|
|
| (۱۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{درشت|'''مغز زنان'''}}؛ ساختاری با انعطافپذیری عصبی بالا و متأثر از تعامل پیچیده زیستشناسی و تجربه. | | {{درشت|'''مغز زنان'''}}؛ ساختاری با انعطافپذیری عصبی بالا و متأثر از تعامل پیچیده زیستشناسی و تجربه.<ref group="دیدگاه ">شناسه دقیق نیست. مناسب است پس از تعریف مفهومی دقیق، شناسه اصلاح شود. </ref> |
| | |
| مغز زنان، دارای ویژگیهای ساختاری و عملکری است که تحت تأثیر عوامل بیولوژیکی مانند هورمونها و ژنتیک و عوامل اجتماعی-فرهنگی مانند کلیشههای جنسیتی و تجربیات یادگیری، شکل میگیرد. اندازه متوسط مغز، تراکم اتصالات عصبی و فعالیت نواحی مرتبط با زبان و هیجان، در پژوهشها پیرامون مغز زنان، مورد توجه است، اما تأکید علم اعصاب مدرن بر طیف موزاییکی از ویژگیهای مغزی است که مغز هر فرد را منحصربهفرد میکند و نمیتوان آن را بهصورت مطلق «مردانه» یا «زنانه» دستهبندی کرد. مغز هر انسان در طول زندگی و بر اثر تجربیات، آموزش و محیط، قابلیت تغییر و سازگاری مداوم دارد و درک رفتارها و توانمندیهای شناختی نیازمند درنظرگرفتن این تعامل پویا است.
| |
|
| |
|
| | مغز زنان بهعنوان یک الگوی یگانه و ثابت زیستی تعریف نشده بلکه مجموعهای از ویژگیهای ساختاری و کارکردی است که در سطح آماری و با همپوشانی گسترده با مغز مردان مشاهده میشود. برخی تفاوتهای میانگینمحور در سازماندهی ارتباطات عصبی، الگوهای پردازش هیجانی و تعاملات اجتماعی در تعامل عوامل زیستی، هورمونی، رشدی و اجتماعی شکل گرفته و در طول زندگی دستخوش تغییر میشوند. نوسانات هورمونی در دورههای مختلف زندگی میتواند با تغییراتی در کارکردهای شناختی و هیجانی همراه باشد اما این تغییرات یکنواخت یا تعیینکننده تلقی نمیشوند. توصیف مغز زنان در ادبیات علوم اعصاب معاصر، بر طیفی پویا از الگوهای مغزی دلالت داشته که در پیوند با تجربههای فردی و زمینههای اجتماعی شکل میگیرند.<ref group="دیدگاه ">مناسب است بعد از هندسه بحث مغز زنان تعریف شود.</ref> |
| == بازنگری علمی در باورهای رایج == | | == بازنگری علمی در باورهای رایج == |
| با پیشرفت علوم اعصاب، بسیاری از باورهای قدیمی دربارهٔ تفاوتهای مغزی مورد تجدید نظر قرار گرفتهاند: | | با پیشرفت علوم اعصاب، بسیاری از باورهای قدیمی دربارهٔ تفاوتهای مغزی مورد تجدید نظر قرار گرفتهاند: |
|
| |
|
| === اندازه مغز و هوش === | | === اندازه مغز و هوش === |
| مغز مردان بهطور متوسط ۱۱ تا ۱۲ درصد بزرگتر از مغز زنان است<ref>[https://ana.ir/fa/news/1005463/مغز-مردان-سریعتر-از-مغز-زنان-کوچک-میشود آلیاسین، «مغز مردان سریعتر از مغز زنان کوچک میشود»، خبرگزاری آنا.]</ref> اما این اختلاف وزن بیشتر بهدلیل بزرگتر بودن جثه کلی مردان بوده و هیچ ارتباطی با هوش بالاتر یا عملکرد بهتر ندارد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4031767-تفاوت-جالب-مغز-زنان-مردان «تفاوت جالب مغز زنان و مردان»، خبرگزاری دنیای اقتصاد.]</ref> در مقابل، مغز زنان دارای تراکم سلولهای عصبی بیشتر بوده و از نظر تعداد کل سلولها برابر با مغز مردان است.<ref>[https://sbmu.ac.ir/all_news/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%BA%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DA%A9%D «تفاوتهای ساختاری مغز زنان و مردان از زبان دکتر زالی»، خبرگزاری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی شهید بهشتی تهران.]