بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
==جامعه== | ==جامعه== | ||
=== جمعیت === | |||
برآوردهای جمعیتی ایران در اواخر دورۀ قاجار بهدلیل دشواری شمارش جمعیت ایلی و فقدان آمار دقیق، با نوسانهای گسترده (۵ تا ۱۰ میلیون نفر) همراه بود. با وجود قحطیهای ادواری و بیماریهای واگیردارمانند وبا و طاعون، جمعیت کشور روندی افزایشی داشت و نسبت جمعیت شهری از ۱۰ به ۲۵ درصد رسید، در حالی که سهم جمعیت ایلی از ۵۰ به ۲۵ درصد کاهش یافت.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-36/1078627-%D8%A8%D8%B1%D8%A2%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%AE%D8%B1-%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1 «برآوردهای جمعیتی در اواخر عهد قاجار»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> بخش عمدهٔ جمعیت ایران را روستانشینان تشکیل میدادند که تمرکز آنها در نواحی حاصلخیزی چون آذربایجان، خراسان و مناطق شمالی کشور بیشتر بود. پراکندگی جمعیت روستایی تابع عواملی چون دسترسی به آب، زمین حاصلخیز، امنیت نسبی و نظام مالکیت بود و روستا برای بخش بزرگی از جمعیت، بهویژه در دورههای ناامنی شهری و بحرانهای سیاسی، بهعنوان پناهگاه معیشتی و زیستی عمل میکرد.<ref>[https://www.ibna.ir/news/546608/%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86-%D9%81%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1 «ستون فقرات ایران عصر قاجار»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> | |||
=== قشربندی === | |||
جامعهٔ دورهٔ قاجار، جامعهای کثرتگرا بود که از گروههای گوناگون با منزلتهای متفاوت اجتماعی تشکیل میشد. در این جامعه، روابط خویشاوندی بسیار نیرومند بود و نظام خانوادهٔ گسترده بر آن چیره بود. این پیوندهای خویشاوندی، با وجود تفاوتهای طبقاتی، حلقهای از ارتباطات را میان طیف وسیعی از افراد پدید میآورد. در چنین ساختاری، هر گروه بر اساس شغل، ثروت، نسب یا جایگاه مذهبی، سبک زندگی، پوشش، آداب و معاشرت خاص خود را داشت و از دیگری بازشناخته میشد. محققان مهمترین این گروهها از حیث جایگاه اجتماعی و ویژگیهای زیستی هر یک را در معرفی کردهند:<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/751912/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1 مهدوی، «فرهنگ و زندگی در عصر قاجار: زندگی روزمره در عهد قاجار مقاله»، ۱۳۸۹ش، ص۸.]</ref> | جامعهٔ دورهٔ قاجار، جامعهای کثرتگرا بود که از گروههای گوناگون با منزلتهای متفاوت اجتماعی تشکیل میشد. در این جامعه، روابط خویشاوندی بسیار نیرومند بود و نظام خانوادهٔ گسترده بر آن چیره بود. این پیوندهای خویشاوندی، با وجود تفاوتهای طبقاتی، حلقهای از ارتباطات را میان طیف وسیعی از افراد پدید میآورد. در چنین ساختاری، هر گروه بر اساس شغل، ثروت، نسب یا جایگاه مذهبی، سبک زندگی، پوشش، آداب و معاشرت خاص خود را داشت و از دیگری بازشناخته میشد. محققان مهمترین این گروهها از حیث جایگاه اجتماعی و ویژگیهای زیستی هر یک را در معرفی کردهند:<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/751912/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1 مهدوی، «فرهنگ و زندگی در عصر قاجار: زندگی روزمره در عهد قاجار مقاله»، ۱۳۸۹ش، ص۸.]</ref> | ||
| خط ۲۰۷: | خط ۲۱۲: | ||
