ویرایش متن |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|امام محمد تقی}}'''، محمد | '''{{درشت|امام محمد تقی}}'''، محمد بن علی بن موسی و امام نهم شیعیان دوازدهامامی. | ||
امام محمد بن علی بن موسی ( | امام محمد بن علی بن موسی (۱۹۵–۲۲۰ق)، مشهور به [[جوادالائمه]] و [[تقی]]، نهمین امام [[شیعیان دوازدهامامی]] است که در هفتسالگی و پس از [[شهادت]] پدرش [[امام رضا]]، عهدهدار [[امامت]] شد. دوران امامت کوتاه او همزمان با خلافت [[مأمون]] و [[معتصم]] عباسی بود و با چالشهایی مانند تردید برخی به دلیل کمسالی و مخالفت جریانهایی مانند [[واقفیه]] روبرو شد. وی با بهرهگیری از راهبردهایی مانند مناظرات علمی، تبیین عقاید شیعه، تربیت شاگردان و تقویت [[سازمان وکالت]]، به تثبیت امامت و هدایت جامعه پرداخت. امام جواد با امفضل، دختر مأمون، ازدواج کرد اما از او صاحب فرزندی نشد و فرزندانش از همسر دیگرش، سمانه مغربیه، هستند. او سرانجام به دستور معتصم و بهوسیله همسرش مسموم شد و در ۲۵ سالگی به شهادت رسید. پیکر او در کنار قبر جدش [[امام موسی کاظم|امام]] [[امام موسی کاظم|موسی کاظم]] در [[قبرستان قریش]] [[بغداد]] دفن شد. امروزه [[حرم]] او در [[کاظمین]] [[زیارتگاه]] مهم [[شیعیان]] است و در فرهنگ ایرانیان، از طریق [[نامگذاری]]ها، برگزاری مراسم و پویشهای مردمی مورد تکریم قرار میگیرد. | ||
== تولد و خانواده == | == تولد و خانواده == | ||
امام محمد بن علی بن موسی در سال ۱۹۵ق در شهر [[مدینه]] به دنیا آمد.<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳.</ref> اطلاعات مربوط به زندگی او، بهدلیل شرایط سیاسی [[عباسیان|حکومت عباسی]]، سیاست [[تقیه]] و روشهای پنهانی مبارزه و همچنین طول عمر کوتاه وی، در منابع تاریخی محدود است.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۷۶–۴۷۷.</ref> دربارهٔ روز و ماه تولد محمد | امام محمد بن علی بن موسی در سال ۱۹۵ق در شهر [[مدینه]] به دنیا آمد.<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳.</ref> اطلاعات مربوط به زندگی او، بهدلیل شرایط سیاسی [[عباسیان|حکومت عباسی]]، سیاست [[تقیه]] و روشهای پنهانی مبارزه و همچنین طول عمر کوتاه وی، در منابع تاریخی محدود است.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۷۶–۴۷۷.</ref> دربارهٔ روز و ماه تولد محمد بن علی اختلاف نظر وجود دارد؛<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> بر اساس نظر مشهور، [[۱۰ رجب]] است،<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۸۰۵–۸۰۴؛ نعیبی، مطالب السؤول فی مناقب آلالرسول، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۱۴۰.</ref> اما برخی منابع آن را در [[۱۹ رمضان]] ذکر میکنند.<ref>اشعری، المقالات و الفرق، ۱۳۶۰ش، ج۱، ص۹۹.</ref> پدر او، [[امام علی بن موسی|علی بن موسی]]، ملقب به امام رضا<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۷۶؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۱.</ref> و مادرش، سَبیکه، از اهالی نَوْبه واقع در حبشه<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۲۱۶؛ کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۲.</ref> و از کنیزان امام رضا بود.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۹۱.</ref> در منابع مختلف، از وی با نامهای گوناگونی از جمله دُرّه، ریحانه و مرّیسه نام برده شده است.<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۲۱۶؛ حسینی شیرازی، امهات المؤمنین، ۱۴۲۵ق، ص۲۸۵.</ref> امام رضا نیز او را خیزران نامیده است.<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹؛ ک لینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۲.</ref> برخی منابع نسب مادر او را به خاندان ماریه قبطیه، همسر [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]]، نسبت دادهاند.<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> | ||
