سلام نظامی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-سلام نظامی؛
+{{جعبه اطلاعات مفهوم
+| تصویر             =سلام نظامی.jpg
+| زیرنویس تصویر     =سرلشکر [[سید عبدالرحیم موسوی|عبدالرحیم موسوی]] در حال ادای [[سلام نظامی]] به یک [[سرباز]] در مراسم دانش‌آموختگی
+|image_alt=سرلشکر عبدالرحیم موسوی
+| فایل پادکست       =سلام نظامی.ogg
+| حجم فایلپادکست    =2/71
+| تاریخ پادکست      =11-10-1404
+| زیرنویس عنوان     =
+| عنوان اصلی        =
+| عنوان انگلیسی     =
+| عنوان عربی        =
+| عنوان علمی        =
+| شاخه علمی         =
+| نوع مفهوم         =
+| معنای اصطلاحی      =
+| حوزه کاربرد       =
+| گستره جغرافیایی   =
+| منشأ تاریخی       =
+| نخستین کاربرد     =
+| ریشه واژه         =
+| مرتبط با          =
+| اهمیت             =
+| مبدع              =
+| مروج              =
+| مقدس برای         =
+| مورد احترام       =
+| آثار مرتبط        =
+}}
+'''{{درشت|سلام نظامی}}'''؛ نماد وفاداری و احترام نیروهای مسلح به ارزش‌های اجتماعی خاص مانند پرچم و سرود ملی.
-سلام نظامی یک رفتار نمادین و تشریفاتی برای ادای احترام میان نظامیان، یا احترام نظامیان به پرچم، سرود ملی و مقامات عالی‌رتبه است. در ایران، این حرکت ریشه در سنت‌های دیرین ارتش‌های باستانی داشته و در دوران معاصر با آیین‌نامه‌های انضباطی نیروهای مسلح مدون شده است. در سال‌های اخیر، استفاده از این نشان در میادین ورزشی توسط ورزشکاران غیرنظامی به نمادی از همبستگی ملی و آمادگی دفاعی تبدیل شده است.
+سلام نظامی، یک رفتار نمادین برای ادای احترام نظامیان به [[پرچم]]، [[سرود ملی]] و مقامات عالی‌رتبه یا مافوق است. در [[ایران]] معاصر، این حرکت نمادین در آیین‌نامه‌های انضباطی [[نیروهای مسلح|نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران]] مدون شده است. در سال‌های اخیر، ورزش‌کاران در برخی میادین ورزشی و همچنین [[دانشجو|دانشجویان]] در مراسم‌های خاص، برای ادای احترام به [[شهید|شهیدان]]، پرچم و سرود ملی از این حرکت نمادین استفاده می‌کنند. امروزه سلام نظامی در حوزه‌های گوناگون به نماد [[همبستگی ملی]] و آمادگی دفاعی تبدیل شده است.
-== تاریخچه و فلسفه ==
+== مفهوم‌شناسی ==
-پیشینه ادای احترام نظامی در ایران به دوران باستان بازمی‌گردد. در سنگ‌نگاره‌های به‌جا مانده از دوران '''هخامنشی'''، مادی‌ها و پارسی‌ها در حضور پادشاه، دست راست خود را به نشانه احترام در مقابل دهان نگاه می‌داشتند که به «کُنش دست» معروف است. این سنت در دوران '''ساسانی''' نیز با تغییراتی در تشریفات دربار ادامه یافت.<ref>[https://www.kojaro.com/history-art-culture/118491-persepolis-know-better-imperial-treasury-secrets/ «خزانه شاهی هخامنشیان در مجموعه پرسپولیس»، وب‌سایت کجارو.]</ref>
+واژهٔ سلام از ریشهٔ سلم به‌معنای [[سلامت]]، [[امنیت]] و [[صلح]] است.<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/%25D8%25B3%25D9%2584%25D8%25A7%25D9%2585 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ سلام.]</ref> سلام نظامی در اصطلاح، ادای احترام نظامیان به مقام مافوق خود است. امروزه در ایران، نظامیان برای سلام نظامی به‌صورت فردی، دست راست خود را بالا می‌برند و رو به مخاطب، انگشتان را به پیشانی و سایبان کلاه نزدیک می‌کنند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/100045/سلام-نظامی-در-قرون-متفاوت «سلام نظامی در قرون متفاوت»، وب‌سایت تبیان.]</ref>
-از منظر نشانه‌شناسی، سلام نظامی نمادی از '''انضباط، وفاداری، همبستگی''' و اعلام «حضور» برای انجام مأموریت‌های ملی است. برخلاف ژست‌های عمومی مانند قرار دادن دست روی قلب، سلام نظامی «نماد مقاومت» است.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/239718/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D9%84%D8%AA «سلام نظامی، پیام بی‌کلام ورزشکاران به نمایندگی از استقامت یک ملت»، وب‌سایت نورنیوز.]</ref>
