پرش به محتوا

داروی تجاوز: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۳۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۹ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =داروی تجاوز.png
| زیرنویس تصویر    =ساختار شیمیایی فلونیترازپام یا روهیپنول
|image_alt=ساختار شیمیایی فلونیترازپام یا روهیپنول
| فایل پادکست      =داروی تجاوز.ogg
| حجم فایلپادکست    =3/04
| تاریخ پادکست      =07-10-1404
| زیرنویس عنوان    = 
| عنوان اصلی        = داروی تجاوز
| عنوان انگلیسی    = Date Rape Drug
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        = [[سلامت عمومی]]{{سخ}}[[سم‌شناسی]]{{سخ}}[[جرم‌شناسی]]
| نوع مفهوم        = ماده ناتوان‌کننده
| معنای اصطلاحی      = مجموعه‌ای از مواد دارویی و ترکیبات شیمیایی که با هدف ناتوان‌سازی افراد و تسهیل [[تعرض جنسی]] به‌کار می‌روند
| حوزه کاربرد      = تعرض جنسی{{سخ}}[[جرائم جنسی]]
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      = سوءاستفاده مجرمانه از داروها و مواد تضعیف‌کننده سیستم عصبی مرکزی
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          = تجاوز جنسی{{سخ}}[[پزشکی قانونی]]{{سخ}}[[خشونت جنسی]]
| اهمیت            = نقش مستقیم در تسهیل تجاوز و دشوارسازی اثبات جرم و پیگیری قانونی
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        = پرونده تجاوز به [[ژیزل پلیکو]]
}}
'''داروی تجاوز؛''' گونه‌ای ماده شیمیایی ناتوان‌کننده با کارکرد تسهیل تعرض جنسی.
'''داروی تجاوز؛''' گونه‌ای ماده شیمیایی ناتوان‌کننده با کارکرد تسهیل تعرض جنسی.


داروی تجاوز به مجموعه‌ای از مواد دارویی و ترکیبات شیمیایی گفته می‌شود که با هدف ناتوان‌سازی افراد و تسهیل تعرض جنسی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این مواد با سرکوب سیستم عصبی مرکزی، هوشیاری، قدرت تصمیم‌گیری و حافظه قربانی را مختل کرده و توانایی مقاومت وی را در برابر مهاجم از بین می‌برند. این داروها که اغلب فاقد رنگ، بو و مزه هستند، تنها به قرص‌های خواب‌آور محدود نمی‌شوند و طیف وسیعی از مواد از جمله الکل و ترکیبات صنعتی را شامل می‌شوند. ویژگی بارز این مواد، ایجاد فراموشی در قربانی است که پیگیری قانونی و اثبات جرم را با دشواری‌های جدی مواجه می‌سازد. امروزه دسترسی به این مواد از طریق فضای مجازی و در قالب‌های فریبنده‌ای همچون خوراکی‌های معمول گسترش یافته است که لزوم آگاهی‌بخشی عمومی و تدابیر پیشگیرانه را ضروری می‌سازد.
داروی تجاوز به مجموعه‌ای از مواد دارویی و ترکیبات شیمیایی گفته می‌شود که با هدف ناتوان‌سازی افراد و تسهیل [[تعرض جنسی]] مورد استفاده قرار می‌گیرند. این مواد با سرکوب سیستم عصبی مرکزی، هوشیاری، [[قدرت تصمیم‌گیری]] و [[حافظه]] قربانی را مختل کرده و توانایی مقاومت وی را در برابر مهاجم از بین می‌برد. همچنین پیگیری قانونی و اثبات جرم را با دشواری‌های جدی مواجه می‌سازد. این داروها که اغلب فاقد رنگ، بو و مزه هستند، تنها به [[قرص خواب‌آور|قرص‌های خواب‌آور]] محدود نمی‌شوند و طیف وسیعی از مواد از جمله [[الکل]] و داروهای صنعتی را شامل می‌شوند. امروزه دسترسی به این مواد از طریق [[فضای مجازی]] و در قالب‌های فریبنده‌ای همچون خوراکی‌های معمول گسترش یافته است.
 
== ماهیت و مکانیسم اثر داروی تجاوز ==
داروی تجاوز برای توصیف موادی به کار می‌رود که استفاده از آن‌ها در یک موقعیت آسیب‌زا، ماهیت آن‌ها را به [[ابزار جرم]] تغییر می‌دهد. این داروها اغلب تضعیف‌کنندهٔ سیستم اعصاب مرکزی هستند که باعث خواب‌آلودگی، شل شدن عضلات و جلوگیری از دفاع فرد در برابر تجاوز می‌شوند.<ref>[https://ketabesabz.com/dl/10950 ستاد مبارزه با مواد مخدر، آشنایی با مواد صناعی اعتیادآور، 1382ش، ص57-58.]</ref> خطرناک‌ترین ویژگی این ترکیبات، ایجاد اختلال در حافظه است؛ به‌طوری که قربانی پس از بازگشت [[هوشیاری]]، تصویر واضحی از وقایع رخ‌داده در زمان حادثه ندارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404082113124/یک-شکلات-به-ظاهر-ساده «یک شکلات به ظاهر ساده!»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref>