=== نسب، کنیه و القاب === | === نسب، کنیه و القاب === | ||
| خط ۴۰: | خط ۴۰: | ||
=== مناظرات === | === مناظرات === | ||
امام محمد تقی مناظرات زیادی با بزرگان [[اهلسنت]] در موضوعاتی مانند توحید، [[نبوت]]، [[امامت]]، [[قرآن]] و [[احکام فقهی]] انجام داد.<ref>حرانی، تحفالعقول عن آلالرسول، ۱۳۸۵ش، ص۸۱۷.</ref> وی در این مناظرات، از آیات قرآن، [[سیره پیامبر اسلام]]، [[منابع روایی]]، استدلالهای عقلی و گاهی از عقاید و باورهای مخالفان خود و گاه از روشهای ترکیبی استفاده میکرد.<ref name=":0">مطهری، «روششناسی مناظرههای امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳۵.</ref> برخی از این مناظرات عبارتند از: | امام محمد تقی مناظرات زیادی با بزرگان [[اهلسنت]] در موضوعاتی مانند توحید، [[نبوت]]، [[امامت]]، [[قرآن]] و [[احکام فقهی]] انجام داد.<ref>حرانی، تحفالعقول عن آلالرسول، ۱۳۸۵ش، ص۸۱۷.</ref> وی در این مناظرات، از آیات قرآن، [[سیره پیامبر اسلام]]، [[منابع روایی]]، استدلالهای عقلی و گاهی از عقاید و باورهای مخالفان خود و گاه از روشهای ترکیبی استفاده میکرد.<ref name=":0">مطهری، «روششناسی مناظرههای امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳۵.</ref> برخی از این مناظرات عبارتند از: | ||
* مناظره با یحیی بن اکثم، قاضیالقضات بغداد در موضوعات چهارگانه: احکام صید در حرم، مسائل پیچیده [[طلاق]] و حلالشدن زن، مباحث توحید و نقد فضایل غلوآمیز | * مناظره با یحیی بن اکثم، قاضیالقضات بغداد در موضوعات چهارگانه: احکام صید در حرم، مسائل پیچیده [[طلاق]] و حلالشدن زن، مباحث توحید و نقد فضایل غلوآمیز دربارهٔ خلفا. | ||
* مناظره با ابوهاشم جعفری دربارهٔ تفسیر واژههای «احد» و «لایدرکه الأبصار» و صفات و نامهای الهی. | * مناظره با ابوهاشم جعفری دربارهٔ تفسیر واژههای «احد» و «لایدرکه الأبصار» و صفات و نامهای الهی. | ||
* مناظره با [[عبدالعظیم حسنی]] در مورد ویژگیها و نشانههای [[امام مهدی]]. | * مناظره با [[عبدالعظیم حسنی]] در مورد ویژگیها و نشانههای [[امام مهدی]]. | ||
| خط ۴۶: | خط ۴۶: | ||
== اصحاب امام محمد تقی == | == اصحاب امام محمد تقی == | ||
در منابع رجالی و تاریخی شیعه از برخی راویان حدیث و همچنین افراد گوناگون بهعنوان اصحاب امام جواد، یاد | در منابع رجالی و تاریخی شیعه از برخی راویان حدیث و همچنین افراد گوناگون بهعنوان اصحاب امام جواد، یاد شده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1938447/ واحدی، «تبارشناسی، پرا کندگی جغرافیایی و شغل اصحاب امام جواد علیهالسلام»، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۲-۱۰۱.]</ref> که تعداد آنها در فهرستهای مختلف، بین ۱۱۳ تا ۲۷۶ نفر متغیر است؛ این تفاوت عمدتاً بهدلیل اختلاف در تعریف اصحاب، گسترهٔ زمانی مورد بررسی و اختلاف در احراز وثاقت افراد است.<ref>طوسی، رجال طوسی، ۱۳۸۱ق، ص۳۷۸–۳۵۱.</ref> برخی از این افراد، اصحاب [[امام رضا]] و [[امام علی النقی|امام هادی]] نیز هستند.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۹۱.</ref> براساس کتب رجال، از میان اصحاب امام جواد، حدود ۱۰۴ صحابی راوی و ناقل احادیث او بودهاند که در میان آنان، نام پنج زن از جمله زهرا اماحمد بن الحسین، زینب دختر محمد بن یحیی، حکیمه دختر [[امام موسی کاظم|موسی بن جعفر]]، حکیمه دختر علی بن موسی و [[حکیمه خاتون|حکیمه]] دختر امام جواد وجود دارد.<ref>مهرجویی، «زنان راوی حدیث از امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۰–۱۰۹.</ref> | ||