+== تاریخچه ==
+پیشینهٔ ادای احترام نظامی در ایران به [[هخامنشیان|دوره هخامنشیان]] بازمی‌گردد. در نقش‌برجسته بارِ عام [[داریوش]] بزرگ در [[تخت‌جمشید]]، یکی از مقامات [[مادها]] در حال ادای احترام به [[پادشاه]] تصویر شده است؛ در این آیین، فرد دست خود را به‌گونه‌ای مقابل دهان گرفته که کف دست رو به صورت است. این سنت در [[ساسانیان|دورهٔ ساسانی]] تغییر شکل داد و به‌صورت نشان‌دادن انگشت سبابه درآمد؛ این حالت در نقش‌برجسته‌هایی مانند رَس شَمرا دیده می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20130515151229-9462-35.pdf معینی‌سام، «آیین احترام در زمان هخامنشیان و ساسانیان»، 1391ش، ص109 و 113.]</ref>
-پس از '''انقلاب''' '''اسلامی'''، این حرکت با حفظ ساختار فنی، در آیین‌نامه‌های انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به عنوان نمادی از آمادگی، انضباط و تجدید میثاق با ارزش‌های ملی و مذهبی تثبیت گردید.<ref>[https://shenasname.ir/defa/20714-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B6%D8%A8%D8%A7%D8%B7%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD «آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت شناسنامه قانون.]</ref>
+دربارهٔ ریشه سلام نظامی به‌صورت دست کنار سر، گفته می‌شود [[شوالیه]]‌ها برای شناسایی یکدیگر یا ادای احترام به مقام بالاتر، نقاب کلاه‌خود را با دست راست بالا می‌زدند. این حرکت در قرن ۱۸ میلادی در ارتش‌های اروپایی به‌صورت تماس دست با لبه کلاه یا شقیقه، تثبیت شد.<ref>[https://www.tebyan.net/news/100045/سلام-نظامی-در-قرون-متفاوت «سلام نظامی در قرون متفاوت»، وب‌سایت تبیان.]</ref> این شکل از سلام نظامی، در [[قاجاریه|دورهٔ قاجار]] و هم‌زمان با تأسیس [[دارالفنون]] توسط مستشاران نظامی اتریشی و فرانسوی وارد آیین‌نامه‌های ارتش ایران شد.<ref>[https://mahfouzi-museum.com/تشکیل-ارتش-نوین-ایران/ زال‌پور، «تشکیل ارتش نوین ایران»، وب‌سایت موزه دکتر محفوظی.]</ref> این ساختار پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] نیز حفظ و در آیین‌نامه‌های انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران تثبیت شد.<ref>[https://shenasname.ir/defa/20714-آیین-نامه-انضباطی-نیروهای-مسلح «آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت شناسنامه قانون.]</ref>
-== انواع سلام نظامی در آیین‌نامه ایران ==
+== انواع سلام نظامی در آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح ایران ==
-بر اساس '''آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران'''، سلام نظامی به اشکال زیر اجرا می‌شود:<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/7405452/%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%A8-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86 «قوانین جالب ادای احترام نظامی در نیروهای مسلح + تصاویر و متن قانون»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
+بر اساس آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، سلام نظامی به اشکال زیر اجرا می‌شود:<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/7405452/قوانین-جالب-ادای-احترام-نظامی-در-نیروهای-مسلح-تصاویر-و-متن-قانون «قوانین جالب ادای احترام نظامی در نیروهای مسلح + تصاویر و متن قانون»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
 {| class="wikitable"
 |'''نوع سلام'''
@@ خط ۱۷: / خط ۴۶: @@
 |'''کاربرد'''
 |-
-|'''دست به کلاه/شقیقه'''
+|'''سلام دست'''
-|بلند کردن دست راست، چسباندن انگشتان و قرار دادن لبه دست کنار چشم یا لبه کلاه.