== '''ماهیت و مکانیسم اثر داروی تجاوز''' ==
=== تفاوت داروی تجاوز با داروهای بی‌هوشی ===
اصطلاح داروی تجاوز برای توصیف موادی به کار می‌رود که استفاده از آن‌ها در یک موقعیت آسیب‌زا، ماهیت آن‌ها را به ابزار جرم تغییر می‌دهد. این داروها اغلب تضعیف‌کننده سیستم اعصاب مرکزی هستند که باعث خواب‌آلودگی عمیق، شل شدن عضلات و جلوگیری از دفاع فرد در برابر تجاوز می‌شوند.<ref>ستاد    مبارزه با مواد مخدر، ''آشنایی با مواد صناعی اعتیادآور''، ص 57-58.</ref> خطرناک‌ترین ویژگی این ترکیبات، توانایی آن‌ها در ایجاد اختلال حافظه است؛ به طوری که قربانی پس از بازگشت هوشیاری، تصویر واضحی از وقایع رخ‌داده در زمان حادثه ندارد و این امر فرآیند دادرسی را دشوار می‌کند.<ref name=":0">[https://www.isna.ir/news/1404082113124/%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D9%87 ایسنا، «یک شکلات به ظاهر ساده!»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref>
تفاوت داروی تجاوز از داروهای بی‌هوشی، این است که قربانی در حالی که چشمانش همه چیز را می‌بیند، در وضعیت خواب‌آلود، گیج، ناتوان و بی‌هوش قرار دارد؛ به همین دلیل احتمال درگیری میان قربانی و متجاوز و در نهایت باقی‌ماندن نشانه‌های تجاوز کاهش می‌یابد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/930051/قربانی-بی-خبر-مجرم-ناشناس-بفرمایید-داروی-تجاوز «قربانی بی‌خبر، مجرم ناشناس؛ بفرمایید داروی تجاوز!»، وب‌سایت فرارو.]</ref>


== انواع رایج داروی تجاوز ==
== انواع رایج داروی تجاوز ==
[[الکل]] یکی از اصلی‌ترین عوامل تسهیل‌کنندهٔ [[تجاوز]] است؛ آمارها نشان می‌دهد که در ۵۰درصد تجاوزهای گزارش‌شده، [[مصرف الکل]] دخیل بوده که قضاوت و واکنش‌های قربانی را مختل کرده است.<ref>[https://ujsas.ac.ir/files/student/files/daneshjoiee/moshaver/55.4.1_خودمراقبتی_و_پیشگیری_از_آزارهای_جنسی.pdf یونسی و جعفری، خودمراقبتی و پیشگیری از آزارهای جنسی، 1397ش، ص۱۸.]</ref> در کنار الکل، داروهای صنعتی متعددی در این دسته قرار می‌گیرند:
* '''فلونیترازپام یا روهیپنول''': بنزودیازپین قوی است که باعث شل‌شدن عضلات و [[فراموشی]] می‌شود.<ref>[https://ketabesabz.com/dl/10950 ستاد مبارزه با مواد مخدر، آشنایی با مواد صناعی اعتیادآور، 1382ش، ص63-64.]</ref>
* '''گاما هیدروکسی بوتیرات (GHB):''' تضعیف‌کننده سیستم عصبی که به‌دلیل بی‌رنگ و بی‌بو بودن، برای ناتوان‌سازی قربانی و ایجاد خواب‌آلودگی عمیق، استفاده می‌شود.<ref>[https://ketabesabz.com/dl/10950 ستاد مبارزه با مواد مخدر، آشنایی با مواد صناعی اعتیادآور، 1382ش، ص58-59.]</ref>
== شیوه‌های توزیع و دسترسی به داروی تجاوز ==
گزارش‌ها حاکی از آن است که [[بازار]] فروش این مواد به [[فضای مجازی]] و پیام‌رسان‌ها کشیده شده است. فروشندگان در [[تلگرام|کانال‌های تلگرامی]] و صفحات عمومی، انواع قرص‌های خوراکی و استنشاقی را با تبلیغاتی نظیر «بی‌بو و بی‌مزه» و «اثر تضمینی» عرضه می‌کنند. یکی از شیوه‌های نوین و خطرناک توزیع، عرضه این مواد در قالب [[آدامس]] و [[شکلات]] با شعارهای تبلیغاتی فریبنده مانند «[[افزایش میل جنسی]]» یا «مناسب مهمانی» است. همچنین فروشندگان برای ناشناس ماندن، امکان پرداخت از طریق [[رمزارز]] را برای خریداران فراهم کرده‌اند که ردیابی آن‌ها را دشوارتر می‌سازد.<ref name=":0">[https://www.isna.ir/news/1404082113124/یک-شکلات-به-ظاهر-ساده «یک شکلات به ظاهر ساده!»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref>


