پیش‌نویس:حسن عاقبت: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''<big>حسن عاقبت؛</big>'''<br>'''حسن عاقبت''' یا '''عاقبت‌به‌خیری''' از کلیدی‌ترین و پرتکرارترین مفاهیم در آموزه‌های اسلامی و اخلاقی است. این اصطلاح به‌ این معنا است که پایان کار یک انسان به‌ویژه در لحظۀ مرگ و انتقال به سرای باقی، با ایمان، پاکی و رضایت الهی همراه باشد.
+'''{{درشت|حسن عاقبت؛}}''' آموزه‌ای دینی به‌معنای پایان یافتن زندگی انسان با ایمان، توبه، رضایت الهی و دوری از انحراف.<br>
+حسن عاقبت از مفاهیم مهم و پرتکرار در [[تعالیم اسلام]] و [[اخلاق اسلامی]] است که در آیات، روایات و دعاهای بسیاری به اهمیت آن تأکید شده است. این اصطلاح به این معنا است که پایان کار و زندگی یک انسان به‌ویژه در لحظهٔ مرگ و انتقال به سرای باقی، با ایمان، پاکی و رضایت الهی همراه باشد. پژوهشگران دینی عواملی مانند، اصلاح نیت، [[ایمان]] و [[تقوا]]، [[توسل]] و [[دعا]]، [[خدمت به خلق]]، [[نیکی به والدین]] و محاسبهٔ نفس را در عاقبت‌به‌خیری مؤثر دانسته‌اند و عواملی مانند [[حب دنیا]]، [[گناهان کبیره]] و اصرار بر آن، ظلم و [[حق‌الناس]]، [[تکبر]]، [[حسادت]]، همنشین بد و ترک [[امر به معروف و نهی منکر]] را از موانع اصلی حسن عاقبت برشمرده‌اند.
 == مفهوم‌شناسی حسن عاقبت ==
-در فرهنگ دینی و اسلامی، ملاک اصلی قضاوت دربارۀ سعادت یک انسان، نه لزوماً گذشتۀ او، بلکه وضعیت نهایی او شناخته می‌شود. همچنین در منابع دینی، حسن عاقبت به پایان زندگی انسان همراه با ایمان به خدا، شرافت انسانی و دوری از خشم الهی تعریف شده است. معیار ارزش‌گذاری نهایی انسان، چگونگی پایان کار او دانسته شده است؛ حتی اگر انسان بخشی از عمر را در خطا گذرانده باشد و در اواخر عمر به ایمان و عمل صالح روی آورد.
+در تعالیم اسلام، حُسن عاقبت از اهداف مهم انسان مؤمن دانسته شده است و در مقابل بدعاقبتی قرار دارد.<ref>حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.</ref> در [[فرهنگ اسلامی]]، ملاک اصلی قضاوت دربارهٔ [[سعادت]] یک انسان، نه لزوماً گذشتهٔ او، بلکه وضعیت نهایی او شناخته می‌شود. همچنین در متون اسلامی، حسن عاقبت به پایان زندگی دنیاییِ انسان همراه با ایمان به [[خدا]]، شرافت انسانی و دوری از خشم الهی تعریف شده و معیار ارزش‌گذاری نهایی انسان، چگونگی پایان کار او دانسته شده است.<ref>مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین، ۱۳۸۶ش، ج۱۳، ص۲۶۲.</ref>
-== ابعاد دنیوی و اخروی حسن عاقبت ==
+== جایگاه و ابعاد حسن عاقبت ==
+حسن عاقبت در تعالیم اسلام، تعادلی پویا میان [[خوف و رجا]] در روان انسان ایجاد می‌کند که انسان را از نومید شدن از رحمت الهی و غرور از اعمال صالح دور می‌کند.<ref>[https://lib.eshia.ir/27287/1/50/%C2«Ø®ÛØ±Ù_Ø§ÙØ§Ø¹ÙØ§Ù_Ø§Ø¹ØªØ¯Ø§Ù_Ø§ÙØ±Ø¬Ø§Ø¡_ÙØ§ÙØ®ÙÙ%C2» تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، بی‌تا، ج1، ص50.]</ref> به عقیده کارشناسان دینی، خوف و رجا همواره مایهٔ امید و انگیزه برای اصلاح و مراقبت اخلاقی دانسته شده‌اند و بر همین اساس در آموزه‌های دینی تأکید شده که بخش پایانی عمل و نحوهٔ عبور از خط پایان زندگی بسیار مهم‌تر از آغاز آن است.<ref>[https://www.balagh.ir/content/17575 «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، وب‌سایت بلاغ.]</ref>