</ref> | | مغز زنان و مردان از نظر ساختار کلی همپوشانی گستردهای داشته و تفاوتهای مشاهدهشده در حجم کلی مغز بیشتر با تفاوت در اندازۀ بدن ارتباط دارد<ref group="دیدگاه ">یعنی حجم، اندازه و وزن مغز زن و مرد با شرایط مساوی، تفاوتی ندارد؟</ref>. این تفاوتها بهطور مستقیم به تفاوت پایدار در هوش یا تواناییهای شناختی عمومی منجر نمیشوند. در برخی متون علمی به تفاوتهایی در سازماندهی یا چگالی سلولی اشاره شده اما این یافتهها یکدست نبوده و تفسیر آنها همچنان محل بحث است. از این منظر، پیوند دادن اندازه یا وزن مغز<ref group="دیدگاه ">اول تکلیف بحث فیزیکی مغز را روشن کنید و بعد وارد بحث برتری شناختی شوید. بالا گفتید که تفاوتی در اندازه ندارند اینجا می گویید پیوند دادن تفاوت با ... .</ref> به برتری شناختی، برداشت سادهشدهای از دادههای پیچیدۀ عصبشناختی بهشمار میآید.<ref>[https://academic.oup.com/cercor/article/28/8/2959/4996558 Ritchie, & et. Al, “sex differences in the adult human brain: evidence from 5216 UK Biobank participants”, V28, Issue 8, 2018, P2959–2975.]</ref> |
|
| |
|
| === ماهیت موزاییکی مغز === | | === ماهیت موزاییکی مغز === |
| یافتههای عصبشناسی رفتاری نشان میدهند که مغز هر فرد یک ساختار موزاییکی است؛ یعنی ترکیبی منحصربهفرد از ویژگیهای ساختاری و حجمی که در هیچ فردی بهصورت کامل «مردانه» یا «زنانه» نیست.<ref>[https://ravanamooz.ir/blog/تفاوت-مغز-زنان-و-مردان/ «حقایقی دربارۀ تفاوت مغز زنان و مردان که نمیدانید»، وبسایت روانآموز.]</ref>
| | مغز انسان ترکیبی از ویژگیهای متنوع ساختاری و کارکردی بوده که در هیچ فردی بهصورت کامل زنانه یا مردانه ظاهر نشده است<ref group="دیدگاه ">مناسب است با حفظ سویههای شناختی، رویکردهای مختلف بیان شود.</ref>. برخی ویژگیها<ref group="دیدگاه ">برخی از این ویژگیها را نام ببرید.</ref> در سطح میانگین جمعیتی در یک جنس فراوانی بیشتری دارند اما در سطح فردی، این ویژگیها بهصورت درهمتنیده و همپوشان دیده میشوند. این نگاه، دوگانهسازی سنتی میان مغز زنانه و مردانه را محدود کرده و بر تنوع فردی تأکید دارد.<ref>[https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1509654112 Joel & et. Al, “sex beyond the genitalia: the human brain mosaic”, 2013.] </ref> |
|
| |
|
| === انعطافپذیری عصبی (نوروپلاستی)<ref>Neuroplasticity</ref> === | | ===انعطافپذیری عصبی و تجربۀ زیسته=== |
| مغز انسان از زمان تولد انعطافپذیر بوده و برخلاف تصورات قدیمی، زیستشناسی سرنوشت ما را رقم نمیزند. تجربیات، یادگیری و محیط، بهطور فیزیکی مدارهای مغزی را تغییر میدهند.<ref>[https://tarjomaan.com/چرا-فکر-میکنیم-مغز-زنان-و-مردان-با-هم-ف/ «چرا فکر میکنیم مغز زنان و مردان با هم فرق دارد؟»، وبسایت ترجمان.]</ref> | | مغز انسان در طول زندگی تحت تأثیر یادگیری، تعامل اجتماعی و محیط دچار تغییر میشود<ref group="دیدگاه ">چون مغز را تعریف نکردهاید عبارتی مثل این، ابهام خواهد داشت. مغز انسان یعنی اندام فیزیکی داخل جمجمه تحت تاثیر شرایط یاد شده دچار تغییر می شود؟</ref>. مهارتهای زبانی، فضایی یا اجتماعی در بستر تجربه و تمرین شکل گرفته و تفاوت در فرصتها و انتظارات اجتماعی میتواند به تفاوت در سازماندهی شبکههای عصبی مرتبط با این مهارتها بینجامد. از اینرو، تمایز میان نقش عوامل زیستی و عوامل اجتماعی در تفاوتهای مغزی همواره با عدم قطعیت همراه است.<ref>ریپون، مغز جنسیتزده، 1402ش، ص140-145.</ref> |