الکل یکی از اصلی‌ترین عوامل تسهیل‌کننده تجاوز محسوب می‌شود؛ آمارها نشان می‌دهد در ۵۰ درصد موارد تجاوزهای گزارش‌شده، مصرف الکل دخیل بوده است که باعث اختلال در قضاوت و واکنش‌های فرد می‌شود.<ref>مرکز مشاوره دانشگاه تهران، ''خودمراقبتی و پیشگیری از آزارهای جنسی''، ص ۱۸.</ref> در کنار الکل، داروهای صنعتی متعددی در این دسته قرار می‌گیرند. فلونیترازپام (با نام تجاری روهیپنول) یکی از بنزودیازپین‌های قوی است که باعث شل شدن عضلات و فراموشی می‌شود.<ref>ستاد مبارزه با مواد مخدر، ''آشنایی با مواد صناعی اعتیادآور''، ص ۶۳-۶۴.</ref> گاما هیدروکسی بوتیرات (GHB) نیز که یک تضعیف‌کننده سیستم عصبی است، به دلیل بی‌رنگ و بی‌بو بودن و ایجاد حالت خواب‌آلودگی عمیق، اغلب برای ناتوان‌سازی قربانی و جلوگیری از دفاع او مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرد.<ref>ستاد مبارزه با مواد مخدر، ''آشنایی با مواد صناعی اعتیادآور''، ص ۵۸-۵۹.</ref>
== چالش‌های داروی تجاوز ==
* '''دشواری''' '''اثبات''' '''تجاوز:''' اثبات قانونی تجاوزهایی که با داروهای ناتوان‌کننده صورت می‌گیرند، با چالش‌های حقوقی مضاعفی روبه‌رو است. اغلب، قربانی پس از آگاهی از تعرض، با موانع جدی روبه‌رو می‌شود و ممکن است از پیگیری منصرف شود. اگرچه مجازات تجاوز به‌عنف در [[ایران]] مطابق قانون [[اسلام]]، [[اعدام]] است، اما روند اثبات آن، به‌ویژه در موارد پیچیده، نیازمند شواهد بسیار دقیق است. به گفته وکیل‌ها، صدور رأی در این پرونده‌ها با احتیاط زیادی صورت می‌گیرد. این احتیاط به‌دلیل آن است که [[داروی تجاوز]] کمترین رد و نشان فیزیکی یا کلامی را بر جای می‌گذارد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/930051/قربانی-بی-خبر-مجرم-ناشناس-بفرمایید-داروی-تجاوز «قربانی بی‌خبر، مجرم ناشناس؛ بفرمایید داروی تجاوز!»، وب‌سایت فرارو.]</ref>
* '''چالش‌های پزشکی قانونی:''' در این پرونده‌ها، تشخیص پارگی و کبودی ناشی از مقاومت قربانی کمتر دیده می‌شود؛ زیرا دارو توانایی مقاومت فیزیکی را از فرد سلب می‌کند؛ بنابراین تمرکز بر آنالیزهای بیولوژیک و سم‌شناسی اهمیت ویژه‌ای می‌یابد؛ اما اثبات وقوع [[تجاوز]] با استفاده از دارو، در [[پزشکی قانونی]] با محدودیت‌های زمانی روبه‌رو است. به‌دلیل دفع سریع بسیاری از این داروها از [[بدن]]، دقت آزمایش‌های سم‌شناسی پس از ۷۲ ساعت نخست حادثه، به‌شدت کاهش می‌یابد.<ref>[https://jpmed.ir/article-1-1283-fa.html ناروقه، «تحلیل نقش نظریات پزشکی قانونی در احراز جرائم منافی عفت به عنف در نظام عدالت کیفری ایران»، ۱۴۰۳ش، ص10.]</ref>


== '''شیوه‌های توزیع و دسترسی''' '''به داروی تجاوز''' ==
== پیامدهای روان‌شناختی داروی تجاوز ==
گزارش‌ها حاکی از آن است که بازار فروش این مواد به فضای مجازی و پیام‌رسان‌ها کشیده شده است. فروشندگان در کانال‌های تلگرامی و صفحات عمومی، انواع قرص‌های خوراکی و استنشاقی را با تبلیغاتی نظیر «بی‌بو و بی‌مزه» و «اثر تضمینی» عرضه می‌کنند. یکی از شیوه‌های نوین و خطرناک توزیع، عرضه این مواد در قالب آدامس و شکلات با شعارهای تبلیغاتی فریبنده مانند «افزایش میل جنسی» یا «مناسب مهمانی» است. همچنین فروشندگان برای ناشناس ماندن، امکان پرداخت از طریق رمزارز را برای خریداران فراهم کرده‌اند که ردیابی آن‌ها را دشوارتر می‌سازد.<ref name=":0" />
قربانیان تعرضات جنسی ناشی از این داروها با [[آسیب‌های روانی]] پایداری مواجه می‌شوند. مطالعات نشان می‌دهد که [[افسردگی]]، [[اضطراب]]، [[اختلال استرس پس از سانحه]] (PTSD)، [[احساس گناه]] و فکر [[خودکشی]] در میان این افراد شیوع بالایی دارد.<ref>[https://jmciri.ir/article-1-2779-fa.html ناهیدی، «تعیین سلامت روان قربانیان زن تجاوز جنسی مراجعه‌کننده به مرکز پزشکی قانونی استان اصفهان»، ۱۳۹۶ش، ص۱۴۷.]</ref> عوارضی همچون [[پرخاشگری]] و افسردگی می‌تواند تا سال‌ها پس از حادثه ادامه یابد و بر [[سلامت روان]] قربانی اثر بگذارد.<ref>[https://en.civilica.com/doc/1416206/ ربانی، «بررسی اختلالات سلامت روان در قربانیان تجاوز جنسی»، ۱۴۰۰ش.]</ref>