+* '''حسن عاقبت در قرآن:''' [[قرآن]] به پیوند مستقیم ایمان، [[عمل صالح]] و عاقبت نیک اشاره دارد<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_83_سوره_قصص سوره قصص، آیه ۸۳.]</ref> و این‌که خداوند نعمت جاودانه را به وی عطا می‌کند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_29_سوره_رعد سوره رعد، آیه ۲۹.]</ref> خداوند به مؤمنان سفارش کرده است که مراقب لحظهٔ مرگ‌شان باشند تا [[عاقبت‌به‌خیر]] از دنیا بروند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_102_سوره_آل_عمران سوره آل‌عمران، آیه ۱۰۲.]</ref> [[حضرت یوسف]]، از خدا می‌خواهد که وی را مسلمان بمیراند و به صالحان ملحق کند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_101_سوره_یوسف سوره یوسف، آیه ۱۰۱.]</ref> در آیهٔ دیگری قرآن به [[انسان]] یاد می‌دهد که از خدا بخواهد بعد از ایمان آوردن و یافتن راه حق، منحرف نشود و بر همان هدایت و ایمان از دنیا برود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_8_سوره_آل_عمران سوره آل‌عمران، آیه 8.]</ref>
+* '''حسن عاقبت در روایات:''' طبق سخن [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] ارزش اعمال به نحوه پایان آنها مربوط است؛<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۶۸، ص۳۶۲</ref> ممکن است فردی سال‌ها عبادت کند، اما در لحظات آخر عمر دچار لغزش شود و همه چیز را ببازد و برعکس، ممکن است کسی گناهکار باشد اما در پایان عمر [[توبه]] کند و رستگار شود مانند ماجرای حربن‌یزید ریاحی در [[کربلا]].<ref>[https://khorasan.iqna.ir/fa/news/4133833/شاه‌کلید-عاقبت-بخیری-چیست عالی، «شاه‌کلید عاقبت بخیری چیست؟»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا.]</ref>
+* '''حسن عاقبت در ادعیه''': در [[دعا]]ها و [[مناجات اسلامی]] نیز حسن عاقبت همواره مورد توجه و استغاثه بزرگان دین، عالمان و مردم عادی قرار گرفته است. این مفهوم در دعای مشهور «اللهم اجعَل عَواقبَ اُمورِنا خَیراً» (خدایا، سرانجام همه کارهای ما را نیک‌فرجام گردان)<ref>[https://thaqalain.ir/معنا-و-سند-دعای-اللهم-افتح-لنا-بالخیر-و/ «معنا و سند دعای اللهم افتح لنا بالخیر و اجعل عواقب امورنا الی الخیر برحمتک یا ارحم الراحمین»، پایگاه علوم اسلامی ثقلین.]</ref> برجسته است. در دعای یازدهم [[صحیفه سجادیه]] از امام [[علی ابن الحسین|علی بن الحسین،]]<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1865663/اهمیت-و-جایگاه-عاقبت-بخیری-در-ایات-و-روایات-و-ادعیه دانیاری، «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، 1401ش، ص59.]</ref> حسن عاقبت چنین طلب می‌شود<ref>انصاریان، دیارعاشقان، ۱۳۷۲ش، ج۵، ص۱۰۱–۱۲۲؛ ممدوحی، شهود و شناخت، ۱۳۸۸ش، ج۱، ص۴۸۵–۵۰۰.</ref> که دل به [[ذکر]] خدا، زبان به [[شکر]]، اعضا به طاعت و اعمال به توبهٔ پذیرفته‌شده ختم شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/دعای_یازدهم_صحیفه_سجادیه/_شرح‌ها_و_ترجمه‌ها دعای یازدهم صحیفه سجادیه.]</ref>
-== عاقبت‌به‌خیری در آموزه‌های اسلام ==
+== عوامل اصلی حسن عاقبت ==
-در آموزه‌های اسلامی، «عاقبت‌به‌خیری» یا '''حُسن عاقبت''' یکی از محوری‌ترین و اصلی‌ترین اهداف زندگی یک مؤمن دانسته شده است. در نگاه دینی، عاقبت‌به‌خیری به «حسن عاقبت» گره خورده است و حسن عاقبت به این معنی است که انسان با ایمان، توبه، دوری از ظلم و [[حق‌الناس]] و حفظ صداقت و [[تقوا]] از دنیا برود و سرنوشت اخروی‌اش به خیر ختم شود. به‌همین دلیل، این دعا برای مؤمنان همیشه با نوعی نگرانی مثبت همراه است: این‌که ثبات قدم در ایمان و اخلاق تا لحظهٔ مرگ مهم‌تر از وضعیت فعلی انسان است و هیچ‌کس از سرنوشت نهایی خود مطمئن نیست، پس مدام برای خودش و دیگران عاقبت‌به‌خیری می‌خواهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1865663/اهمیت-و-جایگاه-عاقبت-بخیری-در-ایات-و-روایات-و-ادعیه دانیاری، «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، 1401ش، ص57]</ref> این مفهوم همواره مایهٔ امید و انگیزه برای اصلاح و مراقبت اخلاقی است و آموزه‌های دینی تأکید دارند که بخش پایانی عمل و نحوهٔ عبور از خط پایان زندگی بسیار مهم‌تر از آغاز آن است.<ref>[https://www.balagh.ir/content/17575 «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، وب‌سایت بلاغ.]</ref>
+بر اساس برخی منابع، حسن عاقبت برخواسته از عوامل متعددی است؛ از جمله:
+# '''اصلاح نیت و ایمان:''' برخی کارشناسان دینی، با توجه به آیه ۸۴ سوره اسراء، ریشه اعمال انسان را [[نیت]] و ساختار وجودی او تفسیر کرده است؛ به این معنی که کسی که باطنش آلوده به [[نفاق]] یا [[کینه]] باشد، حتی اگر ظاهرش خوب باشد، ممکن است در پایان رسوا شود.<ref>[https://gharaati.ir/خوش-عاقبتی-و-بد-عاقبتی/ قرائتی، «خوش عاقبتی و بد عاقبتی»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.]</ref>
+# '''دعای پدر و مادر و نیکی به آنها:''' در برخی روایات از [[اهل‌بیت]]، یکی از راه‌های تضمین حسن عاقبت، [[دعای پدر و مادر]] عنوان شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/2/509/الوالد_الصالح_لولده_و_دعوة_المؤمن_لأخیه-_بظهر_الغیب کلینی، کافی، 1407ق، ج2، ص509.]</ref> همچنین [[نیکی به والدین]]، [[سختی‌های مرگ]] را آسان می‌کند.<ref>شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۳۲.</ref>
+# '''نقش خانواده''': از منظر کارشناسان امور تربیتی، والدین با الگوسازی عملی، انتقال ارزش‌ها، ایجاد محیط امن عاطفی و تربیت صحیح، فرزندان را به‌سوی حسن عاقبت هدایت می‌کنند و خود نیز از [[دعای خیر]] آن‌ها بهره‌مند می‌شوند.<ref>[https://www.balagh.ir/content/14028 «نقش والدین در تربیت فرزندان»، وب‌سایت بلاغ.]</ref> از جمله راهکارهای والدین برای حسن عاقبت فرزندان که از آیات و روایات استخراج شده عبارت‌اند از: ارائه الگو، [[لقمه حلال]]، تحکیم و تثبیت عقاید، امید دادن، دعا کردن، [[آموزش نماز]] و قرآن.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2177028/نقش-والدین-در-عاقبت-به-خیری-فرزند فلاحی، «نقش والدین در عاقبت‌به‌خیری فرزند»، 1402ش، ص947.]</ref>
+# '''مداومت بر دعا:''' در برخی آیات قرآن<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_8_سوره_آل_عمران سوره آل‌عمران، آیه ۸.]</ref> و نیز در توصیه‌های امامان شیعه تأکید شده است که انسان نباید به ایمان فعلی خود مغرور شود و باید دائماً از خدا بخواهد که او را ثابت‌قدم نگه دارد.<ref>[https://www.tebyan.net/news/519434/عواملی-که-انسان-را-عاقبت-بخیر-می-کند «عواملی که انسان را عاقبت‌به‌خیر می‌کند»، وب‌سایت تبیان.]</ref>
+# '''بزرگ‌شمردن گناه:''' در روایات [[اهل‌بیت]] سبک‌شمردن گناه یکی از عوامل تداوم رفتار ناپسند و [[قساوت قلب]] دانسته شده است. در حالی که توجه به بزرگی گناه و پرهیز از عادی‌انگاری آن باعث گرایش بیشتر به توبه و افزایش پایبندی دینی می‌شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/107022/بعضی‌ها-جوانی‌-خوبی-داشتند،-امان-از-پیری‌شان?rcids=96307,99577 «کلید عاقبت‌به‌خیری انسان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
+# '''عاقبت‌اندیشی:''' در برخی آیات قرآن، عاقبت‌اندیشی شرط دستیابی به حسن عاقبت دانسته شده است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_36_سوره_اسراء سوره اسراء، آیه ۳۶.]</ref> [[حضرت محمد|پیامبر اکرم]] نیز به [[مسلمانان]] توصیه می‌کند که در عاقبت و نتیجه هر کار بیندیشند؛ اگر پایانش خیر بود یا مقدمه‌ای برای خیر بود، آن را پیگیری کنند و اگر شرّ یا [[گمراهی]] به‌دنبال داشت، از آن دوری جویند.<ref>کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۱۵۰.</ref>
+# '''توبه:''' برخی مفسران قرآن، توبه را از عوامل مؤثر در حسن عاقبت دانسته‌اند. بر پایه این دیدگاه، ممکن است فردی در بخشی از زندگی دچار خطا شود، اما با توبه پیش از مرگ و اصلاح مسیر رفتاری، به همراهی پایان زندگی دنیایی با ایمان و [[عمل صالح]]، برسد.<ref>[https://makarem.ir/news/fa/News/Details/420972#:~:text=سخن%20آخر%3A%20(عاقبت%20بخیری؛,‏%20ماه%20مبارک%20رمضان%20است. «حقیقت توبه از منظر آیت‌الله مکارم شیرازی»، خبرگزاری دفتر حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی.]</ref>
