(۲۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱:
خط ۱:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر = زمینهسازی ظهور امام مهدی.png
| زیرنویس تصویر = دیوارنگاره ضدآمریکایی میدان ولیعصر تهران در نیمه شعبان، ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ش
| image_alt =دیوارنگاره ضدآمریکایی میدان ولیعصر تهران
| فایل پادکست =
| حجم فایلپادکست =
| تاریخ پادکست =
| زیرنویس عنوان =
| عنوان اصلی =
| عنوان انگلیسی =
| عنوان عربی =
| عنوان علمی =
| شاخه علمی =
| نوع مفهوم =
| معنای اصطلاحی =
| حوزه کاربرد =
| گستره جغرافیایی =
| منشأ تاریخی =
| نخستین کاربرد =
| ریشه واژه =
| مرتبط با =
| اهمیت =
| مبدع =
| مروج =
| مقدس برای =
| مورد احترام =
| آثار مرتبط =
}}
'''{{درشت|زمینهسازی ظهور امام مهدی؛}}''' فراهمآوری مقدمات، اسباب و آمادگیهای فردی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی برای تحقق حکومت جهانی امام مهدی.
'''{{درشت|زمینهسازی ظهور امام مهدی؛}}''' فراهمآوری مقدمات، اسباب و آمادگیهای فردی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی برای تحقق حکومت جهانی امام مهدی.
زمینهسازی ظهور امام مهدی مجموعه اقدامات و آمادگیهایی است که مقدمات تحقق حکومت جهانی حضرت مهدی را فراهم میآورد. این زمینهسازی در سه سطح خدا، حضرت مهدی و مردم قابل بررسی است و از منظر اندیشمندان شیعه، نقشی ضروری و مبتنی بر آیات و روایات دارد. مراتب آن شامل آمادگیهای فردی مانند تهذیب نفس و معرفت، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فناورانه است. گروههایی نظیر اهل مشرق، بهویژه ایرانیان و نیز [[انقلاب اسلامی ایران]]، در این مسیر نقش محوری ایفا کردهاند. همچنین زنان، جوانان و رسانهها هر یک با وظایف مشخصی در تحقق این بستر مؤثر هستند. اخلاق زمینهساز، رفع علل غیبت و نقشآفرینی مردم از جمله مباحث کلیدی این موضوع بهشمار میرود.
زمینهسازی ظهور، فرایندی است که طی آن مقدمات و اسباب خروج [[امام مهدی]] از غیبت و تحقق حکومت جهانیاش فراهم میشود و شامل تلاش برای تربیت فردی و اجتماعی و اصلاح امور مسلمانان است. این زمینهسازی در سه سطح الهی، امام و مردمی انجام میگیرد و در میان منتظران، مراتبی از دینمداری و اعمال فردی و اجتماعی دارد. درباره زمینهسازی ظهور، برخی نقش انسان را صرفاً نظارهگرانه میدانند، گروههایی مانند انجمن حجتیه، ظهور را منوط به پر شدن جهان از ظلم میپندارند، عدهای بر رفع علل غیبت تأکید دارند و دیدگاه غالب، نقشآفرینی فعال مردم از راه [[دعا]]، [[خودسازی]] و اصلاح اجتماعی است. اندیشمندانی چون شیخ مفید، سید مرتضی، شیخ طوسی، امام خمینی، مرتضی مطهری و سید محمدباقر صدر هرکدام به ابعادی از این مسئله پرداختهاند. بر اساس این نگاه، تحقق ظهور نیازمند آمادگی اخلاقی، معرفتی و فناورانه و نیز [[همبستگی اجتماعی]]، [[عدالتخواهی]] و [[مبارزه با فساد]] است. اقشار مختلف در این مسیر نقش دارند: حکومت اسلامی با گسترش عدالت و استقلال، عموم مردم با دعا و وفاداری، عالمان با حراست از فرهنگ دینی و تربیت نیروهای مهدوی، نخبگان با تولید علم و پاسخ به شبهات، زنان در عرصه خانواده و اجتماع، جوانان با انرژی و شجاعت و رسانهها با آگاهیبخشی. در تطبیقهای تاریخی، [[صفویه|دولت صفویه]] و [[انقلاب اسلامی ایران]] با تأکید بر جهانیشدن و تشکیل حکومت دینی، از زمینهسازان ظهور دانسته شدهاند.
== مفهومشناسی ==
== مفهومشناسی ==
زمینهسازی در لغت بهمعنای به وجود آوردن مقدمات انجام امری است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/318157/زمینه-سازی-ظهور-چیستی-و-چگونگی آیتی، «زمینهسازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۱-۲۰.]</ref> مهیا ساختن و ایجاد مقدمات و اسباب و علل ظهور به گونهای که شرایط تحقق ظهور و خارج شدن امام از عالم غیب، مهیا و هموار باشد تا حضرت مهدی بتواند حرکت خود را آغاز و حاکمیت جهانیاش را تحقق بخشد.<ref>[https://search.isc.ac/dl/search/defaultta.aspx?DTC=8&DC=468079 پورسیدآقایی، «زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۸ش، ص۲۰.]</ref> از نظر اصطلاحی، زمینهسازی ظهور به تلاش در جهت تربیت خود و دیگران و اهتمام به امور مسلمین، تعریف شده است.<ref>جهانکهن، «ویژگیهای اساسی اخلاق زمینهساز فردی ظهور امام زمان (ع)»، ۱۳۹۳ش، ص۳۵.</ref>
زمینهسازی به معنای مهیا ساختن و ایجاد مقدمات و اسباب و علل [[ظهور]] بهگونهای که شرایط تحقق ظهور و خارج شدن امام مهدی از عالم غیب، مهیا و هموار باشد تا حضرت مهدی بتواند حرکت خود را آغاز و حاکمیت جهانیاش را تحقق بخشد.<ref>[https://search.isc.ac/dl/search/defaultta.aspx?DTC=8&DC=468079 پورسید آقایی، «زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۸ش، ص۲۰]؛ [https://ensani.ir/fa/article/318157/زمینه-سازی-ظهور-چیستی-و-چگونگی آیتی، «زمینهسازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۰-۲۱.]</ref> همچنین زمینهسازی ظهور به تلاش در جهت تربیت خود و دیگران و اهتمام به امور مسلمین، تعریف شده است.<ref>جهانکهن، ویژگیهای اساسی اخلاق زمینهساز فردی ظهور امام زمان، ۱۳۹۳ش، ص۳۵.</ref>
== مراتب زمینهسازی ظهور ==
== مراتب زمینهسازی ظهور ==
زمینهسازان ظهور سه گروه خدا، حضرت مهدی و مردم هستند و به همین نسبت، زمینهسازی ظهور دارای سه سطح اصلی زمینهسازی خدا برای ظهور، زمینهسازی امام مهدی برای ظهور خود و زمینهسازی مردم برای ظهور امام مهدی است. زمینهسازی منتظران نیز دارای مراتبی مانند دینمداری و اعمال خاص فردی و اجتماعی است.<ref>جاودانی عادل فخار، «بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینهسازی ظهور»، ۱۴۰۱ش، ص۱۶.</ref>
زمینهسازان ظهور سه گروه [[خدا]]، [[امام مهدی|حضرت مهدی]] و مردم هستند و به همین نسبت، زمینهسازی ظهور دارای سه سطح اصلی زمینهسازی خدا برای ظهور، زمینهسازی امام مهدی برای ظهور خود و زمینهسازی مردم برای ظهور امام مهدی است. زمینهسازی منتظران نیز دارای مراتبی مانند دینمداری و اعمال خاص فردی و اجتماعی است.<ref>جاودانی عادل فخار، بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینهسازی ظهور، ۱۴۰۱ش، ص۱۶.</ref>
== دیدگاهها دربارهٔ زمینهسازی ظهور ==
[[پرونده:زمینهسازی ظهور امام مهدی۱.jpg|جایگزین=شیخ محمود حلبی مؤسس انجمن حجتیه و حاجی عابدزاده|بندانگشتی|آقای شیخ محمود حلبی مؤسس انجمن حجتیه سخنرانی میکند و حاجی عابدزاده کنار وی دیده می شود.]]
دیدگاهها در مورد زمینهسازی ظهور با استفاده از آیات و روایات عبارتند از:
* '''نظارهگر:''' گروهی، ظهور را وابسته به ارادهٔ خدا دانسته و معتقدند که انسانها صرفاً نظارهگر هستند. این نگرش بیشتر در میان برخی گروههای صوفیمسلک<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1760339/شیوه-های-ارتباطی-خداوند-با-انسان-تحلیلی-از-دیدگاه-صوفیه-درباره-ولی-پنداری-خود-و-امکان-مخاطبه-مستقیم-با-خداوند امداد، «شیوههای ارتباطی خداوند با انسان؛ تحلیلی از دیدگاه صوفیه دربارۀ ولیّپنداری خود و امکان مخاطبۀ مستقیم با خداوند»، ۱۴۰۰ش، ص۱۱۴-۱۱۶.]</ref> و جریانهای اخباریگر افراطی دیده میشود که با تأکید بر جبرگرایی، هرگونه تلاش برای تعجیل ظهور را بینتیجه یا دخالت در مشیت الهی میدانند.<ref>[https://jis.ut.ac.ir/article_89829.html بوذرینژاد و ایرانپور، «پیامدهای سیاسی و اجتماعی ظهور اخباریگری در دوره صفویه»، ۱۴۰۱ش، ص۴۶.]</ref> سید روحالله خمینی منتقد این رویکرد است.<ref>[https://www.qudsonline.ir/news/411754/انتظار-در-اندیشه-امام-خمینی «انتظار در اندیشه امام خمینی»، وبسایت قدس.]</ref> در [[ایران در دوران صفویه|دوره صفویه]]، رویکرد صوفیوار حاکمان به ترویج انتظار منفعلانه انجامید و حتی برخی عالمان مانند علامه مجلسی به تطبیق روایات بر پادشاهان صفوی پرداختند، هرچند این تطبیقها با انتقاد عالمانی مانند سیدمحمد میرلوحی مواجه شد.<ref>[https://shiastudies.com/fa/نظریه-اتصال-دولت-صفویه-با-دولت-صاحب-الز/ «نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان»، وبسایت مجمع جهانی شیعهشناسی.]</ref>
* '''پذیرش ظلم:''' برخی دیگر، معتقدند برای تحقق ظهور، دنیا باید پر از ظلم و ستم و گناه شود. مهمترین مصداق آن انجمن حجتیه است که با استناد به برخی روایات، تشکیل هرگونه حکومت در عصر غیبت را انسداد باب مهدویت میدانست. مطهری این نوع برداشت را با آموزههای قرآنی و اسلام ناسازگار میدانست.<ref>مطهری، قیام و انقلاب مهدی، ۱۴۰۲ش، ص۵۸–۵۹.</ref>
* '''رفع علل غیبت:''' در دیدگاهی دیگر، باید علل غیبت را شناخت و پساز آن تکلیف جامعه برطرف کردن علل غیبت است. براساس این دیدگاه بهجای زمینهسازی باید علل غیبت برطرف شود. این دیدگاه بیشتر میان پژوهشگران و عالمانی مطرح است که ریشهیابی علل غیبت را وظیفهٔ اصلی منتظران میدانند. براساس این نگرش که ریشه در روایات دارد، مهمترین علل غیبت، کمبود یاران باایمان و کوتاهی مردم در انجام وظایف دینی است.<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_192648.html کاظمی شیخ شبانی، «نقش کمبود یاران در آغاز غیبت امام دوازدهم»، ۱۴۰۲ش، ص۳۴.]</ref> ازاینرو، وظیفهٔ جامعه، شناسایی و برطرفسازی این موانع، مانند تربیت یاران وفادار و اصلاح رفتار فردی و اجتماعی است تا ظرفیت پذیرش امام زمان فراهم شود.<ref>[https://whoisimammahdi.com/grounding-for-emergence/ «مهمترین عوامل در زمینهسازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟»، وبسایت امام مهدی کیست؟.]</ref> از نگاه این رویکرد، زمینهسازی ظهور، انجام دادن رفتارها و رسیدن به ظرفیتهایی است که زمینه را برای ظهور فراهم میکند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/318157/زمینه-سازی-ظهور-چیستی-و-چگونگی آیتی، «زمینهسازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۱.]</ref>
