عاقبت‌به‌خیری: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''<big>عاقبت‌به‌خیری</big>'''؛ اصطلاحی که به رسیدن به پایان نیک و رستگاری در دنیا و آخرت با حفظ ایمان و عمل صالح اشاره دارد.
+{{جعبه اطلاعات مفهوم
+| تصویر             =شهید-ضرغام.jpg
+| زیرنویس تصویر     =شهید شاهرخ ضرغامی که با دعای مادر عاقبت‌به‌خیر شد<ref>«[https://www.yjc.ir/fa/news/7168155/%D8%AE%D8%AF%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B2%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%AE-%D8%B1%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D9%88-%D8%B9%D8%B2%DB%8C%D8%B2%D8%B4-%DA%A9%D8%B1%D8%AF خدا در بزنگاه دست شاهرخ را گرفت و عزیزش کرد»، باشگاه خبرنگاران جوان.] </ref>
+|image_alt=شهید شاهرخ ضرغامی
+| فایل پادکست       =عاقبت‌به‌خیری14041011.ogg
+| حجم فایلپادکست    =2/71
+| تاریخ پادکست      =11-10-1404
+| زیرنویس عنوان     =
+| عنوان اصلی        =
+| عنوان انگلیسی     =
+| عنوان عربی        =
+| عنوان علمی        =
+| شاخه علمی         =
+| نوع مفهوم         =
+| معنای اصطلاحی      =
+| حوزه کاربرد       =
+| گستره جغرافیایی   =
+| منشأ تاریخی       =
+| نخستین کاربرد     =
+| ریشه واژه         =
+| مرتبط با          =
+| اهمیت             =
+| مبدع              =
+| مروج              =
+| مقدس برای         =
+| مورد احترام       =
+| آثار مرتبط        =
+}}
+'''{{درشت|عاقبت‌به‌خیری}}'''؛ اصطلاحی درباره رسیدن به پایان نیک در دنیا و رستگاری در آخرت با حفظ ایمان و عمل صالح.
-اصطلاح '''«عاقبت‌به‌خیری»''' از عمیق‌ترین و رایج‌ترین دعاها و تکه‌کلام‌ها در [[فرهنگ ایرانی]] و ادبیات عامه است. این عبارت فراتر از یک تعارف ساده، ریشه در باورهای مذهبی، فرهنگی و روانشناختی ایرانیان دارد و نه‌تنها موفقیت دنیوی، بلکه پیروزی معنوی و اخروی را نیز در بر می‌گیرد؛ آرزویی نهایی برای مسلمانان فارسی‌زبان که زندگی با [[ایمان]]، [[توبه]] و رضایت الهی به پایان رسد. همچنین عاقبت‌به‌خیری یا حسن عاقبت، از مهم‌ترین آموزه‌های دینی به‌شمار می‌رود که در آیات [[قرآن]]، روایات [[چهارده معصوم|معصومین]] و دعاهای آنان بر آن تأکید فراوان شده است.
+اصطلاح '''«عاقبت‌به‌خیری»''' از اصطلاحات رایج‌ در دعاها و تکیه‌کلام‌ها در [[فرهنگ ایرانی]] و [[ادبیات عامه]] است که فراتر از یک تعارف ساده، ریشه در باورهای مذهبی، فرهنگی و روانشناختی ایرانیان دارد و نه‌تنها موفقیت دنیوی، بلکه پیروزی معنوی و اخروی را نیز در بر می‌گیرد؛ آرزویی نهایی برای [[مسلمان|مسلمانان]] فارسی‌زبان که [[زندگی]] با [[ایمان]]، [[توبه]] و رضایت الهی به پایان رسد. همچنین عاقبت‌به‌خیری یا حسن عاقبت، از مهم‌ترین آموزه‌های دینی به‌شمار می‌رود که در آیات [[قرآن]]، روایات [[اهل‌بیت]] و دعاهای آنان بر آن تأکید فراوان شده است.
-== مفهوم‌شناسی ==
+== مفهوم‌شناسی عاقبت‌به‌خیری ==
-از نظر لغوی «عاقبت» به معنی پایان و سرانجام<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/عاقبت دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عاقبت.]</ref> و «خیر» در مقابل «شر» به معنی نیکی و رستگاری است<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AE%DB%8C%D8%B1-10 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خیر.]</ref> و عاقبت‌به‌خیری یعنی آرزو و دعا کردن برای این‌که پایان کار، زندگی یا یک مسیر مشخص، به نیکی، سعادت و آرامش ختم شود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1?q=%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA%20%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عاقبت‌به‌خیر.]</ref>
+از نظر لغوی عاقبت به‌معنی پایان و سرانجام<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/عاقبت دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عاقبت.]</ref> و خیر در مقابل شر به‌معنی نیکی و [[رستگاری]] است<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/خیر-10 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خیر.]</ref> و عاقبت‌به‌خیری یعنی آرزو و [[دعا]] کردن برای این‌که پایان کار، زندگی یا یک مسیر مشخص، به نیکی، [[سعادت]] و [[آرامش]] ختم شود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/عاقبت-بخیر?q=عاقبت%20بخیر دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عاقبت‌به‌خیر.]</ref>
+* '''در فرهنگ عامه:''' این باور وجود دارد که شروع خوب مهم است، اما پایان خوب از آن هم مهم‌تر است. این‌که انسان در طول مسیر زندگی دچار لغزش نشود و در نهایت با سربلندی دنیوی و اخروی زندگی را ترک کند.
