پالایش متن |
|||
| (۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر = مهاجرت۳.jpg | |||
| زیرنویس تصویر = خانوادههای آواره سوری در اردوگاه مهاجران «میبر السلام» در مرز ترکیه؛ عکس از میگل مدینا | |||
| image_alt =خانوادههای آواره سوری در اردوگاه مهاجران «میبر السلام» در مرز ترکی | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''مهاجرت؛'''}} جابهجایی جمعیت از یک سرزمین به مکانی دیگر. | {{درشت|'''مهاجرت؛'''}} جابهجایی جمعیت از یک سرزمین به مکانی دیگر. | ||
جابهجایی جمعیت از یک مکان به مکان دیگر، پدیدهای پیچیده با ابعاد اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است که در کنار [[فرزندآوری]] و | جابهجایی جمعیت از یک مکان به مکان دیگر، پدیدهای پیچیده با ابعاد اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است که در کنار [[فرزندآوری]] و [[نرخ مرگومیر|مرگومیر]]، یکی از سه مؤلفهٔ اصلی تغییرات جمعیتی محسوب میشود. مهاجرت، افزونبر عوامل طبیعی، به مسائل اقتصادی، سیاسی و اجتماعی نیز پیوند میخورد. مهاجرت به دو نوع بینالمللی و درونمرزی تقسیم میشود که هرکدام پیامدهای خاصی را برای مبدأ و مقصد بههمراه دارد. در [[ایران]]، مهاجرت از مناطق کمترتوسعهیافته به استانهای توسعهیافته و نیز خروج نخبگان و [[دانشجو|دانشجویان]] به خارج از کشور، روندی افزایشی داشته است. کهنگی قوانین، فقدان راهبرد بازدارنده و نبود سیاست برای [[ادغام اجتماعی]]، از چالشهای مدیریت این پدیده در ایران است. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
| خط ۱۶: | خط ۴۶: | ||
== ادغام و سازگاری == | == ادغام و سازگاری == | ||
[[پرونده:مهاجرت۴.jpg|جایگزین=بازدید رئیس مرکز امور اتباع وزارت کشور از مدرسه اتباع آلاحمد|بندانگشتی|بازدید نادر یاراحمدی رئیس مرکز امور اتباع وزارت کشور از مدرسه آموزشی کودکان اتباع آلاحمد، ۳ آبان ۱۴۰۴ش]] | |||
الگوهای فرایند تعامل مهاجران با جامعهٔ میزبان عبارتاند از: | الگوهای فرایند تعامل مهاجران با جامعهٔ میزبان عبارتاند از: | ||
* همانندسازی مهاجران با ویژگیهای فرهنگی جامعهٔ مقصد؛ | * همانندسازی مهاجران با ویژگیهای فرهنگی جامعهٔ مقصد؛ | ||
| خط ۲۵: | خط ۵۶: | ||
== پیامدها == | == پیامدها == | ||
مهاجرت بهگفتهٔ جامعهشناسان، پیامدهای گستردهای در ابعاد مختلف دارد که بر اساس آن، مهاجرت نه کاملاً مثبت و نه کاملاً منفی است و نتیجهٔ آن به نحوهٔ مدیریت و سیاستگذاری این پدیده بستگی دارد. | مهاجرت بهگفتهٔ جامعهشناسان، پیامدهای گستردهای در ابعاد مختلف دارد که بر اساس آن، مهاجرت نه کاملاً مثبت و نه کاملاً منفی است و نتیجهٔ آن به نحوهٔ مدیریت و سیاستگذاری این پدیده بستگی دارد. | ||
* در سطح | * در سطح [[خانواده]]، مهاجرت اغلب موجب گسست عاطفی، دوری اعضا و افزایش بار مسئولیت بر دوش [[خانواده|خانوادهٔ]] باقیمانده در مبدأ میشود. | ||
* از منظر اقتصادی، کاریابی نیروهای متخصص در مقصد، به معیشت خانوادهها در مبدأ کمک کند. | * از منظر اقتصادی، کاریابی نیروهای متخصص در مقصد، به معیشت خانوادهها در مبدأ کمک کند. | ||