=== اصحاب ایرانی امام جواد === | === اصحاب ایرانی امام جواد === | ||
براساس گزارش [[شیخ طوسی]] از میان شاگردان جوادالائمه، ۳۷ نفر از آنان ایرانی هستند، اما به گزارش نجاشی، برقی و ابنداود تعداد آنان به ۷۰ نفر میرسد که تنها ۴۸ تن از آنان، آثار چشمگیر حدیثی | براساس گزارش [[شیخ طوسی]] از میان شاگردان جوادالائمه، ۳۷ نفر از آنان ایرانی هستند، اما به گزارش نجاشی، برقی و ابنداود تعداد آنان به ۷۰ نفر میرسد که تنها ۴۸ تن از آنان، آثار چشمگیر حدیثی پدیدآوردند. این اصحاب در شهرهای گوناگون ایران مانند [[اهواز]]، [[ری]]، [[خراسان]]، [[کرمان]]، [[اصفهان]]، [[نهاوند]] و [[همدان]] و بیشترشان در [[قم]] زندگی میکردند.<ref>[https://skh.journals.miu.ac.ir/article_73.html منتظرالقائم و همکاران، «جایگاه اصحاب ایرانی امام جواد(ع) در علم حدیث با تأکید بر کتب اربعه شیعه»، ۱۳۹۵ش، ص۲۸-۲۷.]</ref> | ||
== آثار و روایات == | == آثار و روایات == | ||
از امام جواد آثاری مانند رساله و پاسخنامه به مسائل دینی شیعیان از جمله رساله جبر و تفویض باقی مانده است.<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> بر پایه برخی تحقیقات، از جوادالائمه در [[تفسیر قرآن]] ، ۴۵ یا ۵۲ روایت نقل شده است<ref>ستودهنیا و همکاران، «گونهشناسی روایات امام جواد در تفاسیر»، ۱۳۹۵ش، ص۲۱۵–۲۱۴.</ref> که در شش گونهٔ تبیین تفسیری، تطبیق بر مصداق، معنای لغوی، بیان حکمت احکام، استناد به قرآن و بیان [[علوم قرآنی]] تقسیم میشود.<ref>جلالی کندری و غلامی، «گونهشناسی روایات امام جواد در تفسیر قرآن»، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۴.</ref> | از امام جواد آثاری مانند رساله و پاسخنامه به مسائل دینی شیعیان از جمله رساله جبر و تفویض باقی مانده است.<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> بر پایه برخی تحقیقات، از جوادالائمه در [[تفسیر قرآن]]، ۴۵ یا ۵۲ روایت نقل شده است<ref>ستودهنیا و همکاران، «گونهشناسی روایات امام جواد در تفاسیر»، ۱۳۹۵ش، ص۲۱۵–۲۱۴.</ref> که در شش گونهٔ تبیین تفسیری، تطبیق بر مصداق، معنای لغوی، بیان حکمت احکام، استناد به قرآن و بیان [[علوم قرآنی]] تقسیم میشود.<ref>جلالی کندری و غلامی، «گونهشناسی روایات امام جواد در تفسیر قرآن»، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۴.</ref> | ||
همچنین ۲۵۰ روایت از امام جواد وجود دارد که در موضوعات فقهی، عقیدتی، تفسیری دستهبندی شده است.<ref>پیشوایی، سیره پیشوایان، ۱۳۷۹ش، ص۵۶۲.</ref> | همچنین ۲۵۰ روایت از امام جواد وجود دارد که در موضوعات فقهی، عقیدتی، تفسیری دستهبندی شده است.<ref>پیشوایی، سیره پیشوایان، ۱۳۷۹ش، ص۵۶۲.</ref> | ||
در برخی پژوهشها، روایات مرتبط با سیره امام محمد تقی به شکل زیر تنظیم شده است: | در برخی پژوهشها، روایات مرتبط با سیره امام محمد تقی به شکل زیر تنظیم شده است: | ||
| خط ۶۳: | خط ۶۳: | ||