* [[پرونده:زمینهسازی ظهور امام مهدی۲.jpg|جایگزین=پیادهروی منتظران ظهور از حرم حضرت معصومه تا مسجد جمکران|بندانگشتی|پیادهروی منتظران ظهور از حرم حضرت معصومه تا مسجد جمکران در روز عید غدیر]]'''نقشآفرینی مردم:''' طبق این دیدگاه مردم میتوانند با [[دعا]]، در زمینهسازی و تعجیل ظهور نقشآفرینی کنند. وجود امام و آشکار شدن وی، از رحمتهای الهی شمرده شده که همراه با لیاقت و شایستگی، نصیب مردم میشود.<ref>جهانکهن، ویژگیهای اساسی اخلاق زمینهساز فردی ظهور امام زمان، ۱۳۹۳ش، ص۳۶–۳۸.</ref> این دیدگاه، مهمترین نمود خود را در [[انقلاب اسلامی ایران]] نشان داده است که [[سید روحالله خمینی]] آن را نقطه شروع انقلاب بزرگ جهان اسلام به پرچمداری [[امام مهدی]] معرفی کرد.<ref>خمینی، صحیفه نور، ۱۳۷۹ش، ج۲۱، ص۱۰۸؛ [https://iqna.ir/fa/news/4331873/انقلاب-اسلامی-نقطه-آغاز-زمینهسازی-ظهور-امام-زمانعج شیرمردی، «انقلاب اسلامی، نقطه آغاز زمینهسازی ظهور امام زمان»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> همچنین [[هیئت مذهبی|هیئتهای مذهبی]] با برگزاری آیینهایی مانند دعای ندبه و عهد<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4331873/انقلاب-اسلامی-نقطه-آغاز-زمینهسازی-ظهور-امام-زمانعج عبدیپور، «تأثیرهای اجتماعی اعتقاد به مهدویت از دیدگاه جامعهشناسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> و خواست جمعی برای تعجیل ظهور، از مصادیق این رویکرد هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/358049/نقش-مردم-در-تعجیل-ظهور صمدی، «نقش مردم در تعجیل ظهور »، ۱۳۸۶ش، ص۶۲-۶۳.]</ref>
== دیدگاهها دربارهٔ زمینهسازی ظهور<ref group="دیدگاه">جریان های اجتماعی هر دیدگاه هم اگر معرفی شود خوب است</ref> ==
== زمینهسازی ظهور در اندیشه شیعه ==
دیدگاهها در مورد زمینهسازی ظهور با استفاده از آیات و روایات عبارتند از:
در دیدگاه اندیشمندان شیعه، زمینهسازی برای ظهور امام مهدی، مسئولیتی همگانی بهشمار میرود. این زمینهسازی، افزونبر دعا، شامل اقدام عملی، اصلاح رفتار اجتماعی و ایجاد آمادگی در ابعاد گوناگون است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/318157/زمینه-سازی-ظهور-چیستی-و-چگونگی آیتی، «زمینهسازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۴-۲۸.]</ref> [[شیخ مفید]] ظهور را مشروط به فراهمشدن یارانی شایسته برای امام دانسته است. [[سید مرتضی]] خروج امام از غیبت را در گرو اقدام و آمادگی مردم میداند. [[شیخ طوسی]] غیبت را نتیجه سوءرفتار و عدمآمادگی مردم ارزیابی کرده است. امام خمینی انقلاب اسلامی را مقدمهای برای تحقق حکومت جهانی عدل و زمینهساز ظهور معرفی کرده است. [[مرتضی مطهری]] وظیفهٔ اصلی مردم را مبارزه با موانع و آمادهسازی بستر ظهور میدانست. [[سید محمدباقر صدر]] ظهور را دگرگونی اجتماعی میدانست که در فضای مناسب جهانی رخ خواهد داد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/318157/زمینه-سازی-ظهور-چیستی-و-چگونگی آیتی، «زمینهسازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۴-۲۸.]</ref> از نگاه [[سید علی خامنهای]]، مهمترین ویژگیهای فردی برای زمینهسازی ظهور، شامل جهد، قدرت و زهد است.<ref>جهانکهن، ویژگیهای اساسی اخلاق زمینهساز فردی ظهور امام زمان، ۱۳۹۳ش، ص۹۴.</ref>
# '''نظارهگر:''' گروهی، ظهور را وابسته به ارادهٔ خدا دانسته و معتقدند که انسانها صرفا نظارهگر هستند.
# '''پذیرش ظلم:''' برخی دیگر، معتقدند برای تحقق ظهور، دنیا باید پر از ظلم و ستم و گناه شود.
# '''رفع علل غیبت:''' در دیدگاهی دیگر، باید علل غیبت را شناخت و پس از آن تکلیف جامعه برطرف کردن علل غیبت است. بر اساس این دیدگاه بجای زمینهسازی باید علل غیبت برطرف شود.
# '''نقشآفرینی مردم:''' طبق این دیدگاه مردم میتوانند از طریق دعاهای رسیده از معصوم، در زمینهسازی و تعجیل ظهور نقش آفرینی کنند. وجود امام و آشکار شدن وی، از رحمتهای الهی شمرده شده که همراه با لیاقت و شایستگی، نصیب مردم میشود.<ref>جهانکهن، «ویژگیهای اساسی اخلاق زمینهساز فردی ظهور امام زمان (ع)»، ۱۳۹۳ش، ص۳۸–۳۶.</ref> این نقشآفرینی، افزون بر دعا، شامل اقدام عملی و اصلاح رفتار اجتماعی نیز میشود. شیخ مفید ظهور را مشروط به فراهم شدن یاران، سیدمرتضی خروج امام از غیبت را در گرو اقدام مردم و شیخ طوسی غیبت را ناشی از سوءرفتار مردم میداند. سید روحالله خمینی انقلاب اسلامی را مقدمه ظهور، مرتضی مطهری مبارزه با موانع را وظیفه مردم و سید محمدباقر صدر ظهور را دگرگونی اجتماعی وابسته به فضای مناسب جهانی معرفی کرده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/318157/زمینه-سازی-ظهور-چیستی-و-چگونگی آیتی، «زمینهسازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، ۱۳۹۰ش، ص۲۸-۲۴.]</ref> همچنین از نگاه سید روحالله خمینی و سید علی خامنهای، مهمترین ویژگیهای اخلاقی که فرد برای زمینهسازی ظهور باید کسب کند، عبارت از: جهاد، قدرت و زهد است<ref group="دیدگاه">از ارجاع 5 به بعد کلا مرتبط با راهای زمینه ساز ظهور است که بعدا در عنوان جداگانه بحث کرده اید. این مطالب هم همانجا برود بهتر ست</ref>.<ref>جهانکهن، «ویژگیهای اساسی اخلاق زمینهساز فردی ظهور امام زمان (ع)»، ۱۳۹۳ش، ص۹۴.</ref>
== ریشههای زمینهسازی ظهور<ref group="دیدگاه">عنوان مستندات قرآنی و روایی زمینه سازی ظهور شود بهتر نیست؟</ref> ==
=== ابعاد آمادگیها برای ظهور ===
بر اساس برخی پژوهشها، زمینهسازی ظهور، ریشه در قرآن دارد. قرآن در چند آیه مانند آیه ۱۰۵ سوره انبیاء، آیه ۵ سوره قصص و آیه ۵۵ سوره نور وراثت صالحان را نسبت به زمین نوید داده و حکومت آینده زمین را، متعلق به آنها دانسته است. حضرت محمد نیز مسلمانان را از حکومت جهانی فرزندش آگاه ساخت و امامان معصوم با تبیین مسائل بیشتری به تفسیر ابعاد آن پرداختهاند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/880602/راه-های-زمینه-سازی-ظهور-حضرت-ولی-عصر-عج «راههای زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر (عج)»، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>
[[پرونده:زمینهسازی ظهور امام مهدی۳.jpg|جایگزین= پیادهروی جشن نیمه شعبان - امضای «عهدنامهای با مهدی، جان ایران»|بندانگشتی|مشارکت شرکتکنندگان در پیادهروی جشن نیمه شعبان در امضای «عهدنامهای با مهدی، جان ایران».]]
آمادگیهای ضروری برای زمینهسازی ظهور را میتوان در سه بعد اصلی شناسایی کرد:<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3301/5654/55400/زمینه-سازی-ظهور-حضرت-ولی-عصر-علیه-السلام فاکر میبدی، «زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref>
== راههای زمینهسازی ظهور ==
* '''آمادگی فردی''': این بعد شامل مجموعهای از اوصاف اخلاقی و معرفتی است که فرد منتظر باید در خود تقویت کند؛<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/353228/اخلاق-زمینه-ساز-ظهور-در-قلمرو-خانواده رامین، «اخلاق زمینهساز در قلمرو خانواده»، ۱۳۹۳ش، ص۱۶۰.] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1235085/مولفه-های-راهبردی-اخلاق-و-سبک-زندگی-زمینه-ساز گودرزی، «مؤلفههای راهبردی اخلاق و سبک زندگی زمینهساز»، ۱۳۹۳ش، ص۸۹.]</ref> مانند تهذیب نفس و تقوا، دینداری و دعا، روحیه مبارزه و شهادت، معرفت و محبت به امام مهدی، تبیین معارف مهدوی و فرهنگ انتظار.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/432800/نقش-زنان-در-زمینه-سازی-ظهور ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۱-۶۴.]</ref>
بر اساس دیدگاه دانشمندان شیعه که زمینهسازی برای ظهور امام مهدی را وظیفهای میدانند که بر عهده مردان و زنان منتظر قرار دارد؛ تحقق آن نیازمند انواع گوناگونی از آمادگیها است؛ ازجمله.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3301/5654/55400/زمینه-سازی-ظهور-حضرت-ولی-عصر-علیه-السلام فاکر میبدی، «زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر علیهالسلام»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref>
* '''آمادگی فناورانه''': استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی و فناوریهای روز، بهمنظور تبلیغ فرهنگ انتظار و آگاهیبخشی در سطح جامعه؛<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3301/5654/55400/زمینه-سازی-ظهور-حضرت-ولی-عصر-علیه-السلام فاکر میبدی، «زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref>
* '''آمادگی فردی''': مجموعه اوصاف و صفات اخلاقی<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/353228/اخلاق-زمینه-ساز-ظهور-در-قلمرو-خانواده رامین، «اخلاق زمینهساز در قلمرو خانواده»، ۱۳۹۳ش، ص۱۶۰.][https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1235085/%D9%85%D9%88%D9%84%D9%81%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2 گودرزی، «مؤلفههای راهبردی اخلاق و سبک زندگی زمینهساز»، ۱۳۹۳ش، ص۸۹.]</ref> مانند تهذیب نفس، دینداری و تقوا و دعا، معرفت و محبت به امام مهدی و رعایت اخلاق اسلامی.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/432800/نقش-زنان-در-زمینه-سازی-ظهور ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۴-۶۱.]</ref>
* '''آمادگی اجتماعی''': این بعد خود شامل سه مؤلفهٔ اصلی است:<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2171302/الگوی-تربیت-اخلاق-فردی-و-اجتماعی-زمینه-ساز-ظهور-الگوی-تعالی-انسان شاهنظری و طاهرهدایتی، «الگوی تربیت اخلاق فردی و اجتماعی زمینهساز ظهور (الگوی تعالی انسان)»، ۱۴۰۳ش، ص۸۲.]</ref>
* '''آمادگی فکری و فرهنگی:''' شناخت صحیح امام مهدی، تبیین معارف مهدوی، روشنگری و مبارزه با شبهات.