* در بعد فرهنگی، مهاجرت به تلاقی و تبادل فرهنگها میانجامد و میتواند غنای فرهنگی ایجاد کند، اما گاهی به [[بحران هویت]] مهاجران میانجامد. | * در بعد فرهنگی، مهاجرت به تلاقی و تبادل فرهنگها میانجامد و میتواند غنای فرهنگی ایجاد کند، اما گاهی به [[بحران هویت]] مهاجران میانجامد. | ||
| خط ۳۲: | خط ۶۳: | ||
=== تابعیت دوگانه === | === تابعیت دوگانه === | ||
تابعیت دوگانه یا مضاعف، امروزه بهدلیل افزایش جمعیت مهاجران در کشورهای جهان و تصدی مناصب سیاسی، علمی و فرهنگی توسط آنان، به موضوعی مورد توجه در سیاستگذاری کشورها تبدیل شده است. در بسیاری از کشورهای مهاجرپذیر و همچنین کشورهای با جمعیت بالای مهاجر در خارج، تابعیت مضاعف به رسمیت شناخته شده و قانونی تلقی میشود، اما ایران آن را یک تهدید امنیتی میداند. جنجال بر سر دو تابعیتیها در ایران از اواخر ۱۳۹۳ش آغاز شد، زمانیکه جمعی از نمایندگان [[مجلس شورای اسلامی]] پیشنهاد کردند مشاغل و مناصب دولتی نباید در اختیار افراد دارای تابعیت مضاعف قرار گیرد.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf جمعی از نویسندگان، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ۱۴۰۱ش، ص59.]</ref> | [[تابعیت دوگانه]] یا مضاعف، امروزه بهدلیل افزایش جمعیت مهاجران در کشورهای جهان و تصدی مناصب سیاسی، علمی و فرهنگی توسط آنان، به موضوعی مورد توجه در سیاستگذاری کشورها تبدیل شده است. در بسیاری از کشورهای مهاجرپذیر و همچنین کشورهای با جمعیت بالای مهاجر در خارج، تابعیت مضاعف به رسمیت شناخته شده و قانونی تلقی میشود، اما ایران آن را یک تهدید امنیتی میداند. جنجال بر سر دو تابعیتیها در ایران از اواخر ۱۳۹۳ش آغاز شد، زمانیکه جمعی از نمایندگان [[مجلس شورای اسلامی]] پیشنهاد کردند مشاغل و مناصب دولتی نباید در اختیار افراد دارای تابعیت مضاعف قرار گیرد.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf جمعی از نویسندگان، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ۱۴۰۱ش، ص59.]</ref> | ||
== مهاجرت در ایران == | == مهاجرت در ایران == | ||
[[پرونده:مهاجرت۵.jpg|جایگزین=روستای گیسک کرمان|بندانگشتی|روستای گیسک کرمان؛ پس از زلزله ۱۳۵۶ خالی از سکنه شد و ساکنان آن مهاجرت کردند.]] | |||
به گزارش پژوهشگران، چالشهایی مانند [[فقر]]، [[تورم]]، [[بیکاری]]، [[خشکسالی]] و [[آلودگی هوا]] موجب تشدید نارضایتیهای اجتماعی و افزایش میل به مهاجرت میان ایرانیان شده است. چشمانداز و جاذبهٔ سرزمینی شامل امکان ایفای نقش در توسعه کشور، احساس مفید بودن و تصویر مثبت از آینده، نقش مهمی در کاهش مهاجرت دارد. تشدید میل به مهاجرت میان گروههایی مانند کارگران، پزشکان، اساتید دانشگاه و استارتاپها نشانهٔ مشکلات جدی کشور در حفظ و بهکارگیری سرمایههای انسانی است.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf جمعی از نویسندگان، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ۱۴۰۱ش، ص22-23.]</ref> بااینحال، شاخصهای مهاجرت در ایران در مقایسه با شاخصهای جهانی، بحرانی تلقی نمیشود؛<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf جمعی از نویسندگان، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ۱۴۰۱ش، ص26.]