== '''چالش‌های پزشکی قانونی''' ==
== پرونده‌ تجاوز به ژیزل پلیکو ==
اثبات وقوع تجاوز با استفاده از دارو، در پزشکی قانونی با محدودیت‌های زمانی روبروست. به دلیل دفع سریع بسیاری از این داروها از بدن، دقت آزمایش‌های سم‌شناسی در صورتی که نمونه‌گیری در ۷۲ ساعت نخست پس از حادثه انجام نشود، به شدت کاهش می‌یابد.<ref>[https://jpmed.ir/article-1-1283-fa.html ناروقه، «تحلیل نقش نظریات پزشکی قانونی در احراز جرائم منافی عفت به عنف در نظام عدالت کیفری ایران»، نشریه طب انتظامی، ۱۴۰۳، ص 9.]</ref> در این پرونده‌ها، تشخیص پارگی و کبودی ناشی از مقاومت قربانی کمتر دیده می‌شود، زیرا دارو توانایی مقاومت فیزیکی را از فرد سلب می‌کند؛ بنابراین تمرکز بر آنالیزهای بیولوژیک و سم‌شناسی اهمیت ویژه‌ای می‌یابد.<ref>[https://jpmed.ir/article-1-1283-fa.html ناروقه، «تحلیل نقش نظریات پزشکی قانونی در احراز جرائم منافی عفت به عنف در نظام عدالت کیفری ایران»، نشریه طب انتظامی، ۱۴۰۳، ص 4.]</ref>
[[پرونده:داروی تجاوز۱.jpg|جایگزین=ژیزل پلیکو در حال وارد شدن به دادگاه-AFP|بندانگشتی|ژیزل پلیکو در حال وارد شدن به دادگاه-AFP]]
[[ژیزل پلیکو]]، زن فرانسوی، به‌مدت ۱۰ سال قربانی تجاوزهای مکرر بود که همسرش با خوراندن «داروی تجاوز» او را بی‌هوش می‌کرد و سپس ده‌ها مرد غریبه را برای تجاوز دعوت می‌کرد. این جنایت‌ها در سال ۲۰۲۰م و پس از کشف فیلم‌ها و تصاویر در رایانه همسرش فاش شد. دادگاه فرانسه دومینیک پلیکو را به ۲۰ سال زندان و سایر متجاوزان را نیز به حبس محکوم کرد.<ref name=":1">[https://fararu.com/fa/news/811832/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%DA%98%DB%8C%D8%B2%D9%84-%D9%BE%D9%84%DB%8C%DA%A9%D9%88 «فرهنگ تجاوز با بررسی پرونده‌ ژیزل پلیکو»، وب‌سایت فرارو.]</ref>


== '''پیامدهای روان‌شناختی''' ==
خانم پلیکو در دادگاه از فروپاشی کامل [[زندگی]] و آسیب‌های عمیق روانی خود سخن گفت و توضیح داد که این تجاوزها در مکانی رخ داده که قرار بود امن‌ترین فضای زندگی‌اش باشد. او تأکید کرد با وجود زنده‌بودن جسمی، آنچه بر او گذشته برایش به‌معنای [[مرگ]] در همان [[خانه]] و روی تختش بوده است.<ref>[https://www.radiofarda.com/a/isele-pelicot-avignon-court-house-rape-ex-husband/33109961.html «زن فرانسوی که مورد تجاوز پنجاه مرد قرار گرفت: «بدنم گرم است اما مرده‌ام»»، وب‌سایت رادیو فردا.]</ref> به گزارش رسانه‌های فرانسوی، این پرونده به نمادی از «[[فرهنگ تجاوز]]» و سکوت تحمیلی بر قربانیان [[خشونت جنسی]] در فرانسه تبدیل شده است.<ref name=":1" />
قربانیان این نوع تعرضات با آسیب‌های روانی پایداری مواجه می‌شوند. مطالعات نشان می‌دهد که افسردگی، اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، احساس گناه و افکار خودکشی در میان این افراد شیوع بالایی دارد.<ref>[https://jmciri.ir/article-1-2779-fa.html خادمی، «تعیین سلامت روان قربانیان زن تجاوز جنسی مراجعه کننده به مرکز پزشکی قانونی استان اصفهان»، مجله علمی سازمان نظام پزشکی، ۱۳۹۶، ص ۱۴۷.]</ref> عوارضی همچون پرخاشگری و افسردگی می‌تواند تا سال‌ها پس از حادثه ادامه یابد و سلامت روان قربانی را تحت تأثیر قرار دهد.<ref>[https://en.civilica.com/doc/1416206/ ربانی، «بررسی اختلالات سلامت روان در قربانیان تجاوز جنسی»، سیویلیکا، ۱۴۰۰.]</ref>
 