وسایل نقلیه عبارت بود از گاریهای چهارچرخ که برای حمل مالالتجاره و محصولات پستی به کار برده میشد. مسافرین نیز در فواصل کوتاه از گاری برای [[مسافرت]] استفاده میکردند. چارپایان مانند قاطر، [[شتر]] و الاغ در هر شهر به اقتضای وضع بازار به تعداد کافی در دسترس بازرگانان بود. «ماکریها» یعنی دارندگان چارپایان مخصوص حمل و نقل، با نرخ معین کالای تجاری را از شهری به شهر دیگر میبردند. بهدلیل دوری آبادیها و شهرها از یکدیگر، راهها بهصورت معمول ناامن بود و بههمین دلیل مکاریها برای حفظ اموال و امانات مردم عدهای مسلح با کاروان خود همراه میکردند.<ref>شمیم، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار، 1387ش، ص378-380.</ref> | وسایل نقلیه عبارت بود از گاریهای چهارچرخ که برای حمل مالالتجاره و محصولات پستی به کار برده میشد. مسافرین نیز در فواصل کوتاه از گاری برای [[مسافرت]] استفاده میکردند. چارپایان مانند قاطر، [[شتر]] و الاغ در هر شهر به اقتضای وضع بازار به تعداد کافی در دسترس بازرگانان بود. «ماکریها» یعنی دارندگان چارپایان مخصوص حمل و نقل، با نرخ معین کالای تجاری را از شهری به شهر دیگر میبردند. بهدلیل دوری آبادیها و شهرها از یکدیگر، راهها بهصورت معمول ناامن بود و بههمین دلیل مکاریها برای حفظ اموال و امانات مردم عدهای مسلح با کاروان خود همراه میکردند.<ref>شمیم، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار، 1387ش، ص378-380.</ref> | ||
با وجود این، اندیشهٔ احداث راهآهن از اوایل سلطنت ناصرالدینشاه و بهویژه از دورهٔ صدارت امیرکبیر، همواره مورد توجه دولتمردان بود، اما رقابت روسیه و انگلستان بر سر منافع خود در ایران و نیز کمبود منابع مالی، مانع از تحقق آن میشد. تا پیش از دورهٔ پهلوی، چندین خطآهن کوتاه با کاربرد عمدتاً نظامی یا محلی ساخته شد که از آن میان میتوان به راهآهن تهران ـ حضرت عبدالعظیم (۱۲۶۶ش)، راهآهن محمودآباد ـ آمل (اواخر دورهٔ ناصری)، راهآهن بوشهر ـ برازجان (۱۲۸۵ش) و راهآهن جلفا ـ تبریز (۱۲۹۵ش) اشاره کرد.<ref>[https://historydocuments.ir/?page=post&id=3774 «نگاهی به تاریخ احداث راهآهن سراسری ایران از دوره قاجار تا پهلوی اول»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی.]</ref> | |||
=== بهداشت و درمان === | === بهداشت و درمان === | ||
| خط ۲۱۲: | خط ۲۱۹: | ||
=== تأمین آب === | === تأمین آب === | ||
یکی از چالشهای اساسی زندگی روزمره، تأمین آب آشامیدنی و بهداشتی بود. آب شهر از طریق قناتها و جویها تأمین و در آبانبارهای عمومی یا خصوصی ذخیره میشد. در محلات، شخصی به نام «میراب» مسئول تقسیم عادلانهٔ آب میان خانهها بود و سهم هر خانه بر اساس نوبتبندی مشخص تعیین میشد. در اواخر دورهٔ قاجار، سقاها آب آشامیدنی را در مشکها به در خانهها میآوردند و میفروختند. خانوادههای مرفه بهطور معمول اً از چاه یا قنات اختصاصی خود بهرهمند بودند. آبانبارها همچنین بهعنوان محلی خنک برای نگهداری مواد غذایی فاسدشدنی استفاده میشدند. | یکی از چالشهای اساسی زندگی روزمره، تأمین آب آشامیدنی و بهداشتی بود. آب شهر از طریق قناتها و جویها تأمین و در آبانبارهای عمومی یا خصوصی ذخیره میشد. در محلات، شخصی به نام «میراب» مسئول تقسیم عادلانهٔ آب میان خانهها بود و سهم هر خانه بر اساس نوبتبندی مشخص تعیین میشد. در اواخر دورهٔ قاجار، سقاها آب آشامیدنی را در مشکها به در خانهها میآوردند و میفروختند. خانوادههای مرفه بهطور معمول اً از چاه یا قنات اختصاصی خود بهرهمند بودند. آبانبارها همچنین بهعنوان محلی خنک برای نگهداری مواد غذایی فاسدشدنی استفاده میشدند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/751912/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1 مهدوی، «فرهنگ و زندگی در عصر قاجار: زندگی روزمره در عهد قاجار مقاله»، ۱۳۸۹ش، ص۱۸-۲۱.]