پرش به محتوا

روزی فرزند: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''روزی فرزند'''</big>؛ مفهومی چندبعدی مرتبط با برداشت‌های دینی، فرهنگی و اقتصادی از تأمین و شرایط رشد کودک. <ref group="دیدگاه">نویسنده گرامی مقاله شما با مقاله های ویکی فاصله دارد؛ پیشنهاد می‌شود،  لحن نگارش را از حالت ادبی و توصیفی مانند استفاده از عبارات «نقطه تلاقی باورهای قدسی» یا «ابعاد پارادوکسیکال» به لحنی کاملاً بی‌طرفانه و گزارش‌گونه تغییر دهید؛ همچنین برای جلوگیری از حذف مقاله به دلیل «تحقیق دست‌اول»، ضروری است که تحلیل‌های تطبیقی میان آموزه‌های دینی و نظریات اقتصادی (مانند نظریه گری بکر) دقیقاً به پژوهش‌های ثانویه منتسب شوند. شما در صورتی مجاز هستید که کار تطبیقی انجام دهید که قبلا این کار شده باشد. در بخش‌های تحلیلی، ارجاعات به خبرگزاری‌ها با منابع دست‌اولِ آکادمیک و مقالات علمی-پژوهشی جایگزین گردند.</ref><br>
[[پرونده:روزی فرزند.jpg|جایگزین=تابلوی «هر آن‌کس که دندان دهد، نان دهد»|بندانگشتی|تابلوی «هر آن‌کس که دندان دهد، نان دهد» در یکی از بوستان‌های شهر اصفهان.]]
<big>'''روزی فرزند'''</big>؛ رزق و برکت مقدر الهی برای فرزندان خانواده.


'''روزی فرزند''' فراتر از یک گزاره معیشتی، نقطه‌ی تلاقیِ باورهای عمیق قدسی، انگاره‌های دیرینه‌ی فرهنگی و محاسبات پیچیده‌ی <span style="color:red">[[اقتصاد]]</span> مدرن است که چگونگیِ ادراک والدین از آینده و مسئولیت‌های ساختاریِ جامعه را بازنمایی می‌کند. این مفهوم که در سنت‌های اسلامی با ایده‌ی [[رزق|<span style="color:red">رزق</span> مقدر]] و <span style="color:red">[[برکت]]</span> پیوند خورده، امروزه در مواجهه با واقعیت‌های زیست‌جهان معاصر نظیر <span style="color:red">[[نااطمینانی اقتصادی|نااطمینانی‌های شغلی]]</span>، <span style="color:red">[[هزینه فرصت]]</span> و سرمایه‌گذاری بر <span style="color:red">[[سرمایه انسانی|کیفیت انسانی]]</span>، ابعاد پارادوکسیکال و تازه‌ای یافته است.  
روزیِ فرزند مفهومی است که در متون دینی، فرهنگی و پژوهش‌های اجتماعی برای توصیف برداشت‌ها و تفسیرهای مرتبط با تأمین [[معیشت]] و امکانات زندگی فرزندان به کار می‌رود. این مفهوم در منابع دینی در چارچوب باور به [[خالقیت]] و [[رازقیت]] [[خدا|خداوند]] مطرح شده و هم‌زمان در مطالعات اجتماعی و اقتصادی، در ارتباط با شرایط معیشتی، بازار کار، سیاست‌های حمایتی و تصمیم‌گیری خانوارها دربارهٔ [[فرزندآوری]] بررسی شده است. پژوهش‌های معاصر نشان می‌دهد که روزی فرزند در [[ایران]]، علاوه بر جایگاه دینی و فرهنگی، به‌عنوان یک متغیر مؤثر در تحلیل‌های جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی و در پیوند با عواملی مانند [[هزینه‌های زندگی]]، [[آموزش]]، [[مسکن]] و [[باورهای مذهبی]]، مورد توجه قرار گرفته است.
 
==تعریف روزی فرزند==
واژه [[روزی]] در زبان فارسی به‌معنای [[خوراک]] روزانه و چیزی است که قسمت کسی می‌شود یا روز به روز به او داده می‌شود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-2 دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ «روزی».]</ref> روزی از منظر برخی پژوهش‌های دینی، ابتدا در خوراکی‌‌ها استعمال شده است و سپس به تمام چیزهایی که مورد بهره‌برداری [[انسان]] قرار می گیرد؛ مانند [[ثروت]]، [[منزلت اجتماعی]] و [[علم]] به‌کار رفته است.<ref>طباطبایی، المیزان، ج 3، ص 141-142</ref> دین‌باوران معتقدند که روزی فرزندان از سوی خداوند تضمین شده است؛ اما دستیابی به روزی، مستلزم کوشش و فراهم‌کردن زمینه‌های لازم است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1093463/%D8%B1%D8%B2%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B6%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF%D9 «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>


