حمید گلزار (بحث | مشارکتها) زدن لینک داخلی |
|||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:خودباوری.jpg|جایگزین=محدثه حاجی عبدالوهابی، فوقدکتری بیوتکنولوژی- بیوانفورماتیک|بندانگشتی|محدثه حاجی عبدالوهابی، فوقدکتری بیوتکنولوژی- بیوانفورماتیک]] | |||
{{درشت|'''خودباوری'''}}، ادراک فرد یا اجتماع از تواناییها و شایستگیهای خویش بهعنوان منشأ رفتار و عملکرد مؤثر. | {{درشت|'''خودباوری'''}}، ادراک فرد یا اجتماع از تواناییها و شایستگیهای خویش بهعنوان منشأ رفتار و عملکرد مؤثر. | ||
خودباوری یک سازهٔ بنیادین روانشناختی است که به اطمینان فرد به ظرفیتهای درونی خود برای رویارویی با چالشها و دستیابی به اهداف اشاره دارد. این مفهوم که در [[روانشناسی]] با [[خودکارآمدی]] و در [[انسانشناسی اسلامی]] با [[کرامت نفس]] تبیین میشود، پیششرط [[سلامت روان]] و [[تابآوری]] فردی است. اگرچه اصالت این مفهوم به لایههای شخصیتی بازمیگردد، اما در سطح کلان، تجمیع خودباوریهای فردی منجر به شکلگیری خودباوری عمومی میشود. تحلیلگران [[تاریخ معاصر ایران]] بیان کردهاند که ایرانیان، گذار از دوران تضعیف [[اعتماد به نفس ملی]] در عصر [[استعمار]] به تلاش برای احیای خودباوری پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] را تجربه | خودباوری یک سازهٔ بنیادین روانشناختی است که به اطمینان فرد به ظرفیتهای درونی خود برای رویارویی با چالشها و دستیابی به اهداف اشاره دارد. این مفهوم که در [[روانشناسی]] با [[خودکارآمدی]] و در [[انسانشناسی اسلامی]] با [[کرامت نفس]] تبیین میشود، پیششرط [[سلامت روان]] و [[تابآوری]] فردی است. اگرچه اصالت این مفهوم به لایههای شخصیتی بازمیگردد، اما در سطح کلان، تجمیع خودباوریهای فردی منجر به شکلگیری خودباوری عمومی میشود. تحلیلگران [[تاریخ معاصر ایران]] بیان کردهاند که ایرانیان، گذار از دوران تضعیف [[اعتماد به نفس ملی]] در عصر [[استعمار]] به تلاش برای احیای خودباوری پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] را تجربه کردهاند؛ تحولی که آثار و چالشهای آن در [[سبک زندگی]]، از [[الگوی مصرف]] تا [[معماری]]، قابل بررسی است. | ||
== تعریف خودباوری == | == تعریف خودباوری == | ||
خودباوری در لغت | خودباوری در لغت بهمعنای باور داشتن به خود است،<ref>[https://www.sid.ir/paper/1073207/fa علیزاده و قطبی، خودباوری در روایات امام علی(ع)، 1402ش، ص34].</ref> اما در اصطلاح [[علوم رفتاری]] فراتر از [[خوشبینی]] و به معنای ارزیابی شناختی فرد از تواناییهایش برای انجام یک عمل خاص است.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3540350/ آرتینو جونیور، خودکارآمدی تحصیلی: از نظریة آموزشی تا عمل آموزشی، وبسایت PubMed].</ref> برخلاف [[عزتنفس]] که به [[احساس]] ارزشمندی کلی اشاره دارد، خودباوری ناظر به توانمندی در عمل است. در [[روانشناسی شناختی]]، این مفهوم به اعتقاد فرد به قابلیتهایش برای سازماندهی و اجرای اقدامات لازم جهت مدیریت موقعیتهای پیش رو تعریف میشود.<ref>[https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0033-295X.84.2.191 بندورا، خودکارآمدی: به سوی یک نظریه یکپارچه برای تغییر رفتار، وبسایت APA PsycNet].</ref> در اندیشهٔ اسلامی خودباوری بهمعنای باور به سرمایههای وجودی اعطا شده از سوی [[خدا|خداوند]] و [[مسئولیتپذیری]] برای شکوفایی آنها است. در این رویکرد، خودباوری، [[اعتماد به نفسِ]] متصل به [[مبدأ هستی]] است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1073207/fa علیزاده و قطبی، خودباوری در روایات امام علی(ع)، 1402ش، ص35].</ref> | ||