+* '''در نگاه دینی:''' عاقبت‌به‌خیری به‌معنای ختم زندگی با ایمان و شرافت انسانی است و نقطهٔ مقابل [[بدعاقبتی]] یا سوء عاقبت محسوب می‌شود.<ref>حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.</ref>
-* '''در فرهنگ عامه:''' این باور وجود دارد که شروع خوب مهم است، اما پایان خوب از آن هم مهم‌تر است. این‌که انسان در طول مسیر زندگی دچار لغزش نشود و در نهایت با سربلندی (چه دنیوی و چه معنوی) زندگی را ترک کند.
+== ریشه دینی عاقبت‌به‌خیری ==
-* '''در نگاه دینی:''' «عاقبت‌به‌خیری» به‌معنای ختم زندگی با ایمان و شرافت انسانی است و نقطهٔ مقابل «بدعاقبتی» یا «سوء عاقبت» محسوب می‌شود.<ref>حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.</ref>
+عاقبت‌به‌خیری که در زبان دین به [[حسن عاقبت|حُسن عاقبت]] مشهور است به‌معنی پایان‌یافتن زندگی با ایمان،<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ذیل واژه عاقبت به خیر.</ref> طاعت و رضایت الهی اطلاق می‌شود؛ به‌گونه‌ای که فرد در لحظۀ [[مرگ]]، بر [[اسلام]] و [[ایمان]]، ثابت‌قدم باشد و با نشانه‌های نیک مانند گفتن [[شهادتین]]، [[توبه نصوح|توبۀ نصوح]]<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1637316 منتظمی، «نصوح کیست؟ و توبه نصوح چیست؟»، وب‌سایت راسخون.]</ref> و رضایت از قضای الهی از [[دنیا]] برود. همچنین در [[ادبیات دینی]] این اصطلاح در مقابل سوء عاقبت یا سوء خاتمه قرار دارد که به پایان بد و دوری از ایمان اشاره می‌کند.<ref>حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.</ref>
-== کاربرد ==
+== کاربرد عاقبت‌به‌خیری در زندگی روزمره ==
-اصطلاح «عاقبت‌به‌خیری» در موقعیت‌های مختلفی استفاده می‌شود که هر کدام بار معنایی خاصی دارند:
+اصطلاح عاقبت‌به‌خیری در موقعیت‌های مختلفی استفاده می‌شود که هر کدام بار معنایی خاصی دارند:
+* '''به‌عنوان تشکر و قدردانی:''' که بسیار رایج هم است. وقتی کسی به‌ویژه جوان‌ترها کاری برای بزرگ‌تری انجام می‌دهند، بزرگترها معمولاً به‌جای تشکر کردن یا گفتن ممنون، می‌گویند: پیر شی الهی، عاقبت‌به‌خیر بشی یا عبارت دستت درد نکنه، عاقبتت‌به‌خیر. در اینجا گوینده احساس می‌کند کاری که برایش انجام شده ارزشمند است و می‌خواهد با دعایی که تضمین‌کنندهٔ آینده فرد است، آن را جبران کند.
-* '''به‌عنوان تشکر و قدردانی:''' که بسیار رایج هم است. وقتی کسی به‌ویژه جوان‌ترها کاری برای بزرگ‌تری انجام می‌دهند، بزرگترها معمولاً به‌جای تشکر کردن یا گفتن ممنون، می‌گویند: «پیر شی الهی، عاقبت‌به‌خیر بشی.» یا عبارت «دستت درد نکنه، عاقبتت‌به‌خیر.» در اینجا گوینده احساس می‌کند کاری که برایش انجام شده ارزشمند است و می‌خواهد با دعایی که تضمین‌کنندهٔ آینده فرد است، آن را جبران کند.
