موزه هنرهای معاصر تهران: تفاوت میان نسخه‌ها

موزهٔ هنرهای معاصر تهران (Tehran Museum of Contemporary Art)، نهادی شاخص در عرصهٔ [[هنر مدرن]] و معاصر ایران است. این [[موزه]] با معماری متمایز و گنجینه‌ای غنی، نقش مهمی در حفظ و ترویج [[هنر]] در سطح منطقه و جهان ایفا می‌کند. موزهٔ هنرهای معاصر تهران، با تکیه بر مجموعه‌ای متنوع از آثار [[هنرمندان ایرانی]] و بین‌المللی، بستری برای شناخت و درک تحولات هنری در یک قرن اخیر فراهم آورده است.

موزه هنرهای معاصر به موزه‌هایی گفته می‌شود که مجموعهٔ آن‌ها بر اساس ارزش‌های زیباشناختی گردآوری شده و آثار هنری را به نمایش می‌گذارند. مجموعه‌های این نوع موزه‌ها معمولاً طیف گسترده‌ای از رسانه‌های هنری مانند [[نقاشی]]، [[مجسمه‌سازی]]، [[گرافیک]]، [[هنر تزیینی|هنرهای تزیینی]]، کاربردی و صنعتی را در بر می‌گیرند. موزه هنرهای معاصر تهران به‌طور خاص به هنر معاصر اختصاص دارد و آثاری از هنر مدرن و جدید، همراه با سبک‌ها و شیوه‌های هنری شکل‌گرفته در یک سدهٔ اخیر، در آن نگهداری و به نمایش گذاشته می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/142960/fa میرزایی، نادعلیان، «مطالعۀ موردی شش اثر هنر جدید در موزۀ هنرهای معاصر تهران»، 1389ش، ص98.]</ref>

== تاریخچه موزه ==

موزهٔ هنرهای معاصر تهران در سال ۱۳۵۶ش افتتاح شد. ایدهٔ تأسیس این مجموعهٔ فرهنگی در چارچوب سیاست‌های فرهنگی دههٔ ۱۳۵۰ش و با حمایت [[فرح پهلوی]] شکل گرفت. هدف از ایجاد این موزه، معرفی هنر مدرن و معاصر جهان و فراهم‌کردن زمینه‌ای برای ارتباط میان هنر ایران و جریان‌های بین‌المللی بود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/515411/fa اسماعیلی قشلاقی و بمانیان، «معیارهای اصالت و اعتبار آثار معماری معاصر (نمونۀ موردی: موزۀ هنرهای معاصر تهران)»، 1400ش، ص12.]</ref> برخی معتقدند این موزه جایگاه ویژه‌ای در میان موزه‌های هنری منطقه و جهان دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/368752/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85% مؤمنی و مسعودی، «رابطۀ فرهنگ و معماری (با بررسی موزه هنرهای معاصر تهران)»، 1395ش، ص80.]</ref>

این موزه در ابتدا با بودجه‌ای قابل توجه اقدام به خرید آثار شاخصی از هنرمندان برجستهٔ قرن نوزدهم و بیستم اروپا و آمریکا کرد. این اقدام منجر به شکل‌گیری مجموعه‌ای شد که منابع مختلف آن را به‌عنوان یکی از غنی‌ترین مجموعه‌های هنر مدرن غرب در خارج از اروپا و ایالات متحده معرفی کرده‌اند. پس از [[پیروزی انقلاب اسلامی ایران]]، فعالیت‌های موزه به تبعیت از شرایط سیاسی و فرهنگی باز تعریف شد. پس از این موزه با حفظ آثار قبلی، تمرکز را بر هنر معاصر ایران معطوف کرد. آثار غربی در قالب نمایشگاه‌های دوره‌ای به نمایش گذاشته می‌شود.<ref>[https://aoapedia.ir/موزه-هنرهای-معاصر-اثر-کامران-دیبا/ «موزۀ هنرهای معاصر تهران اثر کامران دیبا»، وب‌سایت هنر معماری.]</ref>

== موقعیت جغرافیایی و محوطهٔ موزه ==

موزه هنرهای معاصر تهران در ضلع غربی [[پارک لاله]] و در نزدیکی خیابان کارگر شمالی واقع شده است. این موقعیت مکانی باعث ایجاد ارتباط فضایی و بصری بین ساختمان موزه و فضای سبز اطراف شده و موزه را به یکی از مراکز فرهنگی مهم در [[شهر تهران]] تبدیل کرده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/368752/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85% مؤمنی و مسعودی، «رابطۀ فرهنگ و معماری (با بررسی موزه هنرهای معاصر تهران)»، 1395ش، ص74-75.]</ref> بخشی از محوطهٔ بیرونی موزه به باغ مجسمه اختصاص دارد که در آن آثار حجمی هنرمندان ایرانی و بین‌المللی در فضای باز به نمایش گذاشته شده‌اند. این باغ به‌عنوان مکمل فضای داخلی موزه عمل کرده و نقش مهمی در تجربهٔ بازدیدکنندگان دارد.<ref>بانی مسعود، معماری معاصر ایران؛ در تکاپوی بین سنت و مدرنیته، 1390ش، ص328.</ref>