+|بلند کردن دست راست به نحوی که انگشتان چسبیده به هم، کشیده و بند اول انگشت سبابه در امتداد گوشه ابروی راست یا لبه [[کلاه]] باشد.
-|معمول‌ترین نوع سلام در حالت انفرادی.
+|رایج‌ترین نوع احترام انفرادی برای پرسنل دارای کلاه.
 |-
 |'''پیش‌فنگ'''
-|نگه داشتن سلاح (معمولاً کلاشینکف یا ژ-۳) در مقابل بدن.
+|قرار دادن سلاح (معمولاً تفنگ) به‌صورت عمودی در مقابل بدن با فواصل تعیین‌شده.
-|ادای احترام رسمی یگان‌های مسلح به مقامات یا پرچم.
+|ادای احترام رسمی یگان‌های مسلح به پرچم، سرود ملی و مقامات عالی‌رتبه.
 |-
-|'''سلام با سر'''
+|'''احترام یگانی'''
-|حرکت کوتاه سر به سمت هدف.
+|صدور فرمان «خبردار» توسط فرمانده و ادای احترام هم‌زمان اعضای یگان.
-|زمانی که نظامی بدون کلاه است یا دستش مشغول است.
+|در [[مراسم صبحگاه]]، [[تشریفات نظامی]] و هنگام ورود مقام ارشد به محل استقرار یگان.
-|-
-|'''ادای احترام دسته جمعی'''
-|فرمان «خبردار» توسط فرمانده یگان.
-|در صبحگاه‌ها و هنگام ورود مقام ارشد.
 |}
-== سلام نظامی ورزشکاران ایرانی ==
+== سلام نظامی در میادین ورزشی ==
-یکی از پدیده‌های اجتماعی-فرهنگی جدید در ایران، ادای سلام نظامی توسط ورزشکاران روی سکوهای جهانی یا هنگام پخش سرود ملی است. این حرکت فراتر از یک پروتکل نظامی، به یک '''«ژست ملی‌گرایانه»''' تبدیل شده است.
+ادای سلام نظامی توسط برخی ورزش‌کاران ایرانی در رقابت‌های بین‌المللی، به‌ویژه در دههٔ ۱۳۹۰ و ۱۴۰۰ش، بازتاب‌های رسانه‌ای و سیاسی گسترده‌ای داشته است. این حرکت معمولاً روی سکوهای قهرمانی یا هنگام پخش [[سرود ملی|سرود ملی جمهوری اسلامی ایران]] انجام می‌شود.
-=== دلایل و انگیزه‌ها ===
+=== نمونه‌های شاخص ===
-بر اساس تحلیل رسانه‌های داخلی، این اقدام ورزشکاران معمولاً با اهداف زیر صورت می‌گیرد:
+[[پرونده:سلام نظامی1.jpg|جایگزین=سلام نظامی امیرحسین زارع |بندانگشتی|ادای سلام نظامی توسط [[امیرحسین زارع]] در رقابت‌های [[مسابقات کشتی قهرمانی جهان|کشتی قهرمانی جهان]] (۲۰۲۵م کرواسی)]]
+* '''[[امیرحسین زارع]]:''' وی پس از کسب مدال طلای سنگین‌وزن [[کشتی آزاد]] قهرمانی جهان، روی سکوی قهرمانی سلام نظامی داد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/778070/سلامی-از-جنس-وطن‌پرستی «سلامی از جنس وطن‌پرستی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
-* '''اعلام همبستگی:''' نشان دادن اتحاد میان ملت و نیروهای دفاعی، به‌ویژه در دوران تنش‌های بین‌المللی.
