|
|
| (۲۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
| <big>'''روزی فرزند'''</big>؛ مفهومی چندبعدی مرتبط با برداشتهای دینی، فرهنگی و اقتصادی از تأمین و شرایط رشد کودک. <br> | | [[پرونده:روزی فرزند.jpg|جایگزین=تابلوی «هر آنکس که دندان دهد، نان دهد»|بندانگشتی|تابلوی «هر آنکس که دندان دهد، نان دهد» در یکی از بوستانهای شهر اصفهان.]] |
| | <big>'''روزی فرزند'''</big>؛ رزق و برکت مقدر الهی برای فرزندان خانواده. |
|
| |
|
| '''روزی فرزند''' فراتر از یک گزاره معیشتی، نقطهی تلاقیِ باورهای عمیق قدسی، انگارههای دیرینهی فرهنگی و محاسبات پیچیدهی <span style="color:red">[[اقتصاد]]</span> مدرن است که چگونگیِ ادراک والدین از آینده و مسئولیتهای ساختاریِ جامعه را بازنمایی میکند. این مفهوم که در سنتهای اسلامی با ایدهی [[رزق|<span style="color:red">رزق</span> مقدر]] و <span style="color:red">[[برکت]]</span> پیوند خورده، امروزه در مواجهه با واقعیتهای زیستجهان معاصر نظیر <span style="color:red">[[نااطمینانی اقتصادی|نااطمینانیهای شغلی]]</span>، <span style="color:red">[[هزینه فرصت]]</span> و سرمایهگذاری بر <span style="color:red">[[سرمایه انسانی|کیفیت انسانی]]</span>، ابعاد پارادوکسیکال و تازهای یافته است.
| | روزیِ فرزند مفهومی است که در متون دینی، فرهنگی و پژوهشهای اجتماعی برای توصیف برداشتها و تفسیرهای مرتبط با تأمین [[معیشت]] و امکانات زندگی فرزندان به کار میرود. این مفهوم در منابع دینی در چارچوب باور به [[خالقیت]] و [[رازقیت]] [[خدا|خداوند]] مطرح شده و همزمان در مطالعات اجتماعی و اقتصادی، در ارتباط با شرایط معیشتی، بازار کار، سیاستهای حمایتی و تصمیمگیری خانوارها دربارهٔ [[فرزندآوری]] بررسی شده است. پژوهشهای معاصر نشان میدهد که روزی فرزند در [[ایران]]، علاوه بر جایگاه دینی و فرهنگی، بهعنوان یک متغیر مؤثر در تحلیلهای جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی و در پیوند با عواملی مانند [[هزینههای زندگی]]، [[آموزش]]، [[مسکن]] و [[باورهای مذهبی]]، مورد توجه قرار گرفته است. |
|
| |
|
| ==تعریف و چارچوب مفهومی== | | ==تعریف روزی فرزند== |
| مفهوم «روزی فرزند» در متون دینی اسلامی و بازتابهای فرهنگی <span style="color:red">[[ایران]]</span>، به مجموعهای از برداشتها دربارۀ تأمین معیشت، شرایط زیست و زمینههای رشد کودک اطلاق میشود.<ref>دهخدا، وبسایت واژهیاب، ذیل واژۀ «روزی».</ref> در این منابع، روزی تنها بهمعنای درآمد یا امکانات مادی تفسیر نشده بلکه در کنار آن به عناصری مانند [[سلامت]]، [[امنیت]]، [[تربیت]] و شرایط اجتماعی نیز اشاره شده است. پژوهشگران حوزۀ <span style="color:red">[[دینپژوهی]]</span> و [[مطالعات خانواده]]، این مفهوم را بخشی از دستگاه معنایی گستردهتری میدانند که در آن تولد فرزند با تصورات خاصی از حمایت الهی، برکت و مسئولیت والدین همراه است.<ref>شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، 1392ش، ص98-99.</ref>
| | واژه [[روزی]] در زبان فارسی بهمعنای [[خوراک]] روزانه و چیزی است که قسمت کسی میشود یا روز به روز به او داده میشود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-2 دهخدا، وبسایت واژهیاب، ذیل واژۀ «روزی».]</ref> روزی از منظر برخی پژوهشهای دینی، ابتدا در خوراکیها استعمال شده است و سپس به تمام چیزهایی که مورد بهرهبرداری [[انسان]] قرار می گیرد؛ مانند [[ثروت]]، [[منزلت اجتماعی]] و [[علم]] بهکار رفته است.<ref>طباطبایی، المیزان، ج 3، ص 141-142</ref> دینباوران معتقدند که روزی فرزندان از سوی خداوند تضمین شده است؛ اما دستیابی به روزی، مستلزم کوشش و فراهمکردن زمینههای لازم است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1093463/%D8%B1%D8%B2%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B6%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF%D9 «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> |
| | |
| در ادبیات دینی، «<span style="color:red">[[رزق]]</span>» بهعنوان مفهومی عام، شامل تمامی امکانات لازم برای بقا و تداوم زندگی معرفی شده و در برخی تفاسیر، فرزند نیز دارای رزقِ مقدر دانسته شده است.<ref>«رزق و روزی اولاد در آیات»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.</ref> این برداشت، در متون تفسیری و روایی بهعنوان یک باور دینی گزارش شده و نه بهمثابه یک واقعیت تجربی قابل سنجش.<ref>«رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه.</ref>
| |
|
| |
|
| ==روزی فرزند در منابع دینی== | | ==روزی فرزند در منابع دینی== |