</ref> اما نبود اطلاعات جامع درباره مهاجرت در ایران و خودداری نهادهای ذیربط از انتشار آمار موجود، فضای مبهمی ایجاد کرده و زمینه را برای بزرگنمایی مهاجرت نخبگان ایرانی فراهم ساخته است. برای مثال ادعای رتبهٔ اول ایران در [[فرار مغزها]] براساس گزارشی نامعتبر از [[صندوق بینالمللی پول]] است. جناحهای سیاسی و برخی رسانهها نیز به بزرگنمایی آمار مهاجرت ایرانیان گرایش دارند تا افکار عمومی را تحریک کنند.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf جمعی از نویسندگان، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ۱۴۰۱ش، ص22-23.]</ref> | به گزارش پژوهشگران، چالشهایی مانند [[فقر]]، [[تورم]]، [[بیکاری]]، [[خشکسالی]] و [[آلودگی هوا]] موجب تشدید نارضایتیهای اجتماعی و افزایش میل به مهاجرت میان ایرانیان شده است. چشمانداز و جاذبهٔ سرزمینی شامل امکان ایفای نقش در توسعه کشور، احساس مفید بودن و تصویر مثبت از آینده، نقش مهمی در کاهش مهاجرت دارد. تشدید میل به مهاجرت میان گروههایی مانند کارگران، پزشکان، اساتید دانشگاه و استارتاپها نشانهٔ مشکلات جدی کشور در حفظ و بهکارگیری سرمایههای انسانی است.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf جمعی از نویسندگان، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ۱۴۰۱ش، ص22-23.]</ref> بااینحال، شاخصهای مهاجرت در ایران در مقایسه با شاخصهای جهانی، بحرانی تلقی نمیشود؛<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf جمعی از نویسندگان، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ۱۴۰۱ش، ص26.]</ref> اما نبود اطلاعات جامع درباره مهاجرت در ایران و خودداری نهادهای ذیربط از انتشار آمار موجود، فضای مبهمی ایجاد کرده و زمینه را برای بزرگنمایی مهاجرت نخبگان ایرانی فراهم ساخته است. برای مثال ادعای رتبهٔ اول ایران در [[فرار مغزها]] براساس گزارشی نامعتبر از [[صندوق بینالمللی پول]] است. جناحهای سیاسی و برخی رسانهها نیز به بزرگنمایی آمار مهاجرت ایرانیان گرایش دارند تا افکار عمومی را تحریک کنند.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf جمعی از نویسندگان، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ۱۴۰۱ش، ص22-23.]</ref> | ||
== مهاجرت برونمرزی ایرانیان == | == مهاجرت برونمرزی ایرانیان == | ||
[[پرونده:مهاجرت۶.jpg|جایگزین=سعید فضل اولی، قایقران کایاک|بندانگشتی|مهاجرت سعید فضل اولی، قایقرانی کایاک به آلمان]] | |||
براساس تازهترین گزارشهای رسمی ازجمله دادههای ثبت احوال و وزارت امور خارجه، تعداد ایرانیان مهاجر نسل اول که در ایران متولد شده و به کشورهای دیگر کوچ کردهاند، حدود ۴ تا ۴٫۷ میلیون نفر برآورد شده است. برخی برآوردهای اجتماعی با احتساب نسلهای دوم و سوم ایرانیان خارج از کشور، جمعیت ایرانیان پراکنده در جهان را بین ۵ تا ۱۰ میلیون نفر تخمین میزنند. به نظر پژوهشگران، منابع بینالمللی بهطور معمول محافظهکارانهتر عمل کرده و تنها نسل اول مهاجران را ثبت میکنند که در این صورت آمار در بازهٔ ۱٫۷ تا ۲ میلیون نفر قرار میگیرد. هر سه دسته از این اطلاعات، این واقعیت را نشان میدهند که ایرانیان مهاجر، جمعیتی قابل توجه در پویایی اجتماعی، اقتصادی و علمی جهان هستند.