به گزارش رسانه‌های فرانسوی، دادگاه ژیزل پلیکو ابعاد پنهان فرهنگ [[تجاوز جنسی]] در فرانسه را آشکار کرده است. به گفتۀ کارشناسان، بسیاری از موارد تجاوز در فرانسه به‌دلیل نبود شواهد هرگز گزارش نمی‌شوند؛ به‌طوری که حدود ۸۰درصد از زنان قربانی شکایتی ثبت نمی‌کنند و بخش قابل‌توجهی از پرونده‌های مطرح‌شده نیز به نتیجه نمی‌رسد. دبیرکل کمیسیون ملی مشاوره حقوق بشر فرانسه اعلام کرده است که دو سوم تجاوزهای جنسی در خانه‌های شخصی رخ می‌دهد و پرونده پلیکو نشان داد متجاوزان اغلب افراد عادی جامعه هستند، نه مجرمان حرفه‌ای. بررسی‌ها حاکی از آن است که خشونت جنسی در فرانسه به سطحی هشداردهنده رسیده است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/4800578/%D9%85%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D9%84%DB%8C%DA%A9%D9%88-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%AC%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AA-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C «محاکمه تاریخی پرونده پلیکو در فرانسه در میانه ثبت موج‌های هشداردهنده خشونت جنسی»، خبرگزاری میزان.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۲۳: خط ۶۶:


== منابع ==
== منابع ==
 
{{آغاز منابع}}
* ایسنا، «یک شکلات به ظاهر ساده!»، خبرگزاری دانشجویان ایران، ۲۱ آبان ۱۴۰۴.
* ناهیدی، فاطمه و دیگران، «تعیین سلامت روان قربانیان زن تجاوز جنسی مراجعه‌کننده به مرکز پزشکی قانونی استان اصفهان در سال ۱۳۹۳»، مجله علمی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، دوره ۳۵، شماره ۲، تابستان ۱۳۹۶ش.
* خادمی، نسیم و دیگران، «تعیین سلامت روان قربانیان زن تجاوز جنسی مراجعه کننده به مرکز پزشکی قانونی استان اصفهان در سال ۱۳۹۳»، مجله علمی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، دوره ۳۵، شماره ۲، تابستان ۱۳۹۶.
* ربانی، نفیسه و کوهی، سحر، «بررسی اختلالات سلامت روان در قربانیان تجاوز جنسی»، دومین همایش ملی ارتقای سلامت فرد، خانواده و جامعه، ۱۴۰۰ش.
* ربانی، نفیسه و کوهی، سحر، «بررسی اختلالات سلامت روان در قربانیان تجاوز جنسی»، دومین همایش ملی ارتقاء سلامت فرد،     خانواده و جامعه، سیویلیکا، ۱۴۰۰.
* «زن فرانسوی که مورد تجاوز پنجاه مرد قرار گرفت: «بدنم گرم است اما مرده‌ام»»، وب‌سایت رادیو فردا، تاریخ درج مطلب: 16 شهریور 1403ش.
* ستاد مبارزه با مواد مخدر، ''آشنایی با مواد صناعي اعتياد آور''، تهران: انتشارات پرفر، ۱۳۸۲.
* دفتر هماهنگی و نظارت بر امور درمان و بازتوانی دبیرخانه ستاد مبارزه با مواد مخدر، آشنایی با مواد صناعی اعتیادآو''ر''، تهران، پرفر، ۱۳۸۲ش.
* مرکز مشاوره دانشگاه تهران، ''خودمراقبتی و پیشگیری از آزارهای جنسی''، تهران: مرکز مشاوره دانشگاه تهران، ۱۳۹۷.
* «فرهنگ تجاوز با بررسی پرونده‌ ژیزل پلیکو»، وب‌سایت فرارو؛ تاریخ درج مطلب: 3 دی 1403ش.
* ناروقه، نعمت‌اله و رضایی، محسن، «تحلیل نقش نظریات پزشکی قانونی در احراز جرائم منافی عفت به عنف در نظام عدالت کیفری ایران»، نشریه طب انتظامی، دوره ۱۳، شماره ۳، ۱۴۰۳.
* «قربانی بی‌خبر، مجرم ناشناس؛ بفرمایید داروی تجاوز!»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آذر ۱۴۰۴ش.
*«محاکمه تاریخی پرونده پلیکو در فرانسه در میانه ثبت موج‌های هشداردهنده خشونت جنسی»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 5 آبان 1403ش.
* ناروقه، نعمت‌اله و رضایی، محسن، «تحلیل نقش نظریات پزشکی قانونی در احراز جرائم منافی عفت به عنف در نظام عدالت کیفری ایران»، نشریه طب انتظامی، دوره ۱۳، شماره ۳، ۱۴۰۳ش.
* «یک شکلات به ظاهر ساده!»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آبان ۱۴۰۴ش.
* یونسی، فاطمه و جعفری، فاطمه، خودمراقبتی و پیشگیری از آزارهای جنسی، تهران، مرکز مشاوره دانشگاه تهران، ۱۳۹۷ش.
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ۱۷ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۴۴