==تعریف و چارچوب مفهومی==
روزی فرزند در متون اسلامی و بازتاب‌های [[فرهنگ ایرانی]]، به مجموعه‌ای از برداشت‌ها دربارۀ تأمین معیشت، شرایط زیست و زمینه‌های رشد کودک اطلاق می‌شود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-2 دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ «روزی».]</ref>  در این منابع، روزی تنها به‌معنای درآمد یا امکانات مادی تفسیر نشده بلکه در کنار آن به عناصری مانند [[سلامت]]، [[امنیت]]، [[تربیت]] و شرایط اجتماعی نیز اشاره شده است. پژوهشگران حوزۀ [[دین‌پژوهی]] و [[مطالعات خانواده]]، این مفهوم را بخشی از دستگاه معنایی گسترده‌تری می‌دانند که در آن [[فرزندآوری]] با تصورات خاصی از حمایت الهی، برکت و [[مسئولیت والدین]] همراه است.<ref>[https://rjqk.atu.ac.ir/article%2036.html شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، 1392ش، ص98-99.]</ref> در ادبیات دینی، [[رزق]]، شامل تمامی امکانات لازم برای بقا و تداوم زندگی معرفی شده و  فرزند نیز دارای رزقِ مقدر است.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%B1%D8%B2%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%8A-%D8%A7%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%8A%D8%A7%D8%AA/131547?utm_source=chatgpt.com «رزق و روزی اولاد در آیات»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref>  این برداشت به‌عنوان یک باور دینی گزارش شده و نه به‌مثابه یک واقعیت تجربی قابل سنجش.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1093463/%D8%B1%D8%B2%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B6%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF%D9 «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>
==روزی فرزند در منابع دینی==
==روزی فرزند در منابع دینی==
بر پایه <span style="color:red">[[آموزه‌های قرآنی]]</span>، صفت <span style="color:red">[[رزاقیت]]</span> الهی شامل تمامی جنبندگان می‌شود. در متن <span style="color:red">[[قرآن کریم]]</span>، آیاتی وجود دارد که هراس از تنگدستی (املاق) در پی <span style="color:red">[[فرزندآوری]]</span> را نفی کرده است. <span style="color:red">[[مفسران]]</span> این دست آیات را در چارچوب باورهای اعتقادی پیرامون <span style="color:red">[[تدبیر الهی]]</span> و نظام <span style="color:red">رزق</span> تبیین کرده‌اند.<ref>[https://dastgheibqoba.info/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%A2%DB%8C%D9%87-%DB%B1%DB%B5%DB%B1/ «سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وب‌سایت مرکز نشر آثار و اندیشه‌های آیت‌الله دستغیب».]</ref> در <span style="color:red">[[منابع حدیثی]]</span>، فرزندآوری به‌عنوان رکن اصلی تداوم نسل و استمرار کانون خانواده تبیین شده است. همچنین در برخی <span style="color:red">[[روایات]]</span>، امتناع از تولد فرزند به سبب هراس از تنگنای معیشتی، نمادی از ضعف در <span style="color:red">[[توکل]]</span> تلقی می‌گردد.<ref>[https://rjqk.atu.ac.ir/article_36.html شریفی و لطفی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، 1392ش، ص98-99].</ref> این گزاره‌ها در پژوهش‌های <span style="color:red">[[حدیث‌شناسی]]</span> و <span style="color:red">[[اخلاق اسلامی]]</span>، عمدتاً به‌مثابه بازتابی از نگرش‌های ارزشی-مذهبی به [[نهاد خانواده]] تحلیل می‌شوند و لزوماً به‌عنوان مدل‌های <span style="color:red">[[اقتصاد کلان]]</span> یا دستورالعمل‌های <span style="color:red">[[سیاست‌گذاری عمومی]]</span> در نظر گرفته نمی‌شوند.<ref>عمارلو، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، 1402ش، ص17-19.</ref>
[[پرونده:آیه ۳۱ سوره اسراء.png|جایگزین=آیه ۳۱ سوره اسراء|بندانگشتی|اسراء ۳۱؛ نهی قرآن از کشتن فرزندان به‌سبب ترس از فقر]]
بر پایه <span style="color:red">[[آموزه‌های قرآنی]]</span>، صفت <span style="color:red">رزاقیت</span> الهی شامل تمامی جنبندگان می‌شود. در <span style="color:red">[[قرآن|قرآن کریم]]</span>، آیاتی وجود دارد که هراس از [[تنگدستی]] (املاق) در پی <span style="color:red">فرزندآوری</span> را نفی کرده است. <span style="color:red">مفسران</span> این آیات را در چارچوب باورهای اعتقادی پیرامون <span style="color:red">[[تدبیر الهی]]</span> و نظام [[رزق]] تبیین کرده‌اند.<ref>[https://dastgheibqoba.info/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%85-%D8%A2%DB%8C%D9%87-%DB%B1%DB%B5%DB%B1/ «سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وب‌سایت مرکز نشر آثار و اندیشه‌های آیت‌الله دستغیب.]</ref> برخی پژوهشگران دینی با استناد به آموزه‌های قرآنی، [[روزی فرزند]] را در چارچوب باور به خالقیت و رزاقیت خداوند [[تفسیر قرآن|تفسیر]] می‌کنند. بر پایهٔ این دیدگاه، آفرینش و فرزندآوری به [[اراده الهی|ارادهٔ الهی]] نسبت داده می‌شود و تأمین روزی نیز بخشی از تدبیر الهی به شمار می‌آید؛ با این حال، تحقق آن مستلزم بهره‌گیری انسان از عقل، دانش، تجربه و تلاش فردی است. در این چارچوب، افزایش باور دینی به رزاقیت خداوند می‌تواند در نگرش به فرزندآوری و کاهش نگرانی‌های مرتبط با تأمین معیشت نقش داشته باشد<ref>عمارلو، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، 1402ش، ص17-19؛ [http://isna.ir/xdPCGj «از نقش باورهای دینی تا استدلال‌های اخلاقی برای فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
 
==بازتاب فرهنگی و اجتماعی روزی فرزند==
==بازتاب فرهنگی و اجتماعی روزی فرزند==
در <span style="color:red">[[فرهنگ عامه]]</span> و <span style="color:red">[[ادبیات شفاهی]]</span> ایران، مفهوم روزی فرزند با <span style="color:red">[[ضرب‌المثل]]</span>‌ها، باورهای عامیانه و روایت‌های روزمره پیوندی دیرینه دارد.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ «روزی»].</ref> در این انگاره‌ها، فرزند از یک‌سو به‌مثابه عامل فزایندۀ <span style="color:red">برکت</span> و از سوی دیگر به‌عنوان یک تعهّد معیشتی پرهزینه بازنمایی می‌شود. <span style="color:red">[[مطالعات فرهنگی]]</span> حاکی از آن است که این ادراکات در گذار از دوره‌های مختلف تاریخی و تحت تأثیر متغیرهای <span style="color:red">اقتصادی و اجتماعی</span> دچار تطور و تغییر شده‌اند.<ref>[https://www.irna.ir/news/85456727/ «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا].</ref>
در <span style="color:red">[[فرهنگ عامه]]</span> و <span style="color:red">[[ادبیات شفاهی]]</span> [[ایران]]، مفهوم روزی فرزند با [[ضرب‌المثل|<span style="color:red">ضرب‌المثل</span>‌ها]]، [[باورهای عامیانه]] و روایت‌های روزمره پیوندی دیرینه دارد.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ «روزی»].</ref> این انگاره شناختی که «بچه با خودش برکت میاره» در فرهنگ ایرانیان، باوری ریشه‌دار است.<ref>[https://www.hayat.ir/news/281905/%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%D8%A2%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A2%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%AB-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C «فرزند، سرمایه‌ای که برکت می‌آورد»، وب‌سایت حیات].</ref> همچنین [[سعدی شیرازی|سعدی]] در [[بوستان (کتاب)|کتاب بوستان]]، از نگرانی [[پدر|پدری]] درباره تأمین [[نان]] و خوراک برای فرزندش حکایت می‌کند، اما همسرش به او یادآوری می‌کند که خداوند نان‌دهنده است و او باید به خدا اعتماد کند. سعدی در این [[مثنوی]]، اهمیت [[ایمان]] به خدا در تأمین روزی فرزند را چنین به نظم درآورده است:<ref>سعدی، بوستان، [https://ganjoor.net/saadi/boostan/bab6/sh11 باب ششم در قناعت، «حکایت مرد کوته‌نظر و زن عالی‌همت»]، در وب‌سایت گنجور.</ref>
{{شعر جدید
| متن =
یکی طفل دندان برآورده بود\\پدر سر به فکرت فرو برده بود
که من نان و برگ از کجا آرمش؟\\مروت نباشد که بگذارمش
چو بیچاره گفت این سخن، نزد جفت\\نگر تا زن او را چه مردانه گفت:
مخور هول ابلیس تا جان دهد\\'''همان کس که دندان دهد نان دهد'''
تواناست آخر خداوند روز\\که روزی رساند، تو چندین مسوز
نگارندهٔ کودک اندر شکم\\نویسنده عمر و روزی است هم
خداوندگاری که عبدی خرید\\بدارد، فکیف آن که عبد آفرید
تو را نیست این تکیه بر کردگار\\که مملوک را بر خداوندگار}}
 
در دهه‌های اخیر، پژوهش‌های کیفی بر وجود شکاف میان گفتمان رسمی دینی و <span style="color:red">[[تجربه زیسته]]</span> خانواده‌های شهری در قبال تأمین معیشت فرزند تأکید کرده‌اند.<ref>[https://jips.nipr.ac.ir/article_89589.html عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26].</ref> برخی محققان مسائل جمعیتی بر این باورند که در [[جامعه]]، دو رویکرد متفاوت به [[فرزندآوری]] و روزی فرزند وجود دارد؛ از یک‌سو [[فرزند]] به‌مثابه عامل فزایندۀ <span style="color:red">[[برکت]]</span> و از سوی دیگر به‌عنوان یک تعهّد معیشتی پرهزینه بازنمایی می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/85456727/ «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا].</ref>


در دهه‌های اخیر، پژوهش‌های کیفی بر وجود شکاف میان گفتمان رسمی دینی و <span style="color:red">[[تجربه زیسته]]</span> خانواده‌های شهری در قبال تأمین معیشت فرزند تأکید کرده‌اند.<ref>[https://jips.nipr.ac.ir/article_89589.html عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26].</ref> یافته‌های این مطالعات نشان می‌دهد که متغیرهایی نظیر <span style="color:red">نااطمینانی اقتصادی</span>، آیندۀ شغلی، هزینه‌های <span style="color:red">[[آموزش]]</span> و تأمین <span style="color:red">[[مسکن]]</span>، در کنار لایه‌های باورمندی مذهبی، به طور هم‌زمان در فرایند تصمیم‌گیری خانوارها برای <span style="color:red">[[باروری]]</span> نقش ایفا می‌کنند.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_212185.html فرضی‌زاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228].</ref>
پژوهش‌های اجتماعی و اقتصادی دهه‌های اخیر ایران، به نقش [[تورم]]، [[بیکاری]] و بی‌ثباتی بازار کار در شکل‌گیری نگرانی‌های [[خانواده‌|خانواده‌ها]] دربارۀ آیندۀ فرزندان اشاره کرده‌اند. در این مطالعات، روزی فرزند اغلب به‌صورت ضمنی و در قالب دغدغه‌هایی مانند مسکن، آموزش و [[سلامت]] ظاهر می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402113021525/%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%85-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D9%88%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D8%AF%D8% «تورم، بیکاری و شوک‌های اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> نتایج این مطالعات نشان داده است که متغیرهایی نظیر [[بی‌ثباتی اقتصادی|بی‌ثباتی <span style="color:red">اقتصادی</span>]]، [[آینده شغلی|آیندۀ شغلی]]، هزینه‌های آموزش و تأمین مسکن، در کنار لایه‌های باورمندی مذهبی، به طور هم‌زمان در فرایند تصمیم‌گیری خانوارها برای فرزندآوری نقش ایفا می‌کنند.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_212185.html فرضی‌زاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228].</ref> یافته‌ها نشان می‌دهند که میان تمایل به فرزندآوری و امکان عملی تأمین معیشت، فاصله‌ای معنادار وجود دارد.<ref> [https://www.asriran.com/fa/news/1021178/%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%AA%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D9%84%D8% «عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران.]</ref>
 
==دیدگاه‌های نظری==
در نظریۀ [[اقتصاد باروری]]، فرزند به‌عنوان یک انتخاب خانوادگی در نظر گرفته می‌شود که میزان آن با عواملی مانند سطح درآمد، هزینه‌های مستقیم نگهداری و آموزش و هزینه‌های غیرمستقیم ارتباط دارد. در این چارچوب، هزینۀ فرزند تنها به مخارج مالی محدود نبوده و زمان صرف‌شده برای مراقبت و [[تربیت]]، به‌ویژه از سوی والدین شاغل، نیز به‌عنوان بخشی از هزینه تلقی می‌شود.<ref> [https://www.sid.ir/FileServer/JF/48713946906.pdf نیکونسبتی و دیگران، «اقتصاد و باروری (نظریه‌ها و نقدها)»، 1394ش، ص223-224.]</ref>
 
از این منظر، سیاست‌های دولتی از طریق [[یارانه‌|یارانه‌ها]]، نظام‌های حمایتی، مسکن و [[بیمه]]، بر هزینه‌های ادراک‌شدۀ فرزندآوری اثر می‌گذارند. در [[ایران]]، برخی پژوهش‌ها به تجربۀ سیاست‌های حمایتی در آغاز پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] اشاره کرده‌اند که با کاهش [[فشار اقتصادی]] بر خانواده‌ها موجب افزایش [[باروری]] شده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1399/12/03/2456649/6-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> در کشورهای مختلف، ابزارهایی مانند کاهش مالیات متناسب با تعداد فرزندان یا افزایش مرخصی والدین، بر ادراک خانواده‌ها از امکان تأمین هزینه‌های رشد فرزند تأثیر گذاشته‌اند.<ref>[https://www.oecd.org/en/data/datasets/oecd-family-database.html “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.]</ref>
 
در [[جمعیت‌شناسی]]، رابطۀ میان تعداد فرزندان و میزان سرمایه‌گذاری بر هر فرزند، به‌عنوان تقابل کمیت و کیفیت مطرح شده است. مطالعات نشان می‌دهند که با افزایش سطح تحصیلات والدین و کاهش [[مرگ‌ومیر کودکان]]، تمایل به تمرکز منابع اقتصادی و تربیتی بر تعداد کمتری از فرزندان افزایش یافته است. در این چارچوب، موضوع روزی فرزند در پیوند با شاخص‌هایی مانند کیفیت زندگی، آموزش و [[مهارت‌آموزی]] بررسی شده است.<ref>[https://jips.nipr.ac.ir/article_89589.html عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26].</ref>


==روزی فرزند در چارچوب نظریه‌های اقتصادی==
در [[اقتصاد جمعیت]]، فرزندآوری بیشتر در چارچوب تحلیل هزینه و فایده بررسی می‌شود. نظریۀ [[اقتصادی باروری]]، به‌ویژه در آثار گری بکر،<ref>از جمله مبتكرترين اقتصاددانان اواخر قرن بيستم.</ref>  فرزند را کالایی بادوام تلقی می‌کند که تقاضا برای آن تابع درآمد، هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم و ترجیحات خانوار است. در این نظریه، [[هزینۀ فرزند]] شامل مخارج مادی و همچنین [[هزینۀ فرصت]] زمان والدین، به‌ویژه مادران، است.<ref>[https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=1258277 Becker, “A Treatise on the Family”, 1991, V4, No7, Abstract.] </ref><br>پژوهشگران ایرانی با استفاده از این چارچوب نشان داده‌اند که [[ناامنی شغلی]] و بی‌ثباتی درآمد، درک خانواده‌ها از توان تأمین روزی فرزند را تحت تأثیر قرار داده و به تغییر الگوی باروری منجر می‌شود.<ref>[https://www.jpaiassoc.ir/article%2020069.html خانی و عباسی شوازی، «ناامنی اقتصادی و باروری: مطالعۀ موردی زنان دارای همسر شهرستان سنندج»، 1393ش، ص61-64.]</ref>  این تحلیل‌ها، روزی را نه به‌عنوان وعده‌ای الهی بلکه به‌مثابه ادراک ذهنی [[خانوار]] از امکانات و ریسک‌های اقتصادی بررسی می‌کنند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/9197/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A3%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8% نوروزی، «بررسی تأثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی بر میزان باروری زنان در ایران»، 1377ش، ص62-63.]</ref>
==کمیت، کیفیت و سرمایۀ انسانی==
در [[جمعیت‌شناسی]]، رابطۀ میان تعداد فرزندان و میزان سرمایه‌گذاری بر هر فرزند، به‌عنوان تقابل کمیت و کیفیت مطرح شده است. مطالعات نشان می‌دهد که با افزایش سطح تحصیلات والدین و کاهش [[مرگ‌ومیر کودکان]]، تمایل به تمرکز منابع اقتصادی و تربیتی بر تعداد کمتری از فرزندان افزایش یافته است. در این چارچوب، روزی فرزند بیشتر با [[کیفیت زندگی]]، آموزش و مهارت‌آموزی پیوند خورده تا صرف تأمین حداقل‌های معیشتی.<ref>[https://jips.nipr.ac.ir/article%2089589.html عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26.]</ref>
==سیاست‌های عمومی و برداشت از روزی فرزند==
سیاست‌های دولتی از طریق یارانه‌ها، نظام‌های حمایتی، مسکن و [[بیمه]]، بر هزینه‌های ادراک‌شدۀ فرزندآوری اثر می‌گذارند. در ایران، برخی پژوهش‌ها به تجربۀ سیاست‌های حمایتی دهه‌های ابتداییِ پیروزی انقلاب اسلامی اشاره کرده‌اند که با کاهش فشار اقتصادی بر خانوارها، هم‌زمان با افزایش باروری همراه بوده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1399/12/03/2456649/6-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  این سیاست‌ها در تحلیل‌های اقتصادی، به‌عنوان عوامل تعدیل‌کنندۀ ریسک معیشتی خانواده‌ها بررسی شده‌اند.<ref>[https://www.imna.ir/news/812182/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7% «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.]</ref><br>در مطالعات تطبیقی نیز نشان داده شده که در کشورهای مختلف، ابزارهایی مانند کاهش مالیات متناسب با تعداد فرزندان یا افزایش مرخصی والدین، بر ادراک خانواده‌ها از امکان تأمین روزی فرزند تأثیر گذاشته‌اند. این یافته‌ها بیشتر بدون داوری ارزشی، در چارچوب تحلیل سیاست‌گذاری گزارش می‌شوند.<ref>[https://www.oecd.org/en/data/datasets/oecd-family-database.html “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.]</ref>
==بی‌ثباتی اقتصادی و تجربۀ معاصر ایران==
پژوهش‌های اجتماعی و اقتصادی دهه‌های اخیر ایران، به نقش [[تورم]]، [[بیکاری]] و بی‌ثباتی بازار کار در شکل‌گیری نگرانی‌های خانواده‌ها دربارۀ آیندۀ فرزندان اشاره کرده‌اند. در این مطالعات، روزی فرزند اغلب به‌صورت ضمنی و در قالب دغدغه‌هایی مانند مسکن، آموزش و سلامت ظاهر می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402113021525/%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%85-%D8%A8%DB%8C%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D9%88%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D8%AF%D8% «تورم، بیکاری و شوک‌های اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>  یافته‌ها نشان می‌دهد که میان تمایل ذهنی به فرزندآوری و امکان عملی تأمین معیشت، فاصله‌ای معنادار وجود دارد.<ref> [https://www.asriran.com/fa/news/1021178/%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%B9%D8%AF%D9%85-%D8%AA%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D9%84%D8% «عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران.]</ref><br>همچنین، افزایش [[سن ازدواج]] و تأخیر در فرزندآوری، در برخی تحلیل‌ها به‌عنوان پیامد شرایط اقتصادی و تغییر نگرش‌های فرهنگی بررسی شده است. این مطالعات، بدون ارجاع به ارزش‌گذاری هنجاری، به توصیف روندها و عوامل مؤثر پرداخته‌اند.<ref> [https://rahbordfarhangi.csr.ir/article%20212185.html فرضی‌زاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228.]</ref>
==روزی فرزند در سطح خانواده و جامعه==
در جمعیت‌شناسی و اقتصاد کلان، فرزندآوری گاه به‌عنوان عاملی مرتبط با پویایی جمعیت، [[بازار کار]] و ساختار سنی جامعه بررسی می‌شود. در این تحلیل‌ها، تأمین روزی نسل‌های آینده بیشتر در قالب مفاهیمی مانند سرمایۀ انسانی، نیروی کار و پایداری نظام‌های رفاهی مطرح است.<ref> [https://ensani.ir/fa/article/526099/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-% زرانی و دیگران، «بررسی ارتباط فرزندآوری با سطح رفاه و توسعۀ اقتصادی کشور از منظر بیانات مقام معظم رهبری»، 1400ش، ص259-261.]</ref>  این رویکرد، روزی فرزند را از سطح باورهای فردی به سطح تحلیل‌های ساختاری منتقل می‌کند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-167/4093965-%D8%B4%D8%BA%D9%84-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1 «شغل بهتر، فرزند بیشتر»، خبرگزاری دنیای اقتصاد.]</ref><br>مطالعات خانواده نیز نشان داده‌اند که تأثیر فرزند بر معیشت خانواده همواره خطی و یکسان نبوده و الگوهای مصرف، هم‌پوشانی هزینه‌ها و تغییر نقش‌های اقتصادی اعضای خانواده در طول زمان، در این زمینه اهمیت دارد. این یافته‌ها به‌صورت توصیفی و مبتنی بر داده‌های تجربی گزارش شده‌اند.<ref>[https://www.imna.ir/news/812182/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%85%D9%88%D8%AB%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A2%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7% «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
==پانویس==
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
==منابع==
 
