بازسازی متن |
|||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:خودباوری.jpg|جایگزین=محدثه حاجی عبدالوهابی، فوقدکتری بیوتکنولوژی- بیوانفورماتیک|بندانگشتی|محدثه حاجی عبدالوهابی، فوقدکتری بیوتکنولوژی- بیوانفورماتیک]] | |||
{{درشت|'''خودباوری'''}}، ادراک فرد یا اجتماع از تواناییها و شایستگیهای خویش بهعنوان منشأ رفتار و عملکرد مؤثر. | {{درشت|'''خودباوری'''}}، ادراک فرد یا اجتماع از تواناییها و شایستگیهای خویش بهعنوان منشأ رفتار و عملکرد مؤثر. | ||
خودباوری یک سازهٔ بنیادین روانشناختی است که به اطمینان فرد به ظرفیتهای درونی خود برای رویارویی با چالشها و دستیابی به اهداف اشاره دارد. این مفهوم که در [[روانشناسی]] با [[خودکارآمدی]] و در [[انسانشناسی اسلامی]] با [[کرامت نفس]] تبیین میشود، پیششرط [[سلامت روان]] و [[تابآوری]] فردی است. اگرچه اصالت این مفهوم به لایههای شخصیتی بازمیگردد، اما در سطح کلان، تجمیع خودباوریهای فردی منجر به شکلگیری خودباوری عمومی میشود. تحلیلگران [[تاریخ معاصر ایران]] بیان کردهاند که ایرانیان، گذار از دوران تضعیف [[اعتماد به نفس ملی]] در عصر [[استعمار]] به تلاش برای احیای خودباوری پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] را تجربه | خودباوری یک سازهٔ بنیادین روانشناختی است که به اطمینان فرد به ظرفیتهای درونی خود برای رویارویی با چالشها و دستیابی به اهداف اشاره دارد. این مفهوم که در [[روانشناسی]] با [[خودکارآمدی]] و در [[انسانشناسی اسلامی]] با [[کرامت نفس]] تبیین میشود، پیششرط [[سلامت روان]] و [[تابآوری]] فردی است. اگرچه اصالت این مفهوم به لایههای شخصیتی بازمیگردد، اما در سطح کلان، تجمیع خودباوریهای فردی منجر به شکلگیری خودباوری عمومی میشود. تحلیلگران [[تاریخ معاصر ایران]] بیان کردهاند که ایرانیان، گذار از دوران تضعیف [[اعتماد به نفس ملی]] در عصر [[استعمار]] به تلاش برای احیای خودباوری پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] را تجربه کردهاند؛ تحولی که آثار و چالشهای آن در [[سبک زندگی]]، از [[الگوی مصرف]] تا [[معماری]]، قابل بررسی است. | ||
== تعریف خودباوری == | == تعریف خودباوری == | ||
خودباوری در لغت | خودباوری در لغت بهمعنای باور داشتن به خود است،<ref>[https://www.sid.ir/paper/1073207/fa علیزاده و قطبی، خودباوری در روایات امام علی(ع)، 1402ش، ص34].</ref> اما در اصطلاح [[علوم رفتاری]] فراتر از [[خوشبینی]] و به معنای ارزیابی شناختی فرد از تواناییهایش برای انجام یک عمل خاص است.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3540350/ آرتینو جونیور، خودکارآمدی تحصیلی: از نظریة آموزشی تا عمل آموزشی، وبسایت PubMed].</ref> برخلاف [[عزتنفس]] که به [[احساس]] ارزشمندی کلی اشاره دارد، خودباوری ناظر به توانمندی در عمل است. در [[روانشناسی شناختی]]، این مفهوم به اعتقاد فرد به قابلیتهایش برای سازماندهی و اجرای اقدامات لازم جهت مدیریت موقعیتهای پیش رو تعریف میشود.<ref>[https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0033-295X.84.2.191 بندورا، خودکارآمدی: به سوی یک نظریه یکپارچه برای تغییر رفتار، وبسایت APA PsycNet].</ref> در اندیشهٔ اسلامی خودباوری بهمعنای باور به سرمایههای وجودی اعطا شده از سوی [[خدا|خداوند]] و [[مسئولیتپذیری]] برای شکوفایی آنها است. در این رویکرد، خودباوری، [[اعتماد به نفسِ]] متصل به [[مبدأ هستی]] است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1073207/fa علیزاده و قطبی، خودباوری در روایات امام علی(ع)، 1402ش، ص35].</ref> | ||