داروی تجاوز
ساختار شیمیایی فلونیترازپام یا روهیپنول
ساختار شیمیایی فلونیترازپام یا روهیپنول


عنوان اصلیداروی تجاوز
عنوان انگلیسیDate Rape Drug
شاخه علمیسلامت عمومی
سم‌شناسی
جرم‌شناسی
نوع مفهومماده ناتوان‌کننده
معنای اصطلاحیمجموعه‌ای از مواد دارویی و ترکیبات شیمیایی که با هدف ناتوان‌سازی افراد و تسهیل تعرض جنسی به‌کار می‌روند
حوزه کاربردتعرض جنسی
جرائم جنسی
منشأ تاریخیسوءاستفاده مجرمانه از داروها و مواد تضعیف‌کننده سیستم عصبی مرکزی
مرتبط باتجاوز جنسی
پزشکی قانونی
خشونت جنسی
اهمیتنقش مستقیم در تسهیل تجاوز و دشوارسازی اثبات جرم و پیگیری قانونی
آثار مرتبطپرونده تجاوز به ژیزل پلیکو

داروی تجاوز؛ گونه‌ای ماده شیمیایی ناتوان‌کننده با کارکرد تسهیل تعرض جنسی.

داروی تجاوز به مجموعه‌ای از مواد دارویی و ترکیبات شیمیایی گفته می‌شود که با هدف ناتوان‌سازی افراد و تسهیل تعرض جنسی مورد استفاده قرار می‌گیرند. این مواد با سرکوب سیستم عصبی مرکزی، هوشیاری، قدرت تصمیم‌گیری و حافظه قربانی را مختل کرده و توانایی مقاومت وی را در برابر مهاجم از بین می‌برد. همچنین پیگیری قانونی و اثبات جرم را با دشواری‌های جدی مواجه می‌سازد. این داروها که اغلب فاقد رنگ، بو و مزه هستند، تنها به قرص‌های خواب‌آور محدود نمی‌شوند و طیف وسیعی از مواد از جمله الکل و داروهای صنعتی را شامل می‌شوند. امروزه دسترسی به این مواد از طریق فضای مجازی و در قالب‌های فریبنده‌ای همچون خوراکی‌های معمول گسترش یافته است.

ماهیت و مکانیسم اثر داروی تجاوز

داروی تجاوز برای توصیف موادی به کار می‌رود که استفاده از آن‌ها در یک موقعیت آسیب‌زا، ماهیت آن‌ها را به ابزار جرم تغییر می‌دهد. این داروها اغلب تضعیف‌کنندهٔ سیستم اعصاب مرکزی هستند که باعث خواب‌آلودگی، شل شدن عضلات و جلوگیری از دفاع فرد در برابر تجاوز می‌شوند.[۱] خطرناک‌ترین ویژگی این ترکیبات، ایجاد اختلال در حافظه است؛ به‌طوری که قربانی پس از بازگشت هوشیاری، تصویر واضحی از وقایع رخ‌داده در زمان حادثه ندارد.[۲]

تفاوت داروی تجاوز با داروهای بی‌هوشی

تفاوت داروی تجاوز از داروهای بی‌هوشی، این است که قربانی در حالی که چشمانش همه چیز را می‌بیند، در وضعیت خواب‌آلود، گیج، ناتوان و بی‌هوش قرار دارد؛ به همین دلیل احتمال درگیری میان قربانی و متجاوز و در نهایت باقی‌ماندن نشانه‌های تجاوز کاهش می‌یابد.[۳]

انواع رایج داروی تجاوز

الکل یکی از اصلی‌ترین عوامل تسهیل‌کنندهٔ تجاوز است؛ آمارها نشان می‌دهد که در ۵۰درصد تجاوزهای گزارش‌شده، مصرف الکل دخیل بوده که قضاوت و واکنش‌های قربانی را مختل کرده است.[۴] در کنار الکل، داروهای صنعتی متعددی در این دسته قرار می‌گیرند:

  • فلونیترازپام یا روهیپنول: بنزودیازپین قوی است که باعث شل‌شدن عضلات و فراموشی می‌شود.[۵]
  • گاما هیدروکسی بوتیرات (GHB): تضعیف‌کننده سیستم عصبی که به‌دلیل بی‌رنگ و بی‌بو بودن، برای ناتوان‌سازی قربانی و ایجاد خواب‌آلودگی عمیق، استفاده می‌شود.[۶]