*# شناخت اجتماعی: آگاهی صحیح از جایگاه امام و وظایف منتظران، خداباوری و کفر به طاغوتها؛
* '''آمادگی تکنولوژیکی''': استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی و فناوری برای تبلیغ و اشاعه فرهنگ انتظار.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3301/5654/55400/زمینه-سازی-ظهور-حضرت-ولی-عصر-علیه-السلام فاکر میبدی، «زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر علیهالسلام»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref>
*# احساس اجتماعی: همبستگی اجتماعی، ایثار، تعاون، وفای به عهد، امانتداری، صبر و بردباری؛
* '''آمادگی اجتماعی''': آمادگی اجتماعی بهعنوان یکی از ارکان زمینهسازی ظهور، ابعاد سهگانه رفتار اجتماعی، شناخت اجتماعی و احساس اجتماعی جمعی را در بر میگیرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2171302/الگوی-تربیت-اخلاق-فردی-و-اجتماعی-زمینه-ساز-ظهور-الگوی-تعالی-انسان شاهنظری و طاهرهدایتی، «الگوی تربیت اخلاق فردی و اجتماعی زمینهساز ظهور (الگوی تعالی انسان)»، ۱۴۰۳ش، ص۸۲.]</ref>
*# رفتار اجتماعی: داشتن تفکر انقلابی،<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_575.html علایی رحمانی و عباس قلیزاده، «نقش اجتماعی زنان در زمینهسازی جامعه مهدوی»، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۳.]</ref> امر به معروف و نهی از منکر، مبارزه با قدرتهای استکباری، عدالتمداری، تکریم مؤمنان و حفظ عزت و احترام انسانها.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/96870/ویژگی-های-اخلاقی-جامعه-زمینه-ساز-ظهور-یا-محورهای-اساسی-اخلاق-زمینه-ساز-در-بعد-اجتماعی- ناصح، «ویژگیهای اخلاقی جامعه زمینهساز ظهور یا محورهای اساسی اخلاق زمینهساز در بعد اجتماعی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref>
# '''شناخت اجتماعی:''' آگاهی صحیح نسبت به امام و وظایف منتظران، خداباوری و کفر به طاغوتها.
== زمینهسازان ظهور در روایات ==
# '''احساس اجتماعی:''' همبستگی، برادری، وحدت جمعی، ایثار، تعاون، وفای به عهد، امانتداری و نیز صبر و بردباری.
در منابع روایی شیعه و اهلسنت،<ref>نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۲۷۳؛ ابنماجه، سنن ابنماجه، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۱۳۶۸.</ref> از سه گروه از ایرانیان بهعنوان نخستین زمینهسازان ظهور یاد شده است.<ref>[http://mahdi313.com/fa/contents/103 «قیام گروهی از مشرق زمین»، وبسایت مهدویت؛] [https://www.tebyan.net/news/207928/قیام-گروهی-از-مشرق-زمین «قیام گروهی از مشرق زمین»، وبسایت تبیان.]</ref> براساس این روایات، یکی از این گروهها نهضتی است که از ناحیهٔ مشرقزمین برمیخیزد و دارندهٔ آن با پرچمهای سیاه همراه است.<ref>امانی، سنن جاهلی عرب و روش برخورد قرآن کریم، ۱۳۹۷ش، ص۲۵۶.</ref> قیام این گروه برای یاری امام مهدی در سال ظهور رخ میدهد. البته این روایات در منابع اهلسنت درج شده است،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857862/حدیث-شناسی-تاملی-در-روایت-های-علایم-ظهور-1 صادقی، «تأملی در روایتهای علائم ظهور»، ۱۳۸۲ش، ص۳۲۲.]</ref> و علمای شیعه، ازجمله محمدباقر مجلسی، به این دسته از روایات توجه چندانی نکردهاند.<ref>جاودانی عادل فخار، بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینهسازی ظهور، ۱۴۰۱ش، ص۳۹.</ref>
# '''رفتار اجتماعی:''' امر به معروف، نهی از منکر، کنشهای جمعی اصلاحی، مبارزه با قدرتهای استکباری، عدالت مداری و عدالت گستری، تکریم مؤمنان و حفظ عزت و احترام انسانها<ref group="دیدگاه">زیاد از حالت فهرستی استفاده نشود</ref>.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/96870/ویژگی-های-اخلاقی-جامعه-زمینه-ساز-ظهور-یا-محورهای-اساسی-اخلاق-زمینه-ساز-در-بعد-اجتماعی- ناصح، «ویژگیهای اخلاقی جامعه زمینهساز ظهور یا محورهای اساسی اخلاق زمینهساز در بعد اجتماعی»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref>
== زمینهسازان ظهور ==
در منابع روایی شیعه، از خروج سید خراسانی با پرچم سیاه<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1319561/سید-خراسانی-بررسی-روایات-ویژگی-ها-و-جایگاه-او-در-عصر-ظهور «سید خراسانی؛ بررسی روایات، ویژگیها و جایگاه او در عصر ظهور»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> در کنار نشانههای دیگری همچون صیحهٔ آسمانی، قتل نفس زکیه، خروج سفیانی و خسف بیداء، بهعنوان نشانههای حتمی ظهور یاد شده است<ref>نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۲۹۰.</ref> که از مشرقزمین قیام خواهد کرد.<ref>ابنطاووس، التشریف بالمنن، ۱۴۱۶ق، ص۱۲۰.</ref> همچنین در برخی روایات به قیام یمانیها در سال ظهور و همزمان با خروج سفیانی در شام، و نیز نهضتی علیه یهودیان در عراق اشاره شده است.<ref>کورانی، عصر ظهور، ۱۳۹۴ش، ص۶۷۶.</ref>
=== اهل مشرق ===
در منابع روایی شیعه و اهلسنت،<ref>نعمانی، الغیبه، ۱۳۹۷ق، ص۲۷۳؛ ابنماجه، سنن ابنماجه، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۱۳۶۸.</ref> سه گروه از نخستین گروه ایرانیان زمینهساز ظهور هستند.<ref>[http://mahdi313.com/fa/contents/103 «قیام گروهی از مشرق زمین»، وبسایت مهدویت؛] [https://www.tebyan.net/news/207928/قیام-گروهی-از-مشرق-زمین «قیام گروهی از مشرق زمین»، وبسایت تبیان.]</ref>
# نهضتی که از سوی اهل مشرق شکل میگیرد که صاحب آن همراه با پرچمهای سیاه یا رایات سود هستند.<ref>امانی، سنن جاهلی عرب و روش برخورد قرآن کریم، ۱۳۹۷ش، ص۲۵۶.</ref> قیام آنها در راستای یاری امام مهدی، در سال ظهور خواهد بود. روایات رایات سود بیشتر در منابع اهلسنت مانند الفتن نعیم بن حماد مروزی ذکر شده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857862/حدیث-شناسی-تاملی-در-روایت-های-علایم-ظهور-1 صادقی، «تأملی در روایتهای علائم ظهور»، ۱۳۸۲ش، ص۳۲۲.]</ref> و برخی علمای شیعه چون محمدباقر مجلسی به اینگونه روایات اعتنائی نداشتند.<ref>جاودانی عادل فخار، «بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینهسازی ظهور»، ۱۴۰۱ش، ص۳۹.</ref>
# گروه یمانیها که براساس منابع شیعی این قیام در سال ظهور و مقارن با خروج سفیانی در شام است.
# حرکتی بر ضد یهود که در عراق اتفاق میافتد.<ref>کورانی، عصر ظهور، ۱۳۹۴ش، ص۶۷۶.</ref><ref group="دیدگاه">سید خراسانی جا ندارد که اینجا بیاید؟</ref>
==== مصادیق اهل مشرق ====
در روایات دیگر، به نقش مهم مردمان شهرهایی چون قم، خراسان، جیلان (گیلان)، سجستان (سیستان)، اصفهان، طبرستان و طالقان در تشکیل حکومت امام مهدی اشاره شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1388653/نقش-ایرانیان-در-عصر-ظهور پور سیدآقایی و مافی، «نقش ایرانیان در عصر ظهور»، ۱۳۹۷ش، ص۲۰.]</ref>
روایاتی در مورد برخی از شهرهای ایران وجود دارد که در زمینهسازی برای ظهور بسیار مهم و نقشآفرین هستند. قم، خراسان، جیلان (گیلان)، سجستان (سیستان)، اصفهان، طبرستان و طالقان که این شهرها و مردمان آنها نقش مهمی در تشکیل حکومت دارند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1388653/نقش-ایرانیان-در-عصر-ظهور پور سیدآقایی و مافی، «نقش ایرانیان در عصر ظهور»، ۱۳۹۷ش، ص۲۰.]</ref>
== تطبیقهای تاریخی زمینهسازان ظهور ==
== تطبیقهای تاریخی زمینهسازان ظهور ==
برخی از حدیثپژوهان، دولت صفویه را ازجمله قیامهای پیشاز ظهور دانستهاند. در نگاه تطبیقی، [[نشانههای ظهور امام مهدی|نشانههای روایی ظهور]] بر رویدادها و شخصیتهای عصر صفوی منطبق شده است. محمدباقر مجلسی دو روایت را بر قیام شاه اسماعیل صفوی و برخی وقایع دیگر تطبیق داده است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/139898/علامه-مجلسی-و-تطبیق-دو-روایت-بر-ظهور-دولت-صفویه «علامه مجلسی و تطبیق دو روایت بر ظهور دولت صفویه»، خبر آنلاین.]</ref> همچنین در رویکردی دیگر، دولت صفوی بهعنوان مقدمهای برای ظهور امام مهدی معرفی و گاه دولت متصل به دولت مهدی خوانده میشده است؛ این رویکرد گاه به [[تعیین وقت ظهور امام مهدی|تعیین وقت ظهور]] منجر شده است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/159943/نظریه-اتصال-دولت-صفویه-با-دولت-صاحب-الزمان-عج «نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان»، خبر آنلاین.]</ref> زمینهسازی ظهور در اندیشه صفوی با رویکرد صوفیانه و تکیه بر پیشگوییهای منجمان انجام میشد؛ اما فقیهان و عالمان شیعه در این دوره با طرح نظریه نیابت علما، گسترش حوزههای علمیه، تربیت شاگردان و تألیف آثار علمی، بستر نگرش صوفیانه را به فقه شیعی تغییر دادند.<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_195538.html حسنپور، « بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۳۹ و ۴۳.]</ref>
=== صفویه ===
سید روحالله خمینی بر جهانیشدن انقلاب اسلامی و مقدمه بودن آن برای ظهور تأکید داشت.<ref>خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۱۵، ص۶۲ و ج۱۶، ص۱۳۱.</ref> مرتضی مطهری معتقد بود یاران امام مهدی یکباره پدید نمیآیند، بلکه زمینههای تربیت چنین یارانی باید در بستر جامعه فراهم شود.<ref>مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۷ش، ج۲۴، ص۴۳۹.</ref> مقدمهبودن انقلاب اسلامی برای ظهور افزونبر مستندات قرآنی و روایی، بر کارکردهای [[نظام جمهوری اسلامی ایران]] نیز استوار است:<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_195538.html حسنپور، « بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۳۹.]</ref>
برخی مفسران روایات، مصداق قیامهای پیش از ظهور را دولت صفویه دانستهاند. در رویکردی تطبیقی، نشانههای روایی ظهور بر حوادث و اشخاص عصر صفوی منطبق میشد؛ چنانکه محمدباقر مجلسی، دو روایت از منابع حدیثی را بر قیام شاه اسماعیل صفوی و برخی وقایع دیگر تطبیق داده است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/139898/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82-%D8%AF%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%B1-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87 «علامه مجلسی و تطبیق دو روایت بر ظهور دولت صفویه»، وبسایت خبر آنلاین.]</ref> در رویکردی دیگر، دولت صفوی به عنوان پیشرو و مقدمهای برای ظهور امام مهدی معرفی میشد و برخی آن را دولتِ متصل به دولت مهدی میدانستند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/159943/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%AC «نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان(عج)»، وبسایت خبر آنلاین.]</ref> زمینهسازی ظهور در جکومت صفویه با نگرش صوفی، نگاه مرشد و مریدپروری براساس مسائلی مانند آمادهکردن اسب، اسطبل و عمارت و پیشگوییهای منجمان بود. عالمان و فقیهان، بیشترین تلاش را در مورد زمینهسازی برای ظهور با فعالیتهایی چون طرح نظریه نیابت علما، گسترش حوزههای علمیه و تربیت شاگران، تألیف کتابهای فراوان و در نهایت، تغییر نگرش دین صوفیانه به فقه شیعی انجام دادند.<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_195538.html حسنپور، « بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۳۹ و ۴۳.]</ref>