-=== جایگاه و ابعاد ===
+== عوامل سوء عاقبت ==
-جایگاه و ابعاد مفهوم «عاقبت‌به‌خیری» در قرآن، دعاها و روایات عبارت است از:
+برخی پژوهشگران اسلامی عواملی را برشمرده‌اند که منجر به بدعاقبتی می‌شود؛ از جمله دشمنی و بغض به اهل‌بیت، دل‌بستگی شدید به دنیا و [[دنیاپرستی]]، شناخت حق و عدم یاری آن همراه با [[تکبر]] و [[غرور]]، ستم و بی‌عدالتی، ترک [[صله رحم]]، [[عاق والدین]]، تضییع حقوق خانواده و دوستان، همنشینی با افراد بدکار و ترک امر به معروف و نهی از منکر.<ref>حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۴۵–۶۴.</ref> ریشه این عوامل اصرار بر گناه، ضعف عقیده و قساوت قلب ذکر شده که انسان را از ثبات ایمانی و نجات نهایی محروم می‌سازند.<ref>[https://gharaati.ir/عاقبت-بخيري/# قرائتی، «عاقبت‌به‌خیری»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.]</ref>
-* '''عاقبت‌به‌خیری در قرآن:''' در برخی آیات قرآن به پیوند مستقیم میان ایمان، عمل صالح و عاقبت نیک اشاره دارد<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_83_سوره_قصص سوره قصص، آیه ۸۳.]</ref> و تأکید می‌کند اگر انسان ایمان داشته باشد و عمل صالح انجام دهد، پایان کارش نیک و خوش است و خداوند نعمت جاودانه را به وی عطا می‌کند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_29_سوره_رعد سوره رعد، آیه ۲۹.]</ref> همچنین در قرآن کریم بارها به اهمیت حالتِ مرگ اشاره شده است. خداوند به مؤمنان هشدار می‌دهد که مراقب لحظهٔ مرگ‌شان باشند تا عاقبت‌به‌خیر از دنیا بروند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_102_سوره_آل_عمران سوره آل‌عمران، آیه ۱۰۲.]</ref> در آیه‌ای دیگر از سورهٔ یوسف نیز، حضرت یوسف با آن همه مقام، از خدا می‌خواهد که وی را مسلمان بمیراند و به صالحان ملحق کند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_101_سوره_یوسف سوره یوسف، آیه ۱۰۱.]</ref>
-* '''عاقبت‌به‌خیری در روایات:''' پیامبر اکرم در حدیثی به این موضوع اشاره کرده است که ارزش اعمال به نحوهٔ پایان آنها مربوط است: یعنی ممکن است فردی سال‌ها عبادت کند، اما در لحظات آخر عمر دچار لغزش (کفر، غرور یا ظلم) شود و همه چیز را ببازد (سوء عاقبت) و برعکس، ممکن است کسی گناهکار باشد اما در پایان عمر توبه کند و رستگار شود مانند ماجرای حر بن یزید ریاحی در [[کربلا]].<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4134107/شاه‌کلید-عاقبت-بخیری-چیست عالی، «شاه‌کلید عاقبت بخیری چیست؟»]، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا.</ref>
-* '''عاقبت‌به‌خیری در ادعیه''': در دعاهای اسلامی عاقبت‌به‌خیری مورد توجه بوده است. این مفهوم در دعای مشهور «اللهم اجعل عواقب امورنا خیراً» (خدایا، سرانجام همه کارهای ما را نیک فرجام ده)<ref>[https://thaqalain.ir/معنا-و-سند-دعای-اللهم-افتح-لنا-بالخیر-و/ «معنا و سند دعای اللهم افتح لنا بالخیر و اجعل عواقب امورنا الی الخیر برحمتک یا ارحم الراحمین»، پایگاه علوم اسلامی ثقلین.]</ref> مطرح شده است. همچنین در دعای یازدهم صحیفه سجادیه امام سجاد،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1865663/اهمیت-و-جایگاه-عاقبت-بخیری-در-ایات-و-روایات-و-ادعیه دانیاری، «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، 1401ش، ص59.]</ref> درخواست می‌شود که دل به ذکر خدا، زبان به شکر، اعضا به طاعت و اعمال به توبهٔ پذیرفته‌شده ختم شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/دعای_یازدهم_صحیفه_سجادیه/_شرح‌ها_و_ترجمه‌ها دعای یازدهم صحیفه سجادیه.]</ref>
-=== بُعد روانشناختی-تربیتی ===
-مفهوم عاقبت‌به‌خیری در آموزه‌های اسلامی، تعادلی پویا میان '''[[خوف و رجا]]''' (ترس سازنده و امید واقعی) در روان انسان ایجاد می‌کند؛ این حالت، انسان را از دو خطر بزرگ دوری می‌دهد: یأس از رحمت الهی و غرور از اعمال صالح.