== ابعاد روانشناختی == | == ابعاد روانشناختی == | ||
پژوهشهای روانشناختی نشان میدهد که سطح خودباوری فرد، بر نحوۀ [[تفکر،]] احساس و انگیزش او تأثیر مستقیم دارد.<ref>[https://sjimu.medilam.ac.ir/article-1-2441-fa.html روستا و یاراحمد، «خودکارآمدی و رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت زنان سنین باروری شهر شیراز در سال 1392»، 1395ش، ص90-91.]</ref> از منظر روانشناختی، خودباوری از طریق چهار فرایند اصلی بر عملکرد انسان تأثیر میگذارد: | پژوهشهای روانشناختی نشان میدهد که سطح خودباوری فرد، بر نحوۀ [[تفکر،]] [[احساس]] و انگیزش او تأثیر مستقیم دارد.<ref>[https://sjimu.medilam.ac.ir/article-1-2441-fa.html روستا و یاراحمد، «خودکارآمدی و رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت زنان سنین باروری شهر شیراز در سال 1392»، 1395ش، ص90-91.]</ref> از منظر روانشناختی، خودباوری از طریق چهار فرایند اصلی بر عملکرد انسان تأثیر میگذارد: | ||
# فرآیندهای شناختی: افراد دارای خودباوری، سناریوهای موفقیت را در [[ذهن]] خود مجسم میکنند تا راهنمای عملکرد آنها شود. در مقابل، [[خودتحقیری]] موجب ترسیم سناریوهای شکست و خطرات شده و توانایی حل مسئله را کاهش میدهند. | # فرآیندهای شناختی: افراد دارای خودباوری، سناریوهای موفقیت را در [[ذهن]] خود مجسم میکنند تا راهنمای عملکرد آنها شود. در مقابل، [[خودتحقیری]] موجب ترسیم سناریوهای شکست و خطرات شده و [[توانایی حل مسئله]] را کاهش میدهند. | ||
# فرآیندهای انگیزشی: خودباوری تعیین میکند که فرد چه اهدافی را انتخاب کند، چقدر تلاش کند و در برابر موانع تا چه زمانی ایستادگی نماید. | # فرآیندهای انگیزشی: خودباوری تعیین میکند که فرد چه اهدافی را انتخاب کند، چقدر تلاش کند و در برابر موانع تا چه زمانی ایستادگی نماید. | ||
# فرآیندهای عاطفی: باور به توانمندی، سطح [[استرس]] و [[افسردگی]] را در مواجهه با محیطهای دشوار کنترل میکند. فردی که خود را ناتوان میپندارد، [[اضطراب]] بالایی را تجربه میکند که این اضطراب، عملکرد را مختل میسازد. | # فرآیندهای عاطفی: باور به توانمندی، سطح [[استرس]] و [[افسردگی]] را در مواجهه با محیطهای دشوار کنترل میکند. فردی که خود را ناتوان میپندارد، [[اضطراب]] بالایی را تجربه میکند که این اضطراب، عملکرد را مختل میسازد. | ||
# فرآیندهای گزینشی: انسانها محیطهایی را انتخاب میکنند که باور دارند از عهدهٔ آنها برمیآیند. خودباوری پایین منجر به محدود شدن دایرۀ انتخابها و انزوای فردی میشود.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3351108/ بلاسی و همکاران، «خودکارآمدی به عنوان یک سازه توسعه مثبت جوانان: یک بررسی مفهومی»، وبسایت PubMed.]</ref> | # فرآیندهای گزینشی: انسانها محیطهایی را انتخاب میکنند که باور دارند از عهدهٔ آنها برمیآیند. خودباوری پایین منجر به محدود شدن دایرۀ انتخابها و [[انزوای اجتماعی|انزوای]] فردی میشود.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3351108/ بلاسی و همکاران، «خودکارآمدی به عنوان یک سازه توسعه مثبت جوانان: یک بررسی مفهومی»، وبسایت PubMed.]</ref> | ||
== منابع شکلگیری خودباوری == | == منابع شکلگیری خودباوری == | ||