== ابعاد روانشناختی == | == ابعاد روانشناختی == | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۸: | ||
== تطور تاریخی مفهوم خودباوری == | == تطور تاریخی مفهوم خودباوری == | ||
تحول مفهوم خودباوری از سطح فردی به سطح اجتماعی، مسیری تاریخی را طی کرده است. تا پیش از [[رنسانس]]، در بسیاری از مکاتب غربی و شرقی، انسان مقهور سرنوشت یا نیروهای ماورایی پنداشته میشد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/26659/جبر-و-اختیار-در-اندیشه-اسپینوزا عبادیان، جبر و اختیار در اندیشه اسپینوزا، وبسایت پرتال جامع انسانی].</ref> با ظهور [[اومانیسم]] و در [[دوران روشنگری]]، عاملیت انسان محوریت یافت؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/92855/روشنگری-چیست- محمودی، روشنگری چیست؟، وبسایت پرتال جامع انسانی].</ref> اما صورتبندی علمی این مفهوم در قرن بیستم میلادی و با عبور از رویکردهای جبرگرایانه، مانند روانکاوی [[فروید]] و رفتارگرایی رادیکال رخ داد.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17874899/ اورسکید، به دنبال اسکینر و یافتن فروید، وبسایت PubMed].</ref> ظهور روانشناسی انسانگرای مزلو و راجرز و سپس نظریهٔ شناخت اجتماعی، انسان را موجودی فعال، انتخابگر و توانمند در تغییر محیط معرفی کرد.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26151469/ بندورا، به سوی روانشناسی عامل انسانی، وبسایت PubMed].</ref> | تحول مفهوم خودباوری از سطح فردی به سطح اجتماعی، مسیری تاریخی را طی کرده است. تا پیش از [[رنسانس]]، در بسیاری از مکاتب غربی و شرقی، انسان مقهور سرنوشت یا نیروهای ماورایی پنداشته میشد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/26659/جبر-و-اختیار-در-اندیشه-اسپینوزا عبادیان، جبر و اختیار در اندیشه اسپینوزا، وبسایت پرتال جامع انسانی].</ref> با ظهور [[اومانیسم]] و در [[دوران روشنگری]]، عاملیت انسان محوریت یافت؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/92855/روشنگری-چیست- محمودی، روشنگری چیست؟، وبسایت پرتال جامع انسانی].</ref> اما صورتبندی علمی این مفهوم در قرن بیستم میلادی و با عبور از رویکردهای جبرگرایانه، مانند روانکاوی [[فروید]] و رفتارگرایی رادیکال رخ داد.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17874899/ اورسکید، به دنبال اسکینر و یافتن فروید، وبسایت PubMed].</ref> ظهور روانشناسی انسانگرای مزلو و راجرز و سپس نظریهٔ شناخت اجتماعی، انسان را موجودی فعال، انتخابگر و توانمند در تغییر محیط معرفی کرد.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26151469/ بندورا، به سوی روانشناسی عامل انسانی، وبسایت PubMed].</ref> | ||
[[پرونده:خودباوری۱.jpg|جایگزین=ساخت سه رادیوداروی تشخیصی و درمانی در ایران|بندانگشتی|ساخت سه رادیوداروی تشخیصی و درمانی در ایران با بهرهگیری از فناوری هستهای]] | |||
در تاریخنگاری رسمی پس از [[انقلاب اسلامی ایران]]، [[قاجاریه|دوران قاجار]] و [[دوران پهلوی|پهلوی]] اغلب بهعنوان دورهای توصیف میشود که در آن، مواجهه با [[مدرنیته]] منجر به تضعیف [[اعتماد به نفس ملی]] شده است.<ref>[https://pkn.isu.ac.ir/article_75836.html عطاردی و زیبنده، تحلیل تطبیقیتاریخی چگونگی مواجهه ایرانیان با فناوریهای نوظهور در تاریخ معاصر و تأثیر آن بر نظام خطمشیگذاری کشور (موردهای مطالعه: قاجاریه و پهلوی)، 1400ش، ص450]؛ [https://www.mizanonline.ir/fa/news/151747/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF-%D9%84%D9%88%D9%84%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%85-%D8%A8%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF چه کسی گفت ایرانیها نمیتوانند لولهنگ هم بسازند؟