| در <span style="color:red">[[قرآن کریم]]</span>، خداوند بهعنوان روزیدهندۀ تمامی موجودات معرفی شده و آیاتی وجود دارد که از نگرانی نسبت به <span style="color:red">[[فقر]]</span> در پی فرزندآوری سخن گفته و آن را نقد میکند. مفسران این آیات را در چارچوب باورهای اعتقادی دربارۀ تدبیر الهی و نظام رزق تفسیر کردهاند.<ref>«سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وبسایت مرکز نشر آثار و اندیشههای آیتالله دستغیب».</ref> | | [[پرونده:آیه ۳۱ سوره اسراء.png|جایگزین=آیه ۳۱ سوره اسراء|بندانگشتی|اسراء ۳۱؛ نهی قرآن از کشتن فرزندان بهسبب ترس از فقر]] |
| | | بر پایه <span style="color:red">[[آموزههای قرآنی]]</span>، صفت <span style="color:red">رزاقیت</span> الهی شامل تمامی جنبندگان میشود. در <span style="color:red">[[قرآن|قرآن کریم]]</span>، آیاتی وجود دارد که هراس از [[تنگدستی]] (املاق) در پی <span style="color:red">فرزندآوری</span> را نفی کرده است. <span style="color:red">مفسران</span> این آیات را در چارچوب باورهای اعتقادی پیرامون <span style="color:red">[[تدبیر الهی]]</span> و نظام [[رزق]] تبیین کردهاند.<ref>[https://dastgheibqoba.info/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%A2%DB%8C%D9%87-%DB%B1%DB%B5%DB%B1/ «سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وبسایت مرکز نشر آثار و اندیشههای آیتالله دستغیب.]</ref> برخی پژوهشگران دینی با استناد به آموزههای قرآنی، [[روزی فرزند]] را در چارچوب باور به خالقیت و رزاقیت خداوند [[تفسیر قرآن|تفسیر]] میکنند. بر پایهٔ این دیدگاه، آفرینش و فرزندآوری به [[اراده الهی|ارادهٔ الهی]] نسبت داده میشود و تأمین روزی نیز بخشی از تدبیر الهی به شمار میآید؛ با این حال، تحقق آن مستلزم بهرهگیری انسان از عقل، دانش، تجربه و تلاش فردی است. در این چارچوب، افزایش باور دینی به رزاقیت خداوند میتواند در نگرش به فرزندآوری و کاهش نگرانیهای مرتبط با تأمین معیشت نقش داشته باشد<ref>عمارلو، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، 1402ش، ص17-19؛ [http://isna.ir/xdPCGj «از نقش باورهای دینی تا استدلالهای اخلاقی برای فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> |
| در روایات اسلامی نیز فرزند بهعنوان عاملی برای گسترش نسل و استمرار خانواده معرفی شده و در برخی نقلها، پرهیز از فرزندآوری بهدلیل ترس از تنگنای مالی، بهعنوان نشانهای از ضعف <span style="color:red">[[توکل]]</span> گزارش شده است.<ref>شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، 1392ش، ص98-99.</ref> این روایات در مطالعات حدیثی و اخلاقی، بیشتر بهعنوان بازتاب نگرشهای دینی به خانواده و معیشت بررسی شده و نه بهعنوان دستورالعملهای سیاستی یا اقتصادی.<ref>عمارلو، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، 1402ش، ص17-19.</ref> | |
| | |
| ==بازتاب فرهنگی و اجتماعی مفهوم روزی فرزند==
| |
| در فرهنگ عامه و ادبیات اجتماعی ایران، مفهوم روزی فرزند با <span style="color:red">[[ضربالمثل]]</span>ها، باورهای شفاهی و روایتهای روزمره همراه بوده است.<ref>دهخدا، وبسایت واژهیاب، ذیل واژۀ «روزی».</ref> در این بازتابها، گاه فرزند بهعنوان عامل افزایش برکت و گاه بهعنوان مسئولیتی پرهزینه تصویر میشود. پژوهشهای فرهنگی نشان میدهند که این برداشتها در دورههای مختلف تاریخی و تحت تأثیر شرایط اقتصادی و اجتماعی دچار تغییر شدهاند.<ref>«تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا.</ref>
| |
| | |
| در دهههای اخیر، برخی مطالعات کیفی به شکاف میان گفتمان دینی رسمی و تجربۀ زیستۀ خانوادههای شهری اشاره کردهاند.<ref>عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26.</ref> در این مطالعات، نگرانی از آیندۀ شغلی، هزینههای آموزش و مسکن و نااطمینانی اقتصادی، همزمان در تصمیمگیری خانوارها حضور دارند.<ref>فرضیزاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228.</ref>
| |
|
| |
|
| ==روزی فرزند در چارچوب نظریههای اقتصادی== | | ==بازتاب فرهنگی و اجتماعی روزی فرزند== |
| در <span style="color:red">[[اقتصاد جمعیت]]</span>، فرزندآوری بیشتر در چارچوب تحلیل هزینه و فایده بررسی میشود. نظریۀ اقتصادی باروری، بهویژه در آثار <span style="color:red">[[گری بکر]]</span>،<ref>از جمله مبتكرترين اقتصاددانان اواخر قرن بيستم.</ref> فرزند را کالایی بادوام تلقی میکند که تقاضا برای آن تابع درآمد، هزینههای مستقیم و غیرمستقیم و ترجیحات خانوار است. در این نظریه، «هزینۀ فرزند» شامل مخارج مادی و همچنین <span style="color:red">[[هزینه فرصت]]</span> زمان والدین است.<ref>Becker, “A Treatise on the Family”, 1991, V4, No7, Abstract.