# تکیه بر آیات قرآن که تغییر سرنوشت انسان را در گرو تغییر افکار و رفتار میداند.
# مقابله با انحرافات و کجاندیشی برخی منتظران، ازجمله رویارویی با جریان انجمن حجتیه.
=== انقلاب اسلامی ایران ===
# توجه ویژه به موضوعات مهدوی و نمادهای آن مانند [[نیمه شعبان]]، نهم ربیع و [[مسجد جمکران]].
در دورهٔ غیبت و در آستانهٔ ظهور مهدی، دولتها و انقلابهایی به حمایت از آن شکل میگیرند و زمینه را برای ظهور آن حضرت فراهم میسازند و این، از نشانههای ظهور است.<ref>جمعی از نویسندگان، چشم به راه مهدی (عج)، ۱۳۸۷ش، ص۳۰۳–۳۰۶.</ref> انقلاب اسلامی در چارچوب حکومت دینی مبتنی بر ولایت فقیه و نیابت عام امام مهدی، اصالت خود را از مهدویت گرفته و خود را طفیلی آن حکومت میداند.<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_195538.html حسنپور، « بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۴۰-۳۹.]</ref> سید روحالله خمینی بر جهانی شدن انقلاب اسلامی و مقدمه بودن آن برای ظهور تأکید کرد.<ref>خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۱۵، ص۶۲ و ج۱۶، ص۱۳۱.</ref> مرتضی مطهری نیز معتقد است یاران امام مهدی ابتدابهساکن خلق نمیشوند، بلکه باید با وجود رواج ظلم و فساد، زمینههایی برای پرورش چنین یارانی مهیا شود.<ref>مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۷ش، ج۲۴، ص۴۳۹.</ref> زمینهسازی ظهور و مقدمهبودن برای ظهور در انقلاب اسلامی مبتنی بر آموزههای صحیح قرآنی، روایی و دینی است که عبارتند از:<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_195538.html حسنپور، « بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۳۹.]</ref>
# تأسیس مراکز آموزشی و فرهنگی با هدف تولید آثار در حوزه مهدویت.<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_195538.html حسنپور، «بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۴۱-۴۲.]</ref>
# '''تأکید بر اختیاری بودن سرنوشت انسانها:''' انقلاب اسلامی با استناد به آیات قرآن که سرنوشت انسان را در گرو تغییر افکار و رفتار او میداند، زمینه را برای نقشآفرینی منتظران در تحقق ظهور فراهم کرد.
# '''مقابله با انحرافات و کجاندیشی منتظران:''' مقابله با انحرافات، کجاندیشی برخی منتظران، ترویج نگرش صحیح به مسئله انتظار و تعمیق معارف مهدوی است که مقابله با جریان انجمن حجتیه یکی از آن موارد است.
# '''ترغیب مردم به مباحث مهدوی در ایام ویژه:''' ایام ویژه مهدویت مانند نیمه شعبان، نهم ربیع و جمعهها، توسعه و گسترش کمّی و کیفی مسجد مقدس جمکران و برنامههای اجراشده در آن مکان مقدس.
# '''تعمیق بینش صحیح منتظران:''' تشکیل بسیج مهدوی، کانون مهدویت، تأسیس مراکز و مؤسسات آموزشی و فرهنگی مهدوی و تألیفات مهدوی و زمینهسازی اعتقادی، فکری و فرهنگی.
# '''قدرت و اقتدار نظامی:''' تأسیس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی چراکه برای زمینهسازی ظهور باید ترس امام از جان خود که یکی از علل غیبت است، برداشته شود.
# '''بیداری کشورهای اسلامی:''' مبارزه با جریانات انحرافی مهدوی، مدعیان دروغین مهدویت و نقشههای شوم دشمنان مهدویت و تشیع.<ref>[https://www.mahdimag.ir/article_195538.html حسنپور، « بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۹ش، ص۴۲-۴۱.]</ref>
== نقش زنان در زمینهسازی ظهور ==
=== زمینهسازی فردی ===
نقش زنان در زمینهسازی ظهور در سه حوزهٔ شناخت، عاطفه و رفتار قابل بررسی است.
# '''شناخت:''' کسب معرفت حقیقی خدا و امام مهدی بر اساس عقل، برای مردان و زنان به یکسان واجب شمرده شده است.
# '''عاطفه:''' محبت به امام که ریشه در شناخت اهلبیت دارد، در زنان به دلیل انعطافپذیری بیشتر و ظرافت قلبی، زمینهٔ شکلگیری آسانتری دارد و آنان با ایجاد مهر و محبت خدایی در خانواده، اساس جامعه را بر پایهٔ دوستی امام مهدی استوار میسازند.
# '''رفتار:''' زنان با خودسازی، حفظ خویشتن از محرمات، تمسک به دعای «یا مقلب القلوب» برای حفظ دین در فتنهها، و عمل به وظایف فردی، الگویی عملی برای دیگران محسوب میشوند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۷۶-۱۶۹.]</ref>
=== زمینهسازی خانوادگی<ref group="دیدگاه">این نقش یا مسولیت ها اختصاص به زنان ندارد. تمام منتظران باید انجام دهند. ضمن اینکه ادبیات نوشتار هم دستوری و هنجاری است. وقتی تیتر زنان ایجاد می شود باید مسایل خاص زنان بیاید. </ref> ===
نقش تربیتی، مهمترین نقش زن است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/2987734/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%AC «نقش بیبدیل زنان در زمینهسازی ظهور امام زمان(عج)»، وبسایت خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> در خانواده نیز مادران بهعنوان مربیان نسل آینده و تربیت فرزندان بهعنوان آیندهسازان منتظر، همسران با یاوری و رشد و تعالی دینی همسر در منزل و نیز با رعایت حجاب و عفاف در وظایف اجتماعی در بیرون از منزل که در روایات به منزله جهاد دانسته شده است، زمینه را برای استحکام جامعه و اجرای عدالت مورد انتظار فراهم میآورند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۰-۱۷۶]؛ [https://www.ensani.ir/fa/article/432800/نقش-زنان-در-زمینه-سازی-ظهور ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۹.]</ref>
=== زمینهسازی سیاسی ===
در دوران معاصر با توجه به اینکه حکومتهای غربی برای سلطه بر کشورهای اسلامی، شعار جدایی دین از سیاست را مطرح کردند، زنان همزدیف با مردان در ایران نشان دادند که مرد و زن مسلمان، نقش بسزایی در حکومتهای اسلامی دارند. در دوران معاصر، سید روحالله خمینی بر حضور زنان در مسائل سیاسی تأکید کرد. حضور آنان در صحنه سیاسی با پرهیزکاری، زمینهساز حکومت جهانی امام مهدی میباشد. مهمترین وظیفه آنان را میتوان اینگونه برشمرد.
# تظاهرات علیه استکبار، حضور در انتخابات، تأیید رهبری و مسئولین، امر به معروف و نهی از منکر، آمادگیهای دفاعی.
# حضور زنان در مسندهای سیاسیِ غیرمخالف با شئون اسلامی در جهت پیشبرد اهداف اسلامی، همراه با اجرای سیاستهای دینی و قرارگیری زن در جایگاه انسانی خود.
# حضور آنان در میان یاوران، نشاندهنده توان فکری، سیاسی، علمی و عملی ایشان و مبتنی بر طرحهای درازمدت همراه با آمادگیسازی مردم جهان.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۴-۱۹۱.]</ref>
=== زمینهسازی اجتماعی ===
به تناسب شرایط اجتماعی حضور بانوان در عرصه های مختلف گریزناپذیر است؛ چراکه دین برای انسان هویت جمعی قائل است.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1751147/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%81%DB%8C%D9%81%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87 «زنان زمینهساز ظهور چه ویژگیهایی دارند؟»، وبسایت خبرگزاری شبستان.]</ref> مهمترین وظیفه زنان در این زمینه عبارتند از:
# رعایت تقوا و گسترش عفاف، حفظ حجاب و ارزش انسانی زن و تقوا در جامعه.
# حضور زنان در عرصههای مختلف اجرایی.
# آشنایی افراد با مقام و منزلت زن در فرهنگ مهدوی با گفتار، سخنرانی و نگارش مقالات علمی.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۳-۱۸۰.]</ref>
# امر به معروف و نهی از منکر، ترویج عدالت و عدالتخواهی در جامعه، پرورش یاران خاص.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/432800/نقش-زنان-در-زمینه-سازی-ظهور ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۸-۶۶.]</ref>
# خواندن دعای عهد در چهل صبح.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۴.]</ref>
# پیدا کردن تفکر انقلابی<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_575.html علایی رحمانی و عباس قلیزاده، «نقش اجتماعی زنان در زمینهسازی جامعه مهدوی»، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۳.]</ref>
=== زمینهسازی فرهنگی ===
دشمن با ابزارهایی چون ماهواره، اینترنت، فیلمها و نوارهای مبتذل برای تخریب فرهنگ اسلامی و مبارزه با فرهنگ انتظار تلاش میکند. زنان در مقابله با این تهاجم، نقشهای زیر را ایفا میکنند:
# گسترش معارف اسلامی از طریق حضور در مجامع علمی بهخصوص علوم اسلامی در حوزه و دانشگاه برای پرورش اعتقادات اسلامی در جامعه.
# برگزاری مجالس دستهجمعی مانند دعای ندبه، دعای عهد، زیارت آلیس و تفسیر آیات قرآن یا اردوهای زیارتی فرهنگی.
# بالابردن فرهنگ کتاب خوانی با عرضة محصولات فرهنگی اسلامی-مهدوی.
# ارائه پوششهای زیبا و متنوع جدید اسلامی بهعنوان جایگزین مناسبی برای پوششهای نیمه عریان و نامناسب.
# معماری جدید اسلامی و تنوعبخشی به کیفیت خانهسازی و تزئینات داخلی آن، که تحولات اساسی در فرهنگ متأثر از فرهنگ غرب ایجاد نمایند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱-۱۸۴.]</ref>
=== زمینهسازی اقتصادی ===
برای فراهم آوردن بستر ظهور، باید زمینههای عدالت اقتصادی در جامعه فراهم گردد و شعور اجتماعی و اقتصادی مردم بالا رود. اسلام نقشهای زیر را برای زنان در زمینهسازی ظهور ذکر کرده است.
# فعالیت اقتصادی و حضور زنان در عرصه تجارت و بازار براساس حفظ شئونات اسلامی و عدم مفاسد اخلاقی و اجتماعی.
# مقابله با فرهنگ مصرفگرایی غربی و پرهیز از شرکت در دادوستدهای دنیاطلبانه.
# توجه به خودکفایی اقتصادی برای رهایی از استعمار و استقلال کشور از وابستگی به دولتهای استکباری.
# ارائه الگوی صحیح مصرف به خانوارها از طریق توجه زنان به الگوی صحیح مصرف و آموزش آن به فرزندان و توجه به اصول اقتصادی اسلام از قبیل خمس و زکات در خانواده.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۸-۱۹۴.]</ref>
== نقش جوانان در زمینهسازی ظهور<ref group="دیدگاه">ادبیات این مطالب دستوری و توصیه ای شده است. گزارش و توصیف کنید و نیاز به توضیح هم ندارند.</ref> ==
بر اساس روایات، اکثریت یاران امام مهدی را جوانان تشکیل میدهند؛ زیرا حکومت جهانی آن حضرت نیازمند نیرویی پرانرژی، شجاع و تحولآفرین است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/58456/جوانان-در-خدمت-مهدی-عج- اباذری، «جوانان در خدمت مهدی(عج)»، ۱۳۸۷ش، بدون صفحه.]</ref> جوانان به دلیل صفای باطن، شجاعت، نوگرایی و حقیقتطلبی، زودتر به سوی امام حرکت میکنند و زمینه را برای تحقق عدالت جهانی فراهم میآورند<ref group="دیدگاه">این تعابیر و نحوه نگارش با سبک ویکی نویسی سنخیت ندارد</ref>.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1751007/وظایف-جوان-منتظر-جوانان-نقش-کلیدی-در-دولت-جوان-امام-مهدی-عج-دارند «وظایف جوان منتظر/جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی(عج)دارند»، خبرگزاری شبستان.]</ref> در آثار حدیثی و نگاه اندیشمندان شیعی مهمترین وظایف جوانان در مسیر زمینهسازی ظهور عبارتند از:
# معرفتزایی و معرفتافزایی، قدرتافزایی، تابآوری، اطاعت از فرامین الهی، مسئولیتپذیری و خودباوری در مسیر تحقق جامعه مهدوی.<ref>[https://jm.isca.ac.ir/article_74401.html برنجکار و سیادتی، «وظایف جوانان در جامعه منتظر»، ۱۴۰۱ش، ص۱۱۵.][https://www.shabestan.news/news/1751007/%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%AC-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF «وظایف جوان منتظر/جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی(عج)دارند»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