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
| خط ۲۱۸: | خط ۲۲۵: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
*آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب؛ درآمدی بر جامعهشناسی سیاسی ایران معاصر، ترجمهٔ احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران، نی، ۱۳۷۸ش. | {{آغاز منابع}} | ||
*آدمیت، فریدون، امیرکبیر و ایران، تهران، خوارزمی، ۱۳۶۲ش. | * آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب؛ درآمدی بر جامعهشناسی سیاسی ایران معاصر، ترجمهٔ احمد گلمحمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران، نی، ۱۳۷۸ش. | ||
*«آغاز تصویرگری مدرن در عصر قاجار»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۶ تیر ۱۳۹۲ش. | * آدمیت، فریدون، امیرکبیر و ایران، تهران، خوارزمی، ۱۳۶۲ش. | ||
*«ادبیات در عصر فریادهای در گلو مانده»، وبسایت روزنامهٔ خراسان، تاریخ بازدید: ۲۷ مهر ۱۴۰۲ش. | * «آغاز تصویرگری مدرن در عصر قاجار»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۶ تیر ۱۳۹۲ش. | ||
*«اسنادی از جشن میلاد امام رضا(ع) در دوره قاجار در مرکز اسناد آستان قدس رضوی»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۶ مرداد ۱۳۹۶ش. | * «ادبیات در عصر فریادهای در گلو مانده»، وبسایت روزنامهٔ خراسان، تاریخ بازدید: ۲۷ مهر ۱۴۰۲ش. | ||
*اشرف، احمد و بنوعزیزی، علی، طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران، ترجمهٔ سهیلا ترابی فارسانی، تهران، نیلوفر، ۱۳۸۷ش | * «اسنادی از جشن میلاد امام رضا(ع) در دوره قاجار در مرکز اسناد آستان قدس رضوی»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۶ مرداد ۱۳۹۶ش. | ||
* اشرف، احمد و بنوعزیزی، علی، طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران، ترجمهٔ سهیلا ترابی فارسانی، تهران، نیلوفر، ۱۳۸۷ش. | |||
*افشاری، کیانوش و دیگران، «تحول مفهوم هویت ملی در عصر قاجار»، مجلۀ تاریخ (دانشگاه آزاد اسلامی واحد محلات)، شمارۀ ۶۶، | * افشاری، کیانوش و دیگران، «تحول مفهوم هویت ملی در عصر قاجار»، مجلۀ تاریخ (دانشگاه آزاد اسلامی واحد محلات)، شمارۀ ۶۶، ۱۴۰۱ش. | ||
*«اقتصاد در عصر قاجار»، | * «اقتصاد در عصر قاجار»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آبان ۱۴۰۲ش. | ||
*اکبری، محمدعلی وشناسیآذری، لاله، «نخستین آشناییهای ایرانیان با علوم جدید (عصر فتحعلی شاه قاجار)»، مجلهٔ مسکویه، شمارهٔ ۱۰، ۱۳۸۸ش. | * اکبری، محمدعلی وشناسیآذری، لاله، «نخستین آشناییهای ایرانیان با علوم جدید (عصر فتحعلی شاه قاجار)»، مجلهٔ مسکویه، شمارهٔ ۱۰، ۱۳۸۸ش. | ||
* | * «برآوردهای جمعیتی در اواخر عهد قاجار»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۹ آبان ۱۳۹۵ش. | ||
* پوربختیار، غفار، «پوشاک و نقش آن در انعکاس تمایزات اجتماعی عصر قاجار براساس نظریۀ تمایز بوردیو»، مجلۀ جامعهشناسی تاریخی، شماره 1، شهریور ۱۴۰۲ش. | |||