| خط ۲۱: | خط ۲۲: | ||
== خودباوری در انسانشناسی اسلامی == | == خودباوری در انسانشناسی اسلامی == | ||
در نگرش اسلامی، خودباوری فردی حاصل تعادل میان [[فقر ذاتی]]، یعنی نیاز به [[خدا]] و قدرت اعطایی، یعنی خلیفةاللهی است. برخلاف روانشناسی سکولار که ممکن است به تورمِ من منجر شود، خودباوری دینی بر دوپایه استوار است: | در نگرش اسلامی، خودباوری فردی حاصل تعادل میان [[فقر ذاتی]]، یعنی نیاز به [[خدا]] و قدرت اعطایی، یعنی خلیفةاللهی است. برخلاف [[روانشناسی سکولار]] که ممکن است به تورمِ من منجر شود، خودباوری دینی بر دوپایه استوار است: | ||
* کرامت ذاتی: انسان به دلیل نفخهٔ روح الهی،<ref>سورهٔ ص، آیهٔ 72.</ref> دارای [[کرامت ذاتی]] است<ref>سورهٔ اسراء، آیهٔ 70.</ref> و نباید خود را حقیر بشمارد. | * کرامت ذاتی: انسان به دلیل نفخهٔ روح الهی،<ref>سورهٔ ص، آیهٔ 72.</ref> دارای [[کرامت ذاتی]] است<ref>سورهٔ اسراء، آیهٔ 70.</ref> و نباید خود را حقیر بشمارد. | ||
* عاملیت و مسئولیت: باور به اینکه [[سرنوشت]] انسان در گرو سعی و تلاش او است،<ref>سورهٔ نجم، آیهٔ 39.</ref> مانع از [[جبرگرایی]] و [[انفعال]] میشود.<ref>[https://www.manaviyat.ir/معرفی-کتاب-خودباوری؛-سبک-زندگی-توحید/ معرفی کتاب خودباوری؛ سبک زندگی توحیدی و موفقیت الهی | اثر دکتر محمدتقی فعالی، وبسایت مؤسسهٔ فرهنگی هنری سبک زندگی آل یاسین.]</ref> | * عاملیت و مسئولیت: باور به اینکه [[سرنوشت]] انسان در گرو سعی و تلاش او است،<ref>سورهٔ نجم، آیهٔ 39.</ref> مانع از [[جبرگرایی]] و [[انفعال]] میشود.<ref>[https://www.manaviyat.ir/معرفی-کتاب-خودباوری؛-سبک-زندگی-توحید/ معرفی کتاب خودباوری؛ سبک زندگی توحیدی و موفقیت الهی | اثر دکتر محمدتقی فعالی، وبسایت مؤسسهٔ فرهنگی هنری سبک زندگی آل یاسین.]</ref> | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۸: | ||
== تطور تاریخی مفهوم خودباوری == | == تطور تاریخی مفهوم خودباوری == | ||
تحول مفهوم خودباوری از سطح فردی به سطح اجتماعی، مسیری تاریخی را طی کرده است. تا پیش از [[رنسانس]]، در بسیاری از مکاتب غربی و شرقی، انسان مقهور سرنوشت یا نیروهای ماورایی پنداشته میشد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/26659/جبر-و-اختیار-در-اندیشه-اسپینوزا عبادیان، جبر و اختیار در اندیشه اسپینوزا، وبسایت پرتال جامع انسانی].</ref> با ظهور [[اومانیسم]] و در [[دوران روشنگری]]، عاملیت انسان محوریت یافت؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/92855/روشنگری-چیست- محمودی، روشنگری چیست؟، وبسایت پرتال جامع انسانی].</ref> اما صورتبندی علمی این مفهوم در قرن بیستم میلادی و با عبور از رویکردهای جبرگرایانه، مانند روانکاوی [[فروید]] و رفتارگرایی رادیکال رخ داد.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17874899/ اورسکید، به دنبال اسکینر و یافتن فروید، وبسایت PubMed].</ref> ظهور روانشناسی انسانگرای مزلو و راجرز و سپس نظریهٔ شناخت اجتماعی، انسان را موجودی فعال، انتخابگر و توانمند در تغییر محیط معرفی کرد.