ۴۵: | خط ۳۱: | ||
۳. '''رقابت قدرتهای بزرگ:''' تمرکز پایگاههای نظامی کشورهایی مانند آمریکا، چین، فرانسه و امارات در منطقه به ویژه اطراف جیبوتی، این آبراه را به عرصه رقابت ژئوپلیتیک تبدیل کرده و احتمال تبدیل شدن کشتیهای تجاری به اهداف جانبی یا تحت تأثیر تنشها را افزایش داده است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۷-۱۵۸.]</ref> | ۳. '''رقابت قدرتهای بزرگ:''' تمرکز پایگاههای نظامی کشورهایی مانند آمریکا، چین، فرانسه و امارات در منطقه به ویژه اطراف جیبوتی، این آبراه را به عرصه رقابت ژئوپلیتیک تبدیل کرده و احتمال تبدیل شدن کشتیهای تجاری به اهداف جانبی یا تحت تأثیر تنشها را افزایش داده است.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۷-۱۵۸.]</ref> | ||
=== پیامدهای ناامنی در تنگه بابالمندب | === پیامدهای ناامنی در تنگه بابالمندب === | ||
ناامنی در این تنگه، | ناامنی در این تنگه، پیامدهایی در دو حوزه اصلی دارد: | ||
۱. '''اقتصادی و لجستیکی:''' بسیاری از کشتیها مجبور به تغییر مسیر به دور آفریقا شدهاند که منجر به افزایش زمان سفر ۱۰ تا ۱۵ روز، مصرف سوخت بیشتر، حق بیمه بالاتر | ۱. '''اقتصادی و لجستیکی:''' بسیاری از کشتیها مجبور به تغییر مسیر به دور آفریقا شدهاند که منجر به افزایش زمان سفر ۱۰ تا ۱۵ روز، مصرف سوخت بیشتر، حق بیمه بالاتر و هزینههای امنیتی اضافی میشود. کالاهای فاسدشدنی مانند مواد غذایی و دارو نیز ممکن است بهدلیل تأخیرهای طولانی از بین بروند. | ||
۲. '''خطرات جانی و روانی:''' خدمه در معرض خطر مستقیم حملات پهپادی، موشکی و | ۲. '''خطرات جانی و روانی:''' خدمه در معرض خطر مستقیم حملات پهپادی، موشکی و آدمربایی قرار دارند. استرس ناشی از عبور از یک منطقه جنگی منجر به خستگی روانی شده و برخی شرکتهای کشتیرانی از پذیرش مأموریتهای عبوری از این منطقه خودداری میکنند. شرکتهای بزرگ بیمهٔ دریایی، این منطقه را منطقهٔ پرخطر اعلام کردهاند. بر اساس برآوردها احتمال وقوع حادثه در هر عبور بیش از ۱درصد است که در اوج درگیریها افزایش مییابد.<ref>[https://www.dpiq.ir/article_228557.html رنجبر حیدری و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، ۱۴۰۴ش، ص۱۵۷-۱۵۸.]</ref> | ||
== کنترل بابالمندب | == کنترل بابالمندب == | ||
=== مدیریت بابالمندب === | === مدیریت بابالمندب === | ||
موقعیت جغرافیایی | موقعیت جغرافیایی جزیرهٔ پریم در تنگه بابالمندب، یمن را دارای موقعیت برتر در نظارت و اشراف بر بابالمندب نسبت به سایر کشورها کرده است. طبق حقوق بینالملل دریاها، آبهای سرزمینی هر کشور تا فاصله ۱۲ مایلی از سواحل آن محاسبه میشود؛ این قاعده بهمعنای آن است که بخش عمدهای از بابالمندب در حوزهٔ آبهای سرزمینی یمن قرار میگیرد. با این حال، تلاشهای قدرتهای بزرگ جهانی برای بینالمللی کردن گذرگاههای آبی استراتژیک، منجر به کاهش حقوق انحصاری کشورهای مشرف بر تنگهها، از جمله یمن، در بابالمندب شده است. این امر، دامنهٔ اختیارات عملیاتی و حقوق حاکمیتی یمن بر این آبراه را محدود کرده است.<ref>[https://www.irthink.com/اهمیت-ژئوپلتیکی-تنگه-باب-المندب-و-تاثی/ زواری، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل.]</ref> | ||
=== بستن بابالمندب === | === بستن بابالمندب === | ||
| خط ۶۳: | خط ۴۹: | ||
=== تهدید به بستن بابالمندب در جنگ رمضان === | === تهدید به بستن بابالمندب در جنگ رمضان === | ||
انصارالله یمن، به نمایندگی از دولت صنعا، در [[جنگ رمضان]] به آمریکا هشدار داد و تهدید کرد که بابالمندب را خواهد بست؛ بهطوری که هیچکس قادر به بازگشایی آن نخواهد بود. پیشتر نیز سخنگوی نیروهای مسلح یمن در مورد مداخله نظامی علیه متجاوزان در بابالمندب هشدار داده بود. بابالمندب همزمان با تنشها در تنگه هرمز اهمیت بیشتری پیدا کرده و برخی رسانهها آن را «هرمز ۲» نامیدهاند. ایران با کنترل همزمان تنگههای هرمز و بابالمندب، میتواند جریان انرژی و مسیرهای تجاری جهانی را تحت تأثیر قرار دهد | انصارالله یمن، به نمایندگی از دولت صنعا، در [[جنگ رمضان]] به آمریکا هشدار داد و تهدید کرد که بابالمندب را خواهد بست؛ بهطوری که هیچکس قادر به بازگشایی آن نخواهد بود. پیشتر نیز سخنگوی نیروهای مسلح یمن در مورد مداخله نظامی علیه متجاوزان در بابالمندب هشدار داده بود. بابالمندب همزمان با تنشها در تنگه هرمز اهمیت بیشتری پیدا کرده و برخی رسانهها آن را «هرمز ۲» نامیدهاند. ایران با کنترل همزمان تنگههای هرمز و بابالمندب، میتواند جریان انرژی و مسیرهای تجاری جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/31/3570374/برگ-برنده-باب-المندب «برگ برنده بابالمندب»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
== منابع == | == منابع == | ||
| خط ۷۵: | خط ۶۰: | ||
* «تنگه بابالمندب در دست کیست؟»، وبسایت رویداد۲۴، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۲ش. | * «تنگه بابالمندب در دست کیست؟»، وبسایت رویداد۲۴، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۲ش. | ||
* «تنگه باب المندب کجاست و چه اهمیتی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ش. | * «تنگه باب المندب کجاست و چه اهمیتی دارد؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ش. | ||
* «جنگ یمن در سال گذشته؛ توقف غیررسمی جنگ بدون دستاورد نظامی معتبر»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۵ فروردین ۱۴۰۳ش. | |||
* رنجبر حیدری، وحید و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، فصلنامهٔ تعاملات دیپلماتیک، سال سوم، شمارهٔ ۹، بهار ۱۴۰۴ش. | * رنجبر حیدری، وحید و همکاران، «کریدور باب المندب و دیپلماسی قدرت جدید در غرب آسیا»، فصلنامهٔ تعاملات دیپلماتیک، سال سوم، شمارهٔ ۹، بهار ۱۴۰۴ش. | ||
* زواری، سید عبدالمجید، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۲ش. | * زواری، سید عبدالمجید، «اهمیت ژئوپلتیکی تنگه باب المندب و تأثیر آن بر امنیت اقتصادی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۲ش. | ||