، خبرگزاری میزان].</ref> روشنفکرانی همچون [[جلال آلاحمد]] با طرح مفهوم [[غربزدگی]]، نوسازیهای آن دوره را تقلیدی و فاقد ریشههای بومی میدانستند.<ref>آل احمد، جلال، غربزدگی، 1396ش، ص13-26.</ref> در مقابل، وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش از سوی رهبران و نظریهپردازان [[جمهوری اسلامی ایران]]، نقطه عطفی برای [[بازگشت به خویشتن]] و احیای خودباوری معرفی میشود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=5406 خامنهای، شعار ما میتوانیم، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای].</ref> در این گفتمان، دستاوردهای نظامی و هستهای دهههای اخیر بهعنوان نشانگرهای عینیِ گذار از وابستگی به [[استقلال]] تفسیر میشوند، هرچند برخی منتقدان بر لزوم تفکیک میان پیشرفتهای حاکمیتی و احساس عمومی جامعه تأکید دارند.<ref>[https://www.defamoghaddas.ir/index.php/مقالات/فواید-جنگ-8-ساله-ایران-و-عراق قهرمانی، فواید جنگ 8 ساله ایران و عراق، وبسایت مرکز اسناد، تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس و مجاهدتهای سپاه]؛ [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=25274 خامنهای، دستاوردهای انقلاب اسلامی، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای].</ref> | در تاریخنگاری رسمی پس از [[انقلاب اسلامی ایران]]، [[قاجاریه|دوران قاجار]] و [[دوران پهلوی|پهلوی]] اغلب بهعنوان دورهای توصیف میشود که در آن، مواجهه با [[مدرنیته]] منجر به تضعیف [[اعتماد به نفس ملی]] شده است.<ref>[https://pkn.isu.ac.ir/article_75836.html عطاردی و زیبنده، تحلیل تطبیقیتاریخی چگونگی مواجهه ایرانیان با فناوریهای نوظهور در تاریخ معاصر و تأثیر آن بر نظام خطمشیگذاری کشور (موردهای مطالعه: قاجاریه و پهلوی)، 1400ش، ص450]؛ [https://www.mizanonline.ir/fa/news/151747/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF-%D9%84%D9%88%D9%84%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%85-%D8%A8%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF چه کسی گفت ایرانیها نمیتوانند لولهنگ هم بسازند؟، خبرگزاری میزان].</ref> روشنفکرانی همچون [[جلال آلاحمد]] با طرح مفهوم [[غربزدگی]]، نوسازیهای آن دوره را تقلیدی و فاقد ریشههای بومی میدانستند.<ref>آل احمد، جلال، غربزدگی، 1396ش، ص13-26.</ref> در مقابل، وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش از سوی رهبران و نظریهپردازان [[جمهوری اسلامی ایران]]، نقطه عطفی برای [[بازگشت به خویشتن]] و احیای خودباوری معرفی میشود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=5406 خامنهای، شعار ما میتوانیم، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای].</ref> در این گفتمان، دستاوردهای نظامی و هستهای دهههای اخیر بهعنوان نشانگرهای عینیِ گذار از وابستگی به [[استقلال]] تفسیر میشوند، هرچند برخی منتقدان بر لزوم تفکیک میان پیشرفتهای حاکمیتی و احساس عمومی جامعه تأکید دارند.<ref>[https://www.defamoghaddas.ir/index.php/مقالات/فواید-جنگ-8-ساله-ایران-و-عراق قهرمانی، فواید جنگ 8 ساله ایران و عراق، وبسایت مرکز اسناد، تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس و مجاهدتهای سپاه]؛ [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=25274 خامنهای، دستاوردهای انقلاب اسلامی، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای].</ref> | ||