# خودسازی اخلاقی و فکری، مسئولیت علمی و مهارتی.
# عدالتخواهی و مبارزه با فساد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6740405/خودسازی-و-مسئولیت-پذیری-وظایف-نسل-جوان-در-مسیر-ظهور «خودسازی و مسئولیتپذیری؛ وظایف نسل جوان در مسیر ظهور»، وبسایت خبرگزاری مهر.]</ref>
== نقش رسانهها در زمینهسازی ظهور<ref group="دیدگاه">چرا فقط به نقش زنان، جوانان و رسانه ها پرداخته شده است؟ چرا به نقش جامعه اسلامی، عموم مردم، حکومت اسلامی، علما، نخبگان و دیگر اقشار جامعه پرداخته نشده است. به نظرم این تیپ دسته بندی شاید مناسب نباشد. چون طبق مبنای که زمینه سازی را لازم می داند همه مکلف هستند. خوب است که مقاله تعیین وقت ظهور هم دیده شود و این عنوان هم در این مقاله گنجانده شود. </ref> ==
رسانهها و ابزارهای تبلیغاتی در گونههای دیداری، شنیداری،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1881905/نقش-رسانه-های-دیداری-و-شنیداری-در-اماده-سازی-ظهور-شماره-یک رجبی، «نقش رسانههای دیداری و شنیداری در آمادهسازی ظهور»، ۱۳۸۹ش، ص۵۹.]</ref> مکتوب، مجازی و سایبری، از ظرفیتهای بالقوه برای زمینهسازی ظهور محسوب میشوند. زمینهسازی رسانهای-تبلیغاتی امروزه به دلیل کارکرد گسترده و جایگزینی نسبی با جنگ نظامی، دیگر عرصهها را بهصورت مستقیم و غیرمستقیم تحت تأثیر قرار میدهد. در این حوزه، بهرهگیری از دیدگاههای نخبگان و صاحبنظران مهدویت، توجه به رویکردهای آیندهنگر، آگاهی از برنامههای صهیونیسم مسیحی آمریکا، برگزاری نشستهای تخصصی، و استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی مانند تلویزیونهای کابلی و ماهوارهای، رسانههای مکتوب، وبسایتها، تالارهای گفتگو، انجمنهای تخصصی، خبرگزاریهای اینترنتی، دانشنامههای مجازی، شبکههای اجتماعی و ظرفیتهای هنری از ضروریات کار رسانهای در مسیر زمینهسازی ظهور است.<ref>[https://asreadineh.sinaweb.net/article_124959.html عظیمی خرمآبادی، «زمینهسازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود(عج)»، ۱۳۹۴ش، ص۹ و ۳۲ و ۴۰-۳۷ و ۴۴.]</ref>
پرداختن به این حوزه، ناظر بر عواملی چند است:
# قطعیت رجعت عیسی و ضرورت مواجهه با برداشتهای منحرفانه غربی.
# وارونهسازی چهره موعود و آخرالزمان در هالیوود و رسانههای غربی.
# تهاجم فرهنگی غرب علیه باور مهدویت و نظریه جهانیسازی از سوی استکبار جهانی و صهیونیسم بینالملل.
# دیپلماسی رسانهای و جنگ روانی.
# پیروزی انقلاب اسلامی ایران و تقویت نظریه دولت مهدوی.<ref>[https://asreadineh.sinaweb.net/article_124959.html عظیمی خرمآبادی، «زمینهسازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود(عج)»، ۱۳۹۴ش، ص۲۸-۲۲.]</ref>
این حوزه، مبتنی بر اصول و مبانی مشخصی دنبال میشود که عبارتند از:
== نقش اقشار مختلف در زمینهسازی ظهور ==
[[پرونده:زمینهسازی ظهور امام مهدی۴.jpg|جایگزین=مسیر پیادهروی زائران نیمهشعبان بهسوی مسجد جمکران|بندانگشتی|مادری به همراه دخترانش در مسیر پیادهروی زائران نیمهشعبان بهسوی مسجد جمکران، ۲۵ بهمن ۱۴۰۳ش]]
براساس دیدگاه زمینهسازی، فراهم کردن مقدمات ظهور امام مهدی، وظیفهای همگانی است که همهٔ اقشار جامعه را در بر میگیرد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/44729/نقش-عالمان-دین-در-زمینه-سازی-ظهور «نقش عالمان دین در زمینهسازی ظهور»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> عموم مردم با انجام تکالیف دینی، خودسازی فردی و کوشش برای اصلاح رفتار اجتماعی، سهمی اساسی در این مسیر ایفا میکنند. شیخ مفید، نبود همدلی و وفاداری را مهمترین مانع ظهور دانسته است.<ref>[https://whoisimammahdi.com/grounding-for-emergence/ «مهمترین عوامل در زمینهسازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟»، وبسایت امام مهدی کیست؟.]</ref> حکومت نیز در فراهمآوری مقدمات ظهور نقش دارد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Question/View/63281/تاثیر-حکومت-اسلامی-در-زمینه-سازی-ظهور?CID=709 «تأثیر حکومت اسلامی در زمینهسازی ظهور»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> براساس برخی روایات، پیشاز ظهور، حکومتی عادل و اسلامی وجود خواهد داشت که زمینه را برای قیام جهانی آن امام مهیا میسازد.<ref>[https://whoisimammahdi.com/grounding-for-emergence/ «مهمترین عوامل در زمینهسازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟»، وبسایت امام مهدی کیست؟.]</ref> عالمان دین با گسترش معارف دینی و تربیت نسلی مؤمن،<ref>[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/44729/نقش-عالمان-دین-در-زمینه-سازی-ظهور «نقش عالمان دین در زمینهسازی ظهور»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> از دیگر زمینهسازان ظهور هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1027537/نقش-معلم-در-زمینه-سازی-ظهوری-و-تحقق-جامعه-مهدوی سرمدی و همکاران، «نقش معلم در زمینهسازی ظهوری و تحقق جامعه مهدوی»، ۱۳۹۲ش، ص۷۰.]</ref> از این منظر، انقلاب اسلامی به رهبری سید روحالله خمینی، مسیر تشکیل حکومت دینی را بهعنوان مقدمهای برای حکومت جهانی حضرت مهدی هموار ساخت.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4061726/نهضت-امام-خمینیره-نقطه-عطف-حرکت-علما-در-زمینهسازی-ظهور-بود «نهضت امام خمینی نقطه عطف حرکت علما در زمینهسازی ظهور بود»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> روشنفکران دینی هم با روشنگری در برابر انحرافات فکری، نقشی کلیدی در زمینهسازی ظهور ایفا میکنند.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4063125/نقش-دانشگاه-و-نخبگان-در-زمینهسازی-ظهور «نقش دانشگاه و نخبگان در زمینهسازی ظهور»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> نخبگان با افشای توطئههای دشمنان علیه مهدویت، با وارونهسازی چهرهٔ منجی موعود، مقابله میکنند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/87638/نقش-مقاومت-اسلامی-در-زمینه-سازی-ظهور-آخرین-منجی صالحی، «نقش مقاومت اسلامی در زمینهسازی ظهور آخرین منجی»، همشهری آنلاین.]</ref><ref>[https://www.ayandehroshan.ir/article/826/نقش-معل-م-زمینه-سازی-ظهور-تحقق-جامعه-مهدوی سرمدی و همکاران، «نقش معلّم در زمینهسازی ظهور و تحقق جامعه مهدوی»، وبسایت مؤسسه آینده روشن بشریت.]</ref>
[[پرونده:زمینهسازی ظهور امام مهدی۵.jpg|جایگزین=گروه سرود در مسجد جمکران|بندانگشتی|اجرای یک گروه سرود در مسجد جمکران قبل از برگزاری دعای کمیل، ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ش]]
[[زن در خانواده|زنان در خانواده]]<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/2987734/نقش-بی-بدیل-زنان-در-زمینه-سازی-ظهور-امام-زمان-عج «نقش بیبدیل زنان در زمینهسازی ظهور امام زمان»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref> از طریق [[تربیت فرزند|تربیت فرزندان]] و پشتیانی از همسر<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۷۶-۱۸۰]؛ [https://www.ensani.ir/fa/article/432800/نقش-زنان-در-زمینه-سازی-ظهور ماسلایه و انصاری چشمه، «نقش زنان در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۹۸ش، ص۶۹.]</ref> و در اجتماع<ref>[https://www.shabestan.news/news/1751147/زنان-زمینه-ساز-ظهور-چه-ویژگی-هایی-دارند-زندگی-عفیفانه-زنان-دوره «زنان زمینهساز ظهور چه ویژگیهایی دارند؟»، خبرگزاری شبستان.]</ref> با حفظ [[حجاب]] و [[عفت|عفاف]]<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۰-۱۸۳.]</ref> و [[مشارکت اجتماعی زن|مشارکت اجتماعی]] فعال<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/857881/نقش-زن-در-زمینه-سازی-ظهور هاشمی، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۴-۱۹8.]</ref> میتوانند در مسیر زمینهسازی ظهور نقشآفرین باشند. [[جوان|جوانان]] اما براساس روایات، اکثریت یاران امام مهدی را تشکیل میدهند<ref>[https://ensani.ir/fa/article/58456/جوانان-در-خدمت-مهدی-عج- اباذری، «جوانان در خدمت مهدی»، ۱۳۸۷ش.]</ref> و از آمادگی بیشتری برای تلاش در راستای زمینهسازی ظهور برخوردار هستند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1751007/وظایف-جوان-منتظر-جوانان-نقش-کلیدی-در-دولت-جوان-امام-مهدی-عج-دارند «وظایف جوان منتظر، جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی دارند»، خبرگزاری شبستان.]</ref> آنها با معرفتافزایی، ارتقای [[تابآوری]]، [[مسئولیتپذیری]] و [[خودباوری]]،<ref>[https://jm.isca.ac.ir/article_74401.html برنجکار و سیادتی، «وظایف جوانان در جامعه منتظر»، ۱۴۰۱ش، ص۱۱۵.] [https://www.shabestan.news/news/1751007/وظایف-جوان-منتظر-جوانان-نقش-کلیدی-در-دولت-جوان-امام-مهدی-عج-دارند «وظایف جوان منتظر، جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی دارند»، خبرگزاری شبستان.]</ref> [[خودسازی]] و [[عدالتخواهی]] میتوانند به زمینهسازی ظهور امام مهدی یاری برسانند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6740405/خودسازی-و-مسئولیت-پذیری-وظایف-نسل-جوان-در-مسیر-ظهور «خودسازی و مسئولیتپذیری؛ وظایف نسل جوان در مسیر ظهور»، خبرگزاری مهر.]</ref>
# تشکیل اتاق فکر.
در مطالعات مهدویت، رسانهها و ابزارهای ارتباطی در گونههای مختلف دیداری، شنیداری،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1881905/نقش-رسانه-های-دیداری-و-شنیداری-در-اماده-سازی-ظهور-شماره-یک رجبی، «نقش رسانههای دیداری و شنیداری در آمادهسازی ظهور»، ۱۳۸۹ش، ص۵۹.]</ref> مکتوب و سایبری، از ظرفیتهای مؤثر برای زمینهسازی ظهور بهشمار میروند. پژوهشگران این حوزه معتقدند با توجه به گستردگی کارکرد رسانهها و جایگزینی نسبی آنها با رویاروییهای نظامی، این ابزارها تأثیرات مستقیم و غیرمستقیمی بر سایر عرصهها دارند. در این رویکرد، استفادهٔ هدفمند از فناوریهای نوین ارتباطی، ازجمله شبکههای ماهوارهای و کابلی، مطبوعات، خبرگزاریها، [[شبکههای اجتماعی]]، انجمنها و دانشنامههای مجازی در کنار ظرفیتهای هنری، برای فعالیت رسانهای در این مسیر ضروری دانسته میشود.<ref>[https://asreadineh.sinaweb.net/article_124959.html عظیمی خرمآبادی، «زمینهسازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود»، ۱۳۹۴ش، ص۹ و ۳۲ و ۴۰-۳۷ و ۴۴.]</ref>
# تعیین الزامات و مبانی نظری.
# تدوین اهداف کوتاهمدت و بلندمدت.
# تعیین شیوهها و روشهای اجرایی و انتخاب ابزارهای مناسب.
# تعیین چارچوب سازمانی با تفکیک مسئولیتها،
# طراحی سامانه کنترل و ارزیابی برای پایش فعالیتها و اصلاح کمبودها.<ref>[https://asreadineh.sinaweb.net/article_124959.html عظیمی خرمآبادی، «زمینهسازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود(عج)»، ۱۳۹۴ش، ص۴۲-۳۱.]</ref>
* امداد، توران، «شیوههای ارتباطی خداوند با انسان؛ تحلیلی از دیدگاه صوفیه دربارهٔ ولیّپنداری خود و امکان مخاطبهٔ مستقیم با خداوند»، نقد و نظر، شماره ۲۶، شماره ۱، ۱۴۰۰ش.