* پوربختیار، غفار، «پوشاک و نقش آن در انعکاس تمایزات اجتماعی عصر قاجار براساس نظریۀ تمایز بوردیو»، مجلۀ جامعهشناسی تاریخی، شماره 1، شهریور | |||
* پورعلی، سیدمرتضی، «مطالعه تطبیقی مراسم و اعیاد ملی و مذهبی نزد مذهب شیعه در دربار صفوی و قاجار و مقایسه آنها با رسوم اهل تسنن»، پژوهشهای مطالعات اسلامی معاصر، سال ۱، شماره ۳، ۱۴۰۲ش. | * پورعلی، سیدمرتضی، «مطالعه تطبیقی مراسم و اعیاد ملی و مذهبی نزد مذهب شیعه در دربار صفوی و قاجار و مقایسه آنها با رسوم اهل تسنن»، پژوهشهای مطالعات اسلامی معاصر، سال ۱، شماره ۳، ۱۴۰۲ش. | ||
* تاجالسلطنه، خاطرات تاجالسلطنه، به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان، تهران، تاریخ ایران، ۱۳۶۱ش. | |||
*تاجالسلطنه، خاطرات تاجالسلطنه، به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان، تهران، تاریخ ایران، ۱۳۶۱ش. | |||
* تاجبجش، احمد،تاریخ تمدن و فرهنگ در دوره قاجار، شیراز، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۷۷ش. | * تاجبجش، احمد،تاریخ تمدن و فرهنگ در دوره قاجار، شیراز، انتشارات نوید شیراز، ۱۳۷۷ش. | ||
* «تحول نظام سیاسی ایران از صفویه تا قاجار»، وبسایت سیلیویکا، تاریخ بازدید: ۸ تیر ۱۴۰۵ش. | * «تحول نظام سیاسی ایران از صفویه تا قاجار»، وبسایت سیلیویکا، تاریخ بازدید: ۸ تیر ۱۴۰۵ش. | ||
*«تشکیلات اداری ایران در عصر قاجار»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۲ش. | * «تشکیلات اداری ایران در عصر قاجار»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۲ش. | ||
*«تصویری قدیمی از جشن نیمه شعبان در دوره قاجار | قاجارها نیمه شعبان را چگونه جشن میگرفتند؟»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش | * «تصویری قدیمی از جشن نیمه شعبان در دوره قاجار | قاجارها نیمه شعبان را چگونه جشن میگرفتند؟»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۴۰۱ش. | ||
*حاجی آقابابایی، محمدرضا، گونهشناسی نثر فارسی در عصر قاجار، تهران، مهراندیش، ۱۴۰۰ش. | * حاجی آقابابایی، محمدرضا، گونهشناسی نثر فارسی در عصر قاجار، تهران، مهراندیش، ۱۴۰۰ش. | ||
*حسنی، سید رحمان، «درآمدی تحلیلی بر: پول، پیدایش بانکها و تأثیر آن بر اقتصاد و تجارت در عصر قاجار (با تکیه بر فعالیتهای بانکداری روس و انگلیس در ایران»، مجلۀ تاریخ روابط خارجی، شماره ۴۸، ۱۳۹۰ش. | * حسنی، سید رحمان، «درآمدی تحلیلی بر: پول، پیدایش بانکها و تأثیر آن بر اقتصاد و تجارت در عصر قاجار (با تکیه بر فعالیتهای بانکداری روس و انگلیس در ایران»، مجلۀ تاریخ روابط خارجی، شماره ۴۸، ۱۳۹۰ش. | ||
*«خارجیها کدام آیینهای نوروزی را تغییر دادند»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۰ تیر ۱۴۰۵ش. | * «خارجیها کدام آیینهای نوروزی را تغییر دادند»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۰ تیر ۱۴۰۵ش. | ||
*داوودی، سمانه و ابطحی علیرضا، «بررسی خانواده و ازدواج در دوره قاجار با تکیه بر سفرنامه های خارجی»، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، تاریخ بازدید: ۱۱ تیر ۱۴۰۵ش. | * داوودی، سمانه و ابطحی علیرضا، «بررسی خانواده و ازدواج در دوره قاجار با تکیه بر سفرنامه های خارجی»، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، تاریخ بازدید: ۱۱ تیر ۱۴۰۵ش. | ||