# '''سیره فرهنگی:''' تأکید بر سخن گفتن از روی علم، تبیین معارف و اثبات انحراف عباسیان، گروهها و جریانهای انحرافی و تطبیق آیات قرآن بر آنها، تأکید بر [[سلامت اخلاقی]] و فکری [[معلم]] و [[استاد]]، تبیین حقایق مکتب از طریق ارتباط رودررو و بهرهگیری از بیان شیوا و فصیح، مکاتبه، احتجاج و [[مناظره]]، تربیت شاگردان و استمرار حرکت اجتماعی-فرهنگی در [[شبکه وکالت]].<ref>جباری، «سبک زندگی و سیره اخلاقی امام جواد»، ۱۳۹۴ش، ص۷۸–۷۷.</ref> | # '''سیره فرهنگی:''' تأکید بر سخن گفتن از روی علم، تبیین معارف و اثبات انحراف عباسیان، گروهها و جریانهای انحرافی و تطبیق آیات قرآن بر آنها، تأکید بر [[سلامت اخلاقی]] و فکری [[معلم]] و [[استاد]]، تبیین حقایق مکتب از طریق ارتباط رودررو و بهرهگیری از بیان شیوا و فصیح، مکاتبه، احتجاج و [[مناظره]]، تربیت شاگردان و استمرار حرکت اجتماعی-فرهنگی در [[شبکه وکالت]].<ref>جباری، «سبک زندگی و سیره اخلاقی امام جواد»، ۱۳۹۴ش، ص۷۸–۷۷.</ref> | ||
# '''سیره اجتماعی:''' توجه به اصل [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]]، کرامت، [[وفای به عهد]]، [[مواسات]]، [[انفاق]]، خوشخلقی، [[مهربانی]]، [[تواضع]] در روابط اجتماعی، صلهرحم، [[میهماننوازی]]، نهی از همنشینی با افراد بدذات، [[خیرخواهی]] و بیان و تذکر عیوب [[برادر دینی|برادران دینی]]، تعزیت مصیبتدیده و برخورد مناسب با مخالفان.<ref>جباری، «سبک زندگی و سیره اخلاقی امام جواد»، ۱۳۹۴ش، ص۷۸–۷۷.</ref> | # '''سیره اجتماعی:''' توجه به اصل [[امر به معروف]] و [[نهی از منکر]]، کرامت، [[وفای به عهد]]، [[مواسات]]، [[انفاق]]، خوشخلقی، [[مهربانی]]، [[تواضع]] در روابط اجتماعی، صلهرحم، [[میهماننوازی]]، نهی از همنشینی با افراد بدذات، [[خیرخواهی]] و بیان و تذکر عیوب [[برادر دینی|برادران دینی]]، تعزیت مصیبتدیده و برخورد مناسب با مخالفان.<ref>جباری، «سبک زندگی و سیره اخلاقی امام جواد»، ۱۳۹۴ش، ص۷۸–۷۷.</ref> | ||
# '''سیره سیاسی:''' برخی محققان دینی، چهار دستهٔ اصلی در روایات منقول از محمد | # '''سیره سیاسی:''' برخی محققان دینی، چهار دستهٔ اصلی در روایات منقول از محمد بن علی در سیره اجتماعی-سیاسی بیان کردهاند: روایات بازخوانی امامت، روایات مهدویت، روایات روابط با خلفا و کارگزاران و روایات شایستگیهای رفتارهای اجتماعی.<ref>صرامی، «درآمدی بر تقسیم و تحلیل روایات سیاسی- اجتماعی امام جواد»، ۱۳۹۴ش، ص۹۵.</ref> | ||
== اخلاق و سبک زندگی == | == اخلاق و سبک زندگی == | ||
| خط ۷۹: | خط ۷۹: | ||
== شهادت و حرم == | == شهادت و حرم == | ||
بر اساس نقلی که در منابع روایی و تاریخی آمده، امّفضل، دختر مأمون، امام جواد را مسموم کرد<ref>مسعودی، مروجالذهب و معادنالجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۵۲.</ref> و در [[۲۹ ذیالقعده]]<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> یا [[۵ ذیالحجه]]<ref>ابنابیالثلج، تاریخ الائمه، ۱۴۰۶ق، ص۱۳.</ref> یا [[۶ ذیالحجه]]<ref>فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۲۴۳.</ref> سال ۲۲۰ق در سن ۲۵ سالگی<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۳۴۷؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳، ۲۹۵.</ref> در [[بغداد]] از دنیا رفت شد. پیکر امام جواد در جانب غربی بغداد در [[قبرستان قریش]] پشت قبر جدش، [[امام موسی کاظم|امام موسی | بر اساس نقلی که در منابع روایی و تاریخی آمده، امّفضل، دختر مأمون، امام جواد را مسموم کرد<ref>مسعودی، مروجالذهب و معادنالجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۵۲.</ref> و در [[۲۹ ذیالقعده]]<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> یا [[۵ ذیالحجه]]<ref>ابنابیالثلج، تاریخ الائمه، ۱۴۰۶ق، ص۱۳.</ref> یا [[۶ ذیالحجه]]<ref>فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۲۴۳.</ref> سال ۲۲۰ق در سن ۲۵ سالگی<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۳۴۷؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳، ۲۹۵.</ref> در [[بغداد]] از دنیا رفت شد. پیکر امام جواد در جانب غربی بغداد در [[قبرستان قریش]] پشت قبر جدش، [[امام موسی کاظم|امام موسی بن جعفر]]، به خاک سپرده شد.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۹۰.</ref> | ||