<ref>[https://tasnimnews.ir/fa/news/1404/08/25/3448830/رؤیا-در-بلیت-یک-طرفه-بازخوانی-واقعیت-مهاجرت-دانشگاهی-ایران امیدی، «رؤیا در بلیت یکطرفه؛ بازخوانی واقعیت مهاجرت دانشگاهی ایران»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | براساس تازهترین گزارشهای رسمی ازجمله دادههای ثبت احوال و وزارت امور خارجه، تعداد ایرانیان مهاجر نسل اول که در ایران متولد شده و به کشورهای دیگر کوچ کردهاند، حدود ۴ تا ۴٫۷ میلیون نفر برآورد شده است. برخی برآوردهای اجتماعی با احتساب نسلهای دوم و سوم ایرانیان خارج از کشور، جمعیت ایرانیان پراکنده در جهان را بین ۵ تا ۱۰ میلیون نفر تخمین میزنند. به نظر پژوهشگران، منابع بینالمللی بهطور معمول محافظهکارانهتر عمل کرده و تنها نسل اول مهاجران را ثبت میکنند که در این صورت آمار در بازهٔ ۱٫۷ تا ۲ میلیون نفر قرار میگیرد. هر سه دسته از این اطلاعات، این واقعیت را نشان میدهند که ایرانیان مهاجر، جمعیتی قابل توجه در پویایی اجتماعی، اقتصادی و علمی جهان هستند.<ref>[https://tasnimnews.ir/fa/news/1404/08/25/3448830/رؤیا-در-بلیت-یک-طرفه-بازخوانی-واقعیت-مهاجرت-دانشگاهی-ایران امیدی، «رؤیا در بلیت یکطرفه؛ بازخوانی واقعیت مهاجرت دانشگاهی ایران»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
| خط ۴۳: | خط ۷۶: | ||
# '''ایالات متحده آمریکا''': بر پایهٔ معیار محل تولد، جمعیت ایرانیان ساکن [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]] در ۲۰۱۷م حدود ۳۹۵ هزار نفر بوده و با احتساب معیار اصالت ایرانی، این رقم به ۴۷۷ هزار نفر میرسد. روند دریافت اقامت دائم یا ویزاهای موقت برای ایرانیان از سال ۲۰۱۵م کاهشی بوده است. | # '''ایالات متحده آمریکا''': بر پایهٔ معیار محل تولد، جمعیت ایرانیان ساکن [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]] در ۲۰۱۷م حدود ۳۹۵ هزار نفر بوده و با احتساب معیار اصالت ایرانی، این رقم به ۴۷۷ هزار نفر میرسد. روند دریافت اقامت دائم یا ویزاهای موقت برای ایرانیان از سال ۲۰۱۵م کاهشی بوده است. | ||
# '''کانادا''':شمار مهاجران ایرانی در [[کانادا]] از سال ۱۹۹۰م تا ۲۰۱۹م رشدی پیوسته داشته است. بیشترین نوع ویزای موقت اعطاشده به ایرانیان، ویزای تحصیلی بوده و در سالهای اخیر، مجوزهای کار با رویکرد بشردوستانه افزایش یافته است. | # '''کانادا''':شمار مهاجران ایرانی در [[کانادا]] از سال ۱۹۹۰م تا ۲۰۱۹م رشدی پیوسته داشته است. بیشترین نوع ویزای موقت اعطاشده به ایرانیان، ویزای تحصیلی بوده و در سالهای اخیر، مجوزهای کار با رویکرد بشردوستانه افزایش یافته است. | ||
# '''اروپا''': بر پایهٔ آمار [[سازمان ملل متحد]]، در [[آلمان]] بیش از ۷۳ هزار ایرانی زندگی میکنند و ایران در میان ده کشور غیراروپایی اول از نظر دریافت اقامت دائم شغلی در این کشور قرار دارد. تعداد ایرانیان دارندهٔ اقامت بلندمدت در [[اروپا]] از ۲۰۰۴م تا ۲۰۱۸م حدود ۲۰ برابر شده است. | # [[پرونده:مهاجرت۷.jpg|جایگزین=ایرانیان مقیم فرانکفورت با پرچم ایران|بندانگشتی|گروهی از ایرانیان مقیم فرانکفورت با پرچم ایران]]'''اروپا''': بر پایهٔ آمار [[سازمان ملل متحد]]، در [[آلمان]] بیش از ۷۳ هزار ایرانی زندگی میکنند و ایران در میان ده کشور غیراروپایی اول از نظر دریافت اقامت دائم شغلی در این کشور قرار دارد. تعداد ایرانیان دارندهٔ اقامت بلندمدت در [[اروپا]] از ۲۰۰۴م تا ۲۰۱۸م حدود ۲۰ برابر شده است. | ||
# '''ترکیه''': آمارها نشان