* قرآن کریم.
== منابع ==
* «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: 3 اسفند 1399ش.
{{آغاز منابع}}
* «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: 16 اردیبهشت 1403ش.
* «از نقش باورهای دینی تا استدلال‌های اخلاقی برای فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: ۲۹ شهریور ۱۴۰۲ش.
* «تورم، بیکاری و شوک‌های اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: 30 بهمن 1402ش.
* «۶ دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: ۳ اسفند ۱۳۹۹ش.
* خانی، سعید و عباسی شوازی، محمدجلال، «ناامنی اقتصادی و باروری: مطالعۀ موردی زنان دارای همسر شهرستان سنندج»، نامۀ انجمن جمعیت‌شناسی ایران، دورۀ 9، شمارۀ 17، 1393ش.
* «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 7 مهر 1404ش.
* «تورم، بیکاری و شوک‌های اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: ۳۰ بهمن ۱۴۰۲ش.
* «رزق و روزی اولاد در آیات»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ بارگذاری: 9 مرداد 1391ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۷ مهر ۱۴۰۴ش.
* «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بارگذاری: 31 خرداد 1402ش.
* «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بارگذاری: ۳۱ خرداد ۱۴۰۲ش.
* زرانی، زینت و دیگران، «بررسی ارتباط فرزندآوری با سطح رفاه و توسعۀ اقتصادی کشور از منظر بیانات مقام معظم رهبری»، جمعیت، شماۀ 115 و 116، 1400ش.
* سعدی، بوستان، در وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
* «سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وب‌سایت مرکز نشر آثار و اندیشه‌های آیت‌الله دستغیب، تاریخ بارگذاری: 27 مهر 1393ش.
* «سورهٔ انعام آیهٔ ۱۵۱/ جلسهٔ ۹۴»، وب‌سایت مرکز نشر آثار و اندیشه‌های آیت‌الله دستغیب»، تاریخ بارگذاری: ۲۷ مهر ۱۳۹۳ش.
* شریفی، عنایت‌الله و لطفی، مهرعلی، «سبک زندگی خانوادگی در قرآن و سنت پیشوایان معصوم (ع)»، پژوهش‌نامۀ معارف قرآنی، دورۀ 4، شمارۀ 14، 1392ش.
* طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، منشورات اسماعلیان، بی‌تا.
* «شغل بهتر، فرزند بیشتر»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: 21 مرداد 1403ش.
* عبداللهی، عادل و فرجادی، غلامعلی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعهٔ کیفی»، دوفصلنامهٔ مطالعات جمعیتی، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۲، پیاپی ۴، ۱۳۹۵ش.
* عبداللهی، عادل و فرجادی، غلامعلی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، دوفصلنامۀ مطالعات جمعیتی، دورۀ 2، شمارۀ 2، پیاپی 4، 1395ش.
* عمارلو، مرتضی، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، پژوهشنامهٔ حلال، دورهٔ ۶، شمارهٔ ۱، ۱۴۰۲ش.
* «عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران، تاریخ بارگذاری: 23 آذر 1403ش.
* «فرزند، سرمایه‌ای که برکت می‌آورد»، وب‌سایت حیات، تاریخ انتشار: ۶ آبان ۱۴۰۴ش.
* عمارلو، مرتضی، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، پژوهشنامۀ حلال، دورۀ 6، شمارۀ 1، 1402ش.
* فرضی‌زاده، زهرا، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، فصلنامهٔ علمی راهبرد اجتماعی فرهنگی، دورهٔ ۱۴، شمارهٔ ۱، پیاپی۵۵، ۱۴۰۳ش.
* فرضی‌زاده، زهرا، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، فصلنامۀ علمی راهبرد اجتماعی فرهنگی، دورۀ 14، شمارۀ 1، پیاپی55، 1403ش.
* نیکونسبتی، علی و دیگران، «اقتصاد و باروری (نظریه‌ها و نقدها)»، فصلنامهٔ شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، سال ۱۸، شمارهٔ ۶۹، ۱۳۹۴ش.
* «نقش مؤثر فرزندآوری در ساختار اقتصادی خانواده»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ بارگذاری: 28 آذر 1403ش.
{{آغاز چپ‌چین}}
* نوروزی، لادن، «بررسی تأثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی بر میزان باروری زنان در ایران»، برنامه و بودجه، شمارۀ 30، 1377ش.
* “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labor and Social Affair, 2019.
* Becker, Gary, S, “A Treatise on the Family”, Harvard University Press, 1991, V4, No7, Abstract.
{{پایان منابع}}
* “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.

نسخهٔ کنونی تا ۱۷ دی ۱۴۰۴، ساعت ۱۵:۱۵

تابلوی «هر آن‌کس که دندان دهد، نان دهد»
تابلوی «هر آن‌کس که دندان دهد، نان دهد» در یکی از بوستان‌های شهر اصفهان.

روزی فرزند؛ رزق و برکت مقدر الهی برای فرزندان خانواده.

روزیِ فرزند مفهومی است که در متون دینی، فرهنگی و پژوهش‌های اجتماعی برای توصیف برداشت‌ها و تفسیرهای مرتبط با تأمین معیشت و امکانات زندگی فرزندان به کار می‌رود. این مفهوم در منابع دینی در چارچوب باور به خالقیت و رازقیت خداوند مطرح شده و هم‌زمان در مطالعات اجتماعی و اقتصادی، در ارتباط با شرایط معیشتی، بازار کار، سیاست‌های حمایتی و تصمیم‌گیری خانوارها دربارهٔ فرزندآوری بررسی شده است. پژوهش‌های معاصر نشان می‌دهد که روزی فرزند در ایران، علاوه بر جایگاه دینی و فرهنگی، به‌عنوان یک متغیر مؤثر در تحلیل‌های جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی و در پیوند با عواملی مانند هزینه‌های زندگی، آموزش، مسکن و باورهای مذهبی، مورد توجه قرار گرفته است.