|
| |
|
| === تأثیر کلیشهها و تجربیات اجتماعی === | | === تأثیر کلیشهها و تجربیات اجتماعی === |
| بزرگترین عامل ایجاد تفاوتهای رفتاری در بزرگسالی، هنجارهای فرهنگی و کلیشههای جنسیتی اجتماعی است، نه تفاوتهای بیولوژیکی ذاتی. برای مثال، اگر به دختران فرصت فعالیتهای فضایی مانند بازی با لگو داده نشود، این بخش از مغز آنها، بهصورتی متفاوت توسعه یافته و تفاوتهای مشاهدهشده، نتیجهٔ تجربیات متفاوت است.<ref>[https://tarjomaan.com/چرا-فکر-میکنیم-مغز-زنان-و-مردان-با-هم-ف/ «چرا فکر میکنیم مغز زنان و مردان با هم فرق دارد؟»، وبسایت ترجمان.]</ref>
| | بخش قابل توجهی از تفاوتهای رفتاری در بزرگسالی در چارچوب هنجارهای فرهنگی و الگوهای تربیتی قابل توضیح است. محدود شدن یا تشویق افراد به فعالیتهای خاص در دوران رشد میتواند مسیر رشد برخی تواناییها را تغییر دهد. در چنین چارچوبی، تفاوتهای مشاهدهشده میان زنان و مردان همواره بهمعنای تفاوتهای ذاتی مغزی تلقی نشده و اغلب بازتاب تجربههای اجتماعی متفاوت هستند.<ref> [https://civilica.com/doc/460334/ اکبرزاده و یزدخواستی، «تحلیل جامعهشناختی فرآیند شکلگیری کلیشههای جنسیتی»، 1394ش، چکیده.]</ref> |
| | |
| == ویژگیهای ساختاری و عملکردی ==
| |
| ساختار ارتباطی مغز زنان، ویژگیهای عملکردی متمایزی به آنها در زندگی روزمره میدهد؛ برای مثال،
| |
| | |
| === قدرت چندوظیفگی<ref>Multitasking</ref> ===
| |
| اتصالات بین دو نیمکرهٔ مغز در زنان قویتر و متراکمتر است.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1366978 «تفاوتهای مغز زنانه و مغز مردانه»، وبسایت راسخون.]</ref> این سیمکشی قوی، امکان استفادهٔ همزمان از نیمکرههای استدلالی و شهودی و همچنین توانایی بالاتر در انجام همزمان چند وظیفه را فراهم میکند. در زندگی واقعی، این ویژگی، خود را در توانایی زنان برای رسیدگی همزمان به آشپزی، تماشای تلویزیون و توجه به فرزندان نشان میدهد.<ref>[https://sbmu.ac.ir/all_news/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%BA%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DA%A9%D «تفاوتهای ساختاری مغز زنان و مردان از زبان دکتر زالی»، خبرگزاری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی شهید بهشتی تهران.]</ref>
| |
| | |
| === برتری در کلام و زبان ===
| |
| مراکز کلامی و زبانی در مغز زنان بزرگتر و فعالتر بوده و حدود ۱۱ درصد نورون بیشتر دارد. زنان بهطور معمول ۲ تا ۳ برابر بیشتر از مردان در روز واژه بهکار برده و دختران زودتر از پسران، زبان باز میکنند. حرف زدن برای زنان، تنها انتقال مفهوم نبوده بلکه نوعی لذت است که با ترشح هورمون دوپامین<ref>هورمون پاداش</ref> همراه میشود.<ref>[https://sbmu.ac.ir/all_news/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%BA%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DA%A9%D «تفاوتهای ساختاری مغز زنان و مردان از زبان دکتر زالی»، خبرگزاری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی شهید بهشتی تهران.]</ref>
| |
| | |
| === تمرکز و کنترل هیجانات ===
| |