حرم او در دورههای مختلف تاریخی، از نیمه قرن پنجم تا نیمه قرن هفتم هجری و پس از آن، مورد بازسازی و توسعه معماری قرار گرفته است.<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۴۷–۲۴۶.</ref> حکومتهای مختلفی از جمله [[آلبویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۷۶–۲۷۵.</ref> دورهٔ سجوقیان تا پایان دوره بنیعباس،<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹–۲۶۸.</ref> [[صفویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۸۴–۲۸۰.</ref> [[قاجاریه]] و پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] به مرمت و گسترش آن اهتمام داشتهاند.<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹–۲۶۸.</ref> | حرم او در دورههای مختلف تاریخی، از نیمه قرن پنجم تا نیمه قرن هفتم هجری و پس از آن، مورد بازسازی و توسعه معماری قرار گرفته است.<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۴۷–۲۴۶.</ref> حکومتهای مختلفی از جمله [[آلبویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۷۶–۲۷۵.</ref> دورهٔ سجوقیان تا پایان دوره بنیعباس،<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹–۲۶۸.</ref> [[صفویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۸۴–۲۸۰.</ref> [[قاجاریه]] و پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] به مرمت و گسترش آن اهتمام داشتهاند.<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹–۲۶۸.</ref> | ||
== توسل و زیارت == | == توسل و زیارت == | ||
در کتابهای روایی علاوه بر روایاتی که فضایل زیارت امامان را بیان کرده | در کتابهای روایی علاوه بر روایاتی که فضایل زیارت امامان را بیان کرده دربارهٔ [[زیارت]] امام جواد روایات خاص نیز وجود دارد.<ref>شریفی، «زیارت امام کاظم و امام جواد»، ۱۳۹۰ش، ص۱۰–۹.</ref> طبق روایت [[امام هادی]]، زیارت قبر امام جواد پاداش بسیاری دارد<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۸۴–۵۸۳؛ مفید، المزار، ۱۴۱۳ق، ص۲۰۷.</ref> و حرم او یکی از زیارتگاههای مهم نزد شیعیان بهحساب میآید.<ref>[https://tafarojgasht.com/blog/visiting-the-Shrine-of-Imam-Javad «سفر معنوی و زیارت حرم امام جواد (ع) در کاظمین»، وبسایت تفرجگشت.]</ref> علاوه بر این، در میان شیعیان، توسل به امام جواد، با توجه به توصیههای بعضی عالمان شیعی در درخواستهای مختلفی مانند حاجتهای مادی، رفع گرفتاری،<ref>قطب راوندی، دعوات الراوندی، ۱۴۰۷ق، ص۱۹۱، ح۵۳۰.</ref> [[رزق]] و [[دفع بلا]]، مورد توجه قرار دارد<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1218308/معجزه-کودکی-در-مسند-امامت-نگاهی-به-زندگی-امام-جواد-ع رباط میلی، «معجزه کودکی در مسند امامت/ نگاهی به زندگی امام جواد»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> و [[آداب|آدابی]] بین آنها رواج یافته است از جمله: [[نماز امام جواد]]، ذکر «یا جواد الائمه ادرکنی»، ذکر «یا وهاب» بهتعداد ابجد اسم جواد (۱۴ مرتبه) و [[حرز امام جواد]] شهرت یافته است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1334561/حرز-امام-جواد-ع-آثار-و-برکات-زیادی-دارد حسینی، «حرز امام جواد آثار و برکات زیادی دارد»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> در برخی منابع، دعاهایی برای توسل به امام جواد و برآورده شدن حوائج، بهویژه در فروش ملک و امور ازدواج و پرداخت قرض آمده است.