-* '''امید:''' بر اساس آموزه‌های اسلام هیچ گناهکاری نباید از رحمت بی‌کران خداوند ناامید شود، زیرا تا آخرین نفس، فرصت توبه، تغییر مسیر و دستیابی به پایان نیک وجود دارد؛ در قرآن نیز در آیاتی بر همین مطلب تأکید شده و مسلمانان را از ناامیدی از لطف و رحمت خدا بر حذر داشته است. این امید، انگیزه‌ای برای تلاش مداوم فراهم می‌آورد و انسان را به جلو می‌راند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_53_سوره_زمر سوره زمر، آیه ۵۳.]</ref>
-* '''ترس سازنده:''' هیچ مؤمنی نیز نباید به اعمال خویش مغرور شود، چرا که هیچ تضمینی برای استمرار نیکی تا پایان نیست؛ این ترس سالم، به‌عنوان عاملی بازدارنده، موجب هوشیاری دائمی انسان می‌شود. همچنین بر لزوم مراقبت مستمر از نفس تأکید دارد.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1488722 طاهری، «عاقبت‌به‌خیری و چهار عامل بدست آوردن آن»، وب‌سایت راسخون.]</ref>
-== عوامل اصلی عاقبت‌به‌خیری ==
-طبق روایات [[اهل‌بیت]]، چند عامل کلیدی وجود دارد که موجب می‌شود انسان در لحظات بحرانی آخر عمر، ایمانش را حفظ کند و عاقبت‌به‌خیر شود:
-# '''اصلاح نیت و ایمان:''' محسن قرائتی در تفسیر نور، با توجه به آیهٔ ۸۴ سوره اسراء، ریشهٔ اعمال انسان را [[نیت]] و ساختار وجودی او تفسیر کرده است؛ به این معنی که کسی که باطنش آلوده به نفاق یا کینه باشد، حتی اگر ظاهرش خوب باشد، ممکن است در پایان رسوا شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_84_سوره_اسراء سوره اسراء، آیه ۸۴.]</ref>
-# '''خدمت به خلق و نیکی به والدین:''' یکی از سریع‌ترین راه‌ها برای تضمین عاقبت‌به‌خیری، دعای پدر و مادر و گره‌گشایی از کار مردم معرفی شده است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/519434/عواملی-که-انسان-را-عاقبت-بخیر-می-کند «عواملی که انسان را عاقبت‌به‌خیر می‌کند»، وب‌سایت تبیان.]</ref> در روایات بسیاری آمده است که نیکی به والدین، سختی‌های مرگ (سکرات موت) را آسان می‌کند.<ref>شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۳۲.</ref>
-# '''نقش خانواده''': از منظر کارشناسان امور تربیتی والدین با الگوسازی عملی، انتقال ارزش‌ها، ایجاد محیط امن عاطفی و تربیت صحیح، فرزندان را به‌سوی عاقبت‌به‌خیری هدایت می‌کنند و خود نیز از دعای خیر آن‌ها بهره‌مند می‌شوند.<ref>[https://www.balagh.ir/content/14028 «نقش والدین در تربیت فرزندان»، وب‌سایت بلاغ.]</ref> از جمله راهکارهای والدین برای عاقبت‌به‌خیری فرزندان که از آیات و روایات استخراج شده عبارتند از: ارائه الگو، لقمه حلال، تحکیم و تثبیت عقاید، امید دادن، دعا کردن، آموزش نماز و قرآن.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2177028/نقش-والدین-در-عاقبت-به-خیری-فرزند فلاحی، «نقش والدین در عاقبت‌به‌خیری فرزند»، 1402ش، ص947.]</ref>
-# '''مداومت بر دعا:''' ائمهٔ اطهار تأکید داشته‌اند که انسان نباید به ایمان فعلی خود مغرور شود و باید دائماً از خدا بخواهد که او را ثابت‌قدم نگه دارد.<ref>[https://www.tebyan.net/news/519434/عواملی-که-انسان-را-عاقبت-بخیر-می-کند «عواملی که انسان را عاقبت‌به‌خیر می‌کند»، وب‌سایت تبیان.]</ref> دعای معروف قرآنی در این باره وجود دارد که: پروردگارا، دل‌های ما را بعد از آنکه هدایت کردی، نلغزان.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_8_سوره_آل_عمران سوره آل‌عمران، آیه ۸.]</ref>
-# '''بزرگ‌شمردن گناه:''' در روایات بسیاری به مسلمانان هشدار داده شده است که سبک‌شمردن گناه انسان را به سمت اصرار بر گناه و قساوت قلب می‌کشاند و بزرگ‌شمردن گناه و ترس از آن، قلب را نرم، راه توبه را باز و شانس مرگ بر ایمان و طاعت را بیشتر می‌کند. همچنین ترس از گناه و کوچک نشمردن آن، سبب هوشیاری دائم مؤمن شده و او را از سقوط ناگهانی حفظ می‌کند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/107022/بعضی‌ها-جوانی‌-خوبی-داشتند،-امان-از-پیری‌شان?rcids=96307,99577 «کلید عاقبت‌به‌خیری انسان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