| بخشی از مغز که مسئول استدلال منطقی، تمرکز و کنترل تکانههای هیجانی و خشونت بوده در زنان بزرگتر است. این تفاوت موجب میشود زنان تمایل بیشتری به استفاده از روشهای استدلالی و دوری از خشونت داشته باشند.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1366978 «تفاوتهای مغز زنانه و مغز مردانه»، وبسایت راسخون.]</ref>
| |
| | |
| === سازماندهی در برابر همدلی ===
| |
| مغز انسان در طول تکامل، در زنان بهسمت نوع E یعنی نوع همدل و در مردان بهسمت نوع S یعنی نوع نظمدهنده یا کنترلکننده تخصصی شده است. استعداد نسبی در همدلی در زنان برای درک سریع نیازهای نوزاد و ایجاد پیوندهای عاطفی قوی حیاتی بوده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/137104/ «رشد و تحول مغز زن و مرد»، وبسایت راسخون.]</ref>
| |
| | |
| === نیازهای اجتماعی و استقلال ===
| |
| هورمون تستوسترون بالا در مردان، آنها را بهسمت استقلال و انزوا سوق میدهد. در مقابل، برای زنان حفظ رابطه و حمایت، حیاتی بوده و تلاش زیادی برای آن میکنند. درک این تفاوت مهم است زیرا زنان باید به نیاز مرد به تنهایی احترام بگذارند اما مردان نیز باید بدانند که تنها گذاشتن بیش از حد همسر، او را مضطرب و افسرده میکند.<ref>[https://savadezendegi.com/fa/news/2082/در-مغز-زنان-چه-می-گذرد؟-چرا-خانم-ها-بیش-ا/ «در مغز زنان چه میگذرد؟ چرا خانمها بیش از مردان حرف میزنند؟»، وبسایت سواد زندگی.]</ref>
| |
|
| |
|
| === حافظه و جزئیات عاطفی === | | ==سیمکشی منحصربهفرد و توانمندیهای عملکردی== |
| زنان بهدلیل بزرگتر بودن بخش حافظه و احساسات مغز، در به یاد آوردن جزئیات کوچک خاطرات دور و مسائل عاطفی بسیار قویتر از مردان عمل میکنند.<ref>[https://beheshtiyan.ir/wp-content/uploads/2019/03/woman-brain-ecncryp.pdf بهشتیان، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، ص4.]</ref>
| | در مغز زنان، ارتباطات میان نیمکرهها و هماهنگی لوبها<ref group="دیدگاه ">مناسب است در ابتدای مقاله تکلیف تفاوت ها و شباهت را با ذکر مصادیق روشن کنید. در ابتدای مقاله گفتید تفاوتی نیست اما اینجا از تفاوت صحبت کردین و لو جزئی.</ref> باعث افزایش تواناییهای چندوظیفگی،<ref>Multitasking.</ref> حافظۀ کلامی و شناخت اجتماعی میشود.<ref>[https://sbmu.ac.ir/all_news/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%BA%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DA%A9%D «تفاوتهای ساختاری مغز زنان و مردان از زبان دکتر زالی»، خبرگزاری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی شهید بهشتی تهران.]</ref> نواحی زبانی مغز زنان نیز گاهی فعالتر دیده شدهاند اما این تفاوتها کوچک و وابسته به زمینه بوده و نمیتوان ویژگیهایی مانند پرحرفی یا توانایی مطلق را بهطور ذاتی به زنان نسبت داد.<ref>ریپون، مغز جنسیتزده، 1402ش، ص160-166.</ref> سایر ویژگیها نیز شامل کنترل هیجانات، حساسیت به محرکهای اجتماعی و تمایلات همدلی هستند که تحت تأثیر عوامل زیستی، هورمونی و محیطی قرار دارند.<ref> [https://beheshtiyan.ir/wp-content/uploads/2019/03/woman-brain-ecncryp.pdf بهشتیان، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، ص4.]</ref> |
|
| |
|
| == نوسانات هورمونی و چرخهٔ قاعدگی == | | == نوسانات هورمونی و چرخهٔ قاعدگی == |