+* '''تیم‌های ملی:''' در سال‌های اخیر، بازیکنان تیم‌های ملی [[والیبال]]، [[بسکتبال]] و [[هندبال]] در رده‌های مختلف [[زنان]] و [[مردان]] در مراسم آغازین مسابقات و هنگام پخش سرود ملی، به‌صورت تیمی اقدام به ادای سلام نظامی کرده‌اند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/762424/دیپلماسی-ورزشی-به-سبک-ایرانی «دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
-* '''پاسخ به تهدیدات:''' ورزشکاران با این حرکت نشان می‌دهند که خود را «سرباز وطن» می‌دانند. مانند سلام نظامی امیرحسین زارع یا بازیکنان تیم ملی والیبال.
-* '''احترام به شهدا:''' بسیاری از ورزشکاران این حرکت را پیامی برای بزرگداشت یاد شهدای دفاع مقدس و مدافعان امنیت عنوان کرده‌اند.
-=== نمونه‌های شاخص ===
+=== دیدگاه‌ها و تفسیرها ===
-* '''تیم‌های ملی بانوان:''' در سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵ میلادی)، تیم‌های ملی بسکتبال و هندبال زنان ایران در مسابقات آسیایی، با سلام نظامی هنگام سرود ملی، توجه رسانه‌ها را جلب کردند که در رسانه‌های داخلی به عنوان نماد عزم و اراده زن ایرانی تعبیر شد.
+دربارهٔ انگیزه و پیامد این اقدام، دو رویکرد متفاوت در رسانه‌ها وجود دارد:
-* '''رشته‌های رزمی:''' در کشتی و تکواندو، این حرکت پس از کسب مدال طلا به یک سنت برای نشان دادن اقتدار ملی تبدیل شده است.
+* '''رسانه‌های ایران:''' این اقدام را نشانه‌ای از [[انسجام ملی]]، [[وطن‌دوستی]]، صیانت از [[هویت ملی]]، [[امنیت ملی]]، [[عزت ملی]]، [[منافع ملی]] و ادای احترام به شهدای [[جنگ ۱۲ روزه]] توصیف می‌کنند. برخی تحلیل‌گران، این حرکت را نوعی [[دیپلماسی ورزشی]] می‌دانند که هدف آن نمایش [[اقتدار ملی|اقتدار]] [[اقتدار ملی|ملی]]، [[ثبات سیاسی]] و ایستادگی در برابر فشارهای بین‌المللی است.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/778070/سلامی-از-جنس-وطن‌پرستی «سلامی از جنس وطن‌پرستی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
+* '''منتقدان و رسانه‌های خارج از ایران:''' گروهی از منتقدان و رسانه‌هایی مانند ''[[ایران‌اینترنشنال]]'' و ''[[من‌وتو]]''، این اقدام را سیاسی‌کردن [[ورزش]] تلقی کرده‌اند. از نظر این گروه‌ها، [[سلام نظامی]] نشان‌دهندهٔ هم‌سویی سیاسی ورزشکار با ساختار حاکم است و با اصول منشور المپیک مبنی بر دوری ورزش از سیاست، ناسازگار است.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/778070/سلامی-از-جنس-وطن‌پرستی «سلامی از جنس وطن‌پرستی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
-== قواعد حقوقی و بین‌المللی ==
+== سلام نظامی دانشجویان ==
-در منشور المپیک و قوانین فیفا، رفتارهای سیاسی تند ممنوع است؛ اما سلام نظامی در ورزش ایران معمولاً به عنوان '''«ادای احترام به پرچم و سرود»''' (National Gesture) تلقی شده و تا کنون به عنوان تخلف سیاسی منجر به جریمه سنگین نشده است، زیرا ریشه در پروتکل‌های رسمی احترام ملی دارد.