+* '''ابراز نگرانی برای آیندهٔ کسی:''' وقتی شخصی مثل [[فرزند]] یا جوانی، در مسیری قدم گذاشته که پرخطر یا اشتباه به‌نظر می‌رسد، اطرافیان با نگرانی می‌گویند: خدا عاقبت این بچه رو به خیر کنه. در اینجا عاقبت‌به‌خیری به‌معنای نجات یافتن از سرنوشت شوم یا بازگشت به راه درست است.<ref>[https://magerta.ir/culture/literature/what-should-we-say-in-response-to-may-you-have-a-good-end/ «در جواب عاقبت‌به‌خیر بشی چه بگوییم؟»، وب‌سایت مجله اینترنتی ماگرتا.]</ref>
-* '''ابراز نگرانی برای آیندهٔ کسی:''' وقتی شخصی مثل فرزند یا جوانی، در مسیری قدم گذاشته که پرخطر یا اشتباه به‌نظر می‌رسد، اطرافیان با نگرانی می‌گویند: «خدا عاقبت این بچه رو بخیر کنه.» در اینجا عاقبت‌به‌خیری به‌معنای نجات یافتن از سرنوشت شوم یا بازگشت به راه درست است.<ref>[https://magerta.ir/culture/literature/what-should-we-say-in-response-to-may-you-have-a-good-end/ «در جواب عاقبت‌به‌خیر بشی چه بگوییم؟»، وب‌سایت مجله اینترنتی ماگرتا.]</ref>
+* '''دعای والدین برای فرزندان:''' یکی از دعاهای همیشگی پدر و مادرها سر [[سجاده]] یا در لحظات [[احساس|احساسی]]: عاقبت‌به‌خیر بشی مادر/پدر و این بالاترین سطح دعای خیر در [[فرهنگ]] [[خانواده‌ ایرانی]] است.<ref>[https://borna.news/fa/news/1261673/برای-عاقبت-بخیری-والدین-و-فرزندانمان-چه-دعایی-بخوانیم «برای عاقبت‌به‌خیری والدین و فرزندان‌مان چه دعایی بخوانیم؟»، خبرگزاری برنا.]</ref>
-* '''دعای والدین برای فرزندان:''' یکی از دعاهای همیشگی پدر و مادرها سر سجاده یا در لحظات احساسی: «عاقبت‌به‌خیر بشی مادر/پدر.» و این بالاترین سطح دعای خیر در فرهنگ خانواده‌های ایرانی است.<ref>[https://borna.news/fa/news/1261673/%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85 «برای عاقبت‌به‌خیری والدین و فرزندان‌مان چه دعایی بخوانیم؟»، خبرگزاری برنا.]</ref>
+* '''آرزوی رستگاری:''' در مکالمات روزمره، وقتی کسی به دیگری می‌گوید: عاقبت‌به‌خیر بشی، در واقع برای شخص مقابل خود آرزو می‌کند که مسیر زندگی‌اش طوری باشد که وقتی به گذشته نگاه می‌کند پشیمان نبوده و پایان زندگی‌اش همراه با آرامش، [[آبرو]]، [[رستگاری]] و رضایت الهی باشد.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/7847736/عاقبت-به-خیری-به-معنای-حقیقی-یعنی-چه «عاقبت‌به‌خیری به معنای حقیقی یعنی چه؟»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
-* '''آرزوی رستگاری:''' در مکالمات روزمره، وقتی کسی به دیگری می‌گوید «عاقبت‌به‌خیر بشی»، در واقع برای شخص مقابل خود آرزو می‌کند که مسیر زندگی‌اش طوری باشد که وقتی به گذشته نگاه می‌کند پشیمان نبوده و پایان زندگی‌اش همراه با آرامش، آبرو و رستگاری و رضایت الهی باشد.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/7847736/%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%DB%8C-%DB%8C%D8%B9%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87 «عاقبت‌به‌خیری به معنای حقیقی یعنی چه؟»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
-== عاقبت‌به‌خیری در آموزه‌های اسلام ==
-در آموزه‌های اسلامی، «عاقبت‌به‌خیری» یا '''حُسن عاقبت''' یکی از محوری‌ترین و اصلی‌ترین اهداف زندگی یک مؤمن دانسته شده است. در نگاه دینی، عاقبت‌به‌خیری به «حسن عاقبت» گره خورده است و حسن عاقبت به این معنی است که انسان با ایمان، توبه، دوری از ظلم و [[حق‌الناس]] و حفظ صداقت و [[تقوا]] از دنیا برود و سرنوشت اخروی‌اش به خیر ختم شود. به‌همین دلیل، این دعا برای مؤمنان همیشه با نوعی نگرانی مثبت همراه است: این‌که ثبات قدم در ایمان و اخلاق تا لحظهٔ مرگ مهم‌تر از وضعیت فعلی انسان است و هیچ‌کس از سرنوشت نهایی خود مطمئن نیست، پس مدام برای خودش و دیگران عاقبت‌به‌خیری می‌خواهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1865663/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%B9%DB%8C%D9%87 دانیاری، «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، 1401ش، ص57]</ref> این مفهوم همواره مایهٔ امید و انگیزه برای اصلاح و مراقبت اخلاقی است و آموزه‌های دینی تأکید دارند که بخش پایانی عمل و نحوهٔ عبور از خط پایان زندگی بسیار مهم‌تر از آغاز آن است.<ref>[https://www.balagh.ir/content/17575 «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، وب‌سایت بلاغ.]</ref>