-# '''عاقبت‌اندیشی:''' در آیات و روایات زیادی عاقبت‌اندیشی شرط دستیابی به عاقبت‌به‌خیری دانسته شده است؛<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_36_سوره_اسراء سوره اسراء، آیه ۳۶.]</ref> در همین زمینه پیامبر اکرم نیز به مسلمانان توصیه می‌کرد، هرگاه قصد کاری داشته باشند باید در عاقبت و نتیجهٔ آن بیندیشند؛ اگر پایانش خیر بود یا مقدمه‌ای برای خیر، پیگیری کرده و اگر شرّ یا گمراهی به دنبال داشت، از آن دوری جویند.<ref>کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۱۵۰.</ref>
-# '''توبه:''' از دیگر عوامل عاقبت‌به‌خیری انسان، توبه است. ممکن است فردی در طول عمر به سبب غفلت یا نادانی مرتکب گناه شود، اما پیش از مرگ بیدار شده، توبه کند و مسیر خود را به سوی خدا اصلاح کند و در نهایت عاقبت به خیر شود؛ زیرا بازگشت واقعی از گناه، پروندهٔ اعمال را پاک می‌کند و انسان را بر ایمان و عمل صالح به پایان می‌رساند. در آموزه‌های اسلامی، توبه نه تنها گناهان را به حسنات تبدیل می‌کند، بلکه فرصت ثبات ایمانی تا آخرین نفس را فراهم می‌آورد و از سوء عاقبت جلوگیری می‌کند. [[علی بن ابی‌طالب|امام علی]] تأکید دارد خداوند با ابتلائات، بندگان را به توبه دعوت می‌کند تا رحمت و برکت بر آنها نازل شود.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/775092/ «مشهورترین دعاها برای عاقبت‌به‌خیری»، خبرگزاری شفقنا.]</ref>
-== عوامل سوء عاقبت (بد عاقبتی) ==
-پژوهشگران اسلامی عواملی را شناسایی کرده‌اند که منجر به بدعاقبتی و سوء عاقبت می‌شود؛ از جمله دشمنی و بغض نسبت به اهل‌بیت، دل‌بستگی شدید به دنیا و دنیاپرستی، شناخت حق و عدم یاری آن همراه با تکبر و غرور، ستم و بی‌عدالتی، ترک [[صله رحم]]، عقوق والدین، تضییع حقوق خانواده و دوستان، همنشینی با افراد بدکار، و ترک [[امر به معروف و نهی از منکر]] که رواج فساد در جامعه را به دنبال دارد.<ref>حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۴۵–۶۴.</ref> این عوامل عمدتاً از اصرار بر گناه، ضعف عقیده و قساوت قلب نشأت می‌گیرند و انسان را از ثبات ایمانی و نجات نهایی محروم می‌سازند.<ref>[https://gharaati.ir/عاقبت-بخيري/# قرائتی، «عاقبت‌به‌خیری»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.]</ref>
 == داستان‌های عبرت‌آموز ==
-در متون اسلامی دو نماد برای این موضوع وجود دارد:
+در متون اسلامی هم برای حسن عاقبت و هم برای سوء عاقبت، نمادهایی معرفی شده است، ازجمله:
-=== نماد عاقبت‌به‌خیری ===
-* '''ساحران فرعون''': ساحران فرعون که برای مقابله با معجزهٔ موسی جمع شده بودند، ابتدا با سِحر خود طناب‌ها و عصاهای‌شان را به مار تبدیل کردند، اما وقتی عصای موسی اژدهایی شد و سحرشان را بلعید، حقیقت را شناختند و فوراً سجده کرده و ایمان آوردند. این ایمان به‌موقع علی‌رغم شرک اولیه‌شان نیز نماد عاقبت‌به‌خیری است.
+=== نماد حسن عاقبت ===
-* '''حر بن یزید ریاحی''': حر بن یزید ریاحی، فرمانده هزار نفری سپاه عبیدالله بن زیاد، در کربلا ابتدا راه امام حسین را بست و مانع ورود وی به کوفه شد، اما در روز عاشورا پس از تردید و بیداری وجدان، توبه کرد و با پیوستن به یاران امام، شجاعانه جنگید و به شهادت رسید. این توبهٔ به‌موقع و انتخاب حق در برابر باطل، به نماد عاقبت‌به‌خیری تبدیل شده است.<ref>[https://gharaati.ir/خوش-عاقبتی-و-بد-عاقبتی/ قرائتی، «خوش عاقبتی و بد عاقبتی»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.]</ref>
+* '''ساحران فرعون''': ساحران به فرمان [[فرعون]] برای مقابله با آنچه به‌عنوان [[معجزه موسی]] معرفی می‌شد گرد هم آمدند و با بهره‌گیری از ترفند [[جادو|سِحر]]، صحنه‌ای ایجاد کردند که در آن طناب‌ها و عصاها شبیه به مار دیده می‌شدند؛ اما در ادامه، [[عصای موسی]] به [[اژدها|اژدهایی]] تبدیل شد و آنچه را آنان پدید آورده بودند بلعید. ساحران پس از این رویداد به [[سجده]] افتادند و به پیام موسی ایمان آوردند. در آیه ۴۲ سوره شعراء از این رخداد یاد شده است.<ref>[https://gharaati.ir/خوش-عاقبتی-و-بد-عاقبتی/ قرائتی، «خوش عاقبتی و بد عاقبتی»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.]</ref>