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26151469/ بندورا، به سوی روانشناسی عامل انسانی، وبسایت PubMed].</ref> | تحول مفهوم خودباوری از سطح فردی به سطح اجتماعی، مسیری تاریخی را طی کرده است. تا پیش از [[رنسانس]]، در بسیاری از مکاتب غربی و شرقی، انسان مقهور سرنوشت یا نیروهای ماورایی پنداشته میشد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/26659/جبر-و-اختیار-در-اندیشه-اسپینوزا عبادیان، جبر و اختیار در اندیشه اسپینوزا، وبسایت پرتال جامع انسانی].</ref> با ظهور [[اومانیسم]] و در [[دوران روشنگری]]، عاملیت انسان محوریت یافت؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/92855/روشنگری-چیست- محمودی، روشنگری چیست؟، وبسایت پرتال جامع انسانی].</ref> اما صورتبندی علمی این مفهوم در قرن بیستم میلادی و با عبور از رویکردهای جبرگرایانه، مانند روانکاوی [[فروید]] و رفتارگرایی رادیکال رخ داد.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17874899/ اورسکید، به دنبال اسکینر و یافتن فروید، وبسایت PubMed].</ref> ظهور روانشناسی انسانگرای مزلو و راجرز و سپس نظریهٔ شناخت اجتماعی، انسان را موجودی فعال، انتخابگر و توانمند در تغییر محیط معرفی کرد.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26151469/ بندورا، به سوی روانشناسی عامل انسانی، وبسایت PubMed].</ref> | ||
[[پرونده:خودباوری۱.jpg|جایگزین=ساخت سه رادیوداروی تشخیصی و درمانی در ایران|بندانگشتی|ساخت سه رادیوداروی تشخیصی و درمانی در ایران با بهرهگیری از فناوری هستهای]] | |||
در تاریخنگاری رسمی پس از [[انقلاب اسلامی ایران]]، [[دوران قاجار]] و [[دوران پهلوی|پهلوی]] اغلب بهعنوان دورهای توصیف میشود که در آن، مواجهه با [[مدرنیته]] منجر به تضعیف [[اعتماد به نفس ملی]] شده است.<ref>[https://pkn.isu.ac.ir/article_75836.html عطاردی و زیبنده، تحلیل تطبیقیتاریخی چگونگی مواجهه ایرانیان با فناوریهای نوظهور در تاریخ معاصر و تأثیر آن بر نظام خطمشیگذاری کشور (موردهای مطالعه: قاجاریه و پهلوی)، 1400ش، ص450]؛ [https://www.mizanonline.ir/fa/news/151747/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF-%D9%84%D9%88%D9%84%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%85-%D8%A8%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF چه کسی گفت ایرانیها نمیتوانند لولهنگ هم بسازند؟، خبرگزاری میزان].</ref> روشنفکرانی همچون [[جلال آلاحمد]] با طرح مفهوم [[غربزدگی]]، نوسازیهای آن دوره را تقلیدی و فاقد ریشههای بومی میدانستند.<ref>آل احمد، جلال، غربزدگی، 1396ش، ص13-26.</ref> در مقابل، وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش از سوی رهبران و نظریهپردازان [[جمهوری اسلامی ایران]]، نقطه عطفی برای [[بازگشت به خویشتن]] و احیای خودباوری معرفی میشود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=5406 خامنهای، شعار ما میتوانیم، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای].</ref> در این گفتمان، دستاوردهای نظامی و هستهای دهههای اخیر بهعنوان نشانگرهای عینیِ گذار از وابستگی به [[استقلال]] تفسیر میشوند، هرچند برخی منتقدان بر لزوم تفکیک میان پیشرفتهای حاکمیتی و احساس عمومی جامعه تأکید دارند.