| مغز زنان بهشدت تحت تأثیر نوسانات هورمونهای زنانه قرار دارد، بهطوریکه بخشهایی از مغز در طول یک دورهٔ قاعدگی تا ۲۵ درصد تغییر حجم پیدا میکنند. این تغییرات بر احساسات، حافظه و انرژی روزانه تأثیر میگذارند:<ref>[https://beheshtiyan.ir/wp-content/uploads/2019/03/woman-brain-ecncryp.pdf بهشتیان، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، ص4.]</ref>
| | نوسانات هورمونی در طول چرخۀ قاعدگی با تغییراتی در کارکرد مغز زنان همراه بوده و بر تجربههای هیجانی، سطح انرژی و برخی جنبههای شناختی اثر میگذارد.<ref> [https://beheshtiyan.ir/wp-content/uploads/2019/03/woman-brain-ecncryp.pdf بهشتیان، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، ص4.]</ref> تغییر سطح هورمونهای زنانه میتواند فعالیت نواحی درگیر در تنظیم احساسات و حافظه را دستخوش نوسان کرده و این تغییرات بهصورت تدریجی و موقتی بروز مییابند<ref group="دیدگاه ">این هم تفاوتی مهم و فیزیولوژیک است نه مهارتی و اجتماعی یو ...</ref>. با این حال، در ادبیات علمی تأکید شده که این دگرگونیها، الگوهای ثابت و یکسانی نداشته و شدت و نوع آنها در میان زنان متفاوت است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20150407082039-9974-12.pdf عزیزی و دیگران، «عملکرد شناختی، سیستمهای عصبی و هورمونها در زنان مبتلا به سندرم قاعدگی»، 1393ش، ص100.]</ref><br>در نیمههای مختلف چرخه، افزایش یا کاهش هورمونها با تجربههایی همچون بهبود یا افت تمرکز، تغییر خلقوخو و میزان تحریکپذیری همراه دانسته شده است. در عین حال، برخی پژوهشها نشان میدهند که شواهد مربوط به تغییرات ساختاری یا حجمی مغز در این دورهها محدود، وابسته به روش پژوهش و گاه متناقض بوده و نمیتوان از آنها به نتایج قطعی دربارۀ تفاوتهای پایدار مغزی رسید.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20150407082039-9974-12.pdf عزیزی و دیگران، «عملکرد شناختی، سیستمهای عصبی و هورمونها در زنان مبتلا به سندرم قاعدگی»، 1393ش، ص100.]</ref> در دورۀ یائسگی نیز کاهش نوسانات هورمونی با تغییراتی در وضعیت هیجانی و ادراک فرد از خود همراه میشود، اما این تغییرات تحت تأثیر عوامل روانی، اجتماعی و تجربیات فردی قرار دارند و نباید بهعنوان ویژگیهای زیستی<ref group="دیدگاه ">در خط بالا گفتید هورمونی است اینجا می گویید زیستی نیست. اینها سازگاری ندارند.</ref> همگن در نظر گرفته شوند.<ref>[https://beheshtiyan.ir/wp-content/uploads/2019/03/woman-brain-ecncryp.pdf بهشتیان، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، ص23-24.]</ref> |
| # عملکرد مغز در طول ماه: حجم یا ضخامت نواحی خاصی از مغز، بهویژه در ناحیهٔ کنترلکنندهٔ احساسات و حافظه،<ref>سیستم لیمبیک.</ref> همگام با تغییر سطح هورمونها متحول میشود.<ref>[https://herlifeapp.com/blog/articles/women-brain-menstrual-cycle-changes شهدوست، «عملکرد مغز زنان در چرخۀ قاعدگی دچار چه تغییراتی میشود؟»، وبسایت هرلایف.]</ref>
| |
| # استروژن (تقویتکننده): هورمون استروژن که سطح آن در نیمهٔ اول چرخه تا زمان تخمکگذاری افزایش مییابد، دارای اثرات انرژیزایی و نیز تقویتکنندگی خلقوخو و شادی است.<ref>«معرفی و دانلود کتاب مغز زنانه: علوم نوین دربارهٔ توانمندسازی زنان برای به حداکثر رساندن سلامت شناخت و پیشگیری از بیماری آلزایمر»، وبسایت کتابراه.</ref> این هورمون با بهبود ارتباطات عصبی و گسترش ناحیهٔ مسئول حافظه، عملکرد کلی مغز را بهتر میکند.<ref>[https://herlifeapp.com/blog/articles/women-brain-menstrual-cycle-changes شهدوست، «عملکرد مغز زنان در چرخۀ قاعدگی دچار چه تغییراتی میشود؟»، وبسایت هرلایف.]</ref>