شیوه‌های توزیع و دسترسی به داروی تجاوز

گزارش‌ها حاکی از آن است که بازار فروش این مواد به فضای مجازی و پیام‌رسان‌ها کشیده شده است. فروشندگان در کانال‌های تلگرامی و صفحات عمومی، انواع قرص‌های خوراکی و استنشاقی را با تبلیغاتی نظیر «بی‌بو و بی‌مزه» و «اثر تضمینی» عرضه می‌کنند. یکی از شیوه‌های نوین و خطرناک توزیع، عرضه این مواد در قالب آدامس و شکلات با شعارهای تبلیغاتی فریبنده مانند «افزایش میل جنسی» یا «مناسب مهمانی» است. همچنین فروشندگان برای ناشناس ماندن، امکان پرداخت از طریق رمزارز را برای خریداران فراهم کرده‌اند که ردیابی آن‌ها را دشوارتر می‌سازد.[۷]

چالش‌های داروی تجاوز

  • دشواری اثبات تجاوز: اثبات قانونی تجاوزهایی که با داروهای ناتوان‌کننده صورت می‌گیرند، با چالش‌های حقوقی مضاعفی روبه‌رو است. اغلب، قربانی پس از آگاهی از تعرض، با موانع جدی روبه‌رو می‌شود و ممکن است از پیگیری منصرف شود. اگرچه مجازات تجاوز به‌عنف در ایران مطابق قانون اسلام، اعدام است، اما روند اثبات آن، به‌ویژه در موارد پیچیده، نیازمند شواهد بسیار دقیق است. به گفته وکیل‌ها، صدور رأی در این پرونده‌ها با احتیاط زیادی صورت می‌گیرد. این احتیاط به‌دلیل آن است که داروی تجاوز کمترین رد و نشان فیزیکی یا کلامی را بر جای می‌گذارد.[۸]
  • چالش‌های پزشکی قانونی: در این پرونده‌ها، تشخیص پارگی و کبودی ناشی از مقاومت قربانی کمتر دیده می‌شود؛ زیرا دارو توانایی مقاومت فیزیکی را از فرد سلب می‌کند؛ بنابراین تمرکز بر آنالیزهای بیولوژیک و سم‌شناسی اهمیت ویژه‌ای می‌یابد؛ اما اثبات وقوع تجاوز با استفاده از دارو، در پزشکی قانونی با محدودیت‌های زمانی روبه‌رو است. به‌دلیل دفع سریع بسیاری از این داروها از بدن، دقت آزمایش‌های سم‌شناسی پس از ۷۲ ساعت نخست حادثه، به‌شدت کاهش می‌یابد.[۹]

پیامدهای روان‌شناختی داروی تجاوز

قربانیان تعرضات جنسی ناشی از این داروها با آسیب‌های روانی پایداری مواجه می‌شوند. مطالعات نشان می‌دهد که افسردگی، اضطراب، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، احساس گناه و فکر خودکشی در میان این افراد شیوع بالایی دارد.[۱۰] عوارضی همچون پرخاشگری و افسردگی می‌تواند تا سال‌ها پس از حادثه ادامه یابد و بر سلامت روان قربانی اثر بگذارد.[۱۱]

پرونده‌ تجاوز به ژیزل پلیکو

ژیزل پلیکو در حال وارد شدن به دادگاه-AFP
ژیزل پلیکو در حال وارد شدن به دادگاه-AFP

ژیزل پلیکو، زن فرانسوی، به‌مدت ۱۰ سال قربانی تجاوزهای مکرر بود که همسرش با خوراندن «داروی تجاوز» او را بی‌هوش می‌کرد و سپس ده‌ها مرد غریبه را برای تجاوز دعوت می‌کرد. این جنایت‌ها در سال ۲۰۲۰م و پس از کشف فیلم‌ها و تصاویر در رایانه همسرش فاش شد. دادگاه فرانسه دومینیک پلیکو را به ۲۰ سال زندان و سایر متجاوزان را نیز به حبس محکوم کرد.[۱۲]

خانم پلیکو در دادگاه از فروپاشی کامل زندگی و آسیب‌های عمیق روانی خود سخن گفت و توضیح داد که این تجاوزها در مکانی رخ داده که قرار بود امن‌ترین فضای زندگی‌اش باشد. او تأکید کرد با وجود زنده‌بودن جسمی، آنچه بر او گذشته برایش به‌معنای مرگ در همان خانه و روی تختش بوده است.[۱۳] به گزارش رسانه‌های فرانسوی، این پرونده به نمادی از «فرهنگ تجاوز» و سکوت تحمیلی بر قربانیان خشونت جنسی در فرانسه تبدیل شده است.[۱۲]

به گزارش رسانه‌های فرانسوی، دادگاه ژیزل پلیکو ابعاد پنهان فرهنگ تجاوز جنسی در فرانسه را آشکار کرده است. به گفتۀ کارشناسان، بسیاری از موارد تجاوز در فرانسه به‌دلیل نبود شواهد هرگز گزارش نمی‌شوند؛ به‌طوری که حدود ۸۰درصد از زنان قربانی شکایتی ثبت نمی‌کنند و بخش قابل‌توجهی از پرونده‌های مطرح‌شده نیز به نتیجه نمی‌رسد. دبیرکل کمیسیون ملی مشاوره حقوق بشر فرانسه اعلام کرده است که دو سوم تجاوزهای جنسی در خانه‌های شخصی رخ می‌دهد و پرونده پلیکو نشان داد متجاوزان اغلب افراد عادی جامعه هستند، نه مجرمان حرفه‌ای. بررسی‌ها حاکی از آن است که خشونت جنسی در فرانسه به سطحی هشداردهنده رسیده است.[۱۴]