</ref> | | در <span style="color:red">[[فرهنگ عامه]]</span> و <span style="color:red">[[ادبیات شفاهی]]</span> [[ایران]]، مفهوم روزی فرزند با [[ضربالمثل|<span style="color:red">ضربالمثل</span>ها]]، [[باورهای عامیانه]] و روایتهای روزمره پیوندی دیرینه دارد.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C دهخدا، وبسایت واژهیاب، ذیل واژۀ «روزی»].</ref> این انگاره شناختی که «بچه با خودش برکت میاره» در فرهنگ ایرانیان، باوری ریشهدار است.<ref>[https://www.hayat.ir/news/281905/%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%D8%A2%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A2%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C «فرزند، سرمایهای که برکت میآورد»، وبسایت حیات].</ref> همچنین [[سعدی شیرازی|سعدی]] در [[بوستان (کتاب)|کتاب بوستان]]، از نگرانی [[پدر|پدری]] درباره تأمین [[نان]] و خوراک برای فرزندش حکایت میکند، اما همسرش به او یادآوری میکند که خداوند ناندهنده است و او باید به خدا اعتماد کند. سعدی در این [[مثنوی]]، اهمیت [[ایمان]] به خدا در تأمین روزی فرزند را چنین به نظم درآورده است:<ref>سعدی، بوستان، [https://ganjoor.net/saadi/boostan/bab6/sh11 باب ششم در قناعت، «حکایت مرد کوتهنظر و زن عالیهمت»]، در وبسایت گنجور.</ref> |
| | {{شعر جدید |
| | | متن = |
| | یکی طفل دندان برآورده بود\\پدر سر به فکرت فرو برده بود |
| | که من نان و برگ از کجا آرمش؟\\مروت نباشد که بگذارمش |
| | چو بیچاره گفت این سخن، نزد جفت\\نگر تا زن او را چه مردانه گفت: |
| | مخور هول ابلیس تا جان دهد\\'''همان کس که دندان دهد نان دهد''' |
| | تواناست آخر خداوند روز\\که روزی رساند، تو چندین مسوز |
| | نگارندهٔ کودک اندر شکم\\نویسنده عمر و روزی است هم |
| | خداوندگاری که عبدی خرید\\بدارد، فکیف آن که عبد آفرید |
| | تو را نیست این تکیه بر کردگار\\که مملوک را بر خداوندگار}} |
|
| |
|
| پژوهشگران ایرانی نشان دادهاند که ناامنی شغلی و بیثباتی درآمد، درک خانوادهها از توان تأمین روزی فرزند را تحت تأثیر قرار داده است.<ref>خانی و عباسی شوازی، «ناامنی اقتصادی و باروری: مطالعۀ موردی زنان دارای همسر شهرستان سنندج»، 1393ش، ص61-64.</ref> این تحلیلها، مفهوم روزی را بهمثابه ادراک ذهنی خانوار از امکانات و ریسکهای اقتصادی بررسی میکنند.<ref>نوروزی، «بررسی تأثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی بر میزان باروری زنان در ایران»، 1377ش، ص62-63.</ref>
| | در دهههای اخیر، پژوهشهای کیفی بر وجود شکاف میان گفتمان رسمی دینی و <span style="color:red">[[تجربه زیسته]]</span> خانوادههای شهری در قبال تأمین معیشت فرزند تأکید کردهاند.<ref>[https://jips.nipr.ac.ir/article_89589.html عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26].</ref> برخی محققان مسائل جمعیتی بر این باورند که در [[جامعه]]، دو رویکرد متفاوت به [[فرزندآوری]] و روزی فرزند وجود دارد؛ از یکسو [[فرزند]] بهمثابه عامل فزایندۀ <span style="color:red">[[برکت]]</span> و از سوی دیگر بهعنوان یک تعهّد معیشتی پرهزینه بازنمایی میشود.<ref>[https://www.irna.ir/news/85456727/ «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا].</ref> |
|
| |
|
| ==کمیت، کیفیت و سرمایۀ انسانی==
| | پژوهشهای اجتماعی و اقتصادی دهههای اخیر ایران، به نقش [[تورم]]، [[بیکاری]] و بیثباتی بازار کار در شکلگیری نگرانیهای [[خانواده|خانوادهها]] دربارۀ آیندۀ فرزندان اشاره کردهاند. در این مطالعات، روزی فرزند اغلب بهصورت ضمنی و در قالب دغدغههایی مانند مسکن، آموزش و [[سلامت]] ظاهر میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402113021525/%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%85-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D9%88%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D8%AF%D8% «تورم، بیکاری و شوکهای اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> نتایج این مطالعات نشان داده است که متغیرهایی نظیر [[بیثباتی اقتصادی|بیثباتی <span style="color:red">اقتصادی</span>]]، [[آینده شغلی|آیندۀ شغلی]]، هزینههای آموزش و تأمین مسکن، در کنار لایههای باورمندی مذهبی، به طور همزمان در فرایند تصمیمگیری خانوارها برای فرزندآوری نقش ایفا میکنند.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_212185.html فرضیزاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228].</ref> یافتهها نشان میدهند که میان تمایل به فرزندآوری و امکان عملی تأمین معیشت، فاصلهای معنادار وجود دارد.<ref> [https://www.asriran.com/fa/news/1021178/%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%AA%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D9%84%D8% «عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران.]</ref> |