-=== جایگاه و ابعاد ===
-جایگاه و ابعاد مفهوم «عاقبت‌به‌خیری» در قرآن، دعاها و روایات عبارت است از:
-* '''عاقبت‌به‌خیری در قرآن:''' در برخی آیات قرآن به پیوند مستقیم میان ایمان، عمل صالح و عاقبت نیک اشاره دارد<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_83_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%82%D8%B5%D8%B5 سوره قصص، آیه ۸۳.]</ref> و تأکید می‌کند اگر انسان ایمان داشته باشد و عمل صالح انجام دهد، پایان کارش نیک و خوش است و خداوند نعمت جاودانه را به وی عطا می‌کند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_29_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%B1%D8%B9%D8%AF سوره رعد، آیه ۲۹.]</ref> همچنین در قرآن کریم بارها به اهمیت حالتِ مرگ اشاره شده است. خداوند به مؤمنان هشدار می‌دهد که مراقب لحظهٔ مرگ‌شان باشند تا عاقبت‌به‌خیر از دنیا بروند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_102_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A2%D9%84_%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86 سوره آل‌عمران، آیه ۱۰۲.]</ref> در آیه‌ای دیگر از سورۀ یوسف نیز، حضرت یوسف با آن همه مقام، از خدا می‌خواهد که وی را مسلمان بمیراند و به صالحان ملحق کند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_101_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%DB%8C%D9%88%D8%B3%D9%81 سوره یوسف، آیه ۱۰۱.]</ref><br>
-* '''عاقبت‌به‌خیری در رویات:''' پیامبر اکرم در حدیثی به این موضوع اشاره کرده است که ارزش اعمال به نحوهٔ پایان آنها مربوط است: یعنی ممکن است فردی سال‌ها عبادت کند، اما در لحظات آخر عمر دچار لغزش (کفر، غرور یا ظلم) شود و همه چیز را ببازد (سوء عاقبت) و برعکس، ممکن است کسی گناهکار باشد اما در پایان عمر توبه کند و رستگار شود مانند ماجرای حر بن یزید ریاحی در [[کربلا]].<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4134107/شاه‌کلید-عاقبت-بخیری-چیست عالی، «شاه‌کلید عاقبت بخیری چیست؟»]، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا.</ref>
-* '''عاقبت‌به‌خیری در ادعیه''': در دعاهای اسلامی عاقبت‌به‌خیری مورد توجه بوده است. این مفهوم در دعای مشهور «اللهم اجعل عواقب امورنا خیراً» (خدایا، سرانجام همه کارهای ما را نیک فرجام ده)<ref>[https://thaqalain.ir/%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D9%88-%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%84%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D9%88/ «معنا و سند دعای اللهم افتح لنا بالخیر و اجعل عواقب امورنا الی الخیر برحمتک یا ارحم الراحمین»، پایگاه علوم اسلامی ثقلین.]</ref> مطرح شده است. همچنین در دعای یازدهم صحیفه سجادیه امام سجاد،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1865663/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%B9%DB%8C%D9%87 دانیاری، «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، 1401ش، ص59.] </ref> درخواست می‌شود که دل به ذکر خدا، زبان به شکر، اعضا به طاعت و اعمال به توبهٔ پذیرفته‌شده ختم شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C_%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85_%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D9%81%D9%87_%D8%B3%D8%AC%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%87/_%D8%B4%D8%B1%D8%AD%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 دعای یازدهم صحیفه سجادیه.]</ref>
-=== بُعد روانشناختی-تربیتی ===
-مفهوم عاقبت‌به‌خیری در آموزه‌های اسلامی، تعادلی پویا میان '''[[خوف و رجا]]''' (ترس سازنده و امید واقعی) در روان انسان ایجاد می‌کند؛ این حالت، انسان را از دو خطر بزرگ دوری می‌دهد: یأس از رحمت الهی و غرور از اعمال صالح.
-* '''امید:''' بر اساس آموزه‌های اسلام هیچ گناهکاری نباید از رحمت بی‌کران خداوند ناامید شود، زیرا تا آخرین نفس، فرصت توبه، تغییر مسیر و دستیابی به پایان نیک وجود دارد؛ در قرآن نیز در آیاتی بر همین مطلب تأکید شده و مسلمانان را از ناامیدی از لطف و رحمت خدا بر حذر داشته است. این امید، انگیزه‌ای برای تلاش مداوم فراهم می‌آورد و انسان را به جلو می‌راند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_53_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%B2%D9%85%D8%B1 سوره زمر، آیه ۵۳.]</ref>
-* '''ترس سازنده:''' هیچ مؤمنی نیز نباید به اعمال خویش مغرور شود، چرا که هیچ تضمینی برای استمرار نیکی تا پایان نیست؛ این ترس سالم، به‌عنوان عاملی بازدارنده، موجب هوشیاری دائمی انسان می‌شود. همچنین بر لزوم مراقبت مستمر از نفس تأکید دارد.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1488722 طاهری، «عاقبت‌به‌خیری و چهار عامل بدست آوردن آن»، وب‌سایت راسخون.]</ref>
-== عوامل اصلی عاقبت‌به‌خیری ==
-طبق روایات [[اهل‌بیت]]، چند عامل کلیدی وجود دارد که موجب می‌شود انسان در لحظات بحرانی آخر عمر، ایمانش را حفظ کند و عاقبت‌به‌خیر شود:
-# '''اصلاح نیت و ایمان:''' محسن قرائتی در تفسیر نور، با توجه به آیهٔ ۸۴ سوره اسراء، ریشهٔ اعمال انسان را [[نیت]] و ساختار وجودی او تفسیر کرده است؛ به این معنی که کسی که باطنش آلوده به نفاق یا کینه باشد، حتی اگر ظاهرش خوب باشد، ممکن است در پایان رسوا شود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_84_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A1 سوره اسراء، آیه ۸۴.]</ref>
-# '''خدمت به خلق و نیکی به والدین:''' یکی از سریع‌ترین راه‌ها برای تضمین عاقبت‌به‌خیری، دعای پدر و مادر و گره‌گشایی از کار مردم معرفی شده است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/519434/%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF «عواملی که انسان را عاقبت‌به‌خیر می‌کند»، وب‌سایت تبیان.]</ref> در روایات بسیاری آمده است که نیکی به والدین، سختی‌های مرگ (سکرات موت) را آسان می‌کند.<ref>شیخ طوسی، الامالی، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۳۲.</ref>
-# '''نقش خانواده''': از منظر کارشناسان امور تربیتی والدین با الگوسازی عملی، انتقال ارزش‌ها، ایجاد محیط امن عاطفی و تربیت صحیح، فرزندان را به‌سوی عاقبت‌به‌خیری هدایت می‌کنند و خود نیز از دعای خیر آن‌ها بهره‌مند می‌شوند. <ref>[https://www.balagh.ir/content/14028 «نقش والدین در تربیت فرزندان»، وب‌سایت بلاغ.]</ref> از جمله راهکارهای والدین برای عاقبت‌به‌خیری فرزندان که از آیات و روایات استخراج شده عبارتند از: ارائه الگو، لقمه حلال، تحکیم و تثبیت عقاید، امید دادن، دعا کردن، آموزش نماز و قرآن.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2177028/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF فلاحی، «نقش والدین در عاقبت‌به‌خیری فرزند»، 1402ش، ص947.]</ref>
-# '''مداومت بر دعا:''' ائمهٔ اطهار تأکید داشته‌اند که انسان نباید به ایمان فعلی خود مغرور شود و باید دائماً از خدا بخواهد که او را ثابت‌قدم نگه دارد.<ref>[https://www.tebyan.net/news/519434/%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF «عواملی که انسان را عاقبت‌به‌خیر می‌کند»، وب‌سایت تبیان.]</ref> دعای معروف قرآنی در این باره وجود دارد که: پروردگارا، دل‌های ما را بعد از آنکه هدایت کردی، نلغزان.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_8_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A2%D9%84_%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%86 سوره آل‌عمران، آیه ۸.]</ref>
-# '''بزرگ‌شمردن گناه:''' در روایات بسیاری به مسلمانان هشدار داده شده است که سبک‌شمردن گناه انسان را به سمت اصرار بر گناه و قساوت قلب می‌کشاند و بزرگ‌شمردن گناه و ترس از آن، قلب را نرم، راه توبه را باز و شانس مرگ بر ایمان و طاعت را بیشتر می‌کند. همچنین ترس از گناه و کوچک نشمردن آن، سبب هوشیاری دائم مؤمن شده و او را از سقوط ناگهانی حفظ می‌کند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/107022/%D8%A8%D8%B9%D8%B6%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%86%D8%AF%D8%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86?rcids=96307,99577 «کلید عاقبت‌به‌خیری انسان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
-# '''عاقبت‌اندیشی:''' در آیات و روایات زیادی عاقبت‌اندیشی شرط دستیابی به عاقبت‌به‌خیری دانسته شده است؛<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_36_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A1 سوره اسراء، آیه ۳۶.]</ref> در همین زمینه پیامبر اکرم نیز به مسلمانان توصیه می‌کرد، هرگاه قصد کاری داشته باشند باید در عاقبت و نتیجهٔ آن بیندیشند؛ اگر پایانش خیر بود یا مقدمه‌ای برای خیر، پیگیری کرده و اگر شرّ یا گمراهی به دنبال داشت، از آن دوری جویند.<ref>کلینی، کافی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۱۵۰.</ref>
-# '''توبه:''' از دیگر عوامل عاقبت‌به‌خیری انسان، توبه است. ممکن است فردی در طول عمر به سبب غفلت یا نادانی مرتکب گناه شود، اما پیش از مرگ بیدار شده، توبه کند و مسیر خود را به سوی خدا اصلاح کند و در نهایت عاقبت به خیر شود؛ زیرا بازگشت واقعی از گناه، پروندهٔ اعمال را پاک می‌کند و انسان را بر ایمان و عمل صالح به پایان می‌رساند. در آموزه‌های اسلامی، توبه نه تنها گناهان را به حسنات تبدیل می‌کند، بلکه فرصت ثبات ایمانی تا آخرین نفس را فراهم می‌آورد و از سوء عاقبت جلوگیری می‌کند. [[علی بن ابی‌طالب|امام علی]] تأکید دارد خداوند با ابتلائات، بندگان را به توبه دعوت می‌کند تا رحمت و برکت بر آنها نازل شود.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/775092/ «مشهورترین دعاها برای عاقبت‌به‌خیری»، خبرگزاری شفقنا.]</ref>
-== عوامل سوء عاقبت (بد عاقبتی) ==
-پژوهشگران اسلامی عواملی را شناسایی کرده‌اند که منجر به بدعاقبتی و سوء عاقبت می‌شود؛ از جمله دشمنی و بغض نسبت به اهل‌بیت، دل‌بستگی شدید به دنیا و دنیاپرستی، شناخت حق و عدم یاری آن همراه با تکبر و غرور، ستم و بی‌عدالتی، ترک [[صله رحم]]، عقوق والدین، تضییع حقوق خانواده و دوستان، همنشینی با افراد بدکار، و ترک [[امر به معروف و نهی از منکر]] که رواج فساد در جامعه را به دنبال دارد.<ref>حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۴۵–۶۴.</ref> این عوامل عمدتاً از اصرار بر گناه، ضعف عقیده و قساوت قلب نشأت می‌گیرند و انسان را از ثبات ایمانی و نجات نهایی محروم می‌سازند.<ref>[https://gharaati.ir/%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%D9%8A%D8%B1%D9%8A/# قرائتی، «عاقبت‌به‌خیری»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.]</ref>
-== داستان‌های عبرت‌آموز ==
-در متون اسلامی دو نماد برای این موضوع وجود دارد:
-=== '''نماد عاقبت‌به‌خیری''' ===
-* '''ساحران فرعون''': ساحران فرعون که برای مقابله با معجزۀ موسی جمع شده بودند، ابتدا با سِحر خود طناب‌ها و عصاهای‌شان را به مار تبدیل کردند، اما وقتی عصای موسی اژدهایی شد و سحرشان را بلعید، حقیقت را شناختند و فوراً سجده کرده و ایمان آوردند. این ایمان به‌موقع علی‌رغم شرک اولیه‌شان نیز نماد عاقبت‌به‌خیری است.<br>
-* '''حر بن یزید ریاحی''': حر بن یزید ریاحی، فرمانده هزار نفری سپاه عبیدالله بن زیاد، در کربلا ابتدا راه امام حسین را بست و مانع ورود وی به کوفه شد، اما در روز عاشورا پس از تردید و بیداری وجدان، توبه کرد و با پیوستن به یاران امام، شجاعانه جنگید و به شهادت رسید. این توبۀ به‌موقع و انتخاب حق در برابر باطل، به نماد عاقبت‌به‌خیری تبدیل شده است.<ref>[https://gharaati.ir/%D8%AE%D9%88%D8%B4-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%AF-%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA%DB%8C/ قرائتی، «خوش عاقبتی و بد عاقبتی»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.]</ref>
-* '''حر انقلاب اسلامی''': حر انقلاب یا شهید شاهرخ ضرغام، پهلوانی بود که پیش از انقلاب اسلامی در مسیر گمراهی (کاباره و کشتی حرفه‌ای) بود، اما با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، تحولی عمیق یافت و به یار وفادار امام خمینی تبدیل شد. او سینه‌اش را با «فدایت شوم خمینی» خالکوبی کرد، در تظاهرات‌ها شرکت می‌کرد و ولایت فقیه را برای دوستانش توصیف می‌کرد. وی سرانجام در جنگ تحمیلی در تاریخ ۱۷ آذر ۱۳۵۹ش در آبادان، جزو اولین شهدا شد.<ref>[https://fashnews.ir/news/51904/%C2%AB%D8%AD%D9%8F%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8%C2%BB%D8%B1%D9%87-%D8%B5%D8%AF-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%A8%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D9%88%D8%AF/ «حُر انقلاب ره صد ساله را یک شبه پیمود»، وب‌سایت فاش‌نیوز.]</ref>
-=== '''نماد بدعاقبتی''' ===
-* '''برصیصای عابد''': برصیصا، عابد برجستۀ بنی‌اسرائیل بود که پس از ۷۰ سال عبادت خالصانه، به مقام مستجاب‌الدعوه رسید. به‌همین دلیل برادران زنی بیمار، خواهر خود را برای شفا نزد او بردند؛ شیطان ابتدا او را به تنهایی با زن وسوسه کرد، سپس به زنا وادارش کرد. زن باردار شد، برصیصا از ترس رسوایی او را کشت و دفن کرد؛ سپس جنایات وی آشکار شد و به دار آویخته شد. در آخرین لحظه، شیطان ظاهر شد و در ازای سجده بر خود، وعدۀ نجات به او داد؛ برصیصا تسلیم شد، خدا را انکار کرد و بدعاقبت به هلاکت افتاد. این داستان نماد سقوط عابد از اوج تقوا به درۀ کفر است.<ref>[https://lib.eshia.ir/50082/23/544/%D8%A8%D8%B1%D8%B5%DB%8C%D8%B5%D8%A7 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1374ش، ج23، ص544.]</ref>