تعریف روزی فرزند

واژه روزی در زبان فارسی به‌معنای خوراک روزانه و چیزی است که قسمت کسی می‌شود یا روز به روز به او داده می‌شود.[۱] روزی از منظر برخی پژوهش‌های دینی، ابتدا در خوراکی‌‌ها استعمال شده است و سپس به تمام چیزهایی که مورد بهره‌برداری انسان قرار می گیرد؛ مانند ثروت، منزلت اجتماعی و علم به‌کار رفته است.[۲] دین‌باوران معتقدند که روزی فرزندان از سوی خداوند تضمین شده است؛ اما دستیابی به روزی، مستلزم کوشش و فراهم‌کردن زمینه‌های لازم است.[۳]

روزی فرزند در منابع دینی

آیه ۳۱ سوره اسراء
اسراء ۳۱؛ نهی قرآن از کشتن فرزندان به‌سبب ترس از فقر

بر پایه آموزه‌های قرآنی، صفت رزاقیت الهی شامل تمامی جنبندگان می‌شود. در قرآن کریم، آیاتی وجود دارد که هراس از تنگدستی (املاق) در پی فرزندآوری را نفی کرده است. مفسران این آیات را در چارچوب باورهای اعتقادی پیرامون تدبیر الهی و نظام رزق تبیین کرده‌اند.[۴] برخی پژوهشگران دینی با استناد به آموزه‌های قرآنی، روزی فرزند را در چارچوب باور به خالقیت و رزاقیت خداوند تفسیر می‌کنند. بر پایهٔ این دیدگاه، آفرینش و فرزندآوری به ارادهٔ الهی نسبت داده می‌شود و تأمین روزی نیز بخشی از تدبیر الهی به شمار می‌آید؛ با این حال، تحقق آن مستلزم بهره‌گیری انسان از عقل، دانش، تجربه و تلاش فردی است. در این چارچوب، افزایش باور دینی به رزاقیت خداوند می‌تواند در نگرش به فرزندآوری و کاهش نگرانی‌های مرتبط با تأمین معیشت نقش داشته باشد[۵]

بازتاب فرهنگی و اجتماعی روزی فرزند

در فرهنگ عامه و ادبیات شفاهی ایران، مفهوم روزی فرزند با ضرب‌المثل‌ها، باورهای عامیانه و روایت‌های روزمره پیوندی دیرینه دارد.[۶] این انگاره شناختی که «بچه با خودش برکت میاره» در فرهنگ ایرانیان، باوری ریشه‌دار است.[۷] همچنین سعدی در کتاب بوستان، از نگرانی پدری درباره تأمین نان و خوراک برای فرزندش حکایت می‌کند، اما همسرش به او یادآوری می‌کند که خداوند نان‌دهنده است و او باید به خدا اعتماد کند. سعدی در این مثنوی، اهمیت ایمان به خدا در تأمین روزی فرزند را چنین به نظم درآورده است:[۸]

یکی طفل دندان برآورده بود
پدر سر به فکرت فرو برده بود
که من نان و برگ از کجا آرمش؟
مروت نباشد که بگذارمش
چو بیچاره گفت این سخن، نزد جفت
نگر تا زن او را چه مردانه گفت:
مخور هول ابلیس تا جان دهد
همان کس که دندان دهد نان دهد
تواناست آخر خداوند روز
که روزی رساند، تو چندین مسوز
نگارندهٔ کودک اندر شکم
نویسنده عمر و روزی است هم
خداوندگاری که عبدی خرید
بدارد، فکیف آن که عبد آفرید
تو را نیست این تکیه بر کردگار
که مملوک را بر خداوندگار


در دهه‌های اخیر، پژوهش‌های کیفی بر وجود شکاف میان گفتمان رسمی دینی و تجربه زیسته خانواده‌های شهری در قبال تأمین معیشت فرزند تأکید کرده‌اند.[۹] برخی محققان مسائل جمعیتی بر این باورند که در جامعه، دو رویکرد متفاوت به فرزندآوری و روزی فرزند وجود دارد؛ از یک‌سو فرزند به‌مثابه عامل فزایندۀ برکت و از سوی دیگر به‌عنوان یک تعهّد معیشتی پرهزینه بازنمایی می‌شود.[۱۰]

پژوهش‌های اجتماعی و اقتصادی دهه‌های اخیر ایران، به نقش تورم، بیکاری و بی‌ثباتی بازار کار در شکل‌گیری نگرانی‌های خانواده‌ها دربارۀ آیندۀ فرزندان اشاره کرده‌اند. در این مطالعات، روزی فرزند اغلب به‌صورت ضمنی و در قالب دغدغه‌هایی مانند مسکن، آموزش و سلامت ظاهر می‌شود.[۱۱] نتایج این مطالعات نشان داده است که متغیرهایی نظیر بی‌ثباتی اقتصادی، آیندۀ شغلی، هزینه‌های آموزش و تأمین مسکن، در کنار لایه‌های باورمندی مذهبی، به طور هم‌زمان در فرایند تصمیم‌گیری خانوارها برای فرزندآوری نقش ایفا می‌کنند.[۱۲] یافته‌ها نشان می‌دهند که میان تمایل به فرزندآوری و امکان عملی تأمین معیشت، فاصله‌ای معنادار وجود دارد.[۱۳]

دیدگاه‌های نظری

در نظریۀ اقتصاد باروری، فرزند به‌عنوان یک انتخاب خانوادگی در نظر گرفته می‌شود که میزان آن با عواملی مانند سطح درآمد، هزینه‌های مستقیم نگهداری و آموزش و هزینه‌های غیرمستقیم ارتباط دارد. در این چارچوب، هزینۀ فرزند تنها به مخارج مالی محدود نبوده و زمان صرف‌شده برای مراقبت و تربیت، به‌ویژه از سوی والدین شاغل، نیز به‌عنوان بخشی از هزینه تلقی می‌شود.[۱۴]