| |
| # پروژسترون (آرامبخش): هورمون پروژسترون<ref>اوج در نیمه دوم چرخهٔ قاعدگی.</ref> آرامبخش و خوابآور است اما افزایش آن در دو هفتهٔ دوم قاعدگی میتواند با افت موقت عملکرد شناختی و افزایش تحریکپذیری همراه شود.<ref>[https://beheshtiyan.ir/wp-content/uploads/2019/03/woman-brain-ecncryp.pdf بهشتیان، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، ص7 و 9.]</ref>
| |
| # تغییرات میانسالی (یائسگی): با کاهش شدید هورمونهای زنانه در آستانهٔ یائسگی، نوسانات خلقی مرتبط با قاعدگی برطرف میشود. در این دوره، زنان احساس آزادی بیشتری پیدا کرده و تمایل به اولویتبندی خود و یافتن هدف جدید در زندگی دارند؛ این امر یکی از دلایل طرح بیشتر تقاضاهای طلاق در میانسالی از طرف زنان است.<ref>[https://beheshtiyan.ir/wp-content/uploads/2019/03/woman-brain-ecncryp.pdf بهشتیان، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، ص23-24.]</ref>
| |
| | |
| == مغز زنانه در روابط، عشق و مادری (سبک زندگی) == | | == مغز زنانه در روابط، عشق و مادری (سبک زندگی) == |
| نحوهٔ سیمکشی مغز زنان، رفتار او در روابط عاطفی و چالشهای مادری را شکل میدهد:
| | در برخی پژوهشهای علوم اعصاب و روانشناسی، به تفاوتهای آماری میان زنان و مردان در شیوههای ارتباط عاطفی و اجتماعی اشاره شده است. در این مطالعات، زنان در روابط نزدیک، توجه بیشتری به ارتباط کلامی و نشانههای غیرکلامی مانند لحن صدا و حالات چهره نشان میدهند،<ref>[https://beheshtiyan.ir/wp-content/uploads/2019/03/woman-brain-ecncryp.pdf بهشتیان، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، ص8.]</ref> هرچند این الگوها عمومی یا ثابت تلقی نمیشوند و نقش عوامل فرهنگی، اجتماعی و تجربی در شکلگیری آنها برجسته است. همچنین تأکید میشود که همپوشانی رفتاری میان زنان و مردان گسترده بوده و تقسیمبندی دوگانۀ مغز به زنانه و مردانه سادهسازی بیشازحد واقعیت بهشمار میرود.<ref>[https://beheshtiyan.ir/wp-content/uploads/2019/03/woman-brain-ecncryp.pdf بهشتیان، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، ص15.]</ref> <br>در زمینۀ استرس، عشق و مادری، برخی مطالعات به نقش هورمونها در تنظیم هیجان و پیوند اجتماعی پرداختهاند اما دیدگاههای انتقادی، این تفاوتها را وابسته به شرایط محیطی و نقشهای اجتماعی میدانند. شبکههای عصبی درگیر در عشق و دلبستگی در زنان و مردان شباهتهای فراوانی داشته و تغییرات مغزی مرتبط با بارداری و مادری بهصورت فرایندهایی پویا و وابسته به تجربۀ مراقبت از کودک توصیف میشوند، نه بهعنوان ویژگیهایی ثابت یا ذاتگرا.<ref>[https://beheshtiyan.ir/wp-content/uploads/2019/03/woman-brain-ecncryp.pdf بهشتیان، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، ص17-20.]</ref> |
| | |
| === نیاز به کلام و ارتباط عاطفی ===
| |