| در ادبیات جمعیتشناسی، رابطۀ میان تعداد فرزندان و میزان سرمایهگذاری بر هر فرزند، بهعنوان تقابل کمیت و کیفیت مطرح شده است. با افزایش سطح تحصیلات والدین، تمایل به تمرکز منابع بر تعداد کمتری از فرزندان افزایش یافته و روزی فرزند بیشتر با کیفیت زندگی، آموزش و مهارتآموزی پیوند خورده است.<ref>عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26.</ref> | |
|
| |
|
| ==سیاستهای عمومی و برداشت از روزی فرزند== | | ==دیدگاههای نظری== |
| <span style="color:red">[[سیاستهای عمومی]]</span> از طریق یارانهها، مسکن و بیمه، بر هزینههای ادراکشدۀ فرزندآوری اثر میگذارند. در ایران، سیاستهای حمایتی دهههای ابتداییِ انقلاب اسلامی با کاهش فشار اقتصادی، همزمان با افزایش باروری همراه بوده است.<ref>«6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم.</ref> این سیاستها در تحلیلهای اقتصادی، بهعنوان عوامل تعدیلکنندۀ ریسک معیشتی خانوادهها بررسی شدهاند.<ref>«نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.</ref>
| | در نظریۀ [[اقتصاد باروری]]، فرزند بهعنوان یک انتخاب خانوادگی در نظر گرفته میشود که میزان آن با عواملی مانند سطح درآمد، هزینههای مستقیم نگهداری و آموزش و هزینههای غیرمستقیم ارتباط دارد. در این چارچوب، هزینۀ فرزند تنها به مخارج مالی محدود نبوده و زمان صرفشده برای مراقبت و [[تربیت]]، بهویژه از سوی والدین شاغل، نیز بهعنوان بخشی از هزینه تلقی میشود.<ref> [https://www.sid.ir/FileServer/JF/48713946906.pdf نیکونسبتی و دیگران، «اقتصاد و باروری (نظریهها و نقدها)»، 1394ش، ص223-224.]</ref> |
|
| |
|
| در مطالعات تطبیقی نیز ابزارهایی مانند کاهش <span style="color:red">[[مالیات]]</span> یا افزایش مرخصی والدین، بر ادراک خانوادهها از امکان تأمین روزی فرزند تأثیر گذاشتهاند.<ref>“OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.</ref> | | از این منظر، سیاستهای دولتی از طریق [[یارانه|یارانهها]]، نظامهای حمایتی، مسکن و [[بیمه]]، بر هزینههای ادراکشدۀ فرزندآوری اثر میگذارند. در [[ایران]]، برخی پژوهشها به تجربۀ سیاستهای حمایتی در آغاز پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] اشاره کردهاند که با کاهش [[فشار اقتصادی]] بر خانوادهها موجب افزایش [[باروری]] شده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1399/12/03/2456649/6-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> در کشورهای مختلف، ابزارهایی مانند کاهش مالیات متناسب با تعداد فرزندان یا افزایش مرخصی والدین، بر ادراک خانوادهها از امکان تأمین هزینههای رشد فرزند تأثیر گذاشتهاند.<ref>[https://www.oecd.org/en/data/datasets/oecd-family-database.html “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.]</ref> |
|
| |
|
| ==نااطمینانی اقتصادی و تجربۀ معاصر ایران==
| | در [[جمعیتشناسی]]، رابطۀ میان تعداد فرزندان و میزان سرمایهگذاری بر هر فرزند، بهعنوان تقابل کمیت و کیفیت مطرح شده است. مطالعات نشان میدهند که با افزایش سطح تحصیلات والدین و کاهش [[مرگومیر کودکان]]، تمایل به تمرکز منابع اقتصادی و تربیتی بر تعداد کمتری از فرزندان افزایش یافته است. در این چارچوب، موضوع روزی فرزند در پیوند با شاخصهایی مانند کیفیت زندگی، آموزش و [[مهارتآموزی]] بررسی شده است.<ref>[https://jips.nipr.ac.ir/article_89589.html عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26].</ref> |
| پژوهشهای دهههای اخیر ایران، به نقش <span style="color:red">[[تورم]]</span>، <span style="color:red">[[بیکاری]]</span> و بیثباتی بازار کار در شکلگیری نگرانیهای خانوارها اشاره کردهاند.<ref>«تورم، بیکاری و شوکهای اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا.</ref> یافتهها نشان میدهد که میان تمایل ذهنی به فرزندآوری و امکان عملی تأمین معیشت، فاصلهای معنادار وجود دارد.<ref>«عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران.</ref> همچنین، افزایش <span style="color:red">[[سن ازدواج]]</span> و تأخیر در فرزندآوری، بهعنوان پیامد شرایط اقتصادی و تغییر نگرشهای فرهنگی بررسی شده است.<ref>فرضیزاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228.</ref>
| |
| | |
| ==روزی فرزند در سطح خانواده و جامعه==
| |
| در اقتصاد کلان، تأمین روزی نسلهای آینده در قالب مفاهیمی مانند <span style="color:red">[[سرمایه انسانی]]</span> و پایداری نظامهای رفاهی مطرح است.<ref>زرانی و دیگران، «بررسی ارتباط فرزندآوری با سطح رفاه و توسعۀ اقتصادی کشور از منظر بیانات مقام معظم رهبری»، 1400ش، ص259-261.</ref> این رویکرد، مفهوم روزی فرزند را از سطح باورهای فردی به سطح تحلیلهای ساختاری منتقل میکند.<ref>«شغل بهتر، فرزند بیشتر»، خبرگزاری دنیای اقتصاد.</ref> مطالعات خانوادگی نیز نشان دادهاند که الگوهای مصرف و تغییر نقشهای اقتصادی در این زمینه اهمیت دارد.<ref>«نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.</ref>