-* '''بلعم باعورا''': بلعم باعورا، عالم برجستۀ بنی‌اسرائیل در زمان موسی، با دعای مستجابش شناخته می‌شد اما به حرص قدرت افتاد و با فرعون هم‌پیمان شد، تا جایی که قلبش سیاه شد و بدعاقبت مرد.<ref>[https://gharaati.ir/%D8%B9%D8%A7%D9%82%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%D9%8A%D8%B1%D9%8A/# قرائتی، «عاقبت‌به‌خیری»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.]</ref>
-* '''ثعلبة بن حاطب''': ثعلبة بن حاطب انصاری، صحابی پیامبر و شرکت‌کننده در غزوه‌های بدر و احد، از فقر شدید نزد پیامبر شکایت کرد و بارها از او خواست برای ثروتمند شدنش دعا کند. پیامبر ابتدا امتناع می‌ورزید اما پس از پیمان ثعلبة مبنی بر پرداخت حقوق مال (زکات)، دعا کرد؛ پس از مدتی گوسفندان ثعلبه چنان زیاد شد که از مدینه خارج شد و فقط نماز جمعه می‌آمد. وقتی زکات واجب شد، وی مأموران پیامبر را به جزیه تشبیه کرد و پرداخت نکرد؛ آیاتی در قرآن دربارۀ او نازل شد<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_76_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D9%88%D8%A8%D9%87 سوره توبه، آیه 76] و [https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_77_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%AA%D9%88%D8%A8%D9%87 77]. </ref> و پیامبر صدقاتش را نپذیرفت. خلفا هم زکاتش را رد کردند و بدعاقبت ماند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1647241 منتظمی، «پایان‌های ناخوشایند: تأملی در سرنوشت بدعاقبتان و عوامل آن»، وب‌سایت راسخون.]</ref>
 == عاقبت‌به‌خیری در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه ==
-در ادبیات فارسی، عبارات مشابه «عاقبت‌به‌خیر» با الفاظی مانند «نیک‌فرجام» یا «خوش‌عاقبت» به‌کار رفته‌اند که بر پایان نیک، نجات نهایی یا رستگاری تأکید دارند و اغلب در اشعار عرفانی، اخلاقی و مذهبی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. شعر معروف:<ref>[https://roozaneh.net/fun/sms/%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%B6%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AB%D9%84/ «مجموعه اشعار ضرب‌المثل»، وب‌سایت روزانه.]</ref>
+در [[ادبیات فارسی]]، عبارات مشابه عاقبت‌به‌خیر با الفاظی مانند نیک‌فرجام یا خوش‌عاقبت به‌ کار رفته‌اند که بر پایان نیک، نجات نهایی یا رستگاری تأکید دارند و اغلب در اشعار عرفانی، اخلاقی و مذهبی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. شعر معروف:<ref>[https://roozaneh.net/fun/sms/اشعار-ضرب-المثل/ «مجموعه اشعار ضرب‌المثل»، وب‌سایت روزانه.]</ref>
+{{شعر جدید
-: خدایا چنان کن سرانجام کار               تو خشنود باشی و ما رستگار
+| متن =
+خدایا چنان کن سرانجام کار\\تو خشنود باشی و ما رستگار
-از ابیات مشهوری است که در قالب یک نیایش، در مکالمات و ادبیات عامیانه به فراوانی استفاده می‌شود تا آرزوی پایان خوش و موفقیت نهایی را بیان کند. این بیت از دیدگاه عوام به‌نوعی به فلسفهٔ «عاقبت‌به‌خیری» اشاره دارد؛ یعنی تمام تلاش‌های انسان در طول زندگی باید به‌گونه‌ای باشد که در پایان، خداوند از او خشنود باشد و او به سعادت ابدی نائل شود. در فرهنگ ایرانی-اسلامی، این نیایش نمادی از امید و توسل به خدا برای داشتن زندگی‌ای است که پایان نیک و رضایت الهی در آن جاری باشد و انسان در برابر مشکلات و چالش‌های زندگی، با اطمینان خاطر قدم بردارد.<ref>[https://magerta.ir/culture/literature/meaning-poem-prayer-sixth-persian/ «معنی شعر نیایش فارسی ششم»، وب‌سایت ماگرتا.]</ref>
+}}
+از ابیات مشهوری است که در قالب یک [[نیایش]]، در مکالمات و [[ادبیات عامیانه]] به فراوانی استفاده می‌شود تا آرزوی پایان خوش و موفقیت نهایی را بیان کند. این بیت از دیدگاه عوام به‌نوعی به فلسفهٔ عاقبت‌به‌خیری اشاره دارد؛ تمام تلاش‌های انسان در طول زندگی باید به‌گونه‌ای باشد که در پایان، [[خدا|خداوند]] از او خشنود باشد و او به سعادت ابدی نائل شود. در فرهنگ ایرانی-اسلامی، این نیایش نمادی از [[امید]] و [[توسل]] به خدا برای داشتن زندگی‌ای است که پایان نیک و رضایت الهی در آن جاری باشد و انسان در برابر مشکلات و چالش‌های زندگی، با اطمینان خاطر قدم بردارد.<ref>[https://magerta.ir/culture/literature/meaning-poem-prayer-sixth-persian/ «معنی شعر نیایش فارسی ششم»، وب‌سایت ماگرتا.]</ref>
-== پانویس ==
+==پانویس==
 {{پانویس}}
+==منابع==
-== منابع ==
+{{آغاز منابع}}
+* انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، ۱۳۸۱ش.