== معماری و طراحی بنا ==

طراحی ساختمان موزهٔ هنرهای معاصر تهران بر عهدهٔ [[کامران دیبا]]، [[معمار ایرانی]]، بوده است. این پروژه که طراحی و اجرای آن حدود نه سال به‌طول انجامید، یکی از مهم‌ترین آثار دیبا شمرده شده است. بنای موزه در زمینی به مساحت حدود ۵ هزار مترمربع احداث شده و به‌عنوان یک نمونه از تلفیق [[معماری مدرن]] با عناصر [[معماری سنتی ایران]] محسوب می‌شود. در طراحی بنا، فرم‌هایی الهام‌گرفته از [[بادگیر|بادگیرها]]، [[هشتی]]، [[چهارسو]] و گذرگاه‌های معماری سنتی ایران در کنار اصول معماری مدرن به‌کار رفته‌اند. همچنین طرح موزه به تبعیت از آثار معمارانی مانند لوئی کان،<ref>معمار استونی-تبار آمریکایی.</ref> لوکوربوزیه،<ref>معمار، طراح، شهرساز، نقاش و نویسنده سوئیسی.</ref> فرانک لوید رایت<ref>مشهورترین معمار تاریخ آمریکا.</ref> و خوسپ لوئیس سرت<ref>معمار و طراح شهری اسپانیایی.</ref> قرار دارد. بر اساس برخی منابع، دیبا در این مجموعه تلاش کرده با ارجاع به [[معماری مدرن قرن بیستم]] و هم‌زمان با بهره‌گیری از الگوهای بومی، بنایی مدرن اما همخوان با ریشه‌های فرهنگی و اقلیمی ایران ایجاد کند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/368752/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85% مؤمنی و مسعودی، «رابطۀ فرهنگ و معماری (با بررسی موزه هنرهای معاصر تهران)»، 1395ش، ص75.]</ref>

دیواره‌های خارجی موزه بسته و کم‌روزنه هستند و به بنا حالتی [[معماری درون‌گرا]] و متراکم می‌بخشند. فرم [[نورگیر|نورگیرها]] یادآور بادگیرهای شهرهای کویری [[ایران]] بوده و فرورفتن تدریجی ساختمان در زمین، سیمایی مشابه بافت‌های سنتی ایجاد کرده است. همچنین، مصالح اصلی نمای بیرونی شامل سنگ بادبر نارنجی، بتن نمایان کرم‌رنگ و پوشش مسی نورگیرها است. ترکیب این مصالح، ضمن ایجاد صلابت بصری، یادآور [[معماری کاه‌گلی]] و اقلیم گرم و خشک ایران است.<ref>[https://aoapedia.ir/موزه-هنرهای-معاصر-اثر-کامران-دیبا/ «موزۀ هنرهای معاصر تهران اثر کامران دیبا»، وب‌سایت هنر معماری.].</ref>

فضاهای اصلی موزه شامل ۹ گالری نمایشگاهی، [[سینماتک]] یا سالن اجتماعات، [[کتابخانه]]، فروشگاه کتاب، رستوران، بخش‌های اداری، مخازن آثار و فضاهای خدماتی و پشتیبانی است. این فضاها امکان نمایش آثار گنجینه و برگزاری نمایشگاه‌های موقت را فراهم می‌کنند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/368752/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85% مؤمنی و مسعودی، «رابطۀ فرهنگ و معماری (با بررسی موزه هنرهای معاصر تهران)»، 1395ش، ص76.]</ref>

مجموعهٔ آثار موزهٔ هنرهای معاصر تهران شامل بیش از ۳ هزار [[اثر هنری]] است که آثار هنرمندان ایرانی و غیرایرانی را در بر می‌گیرد. این گنجینه بازه‌ای حدود ۱۵۰ سال از تاریخ هنر غرب، از [[امپرسیونیسم]]<ref>جنبش هنری گروه بزرگی از نگارگران آزاداندیش و نوآور فرانسه.</ref> تا هنر مفهومی را پوشش داده و از نظر تنوع سبک‌ها و اهمیت تاریخی، این مجموعه از جمله ارزشمندترین مجموعه‌های هنری در منطقه محسوب می‌شود.<ref>[https://dto.farhang.gov.ir/fa/porozheh3/artmuseumtehran «دربارۀ موزۀ هنرهای معاصر تهران»، وب‌سایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دفتر طرح‌های عمرانی.]</ref>

مجموعهٔ ایرانی موزه شامل آثار هنرمندان دوره‌ها و جریان‌های مختلف هنر معاصر ایران، از جمله نوگرایی، [[مکتب سقاخانه]]، [[نقاشی‌خط]]، [[مجسمه‌سازی]]، عکاسی و هنرهای جدید بوده و نقش مهمی در ثبت تحولات هنر معاصر ایران دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/99061208425/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D9%86%D8%AC%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7% «نگاهی به گنجینه‌های موزۀ هنرهای معاصر تهران+ تصاویر»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>