از این منظر، سیاست‌های دولتی از طریق یارانه‌ها، نظام‌های حمایتی، مسکن و بیمه، بر هزینه‌های ادراک‌شدۀ فرزندآوری اثر می‌گذارند. در ایران، برخی پژوهش‌ها به تجربۀ سیاست‌های حمایتی در آغاز پیروزی انقلاب اسلامی اشاره کرده‌اند که با کاهش فشار اقتصادی بر خانواده‌ها موجب افزایش باروری شده است.[۱۵] در کشورهای مختلف، ابزارهایی مانند کاهش مالیات متناسب با تعداد فرزندان یا افزایش مرخصی والدین، بر ادراک خانواده‌ها از امکان تأمین هزینه‌های رشد فرزند تأثیر گذاشته‌اند.[۱۶]

در جمعیت‌شناسی، رابطۀ میان تعداد فرزندان و میزان سرمایه‌گذاری بر هر فرزند، به‌عنوان تقابل کمیت و کیفیت مطرح شده است. مطالعات نشان می‌دهند که با افزایش سطح تحصیلات والدین و کاهش مرگ‌ومیر کودکان، تمایل به تمرکز منابع اقتصادی و تربیتی بر تعداد کمتری از فرزندان افزایش یافته است. در این چارچوب، موضوع روزی فرزند در پیوند با شاخص‌هایی مانند کیفیت زندگی، آموزش و مهارت‌آموزی بررسی شده است.[۱۷]

پانویس

  1. ↑ دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ «روزی».
  2. ↑ طباطبایی، المیزان، ج 3، ص 141-142
  3. ↑ «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  4. ↑ «سورۀ انعام آیۀ 151/ جلسۀ 94»، وب‌سایت مرکز نشر آثار و اندیشه‌های آیت‌الله دستغیب.
  5. ↑ عمارلو، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، 1402ش، ص17-19؛ «از نقش باورهای دینی تا استدلال‌های اخلاقی برای فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا.
  6. ↑ دهخدا، وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ «روزی».
  7. ↑ «فرزند، سرمایه‌ای که برکت می‌آورد»، وب‌سایت حیات.
  8. ↑ سعدی، بوستان، باب ششم در قناعت، «حکایت مرد کوته‌نظر و زن عالی‌همت»، در وب‌سایت گنجور.
  9. ↑ عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26.
  10. ↑ «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا.
  11. ↑ «تورم، بیکاری و شوک‌های اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا.
  12. ↑ فرضی‌زاده، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، 1403ش، ص227-228.
  13. ↑ «عدم تمایل به فرزندآوری تنها دلایل اقتصادی نیست؛ مردم نگران افق زندگی فرزندانشان هستند»، خبرگزاری عصرایران.
  14. ↑ نیکونسبتی و دیگران، «اقتصاد و باروری (نظریه‌ها و نقدها)»، 1394ش، ص223-224.
  15. ↑ «6 دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم.
  16. ↑ “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labour and Social Affair, 2019.
  17. ↑ عبداللهی و فرجادی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعۀ کیفی»، 1395ش، ص23-26.

منابع

  • «از نقش باورهای دینی تا استدلال‌های اخلاقی برای فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: ۲۹ شهریور ۱۴۰۲ش.
  • «۶ دلیل اقتصادی، فردی و ملی برای فرزندآوری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: ۳ اسفند ۱۳۹۹ش.
  • «تأثیر فرهنگ بر فرزندآوری بیش از مسائل اقتصادی است»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
  • «تورم، بیکاری و شوک‌های اقتصادی عوامل مؤثر در کاهش فرزندآوری»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بارگذاری: ۳۰ بهمن ۱۴۰۲ش.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۷ مهر ۱۴۰۴ش.
  • «رزق و روزی فرزندان از جانب خداوند تضمین شده است»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بارگذاری: ۳۱ خرداد ۱۴۰۲ش.
  • سعدی، بوستان، در وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
  • «سورهٔ انعام آیهٔ ۱۵۱/ جلسهٔ ۹۴»، وب‌سایت مرکز نشر آثار و اندیشه‌های آیت‌الله دستغیب»، تاریخ بارگذاری: ۲۷ مهر ۱۳۹۳ش.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، منشورات اسماعلیان، بی‌تا.
  • عبداللهی، عادل و فرجادی، غلامعلی، «عقلانیت اقتصادی و اجتماعی و کنش فرزندآوری در شهر تهران؛ نتایج یک مطالعهٔ کیفی»، دوفصلنامهٔ مطالعات جمعیتی، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۲، پیاپی ۴، ۱۳۹۵ش.
  • عمارلو، مرتضی، «نقش روزی حلال در تحکیم خانواده با محوریت فرزندآوری»، پژوهشنامهٔ حلال، دورهٔ ۶، شمارهٔ ۱، ۱۴۰۲ش.
  • «فرزند، سرمایه‌ای که برکت می‌آورد»، وب‌سایت حیات، تاریخ انتشار: ۶ آبان ۱۴۰۴ش.
  • فرضی‌زاده، زهرا، «بررسی عوامل اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مؤثر بر فرزندآوری در ایران»، فصلنامهٔ علمی راهبرد اجتماعی فرهنگی، دورهٔ ۱۴، شمارهٔ ۱، پیاپی۵۵، ۱۴۰۳ش.
  • نیکونسبتی، علی و دیگران، «اقتصاد و باروری (نظریه‌ها و نقدها)»، فصلنامهٔ شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، سال ۱۸، شمارهٔ ۶۹، ۱۳۹۴ش.
  • “OECD Family Database”, OECD, Social Policy Division - Directorate of Employment, Labor and Social Affair, 2019.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=روزی_فرزند&oldid=6754»