<ref>[https://www.defamoghaddas.ir/index.php/مقالات/فواید-جنگ-8-ساله-ایران-و-عراق قهرمانی، فواید جنگ 8 ساله ایران و عراق، وبسایت مرکز اسناد، تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس و مجاهدتهای سپاه]؛ [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=25274 خامنهای، دستاوردهای انقلاب اسلامی، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای].</ref> | در تاریخنگاری رسمی پس از [[انقلاب اسلامی ایران]]، [[قاجاریه|دوران قاجار]] و [[دوران پهلوی|پهلوی]] اغلب بهعنوان دورهای توصیف میشود که در آن، مواجهه با [[مدرنیته]] منجر به تضعیف [[اعتماد به نفس ملی]] شده است.<ref>[https://pkn.isu.ac.ir/article_75836.html عطاردی و زیبنده، تحلیل تطبیقیتاریخی چگونگی مواجهه ایرانیان با فناوریهای نوظهور در تاریخ معاصر و تأثیر آن بر نظام خطمشیگذاری کشور (موردهای مطالعه: قاجاریه و پهلوی)، 1400ش، ص450]؛ [https://www.mizanonline.ir/fa/news/151747/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF-%D9%84%D9%88%D9%84%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%85-%D8%A8%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF چه کسی گفت ایرانیها نمیتوانند لولهنگ هم بسازند؟، خبرگزاری میزان].</ref> روشنفکرانی همچون [[جلال آلاحمد]] با طرح مفهوم [[غربزدگی]]، نوسازیهای آن دوره را تقلیدی و فاقد ریشههای بومی میدانستند.<ref>آل احمد، جلال، غربزدگی، 1396ش، ص13-26.</ref> در مقابل، وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش از سوی رهبران و نظریهپردازان [[جمهوری اسلامی ایران]]، نقطه عطفی برای [[بازگشت به خویشتن]] و احیای خودباوری معرفی میشود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=5406 خامنهای، شعار ما میتوانیم، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای].</ref> در این گفتمان، دستاوردهای نظامی و هستهای دهههای اخیر بهعنوان نشانگرهای عینیِ گذار از وابستگی به [[استقلال]] تفسیر میشوند، هرچند برخی منتقدان بر لزوم تفکیک میان پیشرفتهای حاکمیتی و احساس عمومی جامعه تأکید دارند.<ref>[https://www.defamoghaddas.ir/index.php/مقالات/فواید-جنگ-8-ساله-ایران-و-عراق قهرمانی، فواید جنگ 8 ساله ایران و عراق، وبسایت مرکز اسناد، تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس و مجاهدتهای سپاه]؛ [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=25274 خامنهای، دستاوردهای انقلاب اسلامی، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای].</ref> | ||
== امتداد اجتماعی خودباوری ایرانیان == | == امتداد اجتماعی خودباوری ایرانیان == | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۵: | ||
* در گفتمان برآمده از [[اقتصاد مقاومتی]]، بر مصرف کالای تولید شده در ایران بهعنوان راهکاری برای تقویت [[اقتصاد]] تأکید شده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1932 خامنهای، اقتصاد مقاومتی، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای].</ref> | * در گفتمان برآمده از [[اقتصاد مقاومتی]]، بر مصرف کالای تولید شده در ایران بهعنوان راهکاری برای تقویت [[اقتصاد]] تأکید شده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1932 خامنهای، اقتصاد مقاومتی، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای].</ref> | ||