از افزایش ناگهانی ورود ایرانیان به [[ترکیه]] در سال ۲۰۱۸م دارد. این روند در تمایل به خرید مسکن نیز مشهود است؛ بهطوری که ایرانیان در سالهای ۲۰۱۸م و ۲۰۱۹م به دومین خریداران خارجی مسکن در ترکیه تبدیل شدند و در سه ماههٔ نخست سال ۲۰۲۰م در رتبه اول قرار گرفتند. | # '''ترکیه''': آمارها نشان از افزایش ناگهانی ورود ایرانیان به [[ترکیه]] در سال ۲۰۱۸م دارد. این روند در تمایل به خرید مسکن نیز مشهود است؛ بهطوری که ایرانیان در سالهای ۲۰۱۸م و ۲۰۱۹م به دومین خریداران خارجی مسکن در ترکیه تبدیل شدند و در سه ماههٔ نخست سال ۲۰۲۰م در رتبه اول قرار گرفتند. | ||
# '''سایر مقاصد''': در قارهٔ [[آسیا]]، کشورهای [[امارات متحده عربی]]، [[کویت]]، [[قطر]] و [[عراق]] بیشترین جمعیت ایرانی را در خود جای دادهاند. [[استرالیا]] نیز با رشد بیش از ۱۰۰درصدی شمار ایرانیان از سال ۲۰۱۰م، مقصدی روبهصعود محسوب میشود.<ref>[https://ana.ir/fa/news/639598/بررسی-روند-مهاجرت-ایرانیان-در-چند-دهه-گذشته-ایرانیان-در-غربت-موفق-و-خوشبخت-هستند «بررسی روند مهاجرت ایرانیان در چند دهه گذشته، ایرانیان در غربت موفق و خوشبخت هستند؟»، خبرگزاری آنا.]</ref> | # '''سایر مقاصد''': در قارهٔ [[آسیا]]، کشورهای [[امارات متحده عربی]]، [[کویت]]، [[قطر]] و [[عراق]] بیشترین جمعیت ایرانی را در خود جای دادهاند. [[استرالیا]] نیز با رشد بیش از ۱۰۰درصدی شمار ایرانیان از سال ۲۰۱۰م، مقصدی روبهصعود محسوب میشود.<ref>[https://ana.ir/fa/news/639598/بررسی-روند-مهاجرت-ایرانیان-در-چند-دهه-گذشته-ایرانیان-در-غربت-موفق-و-خوشبخت-هستند «بررسی روند مهاجرت ایرانیان در چند دهه گذشته، ایرانیان در غربت موفق و خوشبخت هستند؟»، خبرگزاری آنا.]</ref> | ||
| خط ۵۱: | خط ۸۴: | ||
== مهاجرت درونمرزی ایرانیان == | == مهاجرت درونمرزی ایرانیان == | ||
[[پرونده:مهاجرت۹.jpg|جایگزین=آوارگی مردم اهواز در آغاز حمله عراق به ایران|بندانگشتی|آوارگی مردم اهواز در آغاز حمله عراق به ایران]] | |||
مهاجرت داخلی در ایران به جابجایی جمعیت، بهطور عمده از مناطق کمترتوسعهیافته بهسوی کانونهای شهری و استانهای توسعهیافته اطلاق میشود. این پدیده که شکل غالب آن امروزه شهر به شهر است، با محوریت جوانان و به انگیزههای اقتصادی، تحصیلی و بهبود کیفیت زندگی صورت میپذیرد.<ref>[https://report.mrc.ir/article_9492.html محبی میمندی، «روندپژوهی مهاجرت داخلی در ایران طی سی سال اخیر (1395-1365)»، 1402ش، ص33-34.]</ref> | مهاجرت داخلی در ایران به جابجایی جمعیت، بهطور عمده از مناطق کمترتوسعهیافته بهسوی کانونهای شهری و استانهای توسعهیافته اطلاق میشود. این پدیده که شکل غالب آن امروزه شهر به شهر است، با محوریت جوانان و به انگیزههای اقتصادی، تحصیلی و بهبود کیفیت زندگی صورت میپذیرد.<ref>[https://report.mrc.ir/article_9492.html محبی میمندی، «روندپژوهی مهاجرت داخلی در ایران طی سی سال اخیر (1395-1365)»، 1402ش، ص33-34.]</ref> | ||
| خط ۶۳: | خط ۹۷: | ||
== مهاجرت به ایران == | == مهاجرت به ایران == | ||
[[پرونده:مهاجرت۱۰.jpg|جایگزین=موکب مهاجران افغانستانی در تجمعات شبانه|بندانگشتی|موکب مهاجران افغانستانی در تجمعات شبانه ایرانیان ۱۴۰۴-۱۴۰۵ش]] | |||