*دهقانی، محمدمهدی و دیگران، «تحلیل ظهور و سقوط سلسله قاجاریه براساس نظریهٔ ابن خلدون»، مجلهٔ جامعهشناسی سیاسی جهان اسلام، دورهٔ ۱۰، شمارهٔ ۱، ۱۴۰۱ش | * دهقانی، محمدمهدی و دیگران، «تحلیل ظهور و سقوط سلسله قاجاریه براساس نظریهٔ ابن خلدون»، مجلهٔ جامعهشناسی سیاسی جهان اسلام، دورهٔ ۱۰، شمارهٔ ۱، ۱۴۰۱ش. | ||
* رحیمی، پرستو، «تفریحات و سرگرمیهای ایرانیان از روزگار صفوی تا دوره پهلوی دوم »، وبسایت مرکز مطالعات ایرانی و اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۲ تیر ۱۳۹۴ش. | |||
*رحیمی، پرستو، «تفریحات و سرگرمیهای ایرانیان از روزگار صفوی تا دوره پهلوی دوم »، وبسایت مرکز مطالعات ایرانی و اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۲ تیر ۱۳۹۴ش. | * «روایتهایی از خانه و خانواده ایرانی در روزگار قاجار»، وبسایت مرکز مطالعات ایران و اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۳۹۵ش. | ||
*«روایتهایی از خانه و خانواده ایرانی در روزگار قاجار»، وبسایت مرکز مطالعات ایران و اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۳۹۵ش. | * زرگرینژاد، غلامحسین و علیپور، نرگس، «نگاهی به وضعیت کنیزان، غلامان و خواجگان در عصر قاجار»، مجلهٔ پژوهشهای تاریخی، دورهٔ ۱، شمارهٔ ۲، مرداد ۱۳۸۸ش. | ||
*زرگرینژاد، غلامحسین و علیپور، نرگس، «نگاهی به وضعیت کنیزان، غلامان و خواجگان در عصر قاجار»، مجلهٔ پژوهشهای تاریخی، دورهٔ ۱، شمارهٔ ۲، مرداد ۱۳۸۸ش. | * «ستون فقرات ایران عصر قاجار»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ش. | ||
* | * شریفی شکوه، زینب، «وضعیت فکری و فرهنگی ایران در عصر قاجار»، مجلهٔ فرهنگ پژوهش، شمارهٔ ۳۳، بهار ۱۳۹۷ش. | ||
*شریفی شکوه، زینب، «وضعیت فکری و فرهنگی ایران در عصر قاجار»، مجلهٔ فرهنگ پژوهش، شمارهٔ ۳۳، بهار ۱۳۹۷ش. | * شکاریان، محمدعلی و دیگران، «تحلیل وضعیت زبان، گویش و لهجههای ایران باتوجه به اطلاعات ارائهشده در سفرنامههای خارجی عصر قاجار»، مجلۀ زبان فارس و گویشهای ایرانی، شماره ۱۵، ۱۴۰۲ش. | ||
* | * شمیم، علیاصغر، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)، تهران، بهزاد، ۱۳۸۷ش. | ||
*شمیم، علیاصغر، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)، تهران، بهزاد، ۱۳۸۷ش. | * «صنایعدستی دوره قاجار»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲ مرداد ۱۴۰۱ش. | ||
*«صنایعدستی دوره قاجار»، | * عالمی، خدیجه و فاطمه، علیمحمد، «وضعیت بهداشت عمومی در عصر قاجار از نگاه سیاحان خارجی (1227-1304ش)»، مجلۀ پژوهشهای ایرانشناسی، شمارۀ ۱، ۱۴۰۱۴ش، ص۹۳-۱۰۲. | ||
* علیزاد بیرجندی، زهرا، «عوامل مؤثر بر گزینش الگوهای سبک زنگی در دورهٔ قاجار»، مجلهٔ جستارهای تاریخیهٔ سال یازدهم، شمارهٔ ۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش. | |||
*عالمی، خدیجه و فاطمه، علیمحمد، «وضعیت بهداشت عمومی در عصر قاجار از نگاه سیاحان خارجی (1227-1304ش)»، مجلۀ | * فرهاد میرزا، معتمدالدوله، سفرنامهٔ فرهاد میرزا، تهران، توس، ۱۳۶۶ش. | ||
*علیزاد بیرجندی، زهرا، «عوامل مؤثر بر گزینش الگوهای سبک زنگی در دورهٔ قاجار»، مجلهٔ جستارهای تاریخیهٔ سال یازدهم، شمارهٔ ۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش. | * لمبتون، آ.ک. س، ایران عصر قاجار، ترجمه سیمین فصیحی، مشهد، جاودانخرد، ۱۳۷۵ش. | ||