-* قرآن کریم.
-* «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، وب‌سایت بلاغ، تاریخ درج مطلب: ۱۲ فروردین ۱۴۰۱ش.
 * «برای عاقبت‌به‌خیری والدین و فرزندان‌مان چه دعایی بخوانیم؟»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آبان ۱۴۰۰ش.
-* «حُر انقلاب ره صد ساله را یک شبه پیمود»، وب‌سایت فاش‌نیوز، تاریخ بازدید: 24 آذر 1404ش.
 * حسینی، سیدحسین، عاقبت‌به‌خیری، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۴ش.
 * «در جواب عاقبت‌به‌خیر بشی چه بگوییم؟»، وب‌سایت مجله اینترنتی ماگرتا، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۴ش.
-* دانیاری، محسن، «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، فصلنامه علمی تخصصی ویژه مبلغان: ره‌توشه، شماره 137، 1401ش.
-* دعای یازدهم صحیفه سجادیه.
 * دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۹ آذر ۱۴۰۴ش.
-* شیخ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، قم، دارالثقافه، ۱۴۱۴ق.
-* طاهری، محمد، «عاقبت‌به‌خیری و چهار عامل بدست آوردن آن»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۳۹۸ش.
 * «عاقبت‌به‌خیری به معنای حقیقی یعنی چه؟»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مرداد ۱۴۰۰ش.
-* عالی، مسعود، «شاه‌کلید عاقبت بخیری چیست؟»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
+* «مجموعه اشعار ضرب‌المثل»، وب‌سایت روزانه، تاریخ بازدید: ۲۲ آذر ۱۴۰۴ش.
-* «عواملی که انسان را عاقبت‌به‌خیر می‌کند»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: 16 اسفند 1390ش.
+* «معنی شعر نیایش فارسی ششم»، وب‌سایت ماگرتا، تاریخ بازدید: ۲۲ آذر ۱۴۰۴ش.
-* فلاحی، رامین، «نقش والدین در عاقبت‌به‌خیری فرزند»، مجله علوم انسانی و اسلامی در هزاره سوم، دوره 7، شماره 4، 1402ش.
+* منتظمی، قربان، «نصوح کیست؟ و توبه نصوح چیست؟»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 24 اسفند 1402ش.
-* قرائتی، محسن، «خوش عاقبتی و بد عاقبتی»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، تاریخ درج مطلب: 5 بهمن 1385ش.
+{{پایان منابع}}
-* قرائتی، محسن، «عاقبت‌به‌خیری»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مرداد ۱۳۹۶ش.
-* کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
-* «مجموعه اشعار ضرب‌المثل»، وب‌سایت روزانه، تاریخ بازدید: 22 آذر 1404ش.
-* «معنا و سند دعای اللهم افتح لنا بالخیر و اجعل عواقب امورنا الی الخیر برحمتک یا ارحم الراحمین»، پایگاه علوم اسلامی ثقلین، تاریخ بازدید: 22 آذر 1404ش.
+{{#seo:
-* «معنی شعر نیایش فارسی ششم»، وب‌سایت ماگرتا، تاریخ بازدید: 22 آذر 1404ش.
+|title= عاقبت به خیری چیست <nowiki>|</nowiki> مفهوم، ریشه دینی و کاربرد در فرهنگ ایرانی
-* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1374ش.
+|description=عاقبت به خیری اصطلاحی دینی و فرهنگی به معنای پایان نیک زندگی با ایمان و رستگاری است. در این صفحه با مفهوم، ریشه دینی و کاربردهای روزمره عاقبت به خیری آشنا شوید.
-* منتظمی، قربان، «پایان‌های ناخوشایند: تأملی در سرنوشت بدعاقبتان و عوامل آن»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 28 بهمن 1403ش.
+}}
-* «نقش والدین در تربیت فرزندان»، وب‌سایت بلاغ، تاریخ درج مطلب: 9 بهمن 1399ش.