<ref>رضوی، التحفة الرضویة فی مجربات الإمامیة، ۱۴۲۱ق، ص۲۱۶.</ref> به نظر برخی کارشناسان دینی، شهرت امام محمد تقی به لقب [[بابالحوائج]] و [[باب المراد]] به همین جهت است.<ref>[https://khabarfarsi.com/u/236168701 «چرا به امام محمد تقی (ع)، جواد الائمه میگویند؟»، خبرگزاری برنا.]</ref> در باور برخی زائران و مجاوران [[حرم امام رضا]]، ورود به حرم از بابالجواد بهسبب پیوند عاطفی میان امام رضا و فرزندشان امام جواد، در توجه امام به زائران، اثرگذار است؛ از اینرو این درب حرم با عنوان «بابالمراد» شناخته میشود و بهعنوان نمادی از [[توسل]] و طرح حاجت از طریق امام جواد تلقی میگردد.<ref>«باب الجواد (ع) قرار ماست»، خبرگزاری دانشجو.[https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/1402110201258/?amp_gsa=1&_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=17692599625928&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&share=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F1402110201258%2F%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25A8-%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AC%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%25AF-%25D8%25B9-%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA]</ref> | ||
== ارتباط امام جواد با ایرانیان == | == ارتباط امام جواد با ایرانیان == | ||
| خط ۹۱: | خط ۹۱: | ||
== جایگاه امام جواد در فرهنگ ایرانیان == | == جایگاه امام جواد در فرهنگ ایرانیان == | ||
=== آیینهای ولادت و شهادت === | === آیینهای ولادت و شهادت === | ||
سالروز ولادت امام جواد در ایران با برگزاری آیینهای مذهبی و فرهنگی مانند [[آذینبندی]] و [[چراغانی]] [[مسجد|مساجد]]، [[تکیه|تکایا]]، [[ | سالروز ولادت امام جواد در ایران با برگزاری آیینهای مذهبی و فرهنگی مانند [[آذینبندی]] و [[چراغانی]] [[مسجد|مساجد]]، [[تکیه|تکایا]]، [[حسینیه]]ها، [[بقاع متبرکه]] و [[حرم]]ها و نیز [[شعرخوانی]]، [[مولودیخوانی]] و توزیع [[شیرینی]]، [[شربت]] و [[نذر|نذورات]] مردمی، همراه است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6868892/آیینهای-جشن-میلاد-امام-جواد-ع-برپا-میشود «آیینهای جشن میلاد امام جواد(ع) برپا میشود»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> همچنین بنا بر گزارشها، [[مرکز رسیدگی به امور مساجد|نهاد امور مساجد]] از طریق اطلاعرسانی به [[امام جماعت|امامان جماعت]]، در مساجدی که به نام امام جواد نامگذاری شدهاند، مراسمی با شعار «یا جواد بن الرضا» برگزار میکند. [[آستان قدس رضوی]] نیز در این روز، برنامهای با حضور گروهی از پسران در حرم امام رضا یا اماکن وابسته به این نهاد و برخی مدارس برگزار میکند که شامل اجرای برنامههای جمعی است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404100704485/آزادی-زندانیان-و-اجرای-برنامه-های-مردمی-در-سالروز-ولادت-امام «آزادی زندانیان و اجرای برنامههای مردمی در سالروز ولادت امام جواد(ع) در مشهد»، وبسایت ایسنا.]</ref> | ||