* در معماری خانهها و سازههای شهری بر معماری ایرانی تأکید میشود که گونهای از معماری درونگرا و سازگار با زیستبوم کشور ایران است و بهویژه به حفظ حریم زنانه در معماری توجه دارد.<ref>[https://bsnt.modares.ac.ir/article_841_en.html دنبلی و همکاران، بازشناسی مؤلفههای هویتبخش منظر شهری در شهرهای ایرانی-اسلامی - مطالعة موردی تهران، 1397ش، ص228-229].</ref> | * در معماری خانهها و سازههای شهری بر [[معماری ایرانی]] تأکید میشود که گونهای از [[معماری درونگرا]] و سازگار با زیستبوم کشور [[ایران]] است و بهویژه به حفظ [[حریم زنانه در معماری]] توجه دارد.<ref>[https://bsnt.modares.ac.ir/article_841_en.html دنبلی و همکاران، بازشناسی مؤلفههای هویتبخش منظر شهری در شهرهای ایرانی-اسلامی - مطالعة موردی تهران، 1397ش، ص228-229].</ref> | ||
* با افزایش خودباوری ایرانیان، [[زبان فارسی]] بهعنوان یک رکن هویتی، پاس داشته میشود و از تغییرات زبانیِ ناشی از غلبه [[فرهنگ بیگانه]]، پرهیز میشود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=34380 مجتهدی، استفاده از لغات بیگانه باید قدغن شود، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای].</ref> | * با افزایش خودباوری ایرانیان، [[زبان فارسی]] بهعنوان یک رکن هویتی، پاس داشته میشود و از تغییرات زبانیِ ناشی از غلبه [[فرهنگ بیگانه]]، پرهیز میشود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=34380 مجتهدی، استفاده از لغات بیگانه باید قدغن شود، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای].</ref> | ||
* برخورد محترمانه و برابر با همهٔ انسانها و پرهیز از خودباختگی در برابر شهروندان منتسب به قدرتهای جهانی.<ref>[https://borna.news/fa/news/1298693/چگونگی-برخورد-با-گردشگران-خارجی-از-ممنوعیت-سلفی-گرفتن-با-آنها-تا-کنار-گذاشتن-تعارف-و-احترام-بیش-از-اندازه چگونگی برخورد با گردشگران خارجی/ از ممنوعیت سلفی گرفتن با آنها تا کنار گذاشتن تعارف و احترام بیش از اندازه، خبرگزاری برنا]؛ [https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3100432-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D8%A8-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 اندر مصائب مهاجران افغان در ایران، روزنامه دنیای اقتصاد].</ref> | * برخورد محترمانه و برابر با همهٔ انسانها و پرهیز از [[خودباختگی]] در برابر شهروندان منتسب به قدرتهای جهانی.<ref>[https://borna.news/fa/news/1298693/چگونگی-برخورد-با-گردشگران-خارجی-از-ممنوعیت-سلفی-گرفتن-با-آنها-تا-کنار-گذاشتن-تعارف-و-احترام-بیش-از-اندازه چگونگی برخورد با گردشگران خارجی/ از ممنوعیت سلفی گرفتن با آنها تا کنار گذاشتن تعارف و احترام بیش از اندازه، خبرگزاری برنا]؛ [https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3100432-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D8%A8-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 اندر مصائب مهاجران افغان در ایران، روزنامه دنیای اقتصاد].</ref> | ||