| |
|
| |
|
| ==پانویس== | | ==پانویس== |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
|
| |
|
| ==منابع== | | == منابع == |
| | | {{آغاز منابع}} |
| * قرآن کریم. | | * «از نقش باورهای دینی تا استدلالهای اخلاقی برای فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: ۲۹ شهریور ۱۴۰۲ش. |
| * «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: 3 اسفند 1399ش. | | * «۶ دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: ۳ اسفند ۱۳۹۹ش. |
| * «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: 16 اردیبهشت 1403ش. | | * «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۳ش. |
| * «تورم، بیکاری و شوکهای اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: 30 بهمن 1402ش. | | * «تورم، بیکاری و شوکهای اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: ۳۰ بهمن ۱۴۰۲ش. |
| * خانی، سعید و عباسی شوازی، محمدجلال، «ناامنی اقتصادی و باروری: مطالعۀ موردی زنان دارای همسر شهرستان سنندج»، نامۀ انجمن جمعیتشناسی ایران، دورۀ 9، شمارۀ 17، 1393ش.
| | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۷ مهر ۱۴۰۴ش. |
| * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 7 مهر 1404ش. | | * «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بارگذاری: ۳۱ خرداد ۱۴۰۲ش. |
| * «رزق و روزی اولاد در آیات»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ بارگذاری: 9 مرداد 1391ش.
| | * سعدی، بوستان، در وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش. |
| * «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بارگذاری: 31 خرداد 1402ش. | | * «سورهٔ انعام آیهٔ ۱۵۱/ جلسهٔ ۹۴»، وبسایت مرکز نشر آثار و اندیشههای آیتالله دستغیب»، تاریخ بارگذاری: ۲۷ مهر ۱۳۹۳ش. |
| * زرانی، زینت و دیگران، «بررسی ارتباط فرزندآوری با سطح رفاه و توسعۀ اقتصادی کشور از منظر بیانات مقام معظم رهبری»، جمعیت، شماۀ 115 و 116، 1400ش. | | * طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، منشورات اسماعلیان، بیتا. |
| * «سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وبسایت مرکز نشر آثار و اندیشههای آیتالله دستغیب، تاریخ بارگذاری: 27 مهر 1393ش. | | * عبداللهی، عادل و فرجادی، غلامعلی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعهٔ کیفی»، دوفصلنامهٔ مطالعات جمعیتی، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۲، پیاپی ۴، ۱۳۹۵ش. |
| * شریفی، عنایتالله و لطفی، مهرعلی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، پژوهشنامۀ معارف قرآنی، دورۀ 4، شمارۀ 14، 1392ش. | | * عمارلو، مرتضی، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، پژوهشنامهٔ حلال، دورهٔ ۶، شمارهٔ ۱، ۱۴۰۲ش. |
| * «شغل بهتر، فرزند بیشتر»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: 21 مرداد 1403ش.
| | * «فرزند، سرمایهای که برکت میآورد»، وبسایت حیات، تاریخ انتشار: ۶ آبان ۱۴۰۴ش. |
| * عبداللهی، عادل و فرجادی، غلامعلی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، دوفصلنامۀ مطالعات جمعیتی، دورۀ 2، شمارۀ 2، پیاپی 4، 1395ش. | | * فرضیزاده، زهرا، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، فصلنامهٔ علمی راهبرد اجتماعی فرهنگی، دورهٔ ۱۴، شمارهٔ ۱، پیاپی۵۵، ۱۴۰۳ش. |
| * «عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران، تاریخ بارگذاری: 23 آذر 1403ش.
| | * نیکونسبتی، علی و دیگران، «اقتصاد و باروری (نظریهها و نقدها)»، فصلنامهٔ شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، سال ۱۸، شمارهٔ ۶۹، ۱۳۹۴ش. |
| * عمارلو، مرتضی، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، پژوهشنامۀ حلال، دورۀ 6، شمارۀ 1، 1402ش. | | {{آغاز چپچین}} |
| * فرضیزاده، زهرا، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، فصلنامۀ علمی راهبرد اجتماعی فرهنگی، دورۀ 14، شمارۀ 1، پیاپی55، 1403ش. | | * “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labor and Social Affair, 2019. |
| * «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ بارگذاری: 28 آذر 1403ش. | | {{پایان منابع}} |
| * نوروزی، لادن، «بررسی تأثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی بر میزان باروری زنان در ایران»، برنامه و بودجه، شمارۀ 30، 1377ش.