براساس آخرین پیمایش جهانی گالوپ در ۲۰۱۸م، ایران در میان ۱۵۰ کشور، از نظر جذابیت برای مهاجرت افراد سایر کشورها به ایران، رتبه ۸۷ را کسب کرده است. در شاخص ماندگاری اتباع ایرانی در داخل کشور، وضعیت ایران نسبتاً بهتر توصیف شده است و نیوزیلند و سنگاپور در صدر این شاخص قرار دارند. ایران در همین شاخص برای جمعیت جوان، در رتبه ۷۷ قرار گرفته است.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf جمعی از نویسندگان، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ۱۴۰۱ش، ص26.]</ref> | براساس آخرین پیمایش جهانی گالوپ در ۲۰۱۸م، ایران در میان ۱۵۰ کشور، از نظر جذابیت برای مهاجرت افراد سایر کشورها به ایران، رتبه ۸۷ را کسب کرده است. در شاخص ماندگاری اتباع ایرانی در داخل کشور، وضعیت ایران نسبتاً بهتر توصیف شده است و نیوزیلند و سنگاپور در صدر این شاخص قرار دارند. ایران در همین شاخص برای جمعیت جوان، در رتبه ۷۷ قرار گرفته است.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf جمعی از نویسندگان، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ۱۴۰۱ش، ص26.]</ref> | ||
| خط ۷۱: | خط ۱۰۶: | ||
=== آمار مهاجران در ایران === | === آمار مهاجران در ایران === | ||
[[پرونده:مهاجرت۱۱.jpg|جایگزین=مهاجرت کردهای عراق به ایران|بندانگشتی|مهاجرت کردهای عراق به ایران در دوره حکومت حزب بعث در دهه ۶۰]] | |||
براساس آمار [[مرکز آمار ایران]]، بیشترین جمعیت اتباع خارجی ساکن در ایران بهترتیب متعلق به کشورهای [[افغانستان]]، [[عراق]] و [[پاکستان]] است و [[استان تهران]] بیشترین میزان مهاجرپذیری را دارد.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/78347/مهاجران-خارجي-به-كدام-شهرهاي-ايران-ميروند «مهاجران خارجی به کدام شهرهای ایران میروند»، اعتمادآنلاین.]</ref> به گزارش مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور در ۱۴۰۴ش، جمعیت مهاجران افغانستانی در ایران بالغ بر ۶ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر برآورد شده است،<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-اجتماعی-23/706655-آمار-رسمی-مهاجران-افغانستانی «آمار رسمی مهاجران افغانستانی اعلام شد؛ ۶ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر!»، اعتمادآنلاین.]</ref> هرچند براساس سرشماری نفوس و مسکن ۱۳۹۵ش رقم رسمی اتباع افغانستانی یک میلیون و ۵۸۳ هزار و ۹۷۹ نفر اعلام شده است. ایران در ۱۳۹۶ش چهارمین میزبان پناهندگان در جهان بود و در دهههای شصت و هفتاد پس از پاکستان، رتبهٔ دوم پناهندهپذیری را در جهان داشت. براساس اعلام کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در ایران، بین سالهای ۲۰۰۲م تا ۲۰۱۳م و پس از سقوط [[طالبان]] در افغانستان و [[صدام حسین|صدام]] در عراق، بیش از ۹۰۷ هزار پناهنده افغانستانی و عراقی تحت برنامه بازگشت داوطلبانه به کشورهای خود بازگشتند. اکنون نزدیک به چهار دهه از حضور نخستین گروه مهاجران افغانستانی در ایران میگذرد.<ref>[https://www.pana.ir/بخش-رسانه-های-دیگر-56/832047-مروری-بر-چهار-دهه-حضور-پناهندگ مختارزاده، «مروری بر چهار دهه حضور پناهندگان در ایران»، خبرگزاری پانا.]