-* '''حر انقلاب اسلامی''': حر انقلاب یا شهید شاهرخ ضرغام، پهلوانی بود که پیش از انقلاب اسلامی در مسیر گمراهی (کاباره و کشتی حرفه‌ای) بود، اما با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، تحولی عمیق یافت و به یار وفادار امام خمینی تبدیل شد. او سینه‌اش را با «فدایت شوم خمینی» خالکوبی کرد، در تظاهرات‌ها شرکت می‌کرد و ولایت فقیه را برای دوستانش توصیف می‌کرد. وی سرانجام در جنگ تحمیلی در تاریخ ۱۷ آذر ۱۳۵۹ش در آبادان، جزو اولین شهدا شد.<ref>[https://fashnews.ir/news/51904/%C2«ØÙØ±-Ø§ÙÙÙØ§Ø¨%C2»Ø±Ù-ØµØ¯-Ø³Ø§ÙÙ-Ø±Ø§-ÛÚ©-Ø´Ø¨Ù-Ù¾ÛÙÙØ¯/ «حُر انقلاب ره صد ساله را یک شبه پیمود»، وب‌سایت فاش‌نیوز.]</ref>
+* '''حربن‌یزید ریاحی''': [[حر بن یزید ریاحی]]، فرمانده هزار نفر از سپاهیان [[عبیدالله بن زیاد]]، در [[کربلا]] ابتدا راه [[امام حسین]] را بست و مانع ورود وی به [[کوفه]] شد، اما در [[روز عاشورا]] پس از تردید و توجه، توبه کرد و در نهایت به [[شهادت]] رسید.<ref>[https://gharaati.ir/خوش-عاقبتی-و-بد-عاقبتی/ قرائتی، «خوش عاقبتی و بد عاقبتی»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.]</ref>
+* '''شاهرخ ضرغام''': معروف به حر انقلاب اسلامی از چهره‌های ورزشی پیش از [[انقلاب اسلامی ایران]] بود و در حوزه‌هایی مانند کشتی حرفه‌ای فعالیت داشت. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در مواضع و فعالیت‌های خود تغییراتی ایجاد کرد و به جریان‌های حامی [[امام خمینی]] پیوست. او در جریان [[جنگ ایران و عراق]]، در [[۱۷ آذر]] ۱۳۵۹ش در [[آبادان]] [[شهید]] شد.<ref>[https://fashnews.ir/news/51904/%C2«ØÙØ±-Ø§ÙÙÙØ§Ø¨%C2»Ø±Ù-ØµØ¯-Ø³Ø§ÙÙ-Ø±Ø§-ÛÚ©-Ø´Ø¨Ù-Ù¾ÛÙÙØ¯/ «حُر انقلاب ره صد ساله را یک شبه پیمود»، وب‌سایت فاش‌نیوز.]</ref>
 === نماد بدعاقبتی ===
+* '''برصیصای عابد''': در برخی منابع تفسیری، برصیصا عابدی از [[بنی‌اسرائیل]] دانسته شده است که ۷۰ سال به [[عبادت]] اشتغال داشت. گفته می‌شود برادران زنی بیمار، خواهر خود را برای درمان نزد او بردند. در ادامه، او بر اثر [[وسوسه شیطان]] با آن زن [[رابطه جنسی نامشروع]] برقرار کرد و زن [[بارداری|باردار]] شد. برصیصا او را کشت و دفن کرد؛ اما پس از مدتی، حقیقت آشکار شد و برصیصا به دار آویخته شد. در آخرین لحظه، [[شیطان]] ظاهر شد و در ازای سجده بر خود، وعده نجات به او داد؛ برصیصا تسلیم شد، خدا را انکار کرد و بدعاقبت از دنیا رفت.<ref>[https://lib.eshia.ir/50082/23/544/برصیصا مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1374ش، ج23، ص544.]</ref>
+* '''بلعم باعورا''': به‌گفته برخی منابع، [[بلعم باعورا]] عالمی از بنی‌اسرائیل در زمان [[موسی]] است که به [[مستجاب‌الدعوه]] بودن شهرت داشت. او به‌تدریج به قدرت گرایش پیدا کرد و با فرعون همراه شد و در نهایت بدعاقبت از دنیا رفت.<ref>[https://gharaati.ir/عاقبت-بخيري/# قرائتی، «عاقبت‌به‌خیری»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.]</ref>
+* '''ثعلبة بن حاطب''': ثعلبة بن حاطب انصاری از صحابه [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] و از شرکت‌کنندگان در [[غزوه‌ بدر]] و [[غزوه احد]] است. در گزارش‌ها آمده است که او به‌دلیل [[فقر]] از پیامبر درخواست [[دعا]] برای افزایش مال کرد و پس از تعهد به پرداخت [[زکات]]، دعای پیامبر شامل حال او شد. با افزایش گوسفندانش، از [[مدینه]] بیرون رفت و گفته می‌شود حضور او به [[نماز جمعه]] محدود شد. پس از تشریع زکات، او از پرداخت آن خودداری کرد و آیاتی از قرآن در این زمینه نازل شد.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_76_سوره_توبه سوره توبه، آیه 76] و [https://wiki.ahlolbait.com/آیه_77_سوره_توبه 77].</ref> پس از آن، زکات او از سوی پیامبر و پس از آن از سوی خلفا پذیرفته نشد در نهایت بدعاقبت از دنیا رفت.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1647241 منتظمی، «پایان‌های ناخوشایند: تأملی در سرنوشت بدعاقبتان و عوامل آن»، وب‌سایت راسخون.]</ref>
-* '''برصیصای عابد''': برصیصا، عابد برجستهٔ بنی‌اسرائیل بود که پس از ۷۰ سال عبادت خالصانه، به مقام مستجاب‌الدعوه رسید. به‌همین دلیل برادران زنی بیمار، خواهر خود را برای شفا نزد او بردند؛ شیطان ابتدا او را به تنهایی با زن وسوسه کرد، سپس به زنا وادارش کرد. زن باردار شد، برصیصا از ترس رسوایی او را کشت و دفن کرد؛ سپس جنایات وی آشکار شد و به دار آویخته شد. در آخرین لحظه، شیطان ظاهر شد و در ازای سجده بر خود، وعدهٔ نجات به او داد؛ برصیصا تسلیم شد، خدا را انکار کرد و بدعاقبت به هلاکت افتاد.<ref>[https://lib.eshia.ir/50082/23/544/برصیصا مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1374ش، ج23، ص544.]</ref>