| |
| * Becker, Gary, S, “A Treatise on the Family”, Harvard University Press, 1991, V4, No7, Abstract.
| |
| * “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.
| |
| | |
| | |
| | |
| روزی فرزند، مفهومی در پژوهشهای دینی و اجتماعی است که بهعنوان چارچوبی تفسیری برای فهمِ نسبت میان معیشت، مسئولیت والدین و شرایط ساختاری جامعه مطرح شده است. این مفهوم در منابع مختلف، از باورهای دینی دربارۀ رزق تا تحلیلهای اقتصادیِ هزینه و فایده و مطالعات فرهنگی دربارۀ تجربۀ زیستۀ خانوادهها، بهشیوههای متفاوت صورتبندی میشود. بررسیهای جمعیتشناختی و اقتصادی نشان میدهد که ادراک خانوادهها از امکان تأمین نیازهای فرزندان، تحت تأثیر نااطمینانیهای شغلی، سیاستهای حمایتی و تغییرات نگرشی قرار دارد. در این میان، روزی فرزند نه فقط بهعنوان امر مالی بلکه بهمثابه برآیندی از عوامل مادی، اجتماعی و معنایی در سطوح فردی و کلان مورد توجه قرار گرفته است.
| |
| ==تعریف و چارچوب مفهومی==
| |
| مفهوم «روزی فرزند» در متون دینی اسلامی و بازتابهای فرهنگی ایران، به مجموعهای از برداشتها دربارۀ تأمین معیشت، شرایط زیست و زمینههای رشد کودک اطلاق میشود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-2 دهخدا، وبسایت واژهیاب، ذیل واژۀ «روزی».]</ref> در این منابع، روزی تنها بهمعنای درآمد یا امکانات مادی تفسیر نشده بلکه در کنار آن به عناصری مانند سلامت، امنیت، تربیت و شرایط اجتماعی نیز اشاره شده است. پژوهشگران حوزۀ دینپژوهی و مطالعات خانواده، این مفهوم را بخشی از دستگاه معنایی گستردهتری میدانند که در آن تولد فرزند با تصورات خاصی از حمایت الهی، برکت و مسئولیت والدین همراه است.<ref>[https://rjqk.atu.ac.ir/article%2036.html شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، 1392ش، ص98-99.]</ref><br>
| |
|
| |
| در ادبیات دینی، «رزق» بهعنوان مفهومی عام، شامل تمامی امکانات لازم برای بقا و تداوم زندگی معرفی شده و در برخی تفاسیر، فرزند نیز دارای رزقِ مقدر دانسته شده است.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B1%D8%B2%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%8A-%D8%A7%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%8A%D8%A7%D8%AA/131547?utm_source=chatgpt.com «رزق و روزی اولاد در آیات»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> این برداشت، در متون تفسیری و روایی بهعنوان یک باور دینی گزارش شده و نه بهمثابه یک واقعیت تجربی قابل سنجش.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1093463/%D8%B1%D8%B2%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B6%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF%D9 «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>
| |
| ==روزی فرزند در منابع دینی==
| |
| در قرآن کریم، خداوند بهعنوان روزیدهندۀ تمامی موجودات معرفی شده و آیاتی وجود دارد که از نگرانی نسبت به فقر در پی فرزندآوری سخن گفته و آن را نقد میکند. مفسران این آیات را در چارچوب باورهای اعتقادی دربارۀ تدبیر الهی و نظام رزق تفسیر کردهاند.<ref>[https://dastgheibqoba.info/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%A2%DB%8C%D9%87-%DB%B1%DB%B5%DB%B1/ «سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وبسایت مرکز نشر آثار و اندیشههای آیتالله دستغیب».]</ref><br>
| |
|
| |
| در روایات اسلامی نیز فرزند بهعنوان عاملی برای گسترش نسل و استمرار خانواده معرفی شده و در برخی نقلها، پرهیز از فرزندآوری بهدلیل ترس از تنگنای مالی، بهعنوان نشانهای از ضعف توکل گزارش شده است.<ref>[https://rjqk.atu.ac.ir/article%2036.html شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، 1392ش، ص98-99.]</ref> این روایات در مطالعات حدیثی و اخلاقی، بیشتر بهعنوان بازتاب نگرشهای دینی به خانواده و معیشت بررسی شده و نه بهعنوان دستورالعملهای سیاستی یا اقتصادی.<ref>[https://jh-per.halal.ac.ir/article%20196879.html عمارلو، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، 1402ش، ص17-19.]</ref>
| |
| ==بازتاب فرهنگی و اجتماعی مفهوم روزی فرزند==
| |
| در فرهنگ عامه و ادبیات اجتماعی ایران، مفهوم روزی فرزند با ضربالمثلها، باورهای شفاهی و روایتهای روزمره همراه بوده است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-2 دهخدا، وبسایت واژهیاب، ذیل واژۀ «روزی».]</ref> در این بازتابها، گاه فرزند بهعنوان عامل افزایش برکت و گاه بهعنوان مسئولیتی پرهزینه تصویر میشود. پژوهشهای فرهنگی نشان میدهند که این برداشتها در دورههای مختلف تاریخی و تحت تأثیر شرایط اقتصادی و اجتماعی دچار تغییر شدهاند.<ref>[https://www.irna.ir/news/85456727/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8% «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref><br>
| |
|
| |