+[[پرونده:سلام نظامی۲.jpg|جایگزین=احترام نظامی دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف|بندانگشتی|احترام نظامی دانشجویان [[دانشگاه صنعتی شریف]] به پیکر شهدای [[جنگ ۱۲ روزه]] ]]
-----
+در سال‌های اخیر، استفاده از سلام نظامی در برخی مراسم‌های رسمی و مذهبی در [[دانشگاه‌های ایران]] توسط [[دانشجو|دانشجویان]] و به‌عنوان نمادی از احترام به شهدا یا ابراز وفاداری به ارزش‌های رسمی، گزارش شده است؛ ازجمله در:
+* '''[[دانشگاه آزاد اسلامی]]''' واحد کرج: در مراسم بزرگداشت [[روز دانشجو]]، جمعی از دانشجویان این دانشگاه با انجام حرکت سلام نظامی، به مقام شهدای جنگ ۱۲ روزه و [[پرچم جمهوری اسلامی ایران]] ادای احترام کردند. رسانه‌ها این حرکت را نشانه‌ای از پیوند دانشگاهیان با [[ارزش‌های دفاع مقدس]] توصیف کرده‌اند.<ref>[https://iusnews.ir/fa/news-details/549944/+فیلم%7C-احترام-نظامی-۱۰۰۰-نفری-دانشجویان-به-یاد-و-احترام-شهدای-جنگ-۱۲-روزه-و-پرچم-مقدس-ایران-در-مراسم-گرامیداشت-روز-دانشجو-/ «+فیلم| احترام نظامی ۱۰۰۰ نفری دانشجویان به یاد و احترام شهدای جنگ ۱۲ روزه و پرچم مقدس ایران در مراسم گرامیداشت روز دانشجو»، وب‌سایت خبرنامهٔ دانشجویان ایران.]</ref>
+* '''[[دانشگاه صنعتی شریف]]''': گزارشی از ادای سلام نظامی توسط گروهی از دانشجویان در جریان مراسم تشییع شهدای جنگ ۱۲ روزه در محوطه این دانشگاه منتشر شده است. این اقدام در [[فضای مجازی]] و رسانه‌های داخلی و بین‌المللی بازتاب داشته و به‌عنوان نمادی از [[اقتدار علمی]]، [[مقاومت]] و [[تعهد ملی]] تحلیل شده است.<ref>[https://farsnews.ir/Sama_malek/1751598102089362757/روایت-دانشجویان-شریف-از-احترام-نظامی-به-سرداران-شهید?lang=en مالکی، «روایت دانشجویان شریف از احترام نظامی به سرداران شهید»، خبرگزاری فارس.]</ref>
-==پانویس==
+== پانویس ==
 {{پانویس}}
-==منابع==
+== منابع ==
+{{آغاز منابع}}
+* «آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت شناسنامه قانون، تاریخ بازدید: ۲ دی ۱۴۰۴ش.
+* «دیپلماسی ورزشی به سبک ایرانی»، خبرگزاری دفاع مقدس (دفاع‌پرس)، تاریخ درج مطلب: ۲۴ تیر ۱۴۰۴ش.
+* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تاریخ بازدید: ۶ دی ۱۴۰۴ش.
+* زال‌پور، هومن، «تشکیل ارتش نوین ایران»، وب‌سایت موزه دکتر محفوظی، تاریخ بازدید: ۴ دی ۱۴۰۴ش.
+* «سلام نظامی، پیام بی‌کلام ورزشکاران به نمایندگی از استقامت یک ملت»، نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مرداد ۱۴۰۴ش.
+* «سلامی از جنس وطن‌پرستی، خبرگزاری دفاع مقدس (دفاع‌پرس)»، تاریخ درج مطلب: ۲۷ شهریور ۱۴۰۴ش.
+* «سلام نظامی در قرون متفاوت»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲ شهریور ۱۳۸۸ش.
+* «قوانین جالب ادای احترام نظامی در نیروهای مسلح + تصاویر و متن قانون»، خبرگزاری باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۹ تیر ۱۳۹۹ش.
+* مالکی، سمانه، «روایت دانشجویان شریف از احترام نظامی به سرداران شهید»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۳ جولای ۲۰۲۵م.
+* معینی‌سام، بهزاد، «آیین احترام در زمان هخامنشیان و ساسانیان»، پژوهش‌های تاریخی، سال چهارم، شماره ۱۴، تابستان ۱۳۹۱ش.
+* «+ فیلم| احترام نظامی ۱۰۰۰ نفری دانشجویان به یاد و احترام شهدای جنگ ۱۲ روزه و پرچم مقدس ایران در مراسم گرامیداشت روز دانشجو»، وب‌سایت خبرنامهٔ دانشجویان ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۶ آذر ۱۴۰۴ش.
+{{پایان منابع}}