</ref> | براساس آمار [[مرکز آمار ایران]]، بیشترین جمعیت اتباع خارجی ساکن در ایران بهترتیب متعلق به کشورهای [[افغانستان]]، [[عراق]] و [[پاکستان]] است و [[استان تهران]] بیشترین میزان مهاجرپذیری را دارد.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/78347/مهاجران-خارجي-به-كدام-شهرهاي-ايران-ميروند «مهاجران خارجی به کدام شهرهای ایران میروند»، اعتمادآنلاین.]</ref> به گزارش مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور در ۱۴۰۴ش، جمعیت مهاجران افغانستانی در ایران بالغ بر ۶ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر برآورد شده است،<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-اجتماعی-23/706655-آمار-رسمی-مهاجران-افغانستانی «آمار رسمی مهاجران افغانستانی اعلام شد؛ ۶ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر!»، اعتمادآنلاین.]</ref> هرچند براساس سرشماری نفوس و مسکن ۱۳۹۵ش رقم رسمی اتباع افغانستانی یک میلیون و ۵۸۳ هزار و ۹۷۹ نفر اعلام شده است. ایران در ۱۳۹۶ش چهارمین میزبان پناهندگان در جهان بود و در دهههای شصت و هفتاد پس از پاکستان، رتبهٔ دوم پناهندهپذیری را در جهان داشت. براساس اعلام کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در ایران، بین سالهای ۲۰۰۲م تا ۲۰۱۳م و پس از سقوط [[طالبان]] در افغانستان و [[صدام حسین|صدام]] در عراق، بیش از ۹۰۷ هزار پناهنده افغانستانی و عراقی تحت برنامه بازگشت داوطلبانه به کشورهای خود بازگشتند. اکنون نزدیک به چهار دهه از حضور نخستین گروه مهاجران افغانستانی در ایران میگذرد.<ref>[https://www.pana.ir/بخش-رسانه-های-دیگر-56/832047-مروری-بر-چهار-دهه-حضور-پناهندگ مختارزاده، «مروری بر چهار دهه حضور پناهندگان در ایران»، خبرگزاری پانا.]</ref> | ||
== مهاجرت در هنر و ادبیات == | == مهاجرت در هنر و ادبیات == | ||
[[پرونده:مهاجرت۱۲.jpg|جایگزین=پوستر فیلم سینمایی ارتفاع پست|بندانگشتی|پوستر فیلم سینمایی ارتفاع پست با موضوع مهاجرت]] | |||
مهاجرت بهعنوان پدیدهای مؤثر در زندگی فردی و اجتماعی، به موضوعی میانرشتهای در علوم انسانی تبدیل شده و بازتاب آن در اشکال مختلف هنری برجسته است.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf جمعی از نویسندگان، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ۱۴۰۱ش، ص131.]</ref> | مهاجرت بهعنوان پدیدهای مؤثر در زندگی فردی و اجتماعی، به موضوعی میانرشتهای در علوم انسانی تبدیل شده و بازتاب آن در اشکال مختلف هنری برجسته است.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf جمعی از نویسندگان، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ۱۴۰۱ش، ص131.]</ref> | ||
| خط ۷۹: | خط ۱۱۶: | ||
در [[سینمای ایران]]، آثاری مانند «[[جدایی نادر از سیمین]]»، «بغض»، «ملبورن»، «گذشته» و «ارتفاع پست» به بازنمایی چالشهای هویتی، فرهنگی و اخلاقی مهاجرت پرداختهاند. برخلاف برخی سینماهای غربی که مهاجرت را با امید و فرصت تصویر میکنند، در آثار ایرانی، مهاجرت غالباً با ناامیدی اجتماعی و بحرانهای فرهنگی همراه است.<ref>[https://civilica.com/note/14776/ دهقانی، «مدیوم سینما و هویت فرهنگی ؛ بازنمایی مهاجرت در سینما»، وبسایت سیلیویکا.]</ref> در سینمای خارجی نیز فیلمهایی مانند «Mimmo»، «مرز» و «گرگها» به موضوعات بحران مهاجرت، حمایت از پناهندگان و چالشهای هویتی مهاجران پرداختهاند.