سالروز شهادت او نیز با برگزاری مراسم [[سوگواری]] در اماکن مذهبی؛ از جمله [[حرم امام رضا]]، [[حرم فاطمه معصومه]]، [[حرم موسی مبرقع]] و دیگر بقاع، مساجد و حسینیهها همراه است. این مراسم معمولاً شامل سخنرانی مذهبی، [[مرثیهخوانی]]، [[سینهزنی]] و توزیع نذورات میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1401040603919/برپایی-دسته-عزای-خادمان-حرم-حضرت-معصومه-س-در-سالروز-شهادت-امام «برپایی دسته عزای خادمان حرم حضرت معصومه در سالروز شهادت امام جواد»، وبسایت ایسنا.]</ref> | سالروز شهادت او نیز با برگزاری مراسم [[سوگواری]] در اماکن مذهبی؛ از جمله [[حرم امام رضا]]، [[حرم فاطمه معصومه]]، [[حرم موسی مبرقع]] و دیگر بقاع، مساجد و حسینیهها همراه است. این مراسم معمولاً شامل سخنرانی مذهبی، [[مرثیهخوانی]]، [[سینهزنی]] و توزیع نذورات میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1401040603919/برپایی-دسته-عزای-خادمان-حرم-حضرت-معصومه-س-در-سالروز-شهادت-امام «برپایی دسته عزای خادمان حرم حضرت معصومه در سالروز شهادت امام جواد»، وبسایت ایسنا.]</ref> | ||
| خط ۱۰۴: | خط ۱۰۴: | ||
=== نامگذاری فضاهای شهری === | === نامگذاری فضاهای شهری === | ||
نامگذاری فضاهای شهری به نام امامان شیعه از شیوههای رایج برای بازنمایی [[هویت مذهبی]] شیعیان در ساختار فرهنگی شهرهای ایران بهشمار میرود. از جمله نمونههای مرتبط با امام جواد میتوان به خیابان امام جواد در مشهد،<ref>[https://www.isna.ir/news/1402101107624/تغییر-نام-بخشی-از-بولوار-طبرسی-مشهد-به-نام-امام-جواد-ع «تغییر نام بخشی از بولوار طبرسی مشهد به نام امام جواد(ع)»، وبسایت ایسنا.]</ref> بابُالجواد یکی از ورودیهای حرم امام رضا در مشهد،<ref>[https://www.irna.ir/news/84260029/صحن-جامع-رضوی-حرم-مطهر-امام-رضا-ع-به-نام-پیامبر-ص-تغییر-نام «صحن جامع رضوی حرم مطهر امام رضا(ع) به نام پیامبر(ص) تغییر نام یافت»، وبسایت خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> بازارچه و خیابان جوادالائمه در شهرری،<ref>[https://neshan.org/maps/municipal/37ea2b6e64d14c13ac432edd7f45619a «خیابان جوادالائمه تهران»، نقشه و مسیریاب نشان.]</ref> بوستان جوادالائمه در محله ابنبابویه تهران<ref>[https://balad.ir/p/بوستان-جواد-الائمه-tehran-nei-ebn-babevayh_park-11tIqtWMJ1mnrC#15/35.6049/51.44445 «بوستان جواد الائمه»، مسیریاب بلد.]</ref> و نیز چندین مسجد در استان تهران با نام یا لقب امام جواد اشاره کرد.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1030032/۳۰-مسجد-استان-تهران-مزین-به-نام-امام-جواد-ع-نشانی «۳۰ مسجد استان تهران مزین به نام امام جواد(ع)»، وبسایت خبرگزاری شبستان.]</ref> در مجموع در سطح کشور ۱۸۹ مسجد و ۱۳۰ کانون | نامگذاری فضاهای شهری به نام امامان شیعه از شیوههای رایج برای بازنمایی [[هویت مذهبی]] شیعیان در ساختار فرهنگی شهرهای ایران بهشمار میرود. از جمله نمونههای مرتبط با امام جواد میتوان به خیابان امام جواد در مشهد،<ref>[https://www.isna.ir/news/1402101107624/تغییر-نام-بخشی-از-بولوار-طبرسی-مشهد-به-نام-امام-جواد-ع «تغییر نام بخشی از بولوار طبرسی مشهد به نام امام جواد(ع)»، وبسایت ایسنا.]</ref> بابُالجواد یکی از ورودیهای حرم امام رضا در مشهد،<ref>[https://www.irna.ir/news/84260029/صحن-جامع-رضوی-حرم-مطهر-امام-رضا-ع-به-نام-پیامبر-ص-تغییر-نام «صحن جامع رضوی حرم مطهر امام رضا(ع) به نام پیامبر(ص) تغییر نام یافت»، وبسایت خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> بازارچه و خیابان جوادالائمه در شهرری،<ref>[https://neshan.org/maps/municipal/37ea2b6e64d14c13ac432edd7f45619a «خیابان جوادالائمه تهران»، نقشه و مسیریاب نشان.]</ref> بوستان جوادالائمه در محله ابنبابویه تهران<ref>[https://balad.ir/p/بوستان-جواد-الائمه-tehran-nei-ebn-babevayh_park-11tIqtWMJ1mnrC#15/35.6049/51.44445 «بوستان جواد الائمه»، مسیریاب بلد.]</ref> و نیز چندین مسجد در استان تهران با نام یا لقب امام جواد اشاره کرد.