+== پانویس ==
-* '''بلعم باعورا''': بلعم باعورا، عالم برجستهٔ بنی‌اسرائیل در زمان موسی، با دعای مستجابش شناخته می‌شد اما به حرص قدرت افتاد و با فرعون هم‌پیمان شد، تا جایی که قلبش سیاه شد و بدعاقبت مرد.<ref>[https://gharaati.ir/عاقبت-بخيري/# قرائتی، «عاقبت‌به‌خیری»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.]</ref>
-* '''ثعلبة بن حاطب''': ثعلبة بن حاطب انصاری، صحابی پیامبر و شرکت‌کننده در غزوه‌های بدر و احد، از فقر شدید نزد پیامبر شکایت کرد و بارها از او خواست برای ثروتمند شدنش دعا کند. پیامبر ابتدا امتناع می‌ورزید اما پس از پیمان ثعلبة مبنی بر پرداخت حقوق مال (زکات)، دعا کرد؛ پس از مدتی گوسفندان ثعلبه چنان زیاد شد که از مدینه خارج شد و فقط نماز جمعه می‌آمد. وقتی زکات واجب شد، وی مأموران پیامبر را به جزیه تشبیه کرد و پرداخت نکرد؛ آیاتی در قرآن دربارهٔ او نازل شد<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_76_سوره_توبه سوره توبه، آیه 76] و [https://wiki.ahlolbait.com/آیه_77_سوره_توبه 77].</ref> و پیامبر صدقاتش را نپذیرفت. خلفا هم زکاتش را رد کردند و بدعاقبت ماند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1647241 منتظمی، «پایان‌های ناخوشایند: تأملی در سرنوشت بدعاقبتان و عوامل آن»، وب‌سایت راسخون.]</ref>
-==پانویس==
 {{پانویس}}
-==منابع==
+== منابع ==
+{{آغاز منابع}}
+* قرآن کریم.
+* انصاریان، حسین، دیار عاشقان: تفسیر جامع صحیفه سجادیه، تهران، پیام آزادی، ۱۳۷۲ش.
 * «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، وب‌سایت بلاغ، تاریخ درج مطلب: ۱۲ فروردین ۱۴۰۱ش.
+* تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم و دررالکلم، بی‌نا، بی‌تا.
 * «حُر انقلاب ره صد ساله را یک شبه پیمود»، وب‌سایت فاش‌نیوز، تاریخ بازدید: ۲۴ آذر ۱۴۰۴ش.
+* حسینی، سیدحسین، عاقبت‌به‌خیری، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۴ش.
+* «حقیقت توبه از منظر آیت‌الله مکارم شیرازی»، خبرگزاری دفتر حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۸ دی ۱۴۰۴ش.
 * دانیاری، محسن، «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، فصلنامه علمی تخصصی ویژه مبلغان: ره‌توشه، شماره ۱۳۷، ۱۴۰۱ش.
 * دعای یازدهم صحیفه سجادیه.
 * شیخ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، قم، دارالثقافه، ۱۴۱۴ق.
-* طاهری، محمد، «عاقبت‌به‌خیری و چهار عامل بدست آوردن آن»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۳۹۸ش.
 * عالی، مسعود، «شاه‌کلید عاقبت بخیری چیست؟»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
 * «عواملی که انسان را عاقبت‌به‌خیر می‌کند»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۳۹۰ش.
@@ خط ۷۰: / خط ۵۷: @@
 * قرائتی، محسن، «خوش عاقبتی و بد عاقبتی»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۳۸۵ش.
 * قرائتی، محسن، «عاقبت‌به‌خیری»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مرداد ۱۳۹۶ش.
+* «کلید عاقبت‌به‌خیری انسان» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
 * کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
+* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، تهران، بی‌جا، ۱۴۰۳ق.
 * «معنا و سند دعای اللهم افتح لنا بالخیر و اجعل عواقب امورنا الی الخیر برحمتک یا ارحم الراحمین»، پایگاه علوم اسلامی ثقلین، تاریخ بازدید: ۲۲ آذر ۱۴۰۴ش.
 * مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
+* مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمؤمنین، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۸۶ش.
 * منتظمی، قربان، «پایان‌های ناخوشایند: تأملی در سرنوشت بدعاقبتان و عوامل آن»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۸ بهمن ۱۴۰۳ش.
 * «نقش والدین در تربیت فرزندان»، وب‌سایت بلاغ، تاریخ درج مطلب: ۹ بهمن ۱۳۹۹ش.
+{{پایان منابع}}