مجلس شورای اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

مجلس شورای اسلامی، رکن اصلی قانون‌گذاری در [[ایران]] است که با رأی مستقیم [[مردم]] شکل می‌گیرد و هر دورهٔ آن چهار سال به طول می‌انجامد. این مجلس با دو هویت اسلامی و ملی، ضمن پایبندی به موازین شرعی در چارچوب نظارت [[شورای نگهبان]]، حق تعیین سرنوشت ملی را از طریق نمایندگان خود تأمین می‌کند. مجلس از ۲۹۰ نماینده تشکیل شده و ساختار آن شامل هیئت رئیسه، کمیسیون‌های تخصصی و فراکسیون‌ها است. فرایند قانون‌گذاری با ارائهٔ طرح یا لایحه آغاز و پس از بررسی در کمیسیون‌ها و رأی‌گیری در صحن علنی، برای تأیید نهایی به شورای نگهبان ارسال می‌شود. اختیارات مجلس در چهار حوزهٔ تقنینی، سیاسی و نظارتی، مالی و بین‌المللی تعریف شده و ابزارهایی همچون رأی اعتماد، [[استیضاح]] و تحقیق و تفحص را در اختیار دارد. نمایندگان در اظهارنظرهای مجلس مصونیت دارند و هیئت نظارت بر رفتار نمایندگان به تخلفات احتمالی رسیدگی می‌کند. در شرایط اضطراری، امکان برگزاری جلسات غیرعلنی یا مجازی وجود دارد. مرکز پژوهش‌ها و دیوان محاسبات نیز از نهادهای وابسته به مجلس هستند که پشتوانهٔ کارشناسی و نظارت مالی را تأمین می‌کنند.

مجلس شورای اسلامی که از طریق [[آرای عمومی]] شکل می‌گیرد مظهر [[مردم‌سالاری]]، حاکمیت قانون و مجرای اصلی مشارکت شهروندان در [[نظام جمهوری اسلامی ایران]] است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/99634/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D «نقش و جایگاه مجلس شورای اسلامی در حکمرانی خوب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> این نهاد بر اساس [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]] دارای دو بعد اسلامی و ملی است تا اولاً تصویب قوانین آن، مغایر احکام شرع اسلام نباشد و ثانیاً حق تعیین سرنوشت ایرانیان را از طریق نمایندگان آنها، تأمین کند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/sahifeh-content?id=16131 «ویژگی‌های مجلس شورای اسلامی در نظام جمهوری اسلامی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> هر دوره مجلس شورای اسلامی، چهار ساله است<ref>قانون اساسی، اصل ۶۳.</ref> و هر نماینده، وکیل تمامی ملت در امر قانون‌گذاری و نظارت  است.<ref>[https://www.irna.ir/news/5699630/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB% «نگاهی گذرا به نقش و جایگاه مجلس شورای اسلامی در قانون اساسی ایران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> نمایندگان هر حوزه انتخابی، در برابر تمام ملت مسئول هستند و حق اظهار نظر در تمامی مسائل داخلی و خارجی را دارند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/sahifeh-content?id=16131 «ویژگی‌های مجلس شورای اسلامی در نظام جمهوری اسلامی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> مسئولیت‌ها و صلاحیت‌های نظارتی و تقنینی هر نماینده، متمایز از جایگاه حقوقی کل مجلس به‌عنوان یک نهاد است. مصوبات مجلس شورای اسلامی با کسب رأی اکثریت نمایندگان، اعتبار می‌یابد.<ref>[https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-141/229379-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%85% «بررسی ساختار مجلس در نظام جمهوری اسلامی ایران»، خبرگزاری ایلنا.]</ref>

دربارهٔ منشأ اعتبار مصوبات مجلس دو دیدگاه اساسی مطرح است؛ دیدگاه نخست، حاکمیت قوانین را ناشی از [[رأی مردم]] و [[قرارداد اجتماعی]] میان شهروندان و نمایندگان تلقی می‌کند. دیدگاه دوم، نظریه‌ای فقهی است که حق تشریع را اصالتاً متعلق به [[خداوند]] می‌داند که در [[دوران غیبت]] به [[ولی‌فقیه]] واگذار شده است.<ref>مصباح یزدی، حکمت نظری و عملی در نهج‌البلاغه، ۱۳۹۰ش، ص120.</ref> بر پایهٔ این دیدگاه، در نظام قانون‌گذاری ایران، امضای [[شورای نگهبان]] ضامن نهایی مشروعیت و اعتبار مصوبات مجلس است؛ به‌طوری‌که اگر تمامی نمایندگان مجلس شورای اسلامی به طرح یا لایحه‌ای رأی مثبت دهند، اما شورای نگهبان آن را تأیید نکند، آن مصوبه فاقد اعتبار قانونی و حقوقی خواهد بود.<ref>[https://farsnews.ir/politics/1425380460000206609/%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B6%D8%A7%D9%85%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86-%D «امضای شورای نگهبان ضامن مشروعیت قوانین است/ امام با شعار اسلام دل‌های مردم را جلب کرد»، خبرگزاری فارس.]</ref>