| در دهههای اخیر، برخی مطالعات کیفی به شکاف میان گفتمان دینی رسمی دربارۀ روزی فرزند و تجربۀ زیستۀ خانوادههای شهری اشاره کردهاند.<ref>[https://jips.nipr.ac.ir/article%2089589.html عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26.]</ref> در این مطالعات، نگرانی از آیندۀ شغلی، هزینههای آموزش و مسکن و نااطمینانی اقتصادی، در کنار باورهای دینی، همزمان در تصمیمگیری خانوارها حضور دارند.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article%20212185.html فرضیزاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228.]</ref>
| |
| ==روزی فرزند در چارچوب نظریههای اقتصادی==
| |
| در اقتصاد جمعیت، فرزندآوری بیشتر در چارچوب تحلیل هزینه و فایده بررسی میشود. نظریۀ اقتصادی باروری، بهویژه در آثار گری بکر،<ref>از جمله مبتكرترين اقتصاددانان اواخر قرن بيستم.</ref> فرزند را کالایی بادوام تلقی میکند که تقاضا برای آن تابع درآمد، هزینههای مستقیم و غیرمستقیم و ترجیحات خانوار است. در این نظریه، «هزینۀ فرزند» شامل مخارج مادی و همچنین هزینۀ فرصت زمان والدین، بهویژه مادران، است.<ref>[https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=1258277 Becker, “A Treatise on the Family”, 1991, V4, No7, Abstract.] </ref><br>
| |
|
| |
| پژوهشگران ایرانی با استفاده از این چارچوب نشان دادهاند که ناامنی شغلی و بیثباتی درآمد، درک خانوادهها از توان تأمین روزی فرزند را تحت تأثیر قرار داده و به تغییر الگوی باروری منجر میشود.<ref>[https://www.jpaiassoc.ir/article%2020069.html خانی و عباسی شوازی، «ناامنی اقتصادی و باروری: مطالعۀ موردی زنان دارای همسر شهرستان سنندج»، 1393ش، ص61-64.]</ref> این تحلیلها، مفهوم روزی را نه بهعنوان وعدهای الهی بلکه بهمثابه ادراک ذهنی خانوار از امکانات و ریسکهای اقتصادی بررسی میکنند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/9197/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A3%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8% نوروزی، «بررسی تأثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی بر میزان باروری زنان در ایران»، 1377ش، ص62-63.]</ref>
| |
| ==کمیت، کیفیت و سرمایۀ انسانی==
| |
| در ادبیات جمعیتشناسی، رابطۀ میان تعداد فرزندان و میزان سرمایهگذاری بر هر فرزند، بهعنوان تقابل کمیت و کیفیت مطرح شده است. مطالعات نشان میدهد که با افزایش سطح تحصیلات والدین و کاهش مرگومیر کودکان، تمایل به تمرکز منابع اقتصادی و تربیتی بر تعداد کمتری از فرزندان افزایش یافته است. در این چارچوب، روزی فرزند بیشتر با کیفیت زندگی، آموزش و مهارتآموزی پیوند خورده تا صرف تأمین حداقلهای معیشتی.<ref>[https://jips.nipr.ac.ir/article%2089589.html عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26.]</ref>
| |
| ==سیاستهای عمومی و برداشت از روزی فرزند==
| |
| سیاستهای دولتی از طریق یارانهها، نظامهای حمایتی، مسکن و بیمه، بر هزینههای ادراکشدۀ فرزندآوری اثر میگذارند. در ایران، برخی پژوهشها به تجربۀ سیاستهای حمایتی دهههای ابتداییِ انقلاب اسلامی اشاره کردهاند که با کاهش فشار اقتصادی بر خانوارها، همزمان با افزایش باروری همراه بوده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1399/12/03/2456649/6-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> این سیاستها در تحلیلهای اقتصادی، بهعنوان عوامل تعدیلکنندۀ ریسک معیشتی خانوادهها بررسی شدهاند.<ref>[https://www.imna.ir/news/812182/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7% «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.]</ref><br>
| |
|
| |
| در مطالعات تطبیقی نیز نشان داده شده که در کشورهای مختلف، ابزارهایی مانند کاهش مالیات متناسب با تعداد فرزندان یا افزایش مرخصی والدین، بر ادراک خانوادهها از امکان تأمین روزی فرزند تأثیر گذاشتهاند. این یافتهها بیشتر بدون داوری ارزشی، در چارچوب تحلیل سیاستگذاری گزارش میشوند.<ref>[https://www.oecd.org/en/data/datasets/oecd-family-database.html “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.]</ref>
| |
| ==نااطمینانی اقتصادی و تجربۀ معاصر ایران==
| |
| پژوهشهای اجتماعی و اقتصادی دهههای اخیر ایران، به نقش تورم، بیکاری و بیثباتی بازار کار در شکلگیری نگرانیهای خانوارها دربارۀ آیندۀ فرزندان اشاره کردهاند. در این مطالعات، مفهوم روزی فرزند اغلب بهصورت ضمنی و در قالب دغدغههایی مانند مسکن، آموزش و سلامت ظاهر میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402113021525/%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%85-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D9%88%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D8%AF%D8% «تورم، بیکاری و شوکهای اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> یافتهها نشان میدهد که میان تمایل ذهنی به فرزندآوری و امکان عملی تأمین معیشت، فاصلهای معنادار وجود دارد.<ref> [https://www.asriran.com/fa/news/1021178/%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%AA%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D9%84%D8% «عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران.]</ref><br>