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1030032/۳۰-مسجد-استان-تهران-مزین-به-نام-امام-جواد-ع-نشانی «۳۰ مسجد استان تهران مزین به نام امام جواد(ع)»، وبسایت خبرگزاری شبستان.]</ref> در مجموع در سطح کشور ۱۸۹ مسجد و ۱۳۰ کانون فرهنگیهنری با نام یا القاب امام جواد فعالیت دارند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1147714/گزارش-آماری-از-مساجد-و-کانون-های-فرهنگی-هنری-منتسب-به-نام-و-القاب «گزارش آماری از مساجد و کانونهای فرهنگی هنری منتسب به نام و القاب امام جواد(ع)»، وبسایت خبرگزاری شیستان.]</ref> | ||
=== آثار هنری دربارهٔ امام جواد === | === آثار هنری دربارهٔ امام جواد === | ||
| خط ۱۱۳: | خط ۱۱۳: | ||
امامی که با سن اندک که داشت \\درِ علم بر روی مردم گشاد | امامی که با سن اندک که داشت \\درِ علم بر روی مردم گشاد | ||
امامی که در مجلس واحدی \\ز دانش جهانی ز علمش نهاد}}در حوزه آثار نمایشی، | امامی که در مجلس واحدی \\ز دانش جهانی ز علمش نهاد}}در حوزه آثار نمایشی، مجموعهٔ تلویزیونی [[بابالمراد (مجموعه تلویزیونی)|بابالمراد]] در سال ۲۰۱۴م با مشارکت [[سوریه]]، [[لبنان]]، [[عراق]]، [[ایران]] و [[کویت]] تولید شد که بخشهایی از از زندگی امام جواد را روایت میکند. این مجموعه به کارگردانی [[فهد میری]] و تهیهکنندگی [[کمال بحرانی]] ساخته شده و وقایعی از تولد امام در مدینه تا [[شهادت]] او در دورهٔ خلافت معتصم عباسی را در بر میگیرد. نسخه فارسی این مجموعه نیز در اسفند ۱۴۰۳ش از شبکه ۴ تلویزیون ایران همزمان با [[ماه رمضان]] منتشر شده است.<ref>[https://tv4.ir/Default «سریال تلویزیونی بابالمراد»، وبسایت شبکه ۴]</ref> | ||
== کتابشناسی == | == کتابشناسی == | ||
| خط ۱۲۱: | خط ۱۲۱: | ||
در سال ۱۳۹۵ش، همایشی با عنوان «ابنالرضا، سیره و زمانه امام جواد» توسط [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] در شهر [[قم]] برگزار و منجر به چاپ ۵۴ مقاله در موضوعات مرتبط با ابعاد زندگی و شیوه سیاسی و فرهنگی امام جواد شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3601990/همایش-ابن-الرضا-سیره-و-زمانه-امام-جواد-ع-در-قم-برگزار-شد «همایش ابنالرضا، سیره و زمانه امام جواد(ع) در قم برگزار شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> | در سال ۱۳۹۵ش، همایشی با عنوان «ابنالرضا، سیره و زمانه امام جواد» توسط [[پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی]] در شهر [[قم]] برگزار و منجر به چاپ ۵۴ مقاله در موضوعات مرتبط با ابعاد زندگی و شیوه سیاسی و فرهنگی امام جواد شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3601990/همایش-ابن-الرضا-سیره-و-زمانه-امام-جواد-ع-در-قم-برگزار-شد «همایش ابنالرضا، سیره و زمانه امام جواد(ع) در قم برگزار شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
«آزادی زندانیان و اجرای برنامههای مردمی در سالروز ولادت امام جواد (ع) در مشهد»، وبسایت ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۷ دی ۱۴۰۴ش. | * «آزادی زندانیان و اجرای برنامههای مردمی در سالروز ولادت امام جواد (ع) در مشهد»، وبسایت ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۷ دی ۱۴۰۴ش. | ||
* «آیینهای جشن میلاد امام جواد (ع) برپا میشود»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۳۹۷ش. | * «آیینهای جشن میلاد امام جواد (ع) برپا میشود»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۳۹۷ش. | ||
* ابناثیر، عزالدین، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر، ۱۳۸۵ق. | * ابناثیر، عزالدین، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر، ۱۳۸۵ق. | ||