| رابطهٔ کلامی برای زن به اندازهٔ رابطهٔ جنسی برای مرد مهم است.<ref>[https://beheshtiyan.ir/wp-content/uploads/2019/03/woman-brain-ecncryp.pdf بهشتیان، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، ص8.]</ref> زنان برای حفظ پیوندهای اجتماعی، تلاش زیادی میکنند و هنگام صحبت، تمایل دارند از نشانههای غیرکلامی مانند لحن و چهرهخوانی بهطور مؤثرتری استفاده کنند.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1366978 «تفاوتهای مغز زنانه و مغز مردانه»، وبسایت راسخون.]</ref> مردان برای تأمین نیاز روانشناختی همسران خود، هنگام گفتوگو بهتر است به چهرهٔ آنها نگاه کنند تا نیاز زنان به تماس چشمی و همراهیهای غیرکلامی برآورده شود.<ref>[https://beheshtiyan.ir/wp-content/uploads/2019/03/woman-brain-ecncryp.pdf بهشتیان، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، ص15.]</ref>
| |
| | |
| === واکنش به استرس (تمایل و دوستی کردن) ===
| |
| مغز زنان هنگام رویارویی با فشار روانی، استراتژی تمایل و دوستی کردن یا مراقبت از خود و تشکیل پیوندهای گروهی را در پیش میگیرد، زیرا استروژن، اثر آرامشبخش هورمون اکسیتوسین را افزایش میدهد.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1366978 «تفاوتهای مغز زنانه و مغز مردانه»، وبسایت راسخون.]</ref>
| |
| | |
| === عشق و دلبستگی ===
| |
| مدارهای مغزی فعال در عشق آتشین، همان مدارهایی هستند که در اعتیاد به مواد مخدر فعال میشوند. عشق آتشین حدود ۶ تا ۸ ماه در زنان دوام داشته و پس از آن، مدارهای تعلق خاطر فعال میشوند؛ بههمین دلیل توصیه میشود مدت آشنایی قبل از ازدواج حداقل ۶ ماه باشد.<ref>[https://beheshtiyan.ir/wp-content/uploads/2019/03/woman-brain-ecncryp.pdf بهشتیان، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، ص13.]</ref>
| |
| | |
| === مغز مادرانه ===
| |
| بارداری، ساختار مغز زن را برای همیشه تغییر میدهد. در اوایل بارداری، افزایش حساسیت مغز به انواع بو برای محافظت از جنین، منجر به حالت تهوع یا همان ویار میشود. پس از زایمان، شیردهی باعث ترشح شدید هورمونهای لذتبخش<ref>دوپامین و اکسیتوسین</ref> در مغز شده و وابستگی مادر به نوزاد را بهشدت افزایش میدهد.<ref>[https://beheshtiyan.ir/wp-content/uploads/2019/03/woman-brain-ecncryp.pdf بهشتیان، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، ص17-20.]</ref>
| |
| | |
| == پیری و مقاومت مغز زنان == | | == پیری و مقاومت مغز زنان == |
| مطالعات جدید نشان میدهد که مغز زنان در برابر فرایند طبیعی پیری و تحلیل حجم، مقاومتر بوده و مغز مردان اندکی سریعتر کوچک میشود. کاهش حجم در مردان در مناطق گستردهتری از قشر مغز رخ میدهد، در حالیکه مغز زنان پایداری عصبی بیشتری نشان داده است. این مقاومت احتمالی به نقش محافظتی هورمون استروژن در برابر تحلیل بافت خاکستری نسبت داده میشود. بههمین دلیل، این پژوهش فرضیهٔ قبلی را تغییر داده و نشان میدهد که شیوع بالاتر بیماریهایی مانند آلزایمر در زنان شاید ناشی از طول عمر بیشتر آنها باشد، نه آسیبپذیری ذاتی مغز آنها.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1005463/مغز-مردان-سریعتر-از-مغز-زنان-کوچک-میشود آلیاسین، «مغز مردان سریعتر از مغز زنان کوچک میشود»، خبرگزاری آنا.]