| |
|
| |
| همچنین، افزایش سن ازدواج و تأخیر در فرزندآوری، در برخی تحلیلها بهعنوان پیامد شرایط اقتصادی و تغییر نگرشهای فرهنگی بررسی شده است. این مطالعات، بدون ارجاع به ارزشگذاری هنجاری، به توصیف روندها و عوامل مؤثر پرداختهاند.<ref> [https://rahbordfarhangi.csr.ir/article%20212185.html فرضیزاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228.]</ref>
| |
| ==روزی فرزند در سطح خانواده و جامعه==
| |
| در ادبیات جمعیتشناسی و اقتصاد کلان، فرزندآوری گاه بهعنوان عاملی مرتبط با پویایی جمعیت، بازار کار و ساختار سنی جامعه بررسی میشود. در این تحلیلها، تأمین روزی نسلهای آینده بیشتر در قالب مفاهیمی مانند سرمایۀ انسانی، نیروی کار و پایداری نظامهای رفاهی مطرح است.<ref> [https://ensani.ir/fa/article/526099/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-% زرانی و دیگران، «بررسی ارتباط فرزندآوری با سطح رفاه و توسعۀ اقتصادی کشور از منظر بیانات مقام معظم رهبری»، 1400ش، ص259-261.]</ref> این رویکرد، مفهوم روزی فرزند را از سطح باورهای فردی به سطح تحلیلهای ساختاری منتقل میکند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-167/4093965-%D8%B4%D8%BA%D9%84-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1 «شغل بهتر، فرزند بیشتر»، خبرگزاری دنیای اقتصاد.]</ref><br>
| |
|
| |
| مطالعات خانوادگی نیز نشان دادهاند که تأثیر فرزند بر معیشت خانواده همواره خطی و یکسان نبوده و الگوهای مصرف، همپوشانی هزینهها و تغییر نقشهای اقتصادی اعضای خانواده در طول زمان، در این زمینه اهمیت دارد. این یافتهها بهصورت توصیفی و مبتنی بر دادههای تجربی گزارش شدهاند.<ref>[https://www.imna.ir/news/812182/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7% «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
| |
| ==پانویس==
| |
| {{پانویس}} | |
| ==منابع==
| |
| * قرآن کریم.
| |
| * «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: 3 اسفند 1399ش.
| |
| * «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: 16 اردیبهشت 1403ش.
| |
| * «تورم، بیکاری و شوکهای اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: 30 بهمن 1402ش.
| |
| * خانی، سعید و عباسی شوازی، محمدجلال، «ناامنی اقتصادی و باروری: مطالعۀ موردی زنان دارای همسر شهرستان سنندج»، نامۀ انجمن جمعیتشناسی ایران، دورۀ 9، شمارۀ 17، 1393ش.
| |
| * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 7 مهر 1404ش.
| |
| * «رزق و روزی اولاد در آیات»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ بارگذاری: 9 مرداد 1391ش.
| |
| * «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بارگذاری: 31 خرداد 1402ش.
| |
| * زرانی، زینت و دیگران، «بررسی ارتباط فرزندآوری با سطح رفاه و توسعۀ اقتصادی کشور از منظر بیانات مقام معظم رهبری»، جمعیت، شماۀ 115 و 116، 1400ش.
| |
| * «سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وبسایت مرکز نشر آثار و اندیشههای آیتالله دستغیب، تاریخ بارگذاری: 27 مهر 1393ش.
| |
| * شریفی، عنایتالله و لطفی، مهرعلی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، پژوهشنامۀ معارف قرآنی، دورۀ 4، شمارۀ 14، 1392ش.
| |
| * «شغل بهتر، فرزند بیشتر»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: 21 مرداد 1403ش.
| |
| * عبداللهی، عادل و فرجادی، غلامعلی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، دوفصلنامۀ مطالعات جمعیتی، دورۀ 2، شمارۀ 2، پیاپی 4، 1395ش.
| |
| * «عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران، تاریخ بارگذاری: 23 آذر 1403ش.
| |
| * عمارلو، مرتضی، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، پژوهشنامۀ حلال، دورۀ 6، شمارۀ 1، 1402ش.
| |
| * فرضیزاده، زهرا، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، فصلنامۀ علمی راهبرد اجتماعی فرهنگی، دورۀ 14، شمارۀ 1، پیاپی55، 1403ش.
| |
| * «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ بارگذاری: 28 آذر 1403ش.
| |
| * نوروزی، لادن، «بررسی تأثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی بر میزان باروری زنان در ایران»، برنامه و بودجه، شمارۀ 30، 1377ش.
| |
| * Becker, Gary, S, “A Treatise on the Family”, Harvard University Press, 1991, V4, No7, Abstract.
| |
| * “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.
| |