*فرهاد میرزا، معتمدالدوله، سفرنامهٔ فرهاد میرزا، تهران، توس، ۱۳۶۶ش. | * محمودآبادی، مهدیه، «اصلاحات آموزشی از دارالفنون تا مدارس رشدیه، ۱۲۶۸ تا ۱۳۱۵ق»، مجلهٔ تاریخپژوهی، شمارهٔ ۵۱، ۱۳۹۱ش. | ||
*لمبتون، آ.ک. س، ایران عصر قاجار، ترجمه سیمین فصیحی، مشهد، جاودانخرد، ۱۳۷۵ش. | * مدرسی، علی، مرد روزگاران مدرس شهید نابغهٔ ملی ایران، تهران، هزاران، ۱۳۷۴ش. | ||
*محمودآبادی، مهدیه، «اصلاحات آموزشی از دارالفنون تا مدارس رشدیه، ۱۲۶۸ تا ۱۳۱۵ق»، مجلهٔ تاریخپژوهی، شمارهٔ ۵۱، ۱۳۹۱ش. | * مزینانی، محمدصادق، سرگذشت، افکار و آثار آیتالله شهید سیدحسن مدرس، قم، مؤسسهٔ کتابشناسی شیعه، ۱۳۹۳ش. | ||
*مدرسی، علی، مرد روزگاران مدرس شهید نابغهٔ ملی ایران، تهران، هزاران، ۱۳۷۴ش. | * مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دورهٔ قاجاریه، تهران، زوار، چاپ پنجم، ۱۳۸۴ش. | ||
*مزینانی، محمدصادق، سرگذشت، افکار و آثار آیتالله شهید سیدحسن مدرس، قم، مؤسسهٔ کتابشناسی شیعه، ۱۳۹۳ش. | * مهدوی، شیرین، «فرهنگ و زندگی در عصر قاجار: زندگی روزمره در عهد قاجار مقاله»، مجلۀ فرهنگ و مردم، شماره ۳۵ و ۳۶، ۱۳۸۹ش. | ||
*مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دورهٔ قاجاریه، تهران، زوار، چاپ پنجم، ۱۳۸۴ش | * نرگسی، رمضان، «عزادارى در عصر قاجار»، مجلۀ تاریخ در آیینه پژوهش، شمارۀ ۹، 1385ش. | ||
* نصیری، مهدی، «بررسى سیر تحولات نظام آموزشى مکتبخانهاى در دوره قاجار و پهلوى اول»، مجلۀ حوزه، شماره ۲۵، ۱۳۸۷ش. | |||
*مهدوی، شیرین، «فرهنگ و زندگی در عصر قاجار: زندگی روزمره در عهد قاجار مقاله»، مجلۀ فرهنگ و مردم، شماره ۳۵ و ۳۶، ۱۳۸۹ش. | * «نظام قضایی دورهٔ قاجار»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۳۹۵ش. | ||
*نرگسی، رمضان، «عزادارى در عصر قاجار»، مجلۀ تاریخ در آیینه پژوهش، شمارۀ ۹، | * «نظام طبقاتی دورهٔ قاجار از اشراف تا لوتیها»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر ۱۴۰۱ش. | ||
*نصیری، | * «نگاهی به تاریخ احداث راهآهن سراسری ایران از دوره قاجار تا پهلوی اول»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اسفند ۱۴۰۱ش. | ||
*«نظام قضایی دورهٔ قاجار»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۳۹۵ش. | * «نهاد تعليم و تربيت و آموزش در عصر قاجار چگونه و تحت نظر چه نهادي بود.»، وبسایت اندیشه قم، تاریخ بازدید: ۱۱ تیر ۱۴۰۵ش. | ||
*«نظام طبقاتی دورهٔ قاجار از اشراف تا لوتیها»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر ۱۴۰۱ش. | * والنتین، ژوکوفسکی، اشعار عامیانهٔ ایران (در عصر قاجاری)، تصحیح و توضیح عبدالحسین نوایی، تهران، اساطیر، ۱۳۸۲ش. | ||
*«نهاد تعليم و تربيت | |||
*والنتین، ژوکوفسکی، اشعار عامیانهٔ ایران (در عصر قاجاری)، تصحیح و توضیح عبدالحسین نوایی، تهران، اساطیر، ۱۳۸۲ش | |||
* هاشمی، سید ضیاء و ایمانی خوشخو، محمدجواد، «مطالعه ابعاد هویت فرهنگی ایران در دوران صفویه و قاجاریه در سفرنامههای سفرنامهنویسان خارجی»، مجلۀ مطالعات ملی، شمارۀ ۶۷، ۱۳۹۵ش، ص۹-۱۲. | * هاشمی، سید ضیاء و ایمانی خوشخو، محمدجواد، «مطالعه ابعاد هویت فرهنگی ایران در دوران صفویه و قاجاریه در سفرنامههای سفرنامهنویسان خارجی»، مجلۀ مطالعات ملی، شمارۀ ۶۷، ۱۳۹۵ش، ص۹-۱۲. | ||
{{پایان منابع}} | |||