* هوشیاری در [[جنگ شناختی]]، با افزایش [[امید]] و خودباوری عمومی.<ref>[https://csr.ir/fa/news/1178/رسانه-های-جدید-را-به-رسمیت-بشناسیم خانعلیزاده، رسانههای جدید را به رسمیت بشناسیم، وبسایت پژوهشکدۀ تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام].</ref> | * هوشیاری در [[جنگ شناختی]]، با افزایش [[امید]] و خودباوری عمومی.<ref>[https://csr.ir/fa/news/1178/رسانه-های-جدید-را-به-رسمیت-بشناسیم خانعلیزاده، رسانههای جدید را به رسمیت بشناسیم، وبسایت پژوهشکدۀ تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام].</ref> | ||
== چالشهای خودباوری == | == چالشهای خودباوری == | ||
خودباوری اگرچه نیروی محرک پیشرفت است، اما در صورت برداشتهای نادرست یا عدم تعادل، میتواند به آسیبهای فردی و اجتماعی منجر شود: | خودباوری اگرچه نیروی محرک پیشرفت است، اما در صورت برداشتهای نادرست یا عدم تعادل، میتواند به آسیبهای فردی و اجتماعی منجر شود: | ||
* توهم دانایی: در سطح فردی، اعتماد به نفس کاذب و بدون مهارت، منجر به پدیدهای میشود که در روانشناسی به اثر دانینگ-کروگر معروف است. در این حالت، فرد بهدلیل نداشتن دانش کافی، قادر به تشخیص ناتوانی خود نیست و با تصمیمات اشتباه، به خود و دیگران آسیب میزند. این امر تفاوت ماهوی با خودباوری حقیقی دارد که مبتنی بر شناخت دقیق نقاط قوت و ضعف است.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7594774/ رحمانی، «کارآموزان پزشکی و اثر دانینگ-کروگر: وقتی نمیدانند چه چیزهایی را نمیدانند»، وبسایت PubMed.]</ref> | * توهم دانایی: در سطح فردی، [[اعتماد به نفس]] کاذب و بدون مهارت، منجر به پدیدهای میشود که در روانشناسی به اثر دانینگ-کروگر معروف است. در این حالت، فرد بهدلیل نداشتن دانش کافی، قادر به تشخیص ناتوانی خود نیست و با تصمیمات اشتباه، به خود و دیگران آسیب میزند. این امر تفاوت ماهوی با خودباوری حقیقی دارد که مبتنی بر شناخت دقیق نقاط قوت و ضعف است.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7594774/ رحمانی، «کارآموزان پزشکی و اثر دانینگ-کروگر: وقتی نمیدانند چه چیزهایی را نمیدانند»، وبسایت PubMed.]</ref> | ||
* کمالگرایی منفی و اضطراب: فشار بیش از حد بر توانستن و مسئولیت فردی، بدون در نظر گرفتن موانع محیطی، میتواند منجر به [[اضطراب]] و [[احساس گناه]] در افراد شود. روانشناسان بر این باورند که خودباوری سالم، واقعبینانه است و محدودیتهای انسانی را میپذیرد.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10087808/ کالاه و همکاران، «لنز کامل: کمال گرایی و توسعه خودکارآمدی ریاضی نوجوانان اولیه»، وبسایت PubMed.]</ref> | * کمالگرایی منفی و اضطراب: فشار بیش از حد بر توانستن و مسئولیت فردی، بدون در نظر گرفتن موانع محیطی، میتواند منجر به [[اضطراب]] و [[احساس گناه]] در افراد شود. روانشناسان بر این باورند که خودباوری سالم، واقعبینانه است و محدودیتهای انسانی را میپذیرد.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10087808/ کالاه و همکاران، «لنز کامل: کمال گرایی و توسعه خودکارآمدی ریاضی نوجوانان اولیه»، وبسایت PubMed.]</ref> | ||
| خط ۴۹: | خط ۵۰: | ||