* پور سیدآقایی، سیدمسعود؛ مافی، سلیمان، «نقش ایرانیان در عصر ظهور»، پژوهشهای مهدوی، سال۷، شماره۲۵، ۱۳۹۷ش
* «انتظار در اندیشه امام خمینی»، وبسایت قدس، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مرداد ۱۳۹۵ش.
* جاودانی عادل فخار، عباس، «بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینهسازی ظهور»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه مازندران، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۴۰۱ش.
* برنجکار، رضا و سیادتی، سیدحسن، «وظایف جوانان در جامعه منتظر»، جامعه مهدوی، سال ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۶، ۱۴۰۱ش.
* جمعی از نویسندگان، چشم به راه مهدی (عج)، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، انتشارات بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.
* بوذرینژاد، یحیی و ایرانپور، حسین، «پیامدهای سیاسی و اجتماعی ظهور اخباریگری در دوره صفویه»، پژوهشهای ایرانشناسی، سال ۱۲، شماره ۱، ۱۴۰۱ش.
* جهانکهن، سجاد، «ویژگیهای اساسی اخلاق زمینهساز فردی ظهور امام زمان (ع)»، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه قم، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۳۹۳ش.
* حسنپور، مرتضی، «بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، مطالعات مهدوی، دوره۱۱، شماره۴۸، ۱۳۹۹ش.
* پور سیدآقایی، سیدمسعود و مافی، سلیمان، «نقش ایرانیان در عصر ظهور»، پژوهشهای مهدوی، سال ۷، شماره ۲۵، ۱۳۹۷ش.
* «خودسازی و مسئولیتپذیری؛ وظایف نسل جوان در مسیر ظهور»، وبسایت خبرگزاری مهر، تاریح درج مطلب: ۱۶ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «تأثیر حکومت اسلامی در زمینهسازی ظهور»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ تیر ۱۳۸۹ش.
* خمینی، روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۸۹ش.
* جاودانی عادل فخار، عباس، بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینهسازی ظهور، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه مازندران، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۴۰۱ش.
* جهانکهن، سجاد، ویژگیهای اساسی اخلاق زمینهساز فردی ظهور امام زمان، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه قم، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۳۹۳ش.
* «راههای زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر (عج)»، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۸ش.
* حسنپور، مرتضی، «بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، مطالعات مهدوی، دوره ۱۱، شماره ۴۸، ۱۳۹۹ش.
* رجبی، حجتالله، «نقش رسانههای دیداری و شنیداری در آمادهسازی ظهور»، مطالعات مهدوی، سال۳، شماره۱۰، ۱۳۸۹ش.
* حسنی آهنگر، محمدرضا و برزنونی، محمدعلی، «دانشگاه تراز اسلامی، قلب تپندهٔ تمدن اسلامی و زمینهسازی ظهور»، همایش بینالمللی دکترین مهدویت پیشگوییهای آخرالزمان از دیدگاه ادیان ابراهیمی، ۱۳۹۷ش.
* «زنان زمینهساز ظهور چه ویژگیهایی دارند؟»، وبسایت خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۴ اسفند ۱۴۰۲ش.
* «خودسازی و مسئولیتپذیری؛ وظایف نسل جوان در مسیر ظهور»، خبرگزاری مهر، تاریح درج مطلب: ۱۶ بهمن ۱۴۰۴ش.
* شاهنظری، علی؛ طاهرهدایتی، نسرین، «الگوی تربیت اخلاق فردی و اجتماعی زمینهساز ظهور (الگوی تعالی انسان)»، مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، دوره۹، شماره۱، ۱۴۰۳ش.
* خمینی، روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
* صادقی، مصطفی، «تأملی در روایتهای علائم ظهور»، انتظار موعود، سال۳، شماره ۸ و ۹، ۱۳۸۲ش.
* خمینی، روحالله، صحیفه نور، ترهان، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۹ش.
* عظیمی خرمآبادی، کاظم، «زمینهسازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود (عج)»، عصر آدینه، سال۸، شماره۱۵، ۱۳۹۴ش.
* «علامه مجلسی و تطبیق دو روایت بر ظهور دولت صفویه»، وبسایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۱ فروردین ۱۳۹۰ش.
* «راههای زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۸ش.
* علایی رحمانی، فاطمه؛ عباس قلیزاده، سیده سپیده، «نقش اجتماعی زنان در زمینهسازی جامعه مهدوی»، پژوهشهای اجتماعی اسلامی، سال۲۲، شماره۱۱۰، شماره پیاپی، ۱۳۹۵ش.
* رجبی، حجتالله، «نقش رسانههای دیداری و شنیداری در آمادهسازی ظهور»، مطالعات مهدوی، سال ۳، شماره ۱۰، ۱۳۸۹ش.
* فاکر میبدی، محمد، «زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر علیهالسلام»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه، ۸ آبان ۱۳۹۰ش.
* «زنان زمینهساز ظهور چه ویژگیهایی دارند؟»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۴ اسفند ۱۴۰۲ش.
* سرمدی محمدرضا و همکاران، «نقش معلّم در زمینهسازی ظهور و تحقق جامعه مهدوی»، وبسایت مؤسسه آینده روشن بشریت، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آبان ۱۳۹۳ش.
* «سید خراسانی؛ بررسی روایات، ویژگیها و جایگاه او در عصر ظهور»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر ۱۴۰۴ش.
* شاهنظری، علی و طاهرهدایتی، نسرین، «الگوی تربیت اخلاق فردی و اجتماعی زمینهساز ظهور (الگوی تعالی انسان)»، مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، دوره ۹، شماره ۱، ۱۴۰۳ش.
* شیرمردی، سید یدالله، «انقلاب اسلامی، نقطه آغاز زمینهسازی ظهور امام زمان»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
* صادقی، مصطفی، «تأملی در روایتهای علائم ظهور»، انتظار موعود، سال ۳، شماره ۸ و ۹، ۱۳۸۲ش.
* صالحی، وجیهه، «نقش مقاومت اسلامی در زمینهسازی ظهور آخرین منجی»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مرداد ۱۳۸۸ش.
* صمدی، قنبرعلی، «نقش مردم در تعجیل ظهور»، مشرق موعود، سال ۲، شماره ۴، ۱۳۸۶ش.
* عبدیپور، حسن، «تأثیرهای اجتماعی اعتقاد به مهدویت از دیدگاه جامعهشناسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریح درج مطلب: ۸ آبان ۱۳۹۰ش.
* عظیمی خرمآبادی، کاظم، «زمینهسازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود»، عصر آدینه، سال ۸، شماره ۱۵، ۱۳۹۴ش.
* «علامه مجلسی و تطبیق دو روایت بر ظهور دولت صفویه»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۱ فروردین ۱۳۹۰ش.
* علایی رحمانی، فاطمه و عباس قلیزاده، سیده سپیده، «نقش اجتماعی زنان در زمینهسازی جامعه مهدوی»، پژوهشهای اجتماعی اسلامی، سال ۲۲، شماره ۱۱۰، ۱۳۹۵ش.
* فاکر میبدی، محمد، «زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، ۸ آبان ۱۳۹۰ش.
* «قیام گروهی از مشرق زمین»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۱ش.
* «قیام گروهی از مشرق زمین»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۱ش.
* «قیام گروهی از مشرق زمین»، وبسایت مهدویت، تاریخ بازدید از سایت: ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ش.
* «قیام گروهی از مشرق زمین»، وبسایت مهدویت، تاریخ بازدید: ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ش.
* کاظمی شیخ شبانی، سیدعلی، «نقش کمبود یاران در آغاز غیبت امام دوازدهم»، مطالعات مهدوی، سال ۱۴، شماره ۵۶. ۱۴۰۲ش.
* کورانی، علی، عصر ظهور، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۹۴ش.
* کورانی، علی، عصر ظهور، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۹۴ش.
* گودرزی، غلامرضا، «مؤلفههای راهبردی اخلاق و سبک زندگی زمینهساز»، مشرق موعود، سال۸، شماره۳۱، ۱۳۹۳ش.
* گودرزی، غلامرضا، «مؤلفههای راهبردی اخلاق و سبک زندگی زمینهساز»، مشرق موعود، سال ۸، شماره ۳۱، ۱۳۹۳ش.
* ماسلایه، نانتیا؛ انصاری چشمه، راضیه، «نقش زنان در زمینهسازی ظهور»، پژوهشهای اسلامی جنسیت و خانواده، سال۲، شماره۳، ۱۳۹۸ش.
* ماسلایه، نانتیا و انصاری چشمه، راضیه، «نقش زنان در زمینهسازی ظهور»، پژوهشهای اسلامی جنسیت و خانواده، سال ۲، شماره ۳، ۱۳۹۸ش.
* مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، قم، صدرا، ۱۳۸۷ش.
* مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، قم، صدرا، ۱۳۸۷ش.
* ناصح، علیاحمد، «ویژگیهای اخلاقی جامعه زمینهساز ظهور یا محورهای اساسی اخلاق زمینهساز در بعد اجتماعی»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱ شهریور ۱۳۹۷ش.
* مطهری، مرتضی، قیام و انقلاب مهدی از دیدگاه فلسفه تاریخ، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.
* «نقش بیبدیل زنان در زمینهسازی ظهور امام زمان(عج)»، وبسایت خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۲۶ دی ۱۳۹۹ش.
* «مهمترین عوامل در زمینهسازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟»، وبسایت امام مهدی کیست؟، تاریخ بازدید: ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ش.
* «نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان(عج)»، وبسایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۰ش.
* ناصح، علیاحمد، «ویژگیهای اخلاقی جامعه زمینهساز ظهور یا محورهای اساسی اخلاق زمینهساز در بعد اجتماعی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱ شهریور ۱۳۹۷ش.
* «نقش عالمان دین در زمینهسازی ظهور»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مرداد ۱۳۹۶ش.
* «نقش بیبدیل زنان در زمینهسازی ظهور امام زمان»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۲۶ دی ۱۳۹۹ش.
* «نقش دانشگاه و نخبگان در زمینهسازی ظهور»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ خرداد ۱۴۰۱ش.
* «نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۰ش.
* «نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان»، وبسایت مجمع جهانی شیعهشناسی، تاریخ بازدید: ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ش.
* نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبه، ترجمه محمدجواد غفاری، تهران، مکتبه الصدوق، ۱۳۹۷ق.
* نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبه، ترجمه محمدجواد غفاری، تهران، مکتبه الصدوق، ۱۳۹۷ق.
* «وظایف جوان منتظر/جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی (عج) دارند»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* «نهضت امام خمینی نقطه عطف حرکت علما در زمینهسازی ظهور بود»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۱ش.
* هاشمی، ریحانه، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، انتظار موعود، سال۷، شماره۲۲، ۱۳۸۶ش.
* «وظایف جوان منتظر، جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی دارند»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* هاشمی، ریحانه، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، انتظار موعود، سال ۷، شماره ۲۲، ۱۳۸۶ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
نسخهٔ کنونی تا ۱۳ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۰۳
زمینهسازی ظهور امام مهدی
دیوارنگاره ضدآمریکایی میدان ولیعصر تهران در نیمه شعبان، ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ش
زمینهسازی ظهور امام مهدی؛ فراهمآوری مقدمات، اسباب و آمادگیهای فردی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی برای تحقق حکومت جهانی امام مهدی.
زمینهسازی ظهور، فرایندی است که طی آن مقدمات و اسباب خروج امام مهدی از غیبت و تحقق حکومت جهانیاش فراهم میشود و شامل تلاش برای تربیت فردی و اجتماعی و اصلاح امور مسلمانان است. این زمینهسازی در سه سطح الهی، امام و مردمی انجام میگیرد و در میان منتظران، مراتبی از دینمداری و اعمال فردی و اجتماعی دارد. درباره زمینهسازی ظهور، برخی نقش انسان را صرفاً نظارهگرانه میدانند، گروههایی مانند انجمن حجتیه، ظهور را منوط به پر شدن جهان از ظلم میپندارند، عدهای بر رفع علل غیبت تأکید دارند و دیدگاه غالب، نقشآفرینی فعال مردم از راه دعا، خودسازی و اصلاح اجتماعی است. اندیشمندانی چون شیخ مفید، سید مرتضی، شیخ طوسی، امام خمینی، مرتضی مطهری و سید محمدباقر صدر هرکدام به ابعادی از این مسئله پرداختهاند. بر اساس این نگاه، تحقق ظهور نیازمند آمادگی اخلاقی، معرفتی و فناورانه و نیز همبستگی اجتماعی، عدالتخواهی و مبارزه با فساد است. اقشار مختلف در این مسیر نقش دارند: حکومت اسلامی با گسترش عدالت و استقلال، عموم مردم با دعا و وفاداری، عالمان با حراست از فرهنگ دینی و تربیت نیروهای مهدوی، نخبگان با تولید علم و پاسخ به شبهات، زنان در عرصه خانواده و اجتماع، جوانان با انرژی و شجاعت و رسانهها با آگاهیبخشی. در تطبیقهای تاریخی، دولت صفویه و انقلاب اسلامی ایران با تأکید بر جهانیشدن و تشکیل حکومت دینی، از زمینهسازان ظهور دانسته شدهاند.
مفهومشناسی
زمینهسازی به معنای مهیا ساختن و ایجاد مقدمات و اسباب و علل ظهور بهگونهای که شرایط تحقق ظهور و خارج شدن امام مهدی از عالم غیب، مهیا و هموار باشد تا حضرت مهدی بتواند حرکت خود را آغاز و حاکمیت جهانیاش را تحقق بخشد.[۱] همچنین زمینهسازی ظهور به تلاش در جهت تربیت خود و دیگران و اهتمام به امور مسلمین، تعریف شده است.[۲]
مراتب زمینهسازی ظهور
زمینهسازان ظهور سه گروه خدا، حضرت مهدی و مردم هستند و به همین نسبت، زمینهسازی ظهور دارای سه سطح اصلی زمینهسازی خدا برای ظهور، زمینهسازی امام مهدی برای ظهور خود و زمینهسازی مردم برای ظهور امام مهدی است. زمینهسازی منتظران نیز دارای مراتبی مانند دینمداری و اعمال خاص فردی و اجتماعی است.[۳]
دیدگاهها دربارهٔ زمینهسازی ظهور
آقای شیخ محمود حلبی مؤسس انجمن حجتیه سخنرانی میکند و حاجی عابدزاده کنار وی دیده می شود.
دیدگاهها در مورد زمینهسازی ظهور با استفاده از آیات و روایات عبارتند از:
نظارهگر: گروهی، ظهور را وابسته به ارادهٔ خدا دانسته و معتقدند که انسانها صرفاً نظارهگر هستند. این نگرش بیشتر در میان برخی گروههای صوفیمسلک[۴] و جریانهای اخباریگر افراطی دیده میشود که با تأکید بر جبرگرایی، هرگونه تلاش برای تعجیل ظهور را بینتیجه یا دخالت در مشیت الهی میدانند.[۵] سید روحالله خمینی منتقد این رویکرد است.[۶] در دوره صفویه، رویکرد صوفیوار حاکمان به ترویج انتظار منفعلانه انجامید و حتی برخی عالمان مانند علامه مجلسی به تطبیق روایات بر پادشاهان صفوی پرداختند، هرچند این تطبیقها با انتقاد عالمانی مانند سیدمحمد میرلوحی مواجه شد.[۷]
پذیرش ظلم: برخی دیگر، معتقدند برای تحقق ظهور، دنیا باید پر از ظلم و ستم و گناه شود. مهمترین مصداق آن انجمن حجتیه است که با استناد به برخی روایات، تشکیل هرگونه حکومت در عصر غیبت را انسداد باب مهدویت میدانست. مطهری این نوع برداشت را با آموزههای قرآنی و اسلام ناسازگار میدانست.[۸]
رفع علل غیبت: در دیدگاهی دیگر، باید علل غیبت را شناخت و پساز آن تکلیف جامعه برطرف کردن علل غیبت است. براساس این دیدگاه بهجای زمینهسازی باید علل غیبت برطرف شود. این دیدگاه بیشتر میان پژوهشگران و عالمانی مطرح است که ریشهیابی علل غیبت را وظیفهٔ اصلی منتظران میدانند. براساس این نگرش که ریشه در روایات دارد، مهمترین علل غیبت، کمبود یاران باایمان و کوتاهی مردم در انجام وظایف دینی است.[۹] ازاینرو، وظیفهٔ جامعه، شناسایی و برطرفسازی این موانع، مانند تربیت یاران وفادار و اصلاح رفتار فردی و اجتماعی است تا ظرفیت پذیرش امام زمان فراهم شود.[۱۰] از نگاه این رویکرد، زمینهسازی ظهور، انجام دادن رفتارها و رسیدن به ظرفیتهایی است که زمینه را برای ظهور فراهم میکند.[۱۱]
پیادهروی منتظران ظهور از حرم حضرت معصومه تا مسجد جمکران در روز عید غدیرنقشآفرینی مردم: طبق این دیدگاه مردم میتوانند با دعا، در زمینهسازی و تعجیل ظهور نقشآفرینی کنند. وجود امام و آشکار شدن وی، از رحمتهای الهی شمرده شده که همراه با لیاقت و شایستگی، نصیب مردم میشود.[۱۲] این دیدگاه، مهمترین نمود خود را در انقلاب اسلامی ایران نشان داده است که سید روحالله خمینی آن را نقطه شروع انقلاب بزرگ جهان اسلام به پرچمداری امام مهدی معرفی کرد.[۱۳] همچنین هیئتهای مذهبی با برگزاری آیینهایی مانند دعای ندبه و عهد[۱۴] و خواست جمعی برای تعجیل ظهور، از مصادیق این رویکرد هستند.[۱۵]
زمینهسازی ظهور در اندیشه شیعه
در دیدگاه اندیشمندان شیعه، زمینهسازی برای ظهور امام مهدی، مسئولیتی همگانی بهشمار میرود. این زمینهسازی، افزونبر دعا، شامل اقدام عملی، اصلاح رفتار اجتماعی و ایجاد آمادگی در ابعاد گوناگون است.[۱۶]شیخ مفید ظهور را مشروط به فراهمشدن یارانی شایسته برای امام دانسته است. سید مرتضی خروج امام از غیبت را در گرو اقدام و آمادگی مردم میداند. شیخ طوسی غیبت را نتیجه سوءرفتار و عدمآمادگی مردم ارزیابی کرده است. امام خمینی انقلاب اسلامی را مقدمهای برای تحقق حکومت جهانی عدل و زمینهساز ظهور معرفی کرده است. مرتضی مطهری وظیفهٔ اصلی مردم را مبارزه با موانع و آمادهسازی بستر ظهور میدانست. سید محمدباقر صدر ظهور را دگرگونی اجتماعی میدانست که در فضای مناسب جهانی رخ خواهد داد.[۱۷] از نگاه سید علی خامنهای، مهمترین ویژگیهای فردی برای زمینهسازی ظهور، شامل جهد، قدرت و زهد است.[۱۸]
ابعاد آمادگیها برای ظهور
مشارکت شرکتکنندگان در پیادهروی جشن نیمه شعبان در امضای «عهدنامهای با مهدی، جان ایران».
آمادگیهای ضروری برای زمینهسازی ظهور را میتوان در سه بعد اصلی شناسایی کرد:[۱۹]
آمادگی فردی: این بعد شامل مجموعهای از اوصاف اخلاقی و معرفتی است که فرد منتظر باید در خود تقویت کند؛[۲۰] مانند تهذیب نفس و تقوا، دینداری و دعا، روحیه مبارزه و شهادت، معرفت و محبت به امام مهدی، تبیین معارف مهدوی و فرهنگ انتظار.[۲۱]
آمادگی فناورانه: استفاده از ابزارهای نوین ارتباطی و فناوریهای روز، بهمنظور تبلیغ فرهنگ انتظار و آگاهیبخشی در سطح جامعه؛[۲۲]
آمادگی اجتماعی: این بعد خود شامل سه مؤلفهٔ اصلی است:[۲۳]
شناخت اجتماعی: آگاهی صحیح از جایگاه امام و وظایف منتظران، خداباوری و کفر به طاغوتها؛
احساس اجتماعی: همبستگی اجتماعی، ایثار، تعاون، وفای به عهد، امانتداری، صبر و بردباری؛
رفتار اجتماعی: داشتن تفکر انقلابی،[۲۴] امر به معروف و نهی از منکر، مبارزه با قدرتهای استکباری، عدالتمداری، تکریم مؤمنان و حفظ عزت و احترام انسانها.[۲۵]
زمینهسازان ظهور در روایات
در منابع روایی شیعه و اهلسنت،[۲۶] از سه گروه از ایرانیان بهعنوان نخستین زمینهسازان ظهور یاد شده است.[۲۷] براساس این روایات، یکی از این گروهها نهضتی است که از ناحیهٔ مشرقزمین برمیخیزد و دارندهٔ آن با پرچمهای سیاه همراه است.[۲۸] قیام این گروه برای یاری امام مهدی در سال ظهور رخ میدهد. البته این روایات در منابع اهلسنت درج شده است،[۲۹] و علمای شیعه، ازجمله محمدباقر مجلسی، به این دسته از روایات توجه چندانی نکردهاند.[۳۰]
در منابع روایی شیعه، از خروج سید خراسانی با پرچم سیاه[۳۱] در کنار نشانههای دیگری همچون صیحهٔ آسمانی، قتل نفس زکیه، خروج سفیانی و خسف بیداء، بهعنوان نشانههای حتمی ظهور یاد شده است[۳۲] که از مشرقزمین قیام خواهد کرد.[۳۳] همچنین در برخی روایات به قیام یمانیها در سال ظهور و همزمان با خروج سفیانی در شام، و نیز نهضتی علیه یهودیان در عراق اشاره شده است.[۳۴]
در روایات دیگر، به نقش مهم مردمان شهرهایی چون قم، خراسان، جیلان (گیلان)، سجستان (سیستان)، اصفهان، طبرستان و طالقان در تشکیل حکومت امام مهدی اشاره شده است.[۳۵]
تطبیقهای تاریخی زمینهسازان ظهور
برخی از حدیثپژوهان، دولت صفویه را ازجمله قیامهای پیشاز ظهور دانستهاند. در نگاه تطبیقی، نشانههای روایی ظهور بر رویدادها و شخصیتهای عصر صفوی منطبق شده است. محمدباقر مجلسی دو روایت را بر قیام شاه اسماعیل صفوی و برخی وقایع دیگر تطبیق داده است.[۳۶] همچنین در رویکردی دیگر، دولت صفوی بهعنوان مقدمهای برای ظهور امام مهدی معرفی و گاه دولت متصل به دولت مهدی خوانده میشده است؛ این رویکرد گاه به تعیین وقت ظهور منجر شده است.[۳۷] زمینهسازی ظهور در اندیشه صفوی با رویکرد صوفیانه و تکیه بر پیشگوییهای منجمان انجام میشد؛ اما فقیهان و عالمان شیعه در این دوره با طرح نظریه نیابت علما، گسترش حوزههای علمیه، تربیت شاگردان و تألیف آثار علمی، بستر نگرش صوفیانه را به فقه شیعی تغییر دادند.[۳۸]
سید روحالله خمینی بر جهانیشدن انقلاب اسلامی و مقدمه بودن آن برای ظهور تأکید داشت.[۳۹] مرتضی مطهری معتقد بود یاران امام مهدی یکباره پدید نمیآیند، بلکه زمینههای تربیت چنین یارانی باید در بستر جامعه فراهم شود.[۴۰] مقدمهبودن انقلاب اسلامی برای ظهور افزونبر مستندات قرآنی و روایی، بر کارکردهای نظام جمهوری اسلامی ایران نیز استوار است:[۴۱]
تکیه بر آیات قرآن که تغییر سرنوشت انسان را در گرو تغییر افکار و رفتار میداند.
