رزق: تفاوت میان نسخه‌ها

| زیرنویس تصویر    = سوره شوری آیه ۱۹

| حجم فایلپادکست    =2/44

| تاریخ پادکست      =17-11-1404

رزق در [[فرهنگ اسلامی]] مفهومی فراگیر است که به هر [[نعمت]] و بهره مادی یا معنوی مانند [[ثروت]]، [[سلامتی]]، [[دانش]]، [[خانواده]] و [[هدایت]] اطلاق می‌شود که از سوی [[خداوند]] به [[انسان]] می‌رسد. [[قرآن]]، خداوند را به عنوان [[رازق]] و روزی‌بخش حقیقی معرفی می‌کند که [[روزی]] را بر اساس [[حکمت]] خود تقسیم می‌نماید. این باور که رزق مقدر و تضمین‌شده است، تأثیرات عمیقی بر [[سبک زندگی]] و [[اخلاق اجتماعی]] دارد؛ از کاهش اضطراب معیشت و تقویت [[قناعت]] گرفته تا بهبود [[اخلاق کسب‌وکار]]، ترغیب به [[نیکوکاری]] و حتی [[فرزندآوری]]. [[آموزه‌های دینی]] عواملی مانند تلاش برای [[لقمه حلال]]، [[صدقه]]، [[صله‌رحم]] و [[شکرگزاری]] را باعث [[برکت]] و [[افزایش روزی]] می‌دانند، در حالی که اعمالی چون [[حرام‌خواری]] و [[قطع رحم]] از عوامل کاهش آن شمرده می‌شوند. این نگاه، رزق را صرفاً یک مفهوم اقتصادی ندانسته، بلکه آن را به‌عنوان عاملی برای [[آرامش]]، [[رشد معنوی]] و [[انسجام اجتماعی]] در زندگی فردی و جمعی [[مسلمانان]] مطرح می‌سازد.

واژه عربی رزق به‌معنای روزی، بهره، جیره و هر چیزی است که انسان از آن نفع می‌برد.<ref>[https://vajehyab.com/?q=رزق&d= وب‌سایت واژه‌یاب، ذیل واژۀ رزق.]</ref> در [[فرهنگ دینی]]، رزق به بخشش و روزیِ خدادادی گفته می‌شود؛ این مفهوم به [[خوراک]] و دارایی مادی محدود نبوده و شامل هر سودی می‌شود که به انسان می‌رسد. در فرهنگ اسلامی، تمام [[نعمت]]‌ها و امکانات [[زندگی]] مانند ثروت، مقام، خانواده، [[زیبایی]]، دانش، مهارت و مانند آنها از مصادیق رزق هستند.<ref>طباطبایی، ترجمهٔ تفسیر المیزان، 1374ش، ج3، ص214.</ref> در فرهنگ عمومی و گفتار روزمرهٔ ایرانیان نیز روزی و قسمت، نزدیک‌ترین معادل‌های معنایی رزق هستند.

[[پرونده:رزق۲.jpg|جایگزین=حکاکی آیه «و من یتق الله» روی انگشتر|بندانگشتی|حکاکی آیه «و من یتق الله» جهت افزایش رزق بر روی انگشتر]]

در [[قرآن]]، رزق دربارهٔ خوراک،<ref>سورهٔ بقره، آیهٔ 233؛ سورهٔ کهف، آیهٔ 19.</ref> بهره‌مندی از قرآن،<ref>سورهٔ واقعه، آیهٔ 82.</ref> [[باران]]،<ref>سورهٔ غافر، آیهٔ 13.</ref> نعمت‌های طبیعی، [[هدایت]]، [[علم]]<ref>سورهٔ هود، آیهٔ 88.</ref> و بهرهٔ اخروی<ref>سورهٔ آل‌عمران، آیهٔ 169.</ref> به‌کار رفته است. در فرهنگ دینی، برکت، به معنای بهره‌وری و سودمندی رزق، مفهوم مکمل رزق است؛ ممکن است مقدار رزق ثابت باشد، اما با [[ایمان]]، درستکاری و [[انفاق]]، اثر و ماندگاری آن در قالب برکت، چند برابر می‌شود.<ref>[https://www.shabestan.news/news/869457/چگونگی-تأثیر-میزان-درآمد-و-رزق-و-روزی-در-زندگی-انسان «چگونگی تأثیر میزان درآمد و رزق و روزی در زندگی انسان»، خبرگزاری شبستان.]</ref> رزق در پرتو این مفهوم دینی، مایهٔ آرامش در معیشت، برکت، [[تحکیم خانواده|استحکام خانواده]] و [[سلامت اجتماعی]] است. در مقابل، نظام سکولار بر درآمد تکیه می‌کند که محصول رقابت، سرمایه، مهارت و قانون عرضه و تقاضا است و آن را به قدرت تولید و [[مصرف]] فرو می‌کاهد.<ref>میرعباسی، حمید، «تحلیل دو مفهوم رزق و مصرف براساس نظر اسلام (با تأکید بر مفاهیم صحیفه سجادیه)»، بی‌تا، ص299-305.</ref>