* تمرکز [[نظام آموزشی]] بر محفوظات بهجای مهارتمحوری، مانع شکلگیری احساس توانایی در فارغالتحصیلان میشود. تغییر رویکرد مدارس به سمت آموزشهای مهارتمحور و پروژهمحور که در آن دانشآموز طعم موفقیت در انجام کارهای عملی را بچشد، برای تقویت خودباوری فردی ضروری دانسته میشود.<ref>لیاقتدار و ماهینی، بررسی دو رویکرد حافظهمحور و اندیشهمحور؛ به روشهای آموزش با تأکید بر روایات منقول از امام علی (ع)، 1392ش، ص65-66.</ref> | * تمرکز [[نظام آموزشی]] بر محفوظات بهجای مهارتمحوری، مانع شکلگیری احساس توانایی در فارغالتحصیلان میشود. تغییر رویکرد مدارس به سمت آموزشهای مهارتمحور و پروژهمحور که در آن دانشآموز طعم موفقیت در انجام کارهای عملی را بچشد، برای تقویت خودباوری فردی ضروری دانسته میشود.<ref>لیاقتدار و ماهینی، بررسی دو رویکرد حافظهمحور و اندیشهمحور؛ به روشهای آموزش با تأکید بر روایات منقول از امام علی (ع)، 1392ش، ص65-66.</ref> | ||
* در نظامهایی که کسب جایگاه اجتماعی، تابع [[شایستگیسالاری|شایستگی فردی]] نباشد، همبستگی میان تلاش و موفقیت در ذهنیت عمومی تضعیف شده و زمینه برای بروز [[درماندگی آموختهشده]] فراهم میشود؛ اما تضمین رقابت برابر بهویژه در حوزه اقتصاد، به افراد جامعه این اطمینان را میدهد که تلاش آنها بینتیجه نیست.<ref>فضلینژاد و احمدیان، اقتصاد رانتی در ایران و راههای برون رفت از آن، 1389ش، ص135؛ رحیمی، نفی رانتیریسم در نهجالبلاغه، 1393ش، ص62.</ref> | * در نظامهایی که کسب جایگاه اجتماعی، تابع [[شایستگیسالاری|شایستگی فردی]] نباشد، همبستگی میان تلاش و موفقیت در ذهنیت عمومی تضعیف شده و زمینه برای بروز [[درماندگی آموختهشده]] فراهم میشود؛ اما تضمین رقابت برابر بهویژه در حوزه اقتصاد، به افراد جامعه این اطمینان را میدهد که تلاش آنها بینتیجه نیست.<ref>فضلینژاد و احمدیان، اقتصاد رانتی در ایران و راههای برون رفت از آن، 1389ش، ص135؛ رحیمی، نفی رانتیریسم در نهجالبلاغه، 1393ش، ص62.</ref> | ||
* ناسازگاری شیوههای معرفی [[مفاخر ملی]] و فرهنگی با الگوهای [[مصرف رسانهای]] [[نسل جدید]]، موجب چرخش [[گروه مرجع|گروههای مرجع]] در [[جامعه]]، از [[مفاخر علمی]] و ملی به [[سلبریتی|سلبریتیها]] شده است؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/69775/عوامل-دین-گریزی-و-گرایش-جوانان-به-فرهنگ-غرب عباسی، عوامل دینگریزی و گرایش جوانان به فرهنگ غرب، وبسایت پرتال جامع انسانی].</ref> اما بازتعریف قهرمانان واقعی در قالبهای هنری مدرن و تسهیل تعامل نوجوانان با نخبگان موفق، موجب بازسازی تصویر ذهنی آنها میشود.<ref>[https://www.jscm.ir/article_99098.html کوچکزائی و همکاران، بررسی سلبریتیسازی در رسانه و بحران هویت نوجوان در جامعه، 1397ش، ص118-119].</ref> | * ناسازگاری شیوههای معرفی [[مفاخر ملی]] و فرهنگی با الگوهای [[مصرف رسانهای]] [[نسل جدید]]، موجب چرخش [[گروه مرجع|گروههای مرجع]] در [[جامعه]]، از [[مفاخر علمی]] و ملی به [[سلبریتی|سلبریتیها]] شده است؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/69775/عوامل-دین-گریزی-و-گرایش-جوانان-به-فرهنگ-غرب عباسی، عوامل دینگریزی و گرایش جوانان به فرهنگ غرب، وبسایت پرتال جامع انسانی].</ref> اما بازتعریف قهرمانان واقعی در قالبهای هنری مدرن و تسهیل تعامل [[نوجوان|نوجوانان]] با نخبگان موفق، موجب بازسازی تصویر ذهنی آنها میشود.<ref>[https://www.jscm.ir/article_99098.html کوچکزائی و همکاران، بررسی سلبریتیسازی در رسانه و بحران هویت نوجوان در جامعه، 1397ش، ص118-119].</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