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf جمعی از نویسندگان، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ۱۴۰۱ش، ص135.]</ref> | در [[سینمای ایران]]، آثاری مانند «[[جدایی نادر از سیمین]]»، «بغض»، «ملبورن»، «گذشته» و «ارتفاع پست» به بازنمایی چالشهای هویتی، فرهنگی و اخلاقی مهاجرت پرداختهاند. برخلاف برخی سینماهای غربی که مهاجرت را با امید و فرصت تصویر میکنند، در آثار ایرانی، مهاجرت غالباً با ناامیدی اجتماعی و بحرانهای فرهنگی همراه است.<ref>[https://civilica.com/note/14776/ دهقانی، «مدیوم سینما و هویت فرهنگی ؛ بازنمایی مهاجرت در سینما»، وبسایت سیلیویکا.]</ref> در سینمای خارجی نیز فیلمهایی مانند «Mimmo»، «مرز» و «گرگها» به موضوعات بحران مهاجرت، حمایت از پناهندگان و چالشهای هویتی مهاجران پرداختهاند.<ref>[https://spri.sharif.ir/uploads/mohajeratnameh1.pdf جمعی از نویسندگان، «گفتار تحلیلی-انتقادی پیرامون ریشهها و پیامدهای مهاجرت ایرانیان»، ۱۴۰۱ش، ص135.]</ref> | ||
== نگارخانه == | |||
<gallery widths="250" heights="250"> | |||
پرونده:مهاجرت۸.png|جایگزین=مریم میرزاخانی و رویا بهشتی زواره|بندانگشتی|مریم میرزاخانی و رویا بهشتی زواره از مدالآوران المپیاد ریاضی که از ایران مهاجرت کردند. | |||
پرونده:مهاجرت۱۳.jpg|جایگزین=بازداشتگاه آمریکا برای پناهندگان در مرز مکزیک و ایالات متحده|بازداشتگاه آمریکایی برای پناهندگان در مرز مکزیک و ایالات متحده؛ عکس از خوزه لوئیس گونزالس، رویترز | |||
پرونده:مهاجرت۱۴.jpg|جایگزین=گریه کودک در مزرعه مرزی برکاسوو|گریه کودک در مزرعه مرزی برکاسوو؛ مهاجران در انتظار ورود به کرواسی (15 اکتبر ۲۰۱۵) | |||
پرونده:مهاجرت۱۵.jpg|مهاجران افغانستانی در منطقه مرزی تورخم در مرز پاکستان | |||
پرونده:مهاجرت۱۶.jpg|کمپ مهاجران در مرز ترکیه | |||
پرونده:مهاجرت۱۷.jpg|جایگزین=مردم در برکاسوو، منتظر عبور از مرز صربستان با کرواسی|مردم در برکاسوو، صربستان، در چادری جمع شدهاند و منتظر عبور از مرز صربستان با کرواسی هستند. ۲۴ اکتبر ۲۰۱۵ | |||
پرونده:مهاجرت۱۸.jpg|جایگزین=تجمع ایرانیان در محکومیت حمله آمریکا به مدرسه شجره طیبه میناب|ایرانی مقیم پاریس در تجمع ایرانیان در محکومیت حمله آمریکا به مدرسه شجره طیبه میناب | |||
پرونده:مهاجرت۱۹.jpg|جایگزین=دیدار ایرانیان مقیم آمریکا با روحانی|دیدار ایرانیان مقیم آمریکا با روحانی، شهریور ۱۳۹۶ش | |||
پرونده:مهاجرت۲۰.jpg|آوارگان اهوازی بعد از حمله عراق به ایران | |||
پرونده:مهاجرت۲۱.jpg|جایگزین=گذرگاه مرزی صربستان-کرواسی در نزدیکی روستای برکاسوو|کودکی در حالی که مهاجران در گذرگاه مرزی صربستان-کرواسی در نزدیکی روستای برکاسوو، صربستان، در ۱۹ اکتبر ۲۰۱۵ منتظرند، خوابیده است. | |||
پرونده:مهاجرت۲۲.jpg|جایگزین=مهاجرت کردهای عراقی به ایران -روزنامه آیندگان|بازتاب مهاجرت کردهای عراقی به ایران در دهه ۶۰ در روزنامه آیندگان | |||
پرونده:مهاجرت۲۳.jpg|جایگزین=دیدار رئیسی با جمعی از ایرانیان مقیم آمریکا|دیدار [[سید ابراهیم رئیسی|رئیسی]] با جمعی از ایرانیان مقیم آمریکا، مهر ۱۴۰۱ش | |||
</gallery> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