مقابله با انحرافات و کجاندیشی برخی منتظران، ازجمله رویارویی با جریان انجمن حجتیه.
تأسیس مراکز آموزشی و فرهنگی با هدف تولید آثار در حوزه مهدویت.[۴۲]
نقش اقشار مختلف در زمینهسازی ظهور
مادری به همراه دخترانش در مسیر پیادهروی زائران نیمهشعبان بهسوی مسجد جمکران، ۲۵ بهمن ۱۴۰۳ش
براساس دیدگاه زمینهسازی، فراهم کردن مقدمات ظهور امام مهدی، وظیفهای همگانی است که همهٔ اقشار جامعه را در بر میگیرد.[۴۳] عموم مردم با انجام تکالیف دینی، خودسازی فردی و کوشش برای اصلاح رفتار اجتماعی، سهمی اساسی در این مسیر ایفا میکنند. شیخ مفید، نبود همدلی و وفاداری را مهمترین مانع ظهور دانسته است.[۴۴] حکومت نیز در فراهمآوری مقدمات ظهور نقش دارد.[۴۵] براساس برخی روایات، پیشاز ظهور، حکومتی عادل و اسلامی وجود خواهد داشت که زمینه را برای قیام جهانی آن امام مهیا میسازد.[۴۶] عالمان دین با گسترش معارف دینی و تربیت نسلی مؤمن،[۴۷] از دیگر زمینهسازان ظهور هستند.[۴۸] از این منظر، انقلاب اسلامی به رهبری سید روحالله خمینی، مسیر تشکیل حکومت دینی را بهعنوان مقدمهای برای حکومت جهانی حضرت مهدی هموار ساخت.[۴۹] روشنفکران دینی هم با روشنگری در برابر انحرافات فکری، نقشی کلیدی در زمینهسازی ظهور ایفا میکنند.[۵۰] نخبگان با افشای توطئههای دشمنان علیه مهدویت، با وارونهسازی چهرهٔ منجی موعود، مقابله میکنند.[۵۱][۵۲]
اجرای یک گروه سرود در مسجد جمکران قبل از برگزاری دعای کمیل، ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ش
در مطالعات مهدویت، رسانهها و ابزارهای ارتباطی در گونههای مختلف دیداری، شنیداری،[۶۲] مکتوب و سایبری، از ظرفیتهای مؤثر برای زمینهسازی ظهور بهشمار میروند. پژوهشگران این حوزه معتقدند با توجه به گستردگی کارکرد رسانهها و جایگزینی نسبی آنها با رویاروییهای نظامی، این ابزارها تأثیرات مستقیم و غیرمستقیمی بر سایر عرصهها دارند. در این رویکرد، استفادهٔ هدفمند از فناوریهای نوین ارتباطی، ازجمله شبکههای ماهوارهای و کابلی، مطبوعات، خبرگزاریها، شبکههای اجتماعی، انجمنها و دانشنامههای مجازی در کنار ظرفیتهای هنری، برای فعالیت رسانهای در این مسیر ضروری دانسته میشود.[۶۳]
آیتی، نصرتالله، «زمینهسازی ظهور؛ چیستی و چگونگی»، مشرق موعود، سال ۵، شماره ۱۹، ۱۳۹۰ش.
اباذری، عبدالرحیم، «جوانان در خدمت مهدی»، فرهنگ کوثر، سال ۱۱، شماره ۷۴، ۱۳۸۷ش.
امانی، محمدعلی، سنن جاهلی عرب و روش برخورد قرآن کریم، تهران، دانشگاه امام صادق، ۱۳۹۷ش.
ابنطاووس، علی بن موسی، التشریف بالمنن فی التعریف بالفتن، قم، مؤسسه صاحبالامر، ۱۴۱۶ق.
ابنماجه، محمد بن یزید، سنن ابنماجه، تصحیح بشار عواد، بیروت، دارالجیل. ۱۴۱۸ق.
امداد، توران، «شیوههای ارتباطی خداوند با انسان؛ تحلیلی از دیدگاه صوفیه دربارهٔ ولیّپنداری خود و امکان مخاطبهٔ مستقیم با خداوند»، نقد و نظر، شماره ۲۶، شماره ۱، ۱۴۰۰ش.
«انتظار در اندیشه امام خمینی»، وبسایت قدس، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مرداد ۱۳۹۵ش.
برنجکار، رضا و سیادتی، سیدحسن، «وظایف جوانان در جامعه منتظر»، جامعه مهدوی، سال ۳، شماره ۲، شماره پیاپی ۶، ۱۴۰۱ش.
بوذرینژاد، یحیی و ایرانپور، حسین، «پیامدهای سیاسی و اجتماعی ظهور اخباریگری در دوره صفویه»، پژوهشهای ایرانشناسی، سال ۱۲، شماره ۱، ۱۴۰۱ش.
پور سیدآقایی، سیدمسعود و مافی، سلیمان، «نقش ایرانیان در عصر ظهور»، پژوهشهای مهدوی، سال ۷، شماره ۲۵، ۱۳۹۷ش.
«تأثیر حکومت اسلامی در زمینهسازی ظهور»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ تیر ۱۳۸۹ش.
جاودانی عادل فخار، عباس، بررسی سندی و متنی نقش ایرانیان در زمینهسازی ظهور، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه مازندران، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۴۰۱ش.
جهانکهن، سجاد، ویژگیهای اساسی اخلاق زمینهساز فردی ظهور امام زمان، پایاننامه کارشناسیارشد، دانشگاه قم، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ۱۳۹۳ش.
حسنپور، مرتضی، «بررسی تطبیقی رویکرد دولت صفویه و انقلاب اسلامی به آموزه مهدویت با تأکید بر مشروعیت نقش فقها و زمینهسازی ظهور»، مطالعات مهدوی، دوره ۱۱، شماره ۴۸، ۱۳۹۹ش.
حسنی آهنگر، محمدرضا و برزنونی، محمدعلی، «دانشگاه تراز اسلامی، قلب تپندهٔ تمدن اسلامی و زمینهسازی ظهور»، همایش بینالمللی دکترین مهدویت پیشگوییهای آخرالزمان از دیدگاه ادیان ابراهیمی، ۱۳۹۷ش.
«خودسازی و مسئولیتپذیری؛ وظایف نسل جوان در مسیر ظهور»، خبرگزاری مهر، تاریح درج مطلب: ۱۶ بهمن ۱۴۰۴ش.
خمینی، روحالله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
خمینی، روحالله، صحیفه نور، ترهان، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۹ش.
«راههای زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۸ش.
رجبی، حجتالله، «نقش رسانههای دیداری و شنیداری در آمادهسازی ظهور»، مطالعات مهدوی، سال ۳، شماره ۱۰، ۱۳۸۹ش.
«زنان زمینهساز ظهور چه ویژگیهایی دارند؟»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۴ اسفند ۱۴۰۲ش.
سرمدی محمدرضا و همکاران، «نقش معلّم در زمینهسازی ظهور و تحقق جامعه مهدوی»، وبسایت مؤسسه آینده روشن بشریت، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آبان ۱۳۹۳ش.
«سید خراسانی؛ بررسی روایات، ویژگیها و جایگاه او در عصر ظهور»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر ۱۴۰۴ش.
شاهنظری، علی و طاهرهدایتی، نسرین، «الگوی تربیت اخلاق فردی و اجتماعی زمینهساز ظهور (الگوی تعالی انسان)»، مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، دوره ۹، شماره ۱، ۱۴۰۳ش.
شیرمردی، سید یدالله، «انقلاب اسلامی، نقطه آغاز زمینهسازی ظهور امام زمان»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
صادقی، مصطفی، «تأملی در روایتهای علائم ظهور»، انتظار موعود، سال ۳، شماره ۸ و ۹، ۱۳۸۲ش.
صالحی، وجیهه، «نقش مقاومت اسلامی در زمینهسازی ظهور آخرین منجی»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مرداد ۱۳۸۸ش.
صمدی، قنبرعلی، «نقش مردم در تعجیل ظهور»، مشرق موعود، سال ۲، شماره ۴، ۱۳۸۶ش.
عبدیپور، حسن، «تأثیرهای اجتماعی اعتقاد به مهدویت از دیدگاه جامعهشناسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریح درج مطلب: ۸ آبان ۱۳۹۰ش.
عظیمی خرمآبادی، کاظم، «زمینهسازی رسانه ای-تبلیغاتی ظهور مهدی موعود»، عصر آدینه، سال ۸، شماره ۱۵، ۱۳۹۴ش.
«علامه مجلسی و تطبیق دو روایت بر ظهور دولت صفویه»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۱ فروردین ۱۳۹۰ش.
علایی رحمانی، فاطمه و عباس قلیزاده، سیده سپیده، «نقش اجتماعی زنان در زمینهسازی جامعه مهدوی»، پژوهشهای اجتماعی اسلامی، سال ۲۲، شماره ۱۱۰، ۱۳۹۵ش.
فاکر میبدی، محمد، «زمینهسازی ظهور حضرت ولی عصر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، ۸ آبان ۱۳۹۰ش.
«قیام گروهی از مشرق زمین»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۱ش.
«قیام گروهی از مشرق زمین»، وبسایت مهدویت، تاریخ بازدید: ۱۱ خرداد ۱۴۰۵ش.
کاظمی شیخ شبانی، سیدعلی، «نقش کمبود یاران در آغاز غیبت امام دوازدهم»، مطالعات مهدوی، سال ۱۴، شماره ۵۶. ۱۴۰۲ش.
کورانی، علی، عصر ظهور، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۹۴ش.
گودرزی، غلامرضا، «مؤلفههای راهبردی اخلاق و سبک زندگی زمینهساز»، مشرق موعود، سال ۸، شماره ۳۱، ۱۳۹۳ش.
ماسلایه، نانتیا و انصاری چشمه، راضیه، «نقش زنان در زمینهسازی ظهور»، پژوهشهای اسلامی جنسیت و خانواده، سال ۲، شماره ۳، ۱۳۹۸ش.
مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، قم، صدرا، ۱۳۸۷ش.
مطهری، مرتضی، قیام و انقلاب مهدی از دیدگاه فلسفه تاریخ، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.
«مهمترین عوامل در زمینهسازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟»، وبسایت امام مهدی کیست؟، تاریخ بازدید: ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ش.
ناصح، علیاحمد، «ویژگیهای اخلاقی جامعه زمینهساز ظهور یا محورهای اساسی اخلاق زمینهساز در بعد اجتماعی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱ شهریور ۱۳۹۷ش.
«نقش عالمان دین در زمینهسازی ظهور»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مرداد ۱۳۹۶ش.
«نقش بیبدیل زنان در زمینهسازی ظهور امام زمان»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۲۶ دی ۱۳۹۹ش.
«نقش دانشگاه و نخبگان در زمینهسازی ظهور»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ خرداد ۱۴۰۱ش.
«نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۰ش.
«نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب الزمان»، وبسایت مجمع جهانی شیعهشناسی، تاریخ بازدید: ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ش.
نعمانی، محمد بن ابراهیم، الغیبه، ترجمه محمدجواد غفاری، تهران، مکتبه الصدوق، ۱۳۹۷ق.
«نهضت امام خمینی نقطه عطف حرکت علما در زمینهسازی ظهور بود»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۱ش.
«وظایف جوان منتظر، جوانان نقش کلیدی در دولت جوان امام مهدی دارند»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
هاشمی، ریحانه، «نقش زن در زمینهسازی ظهور»، انتظار موعود، سال ۷، شماره ۲۲، ۱۳۸۶ش.