</ref> | | مطالعات تصویربرداری مغزی نشان میدهد که برخی نواحی مغز زنان نسبت به مردان پایداری بیشتری در طول پیری داشته و این امر گاهی به نقش محافظتی هورمون استروژن نسبت داده شده است. با این حال، تفاوتهای مشاهدهشده میان دو جنس در شیوع اختلالاتی مانند آلزایمر را نمیتوان تنها به ویژگیهای زیستی مغز زنان نسبت داد و عواملی مانند طول عمر بیشتر، شرایط اجتماعی و دسترسی به مراقبتهای سلامت نیز در این الگوها نقش دارند.<ref>[https://academic.oup.com/cercor/article/28/8/2959/4996558 Ritchie, & et. Al, “sex differences in the adult human brain: evidence from 5216 UK Biobank participants”, V28, Issue 8, 2018, P2959–2975.]</ref> |
|
| |
|
| == پانویس == | | == پانویس == |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
| | | {{پانویس پیشنویس}} |
| == منابع == | | == منابع == |
| * آلیاسین، ستایش، «مغز مردان سریعتر از مغز زنان کوچک میشود»، خبرگزاری آنا، تاریخ بارگذاری: ۲۹ مهر ۱۴۰۴ش. | | * اکبرزاده، علیرضا و یزدخواستی، بهجت، «تحلیل جامعهشناختی فرآیند شکلگیری کلیشههای جنسیتی»، اولین کنفرانس بینالمللی روانشناسی و علوم تربیتی، 1394ش. |
| * بهشتیان، محمد، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، وبسایت دکتر محمد بهشتیان. | | * بهشتیان، محمد، «مغز زنانه، چرا زن و مرد با هم تفاوت دارند؟»، وبسایت دکتر محمد بهشتیان، تاریخ بازدید: 5 آذر 1404ش. |
| * «تفاوت جالب مغز زنان و مردان»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: ۴ دی ۱۴۰۲ش.
| | * «تفاوتهای ساختاری مغز زنان و مردان از زبان دکتر زالی»، خبرگزاری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی شهید بهشتی تهران، تاریخ بارگذاری: 25 مهر 1400ش. |
| * «تفاوتهای ساختاری مغز زنان و مردان از زبان دکتر زالی»، خبرگزاری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی شهید بهشتی تهران، تاریخ بارگذاری: ۲۵ مهر ۱۴۰۰ش. | | * ریپون، جینا، مغز جنسیتزده، بهترجمۀ رضا اسکندریآذر، تهران، خوب، ۱۴۰2ش. |
| * «تفاوتهای مغز زنانه و مغز مردانه»، وبسایت راسخون، تاریخ بارگذاری: ۱۳ اسفند ۱۳۹۶ش. | | * عزیزی، لیلا و دیگران، «عملکرد شناختی، سیستمهای عصبی و هورمونها در زنان مبتلا به سندرم قاعدگی»، رویش روانشناسی، شمارۀ 8، 1393ش. |
| * «چرا فکر میکنیم مغز زنان و مردان با هم فرق دارد؟»، وبسایت ترجمان، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۴ش. | | * Joel, Daphna & et. Al, “sex beyond the genitalia: the human brain mosaic”, The Rockefeller University, New York, 2013. |
| * «حقایقی دربارهٔ تفاوت مغز زنان و مردان که نمیدانید»، وبسایت روانآموز، تاریخ بارگذاری: ۲۱ تیر ۱۴۰۴ش.
| | * Ritchie, Stuart J & et. Al, “sex differences in the adult human brain: evidence from 5216 UK Biobank participants”, Cerebral Cortex, V28, Issue 8, 2018. |
| * «در مغز زنان چه میگذرد؟ چرا خانمها بیش از مردان حرف میزنند؟»، وبسایت سواد زندگی، تاریخ بارگذاری: ۲ ژوئن ۲۰۱۸م. | |
| * «رشد و تحول مغز زن و مرد»، وبسایت راسخون، تاریخ بارگذاری: ۹ تیر ۱۳۸۸ش.
| |
| * شهدوست، نیلوفر، «عملکرد مغز زنان در چرخهٔ قاعدگی دچار چه تغییراتی میشود؟»، وبسایت هرلایف، تاریخ بارگذاری: ۱۳ شهریور ۱۴۰۳ش. | |
| * «معرفی و دانلود کتاب مغز زنانه: علوم نوین دربارهٔ توانمندسازی زنان برای به حداکثر رساندن سلامت شناخت و پیشگیری از بیماری آلزایمر»، وبسایت کتابراه، تاریخ بازدید: ۵ آذر ۱۴۰۴ش.
| |