پانویس

  1. ↑ ستاد مبارزه با مواد مخدر، آشنایی با مواد صناعی اعتیادآور، 1382ش، ص57-58.
  2. ↑ «یک شکلات به ظاهر ساده!»، خبرگزاری دانشجویان ایران.
  3. ↑ «قربانی بی‌خبر، مجرم ناشناس؛ بفرمایید داروی تجاوز!»، وب‌سایت فرارو.
  4. ↑ یونسی و جعفری، خودمراقبتی و پیشگیری از آزارهای جنسی، 1397ش، ص۱۸.
  5. ↑ ستاد مبارزه با مواد مخدر، آشنایی با مواد صناعی اعتیادآور، 1382ش، ص63-64.
  6. ↑ ستاد مبارزه با مواد مخدر، آشنایی با مواد صناعی اعتیادآور، 1382ش، ص58-59.
  7. ↑ «یک شکلات به ظاهر ساده!»، خبرگزاری دانشجویان ایران.
  8. ↑ «قربانی بی‌خبر، مجرم ناشناس؛ بفرمایید داروی تجاوز!»، وب‌سایت فرارو.
  9. ↑ ناروقه، «تحلیل نقش نظریات پزشکی قانونی در احراز جرائم منافی عفت به عنف در نظام عدالت کیفری ایران»، ۱۴۰۳ش، ص10.
  10. ↑ ناهیدی، «تعیین سلامت روان قربانیان زن تجاوز جنسی مراجعه‌کننده به مرکز پزشکی قانونی استان اصفهان»، ۱۳۹۶ش، ص۱۴۷.
  11. ↑ ربانی، «بررسی اختلالات سلامت روان در قربانیان تجاوز جنسی»، ۱۴۰۰ش.
  12. ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ «فرهنگ تجاوز با بررسی پرونده‌ ژیزل پلیکو»، وب‌سایت فرارو.
  13. ↑ «زن فرانسوی که مورد تجاوز پنجاه مرد قرار گرفت: «بدنم گرم است اما مرده‌ام»»، وب‌سایت رادیو فردا.
  14. ↑ «محاکمه تاریخی پرونده پلیکو در فرانسه در میانه ثبت موج‌های هشداردهنده خشونت جنسی»، خبرگزاری میزان.

منابع

  • ناهیدی، فاطمه و دیگران، «تعیین سلامت روان قربانیان زن تجاوز جنسی مراجعه‌کننده به مرکز پزشکی قانونی استان اصفهان در سال ۱۳۹۳»، مجله علمی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، دوره ۳۵، شماره ۲، تابستان ۱۳۹۶ش.
  • ربانی، نفیسه و کوهی، سحر، «بررسی اختلالات سلامت روان در قربانیان تجاوز جنسی»، دومین همایش ملی ارتقای سلامت فرد، خانواده و جامعه، ۱۴۰۰ش.
  • «زن فرانسوی که مورد تجاوز پنجاه مرد قرار گرفت: «بدنم گرم است اما مرده‌ام»»، وب‌سایت رادیو فردا، تاریخ درج مطلب: 16 شهریور 1403ش.
  • دفتر هماهنگی و نظارت بر امور درمان و بازتوانی دبیرخانه ستاد مبارزه با مواد مخدر، آشنایی با مواد صناعی اعتیادآور، تهران، پرفر، ۱۳۸۲ش.
  • «فرهنگ تجاوز با بررسی پرونده‌ ژیزل پلیکو»، وب‌سایت فرارو؛ تاریخ درج مطلب: 3 دی 1403ش.
  • «قربانی بی‌خبر، مجرم ناشناس؛ بفرمایید داروی تجاوز!»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آذر ۱۴۰۴ش.
  • «محاکمه تاریخی پرونده پلیکو در فرانسه در میانه ثبت موج‌های هشداردهنده خشونت جنسی»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 5 آبان 1403ش.
  • ناروقه، نعمت‌اله و رضایی، محسن، «تحلیل نقش نظریات پزشکی قانونی در احراز جرائم منافی عفت به عنف در نظام عدالت کیفری ایران»، نشریه طب انتظامی، دوره ۱۳، شماره ۳، ۱۴۰۳ش.
  • «یک شکلات به ظاهر ساده!»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آبان ۱۴۰۴ش.
  • یونسی، فاطمه و جعفری، فاطمه، خودمراقبتی و پیشگیری از آزارهای جنسی، تهران، مرکز مشاوره دانشگاه تهران، ۱۳۹۷ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=داروی_تجاوز&oldid=6629»