* '''رزق مادی و معنوی''': رزق مادی شامل مواردی مانند [[خوراک]]، [[پوشاک]]، [[مسکن]] و [[سلامت]] است و رزق معنوی شامل اموری مانند ایمان، علم، هدایت و [[قرب الهی]] است.<ref>[https://rahtoosheh.dte.ir/article_67663_e8aa16728e290ff1a3dc8ffe78ae3141.pdf «رزق و روزی در آیات و روایات، اقسام و ویژگی‌های رزق و روزی»، 1398ش، ص75-78.]</ref>

* '''رزق حلال و حرام''': [[روزی حلال|رزق حلال]] آن است که از راه درست و مشروع به دست آید و رزق حرام آن است که از طریق نادرست و نامشروع، تحصیل شود.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/10846/رزق-و-رزاق-از-دیدگاه-قرآن فولادگر، «رزق و رزاق از دیدگاه قرآن»، وب‌سایت پرتال جامع علوم و معارف قرآن.]</ref> رزق مادی می‌تواند [[حلال]] و طیب یا [[حرام]] و خبیث باشد، اما رزق معنوی همواره حلال است.<ref>جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، 1389ش، ج13، ص619.</ref>

[[پرونده:رزق۱.jpg|جایگزین=کاشی با طرح هو الرزاق |بندانگشتی|کاشی با طرح هو الرزاق]]

آیات قرآن، [[خدا]] را رازق و بهترین رازق می‌خواند<ref>سورهٔ هود، آیهٔ 6؛ سورهٔ ذاریات، آیهٔ 58.</ref> و تأکید می‌کند که توزیع روزی در جهان تابع حکمت و نظام اسباب است<ref>سورهٔ زخرف، آیهٔ 32.</ref> و تنگی یا وسعت رزق به اراده و حکمت خدا بستگی دارد.<ref>سورهٔ اسراء، آیهٔ 30؛ سورهٔ رعد، آیهٔ 26؛ سورهٔ قصص، آیهٔ 82.</ref> افزون بر این، تحقق روزی مقدّر الهی، در گروی سعی و تلاش [[انسان]] است.<ref>سورهٔ نجم، آیهٔ 39.</ref>

[[مسلمان|مسلمانان]] در چارچوب فرهنگ دینی خود باور دارند که روزی از سوی خدا مقدر می‌شود. بر این اساس، ایرانیان باور دارند که «روزی‌رسان خدا است» و [[مهمان]]، روزی‌اش را با خود می‌آورد. آنها هنگام افزایش نعمت و روزی نیز یکدیگر را به مفهوم اسلامی [[برکت]]، توجه می‌دهند. باور به رزاق‌بودن خدا و مقدر بودن رزق، سبب توجه به رفتارهایی مانند [[دعای سفره]]، شکر الهی، [[قناعت]]، [[میانه‌روی]] و اجتناب از [[اسراف]] می‌شود. این انگاره‌های شناختی دربارهٔ رزق، برآمده از آموزه‌های [[اسلام|دین اسلام]] است. در سخن پیشوایان دین اسلام، تلاش برای کسب [[روزی حلال]] به‌مثابهٔ [[جهاد]] در راه خدا است.<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج100، ص17.</ref> همچنین [[خوش‌خلقی]] با خانواده،<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج71، ص104.</ref> [[توبه]] از [[گناه]]،<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج90، ص277.</ref> پرهیز از [[حرص]]،<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج73، ص314.</ref> [[صله رحم|صلهٔ رحم]]<ref>حرعاملی، وسائل الشیعه، 1416ق، ج15، ص347.</ref> و اطعام فقیران،<ref>حرعاملی، وسائل الشیعه، 1416ق، ج16، ص331.</ref> از عوامل افزایش رزق بوده و [[زنا]]،<ref>حرعاملی، وسائل الشیعه، 1416ق، ج20، ص311.</ref> [[دروغ]]، [[حرام‌خواری]]،<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج75، ص256.</ref> [[بدخلقی]]،<ref>آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، 1410ق، ص592.</ref> پرداخت نکردن [[زکات]]<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج70، ص372.</ref> و [[خیانت در امانت]]<ref>مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج74، ص149.</ref> از عوامل کاهش روزی شمرده شده‌اند.

[[پرونده:رزق۳.png|جایگزین=مرشد چلویی - غذای نسیه|بندانگشتی|تصویری از مرشد چلویی که به مشتریان غذای نسیه و وجه دستی می‌داد]]

از منظر آموزه‌های اسلامی، تفاوت انسان‌ها در بهره‌مندی از رزق و روزی، امری حکیمانه و برخاسته از تدبیر الهی است<ref>سورهٔ شوری، آیهٔ 27.</ref> تا [[نظم اجتماعی]] بر پایهٔ نیاز متقابل انسان‌ها، برقرار باشد. افزون بر این، تفاوت در روزی، زمینه‌ای برای آزمایش و [[رشد انسان]] است تا میزان [[شکر]]، [[صبر]] و [[توکل]] او آشکار شود. گاه نیز گسترش رزق، نوعی ابتلا یا مجازات الهی است و در مقابل آن، تنگی رزق می‌تواند عامل حفظ انسان از طغیان و غرور باشد.<ref>[https://www.porseman.com/article/تفاوت-رزق-و-روزي-ها/105443 «تفاوت رزق و روزی‌ها»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref>