پرش به محتوا

پیش‌نویس:جراحی تغییر جنسیت: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۱۸۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''<big>جراحی تغییر جنسیت،</big>''' عمل جراحی برای ...
'''<big>جراحی تغییر جنسیت،</big>''' عمل جراحی برای اعمال تغییراتی در بدن به‌منظور تبدیل شدن مرد به زن یا برعکس.
 
جراحی تغییر جنسیت امروزه به یکی از پر سودترین تجارت‌‌های جهانی تبدیل شده است. برخی تغییر جنسیت را ممکن نمی‌دانند و دلایلی مثل عدم وقوع آن می‌دانند و برخی با آن موافق بوده و بی‌پروایانه آن را تبلیغ می‌کنند. و افراد دچار آشفتگی‌های ذهنی بدون اطمینان از امکان و اطلاع از عوارض آن، تحت تاثیر فشارهای اجتماعی و ترغیب گروه‌های خاص با اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت قدم در مسیری بی‌پایان و بدون بازگشت می‌گذارند. عدم انطباق فرایند پذیرش و جراحی در ایران با معیارهای بین‌المللی و انحصارگرایی جراحان، پذیرش متقاضیان را تسهیل کرده و کم بودن هزینه عمل نسبت به کشورهای دیگر متقاضیان بسیاری را از کشورهای دیگر روانه ایران کرده است. پژوهش‌های فراوانی پیامدهای عمل جراحی تغییر جنسیت را مورد بررسی قرار داده‌اند که به رغم اشکالات روشی و نظری، پیامدهای مثبت و منفی بسیاری برای آن شمرده‌اند. هر چند تقریبا تمامی پیامدهای مثبت مربوط به عمل جراحی تطبیق جنسیت برای برخی از افراد دوجنسیتی بوده است. 


== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
عمل جراحی در برابر هورمون درمانی، یکی از دو روشی است که ادعا می‌شود منجر به تغییر جنسیت می‌شود.<ref>علی‌رضا، باریکلو، وضعیت تغییر جنسیت، زمستان 1382ش، ص69.</ref>
عمل جراحی تغییر جنسیت بر روی دو دسته افراد صورت می‌گیرد؛ دسته اول افراد خنثی یا دوجنسی که یک جنس در آنها غالب است، برای این دسته که هرمافرودیسم (به انگلیسی: Hermaphrodism) نامیده می‌شوند و با انجام عمل جراحی، جنسیت واقعی آنها ظاهر می‌شود، اصطلاح تطبیق جنسیت به کار می‌رود.<ref>[https://jjfil.ut.ac.ir/article_51929_05558bf8ace99202079de399b4fb8229.pdf عباس‌زاده، «آثار تغییر جنسیت در جرایم و مجازات‌ها»، نشریه فقه و مبانی حقوق اسلامی، 1392ش، ص306.]</ref> مشکل برخی از افراد این دسته که دچار جهش کروموزومی هستند، با عمل جراحی نیز حل نمی‌شود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1261884/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9 مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> دسته دوم افرادی هستند که از نظر زیستی ویژگی‌های یک جنس را دارا هستند اما از جهت روانی خود را به گروه مقابل متعلق می‌دانند، چنین فردی را تراجنسی (ترنس‌سکشوال) می‌نامند.<ref>[https://sjfm.ir/browse.php?a_id=1038&slc_lang=fa&sid=1&printcase=1&hbnr=1&hmb=1 محمودی، «مقایسه اضطراب اجتماعی، افکار خودکشی و حمایت اجتماعی در افراد تراجنسی تغییر جنسیت داده وتغییر جنسیت نداده»، 1398ش، ص772.]</ref> برای این دسته افراد اصطلاح تغییر جنسیت به کار می‌رود.<ref name=":4">[https://jjfil.ut.ac.ir/article_51929_05558bf8ace99202079de399b4fb8229.pdf عباس‌زاده، «آثار تغییر جنسیت در جرایم و مجازات‌ها»، نشریه فقه و مبانی حقوق اسلامی، 1392ش، ص306.]</ref> اصطلاح تغییر جنسیت به‌معنای تغییر جنسیت واقعی است<ref>کریمی‌نیا و همکاران، تحلیل بر عمل جراحی تغییر جنسیت به منظور کشف جنسیت، 1401ش، ص 461.</ref> و منظور از آن اقدام به عمل جراحی است که به فرد دارای اختلال هویت جنسی فرصتی می‌دهد تا بدن خود را با هویت پنداری خود تطبیق دهد.<ref>[https://doctoreto.com/blog/sex-change-operations/#:~:text=%D8%B9%D9%85%D9%84%20%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%20%DB%8C%DA%A9%20%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF,%D9%88%20%D8%AD%DA%A9%D9%85%20%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF. «عمل تغییر جنسیت چگونه انجام میشود و آیا در ایران مجاز است؟»، وبسایت دکتر تو.]</ref> عمل جراحی تغییر جنسیت در برابر هورمون درمانی، یکی از دو روشی است که طبق ادعای برخی، منجر به تغییر جنسیت می‌شود.<ref>[https://jolt.ut.ac.ir/article_11388_084371a432200507cfd2ab84fdd94a0b.pdf باریکلو، «وضعیت تغییر جنسیت»، 1382ش، ص69.]</ref> از آنجایی که افراد دارای اختلال هویت جنسی بیشتر خواهان تغییر جنسیت هستند، عمل جراحی تغییر جنسیت، مهاجرت جنسی از بدن جعلی تصور می‌شود که از منظر داوطلب راه رهایی از بیماری است.<ref>کاهانی، اختلال هویت جنسی، دگر جنسیت جوها، 1382ش.</ref> چراکه دگر جنس پنداران، خواهان تغییر جنسیت زیست‌شناختی خود و کسب ویژگی‌های آناتومیک جنس مخالف هستند.<ref>[https://sid.ir/paper/222544/fa عابدینی، «بررسی رابطه ابعاد اجتماعی فرهنگی و خانوادگی با ادراک از هویت جنسی قبل و بعد از عمل جراحی در افراد دارای اختلال هویت جنسی مورد مطالعه در استان اردبیل»، 1394ش، ص 28.]</ref>
 
== تاریخچه ==
در سال 1968م، برای اولین بار رابرت استولر با ارائه مفهوم هویت جنسی، بنیان‌های نظری مشروعیت عمل جراحی اصلاح جنسیت را ارائه کرد. در سال 1989م، مجمع پارلمانی شورای اروپا، عمل جراحی تغییر جنسیت را به نام احترام به حق آزادی فرد پذیرفت.<ref>[https://www.ghazavat.org/article_222481_1aca67f03e0687d18bc56410f9f3fba2.pdf ضیایی و همکاران، «مطالعه تطبیقی روند تغییر جنسیت در ایران و اتحادیه اروپا»، 1397ش، ص116.]</ref> در آمریکا بسیاری از پزشکان دهه‌های 50 و 60 قرن بیستم میلادی بر این باور بودند که جراحی تغییر جنسیت پیامدی جز خودکشی و روان‌پریشی ندارد. بررسی‌های علمی این موضوع، در سال 1979م، موجب ترک عمل جراحی تغییر جنسیت در دانشگاه جان هابکینز، بزرگ‌ترین مرکز جراحی تغییر جنسیت در آمریکا شد. مطالعات بعدی دو نکته را روشن کرد؛ اول این‌که نارضایتی پس از عمل به عوامل دیگری که نوعا اجتماعی هستند نیز بستگی دارد و دوم این‌که تنها حدود 22درصد از افرادی که درخواست عمل جراحی تغییر جنسیت دارند، دوجنسیتی هستند. نتیجه تحقیقات بعدی حاکی از رضایت افراد دوجنسیتی از عمل جراحی و ارجاع درصد بالایی از نارضایتی‌ها به عوامل اجتماعی است.<ref>[https://sjku.muk.ac.ir/article-1-104-fa.html حجازی و همکاران، «بررسی میزان تطابق نقش و هویت جنسی 12 بیمار ترنس سکسوال با جنسیت جدیدشان پس از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1387ش، ص79.]</ref>
 
بنابر اخبار منتشر شده، اولین عمل جراحی تغییر جنسیت در ایران، در سال 1930م، در انگلستان، در سال 1942م، در آمریکا 1952م و در مصر 1982م، صورت گرفته است.<ref>صابری و همکاران، «بررسی مقایسه‌ای روند ارجاع متقاضیان عمل جراحی تغییر جنسیت به کمیسیون پزشکی قانونی تهران با توجه به استانداردهای بین‌المللی»، 1389ش، ص206.</ref> در سال 1988م، در مصر مفهوم «خنثای روانی» مطرح شد و منظور از آن این است که فردی از حیث بدنی، جنس مشخصی دارد اما از حیث روانی تمایلات جنس دیگر را داشته باشد. مفتیان الازهر نیز در این مورد اقدام به صدور فتوا کرده‌اند.<ref>[https://jolt.ut.ac.ir/article_11388_084371a432200507cfd2ab84fdd94a0b.pdf باریکلو، «وضعیت تغییر جنسیت»، 1382ش، ص68 و 76.]</ref>
 
== دیدگاه‌ها درباره جراحی تغییر جنسیت ==
برخی، نتیجه‌بخش بودن عمل جراحی تغییر جنسیت را مسلم گرفته‌اند<ref>محمدمهدی کریمی‌نیا، تغییر جنسیت از منظر فقه و حقوق، 1389ش، ص197.</ref> و مدعی اتفاق نظر جهانی در مورد آن هستند.<ref>علی‌رضا، باریکلو، «وضعیت تغییر جنسیت»، 1382ش، ص65.  </ref> حتی برخی از شایع شدن آن در کشورهای مختلف و بحران‌های پس از آن صحبت می‌کنند.<ref>ناظم زاده‌قمی سیداصغر، تغییر جنسیت و دوجنسیتی‌ها از نگاه فقه، 1401ش، ص20.</ref> برخی دیگر با تردید در امکان تغییر جنسیت افراد سالم از طریق عمل جراحی، یا حتی انکار آن،<ref>محسن خرازی، «تغییر جنسیت»، مجله فقه اهل بیت، 1379ش، ص104.</ref> اصطلاح تطبیق جنسیت (به انگلیسی: Gender Affirmation Surgery) یا بازتخصیص جنسیت (به انگلیسی: Sex Reassignment Surgery) را دقیق‌تر می‌دانند.<ref>[https://doctoreto.com/blog/sex-change-operations/#:~:text=%D8%B9%D9%85%D9%84%20%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%20%DB%8C%DA%A9%20%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF,%D9%88%20%D8%AD%DA%A9%D9%85%20%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF. وبسایت دکتر تو.]</ref>
 
مهم‌ترین دلیل مخالفین به زمان شکل‌گیری جنسیت حقیقی بازمی‌گردد. از منظر ایشان ارگانیسم پستانداران از جمله انسان در دوره جنینی، امکان بالقوه برای تبدیل شدن به جنس نر یا ماده را دارد. تحقیقات انجام شده بر روی نوع خاصی از موش‌ها حاکی از این است که کروموزوم‌های جنسی، جنسیت جنین را تعیین می‌کنند. جنس ماده دو کروموزوم X و جنس نر یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y دارد. کروموزم Y ژن خاصی به نام SRY دارد که باعث تشکیل بیضه‌ها از غدد جنسی تمایز نیافته در جنس نر می‌شود و تولید تستوسترون تمایزات دیگر را به دنبال می‌آورد. اما غیبت کروموزم Y در جنس ماده موجب می‌شود غدد جنسی تمایز نیافته به تخمدان تبدیل شوند. همین فعالیت‌های زیستی موجب می‌شود مغز جنس نر در دوران جنینی و مغز جنس ماده پس از تولد شکل بگیرد و تمایزات مغزی موجب تمایزات رفتاری دو جنس شود. اما این ترشحات هورمونی در زمانی مشخص و محدود به دوران جنینی و نوزادی و نه پس از آن در رفتار اثر می‌گذارد.<ref>بودینگ کروکلز، اختلال هویت و رشد جنسی، 1396، ص 9 – 11.  </ref> از این منظر تغییر جنسیت واقعی از طریق عمل جراحی ممکن نبوده و تا کنون در جهان رخ نداده است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1261884/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9 مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.]</ref> اخبار منتشر شده در مورد موفقیت جراحی تغییر جنسیت و حتی ازدواج آنها پس از موفقیت‌آمیز بودن عمل، کاملا ظاهری است و تغییر جنسیت حقیقی امکان عملی ندارد.<ref>حسین صفایی و اسدالله امامی، حقوق خانواده، 1374ش، ج1، ص45.</ref>
 
== دلایل تمایل به عمل جراحی تغییر جنسیت ==
عواملی مختلفی برای تمایل به جراحی تغییر جنسیت مطرح شده است؛ ازجمله:
 
'''اختلال هویت جنسی:''' عده‌ای از افراد با وجود برخورداری از سلامت جسمی، از حیث ذهنی دچار اختلال بوده و از جنسیت خود رضایت ندارند. تبدل‌خواهی جنسی یک اختلال در هویت جنسی است، که افراد مبتلا به آن خود را متعلق به گروه جنس مخالف می‌دانند، از وضعیت جنسی بدنی خود ناراضی هستند و می‌کوشند با عمل جراحی یا هورمون درمانی وضعیت جسمی خود را به وضعیت دلخواه نزدیک کنند.<ref>سازمان جهانی بهداشت، 1992</ref> در این میان تبدل‌خواهان مرد به زن(mtf) دارای اختلال بیشتری هستند، در اروپای غربی و آمریکای شمالی، مردان 5 تا 8 برابر بیش از زنان خواهان تغییر جنسیت هستند.<ref>فریدون، مهرابی، «بررسی برخی از ویژگی‌های تبدیل خواهی جنسی در بیماران ایرانی»، 1374ش.</ref> حدود 85درصد افراد خواهان تغییر جنسیت، به افراد همجنس خود تمایل دارند چراکه خود را متعلق به جنس مخالف می‌دانند.<ref>فریدون، مهرابی، «بررسی برخی از ویژگی‌های تبدیل خواهی جنسی در بیماران ایرانی»، 1374ش.</ref> برخی از پژوهش‌ها در شهر تهران حاکی از این است که درآمد مناسب و عدم حضور یکی از والدین (به ویژه اگر همجنس باشد)، یا هر دوی آنها و پای‌بندی به اعتقادات مذهبی، موجب تسریع فرد دارای اختلال هویت جنسی به تغییر جنسیت می‌شود.<ref>افسانه توسلی و همکاران، «بررسی عوامل اجتماعی موثر در تسریع اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت در افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی»، 1393ش، ص19.</ref>
 
'''ترغیب‌ گروه‌های خاص:''' گروه‌های مختلفی مثل پزشکان، روانشناسان، روانپزشکان و NGOها، عمل جراحی را ترویج و افراد دارای اختلال هویت جنسی را به انجام آن ترغیب می‌کنند. جراحان به دلیل منافع اقتصادی، روانشناسان و روانپزشکان به دلیل پیروی از الگوهای غربی و گروه‌های مددکاری از روی دلسوزی دست به این ترغیب می‌زنند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1261884/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9 مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.]</ref>
 
'''باورهای فردی:''' باورهای فردی مثل ناعادلانه شمردن جهان یکی از عوامل مهم گرایش و اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت است، البته پس از عمل جراحی در باور این افراد تغییری به وجود نمی‌آید زیرا مشکل اصلی در جسم این افراد نیست.<ref>مجتبی دلیر و فرزانه رسانه، «باور به جهان عادل در مبتلایان به اختلال هویت جنسیتی؛ نقش جراحی تغییر جنسیت»، 1397ش، ص35.</ref>
 
'''فشار اجتماعی:''' افراد دارای اختلال هویتی بر اساس احساسات جنسی متناقض رفتار می‌کنند و رفتارهای جنس مخالف را از خود بروز می‌دهند. این رفتارها افراد تراجنسی را انگشت‌نما می‌کند و ممکن است آنها را در گروه افراد همجنس‌گرا قرار دهد و موجب نگرش منفی و انتقادی نسب به آنها شود.<ref>محمودی و همکاران، «مقایسه اضطراب اجتماعی، افکار خودکشی و حمایت اجتماعی در افراد تراجنسی تغییر جنسیت داده و تغییر جنسیت‌نداده»، 1398ش، ص776.</ref> در ظاهر به نظر می‌رسد که این افراد همجنس‌گرا هستند در حالی‌که آنها خود را متعلق به جنس مقابل می‌دانند. این نگرش اجتماعی منفی و انتقادی، فشار روانی و اجتماعی زیادی بر این بیماران تحمیل می‌کند و آنها را به انجام عمل جراحی تغییر جنسیت سوق می‌دهد.<ref>صابری و همکاران، «بررسی مقایسه‌ای روند ارجاع متقاضیان عمل جراحی تغییر جنسیت به کمیسیون پزشکی قانونی تهران با توجه به استانداردهای بین‌المللی»، 1389ش، ص206.</ref>
 
== مواضع عمل جراحی تغییر جنسیت ==
 
# '''عمل جراحی آلت تناسلی،''' بدون امکان ایجاد اعضای جنسی داخلی و غدد جنسی،<ref>جاویدمؤمنی و شعاع کاظمی، «مقایسه ویژگی‌هیا شخصیتی افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی و افراد بهنجار»، 1390ش.</ref> کاملا شکلی و بدون کارکرد اصلی (نعوذ، انزال و حتی امکان تخلیه ادرار) آن صورت می‌گیرد و در حقیقت جنسیت فرد تغییر نمی‌کند.<ref>توسلی، حسنیان و صابری، «بررسی عوامل اجتماعی موثر در تسریع اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت در افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی»، 1393ش.</ref> برای عمل جراحی مرد به زن، واژینوپلاستی (ساخت واژن)، بیضه‌برداری، مراقبت مداوم از واژن ایجادشده برای جلوگیری از تنگ یا بسته شدن و برای عمل جراحی زن به مرد، ایجاد آلت تناسلی مردانه (فالوپلاستی یا متودیوپلاستی) یا استفاده از پروتز بیضه یا فالوپلاستی صورت می‌گیرد. عمل فالوپلاستی پیچیده‌تر بوده و در چندین مرحله انجام می‌شود. این جایگزینی اندام جنسی با دو روش انجام می‌شود. در یک روش با استفاده از پوست سایر بخش‌های بدن، عضوی صرفا شبیه آلت مرد را می‌سازند و در روش روده‌ای از دیواره روده برای این منظور استفاده می‌کنند. هر یک از این موارد ممکن است به چندین عمل جراحی مجزا نیازمند باشد.<ref>[https://doctoreto.com/blog/sex-change-operations/#:~:text=%D8%B9%D9%85%D9%84%20%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%20%DB%8C%DA%A9%20%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF,%D9%88%20%D8%AD%DA%A9%D9%85%20%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF. وبسایت دکتر تو.]</ref>
# '''پیوند اعضای مربوط به تولید مثل،''' از آنجایی در عمل جراحی تغییر جنسیت فقط تاحدی شکل آلت جنسی تغییر می‌کند و امکان پیوند اعضای مربوط به تولید مثل مانند بیضه، رحم و تخمدان وجود ندارد، برخی از افراد خواهان تغییر جنسیت، تخمک یا اسپرم خود را در بانک‌های مربوطه، اگر حقیقی باشند، ذخیره می‌کنند تا بعدها امکان فرزندآوری بیولوژیک داشته باشند.<ref>[https://doctoreto.com/blog/sex-change-operations/ وبسایت دکتر تو.]</ref> یکی از ادله فتوای برخی از فقها به عدم جواز تغییر جنسیت، نیز به دلیل عقیم شدن مردان و زنان، پس از عمل مذکور می‌باشد.<ref>محسن ملکی‌ابرده، تغییر جنسیت از دیدگاه فقه امامیه، 1401ش، ص72.</ref>
# '''تغییر در سینه،''' از طریق افزایش حجم سینه با کاشت پروتز برای مردان، کاملا شکلی و بدون کارکرد اصلی (مثلا شیردهی) و برداشتن سینه‌ها (ماستکتومی)، تخلیه رحم و تخمدان‌ها (هیسترکتومی)، برای زنان صورت می‌گیرد.<ref>[https://doctoreto.com/blog/sex-change-operations/#:~:text=%D8%B9%D9%85%D9%84%20%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%20%DB%8C%DA%A9%20%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF,%D9%88%20%D8%AD%DA%A9%D9%85%20%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF. وبسایت دکتر تو.]</ref>
# '''تغییرات ظاهری،''' مانند برداشتن برآمدگی زیر گلو برای ایجاد ظاهر زنانه و از بین بردن موهای زائد برای مردان و هورمون‌درمانی برای رشد موی صورت، کلفت‌تر شدن صدا و افزایش حجم عضلانی برای زنان، تا حدی ممکن و موفقیت‌آمیز بوده است.<ref>[https://doctoreto.com/blog/sex-change-operations/#:~:text=%D8%B9%D9%85%D9%84%20%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%20%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%20%DB%8C%DA%A9%20%D9%81%D8%B1%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF,%D9%88%20%D8%AD%DA%A9%D9%85%20%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85%20%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF. وبسایت دکتر تو.]</ref>
# '''تغییر در تفاوت‌های فیزیکی''' مثل قد بلندتر مردان، شکل دست و پا، فک و لگن مردانه با روش‌های درمانی اندروژن و حتی عمل جراحی قابل بازگشت و اصلاح نیست.<ref>بودینگ کروکلز، اختلال هویت و رشد جنسی، 1396، ص 417.</ref>
 
== احکام فقهی عمل جراحی تغییر جنسیت ==
بررسی احکام اصلی و فرعی تغییر جنسیت افراد سالم در آثار فقهی به‌معنای پذیرش و مسلم گرفتن امکان عملی آن نیست چراکه فقها مسائل متنوعی را به‌عنوان یک فرع فقهی و بدون بحث از امکان وقوعی آن، مورد بررسی قرار می‌دهند. بنابراین فتوا در مورد تغییر جنسیت، قبل<ref>محسن ملکی‌ابرده، تغییر جنسیت از دیدگاه فقه امامیه، 1401ش، ص23.</ref> یا بعد از تولد،<ref>محسن ملکی‌ابرده، تغییر جنسیت از دیدگاه فقه امامیه، 1401ش، ص27.</ref> در آثار فقهی به معنای پذیرش امکان آن نیست. حتی برخی از فقها به دلیل باور به عدم امکان تغییر جنسیت از طریق عمل جراحی، فتوای به تحریم آن داده‌اند.‌<ref>سیدیوسف مدنی، المسائل المستحدثه، 1379ش، ج2، ص24-72.</ref> البته افرادی هم آن را مسلم گرفته و درباره احکام فرعی آن صحبت کرده‌اند.<ref>محمدرضا علم‌هدایی، بررسی فقهی تغییر جنسیت، 1400ش، ص72.</ref><ref>محمدمهدی کریمی‌نیا، تغییر جنسیت از منظر فقه و حقوق، 1389ش، ص197.</ref>


عمل جراحی تغییر جنسیت، مهاجرت جنسی از بدن جعلی است که از منظر داوطلب راه رهایی از بیماری است.<ref>کاهانی، 1382،</ref>  
بیشتر مراجع تقلید بر منع عمل جراحی تغییر جنسیت فتوا داده‌اند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1261884/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9 مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.]</ref> بدیهی است فقهایی که تغییر جنسیت را جایز نمی‌دانند، عمل جراحی آن را نیز مجاز نمی‌شمارند. اما آن دسته فقهایی که تطبیق جنسیت یا شقوقی از آن را جایز<ref name=":5">[https://www.hawzahnews.com/news/1034598/%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D8%B9-%D8%B9%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 23 تیر 1401ش.]</ref> بلکه واجب می‌دانند، عمل جراحی تغییر جنسیت را نیز جایز می‌دانند.<ref>[http://پایگاه%20اطلاع‌رسانی%20دفتر%20مقامhttps://www.leader.ir/fa/content/23872/%D8%B9%D9%85%D9%84-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%20معظم%20رهبری. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری.]</ref> شرط عمل جراحی نیز این است که مستلزم نگاه یا لمس حرام نباشد، مگر اینکه ضرورت داشته باشد<ref>[https://www.makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=46871 پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی.]</ref> یا ترک آن مستلزم حرج و مشقت باشد.<ref>[https://www.sistani.org/persian/qa/0863/ وبسایت دفتر آیت‌الله سیدعلی حسینی سیستانی.]</ref>
== عمل جراحی تغییر جنسیت در ایران ==
بسیاری از افراد غیر ایرانی به‌ویژه همسایگان ایران، برای جراحی تغییر جنسیت ایران را انتخاب می‌کنند و آن را در مقابل تایلند و آمریکا، بهشت تبدل‌خواهان جنسی می‌دانند. زیرا افراد متقاضی در ایران با سهولت بیشتری حتی نسبت به کشورهای غیرمسلمان، مجوز عمل جراحی دریافت می‌کنند. علاوه بر این هزینه عمل تغییر جنسیت در ایران ارزان‌تر از کشورهای دیگر است. بیشترین عمل‌ها در تهران و مشهد صورت می‌گیرد.<ref>[https://setare.com/fa/news/251939/%d8%aa%d8%ba%db%8c%db%8c%d8%b1-%d8%ac%d9%86%d8%b3%db%8c%d8%aa/ وبسایت ستاره، 15 دیماه 1403ش.]</ref>


دگر جنس پنداران خواهان تغییر جنسیت زیست‌شناختی خود و کسب ویژگی‌های آناتومیک جنس مخالف هستند.<ref>کاپلان و دگری، 1933م، ص 296 به نقل از عابدینی، بررسی رابطه ابعاد اجتماعی فرهنگی و خانوادگی با ادراک از هویت جنسی قبل و بعد از عمل جراحی در افراد دارای اختلال هویت جنسی مورد مطالعه در استان اردبیل، 1394ش، ص 28.</ref>
آمار تغییر جنسیت در ایران رو به فزونی است، تا جایی که در دهه 90 ایران پس از تایلند دومین رتبه تغییر جنسیت در جهان را داشته است، به طوری که سالانه بیش از 720 نفر جنسیت خود را با اخذ مجوز از سازمان پزشکی قانونی تغییر داده‌اند.<ref>بابالو، «بررسی تغییر جنسیت در ایران»، 1395ش، ص4.</ref> با این حال، آمار دقیقی از متقاضیان و اقدام کنندگان به عمل جراحی تغییر جنسیت در ایران وجود ندارد. بر اساس برخی از گزارش‌ها در سال 1392ش، به طور متوسط 60 نفر به پزشکی قانونی معرفی شده‌اند و پس از مراحل تشخیصی 40 نفر مجوز عمل گرفته‌اند. در دهه‌های 70 و 80، جوان‌ترین و مسن‌ترین افرادی که درخواست عمل جراحی تغییر جنسیت داشته‌اند، 18 و 53 ساله بوده‌اند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2161099/%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%AF خبرگزاری مهر، شرایط تغییر جنسیت در ایران، گفت و گ با مهدی صابری، رئیس بخش معاینات روانپزشکی قانونی استان تهران، 4 آبان 1392ش.]</ref>


گاهی اصطلاح تغییر جنسیت به معنای تغییر جنسیت واقعی و نه صوری و ظاهری، به کار می‌رود<ref>کرمی‌نیا، محمد مهدی و همکاران، تحلیل بر عمل جراحی تغییر جنسیت به منظور کشف جنسیت، 1401ش، ص 461.</ref> و منظور از آن عمل جراحی است که به فرد دارای اختلال هویت جنسی فرصتی می‌دهد تا بدن خود را با هویت خود تطبیق دهد.<ref>وبسایت دکتر تو.</ref>
=== انحصارگرایی جراحان ===
یکی از پژوهشگران موضوع جنسیت در ایران مدعی است؛ تجربه بررسی بیش از ۱۸۰۰ پرونده درمانی، انجام مطالعات عمیق، نگارش رساله‌ای با ۳۴۶ صفحه، و تحقیق گسترده در این زمینه، منجر به این نتیجه شده است که ماهیت اختلال هویت جنسی، به‌عنوان یک اختلال، مستلزم آن است که درمان آن از مسیرهای مختلفی دنبال شود،<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1261884/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9 مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.]</ref> اما برای درمان این اختلال در ایران، عمل جراحی تغییر جنسیت با وجود مشکلات فراوان و هزینه‌های بالا به‌عنوان تنها شیوه در دستور کار قراردارد و به شیوه‌های دیگر توجهی نمی‌شود.<ref>مجتبی دلیر و فرزانه رسانه، «باور به جهان عادل در مبتلایان به اختلال هویت جنسیتی؛ نقش جراحی تغییر جنسیت»، 1397ش، ص26.</ref> در حالی‌که افراد زیادی را با درمان‌های روانشناختی یا هورمون‌تراپی می‌توان معالجه کرد و از انجام عمل جراحی منصرف کرد. زیرا بسیاری از درخواست‌های تغییر جنسیت ناشی از اختلالات روانی مثل وسواس است که درمان روانشناختی می‌طلبد و برخی دیگر با تاخیر یک ساله بلوغ به وسیله دارو از انجام عمل منصرف می‌شوند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1261884/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9 مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.]</ref>


تبدل خوهی جنسی یک اختلال در هویت جنسی است. افراد مبتلا به این اختلال خود را متعلق به گروه جنس مخالف می‌دانند، از وضعیت جنسی بدنی خود ناراحت هستند و می‌کوشند با استفاده از هورمون درمانی و عمل جراحی وضعیت خود را به وضعیت دلخواه نزدیک کنند.<ref>سازمان جهانی بهداشت، 1992</ref> تبدل خواهان مرد به زن دارای اختلال بیشتری هستند، در اروپای غربی و آمریکای شمالی، مردان 5 تا 8 برابر بیش از زنان خواهان تغییر جنسیت هستند.<ref>مهرابی، 1374</ref>
=== میزان رعایت استانداردهای بین‌المللی ===
بر اساس استانداردهای بین‌المللی، درخواست جراحی تغییر جنسیت متقاضی بر اساس تشخیص متخصصان در یک فرایند پیچیده حداقل دو ساله بررسی می‌شود و افراد کمی مجوز عمل جراحی دریافت می‌کنند. مثلا در اروپا و آمریکا از هر 100 نفر متقاضی فقط 6 نفر اجازه تغییر جنسیت پیدا می‌کنند و از این تعداد نیز معمولا نیمی از آنها از انجام عمل منصرف می‌شوند. اما در ایران افراد بسیاری مجوز عمل جراحی دریافت می‌کنند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1261884/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9 مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.]</ref>


یکی از ویژگی‌های افراد خواهان تغییر جنسیت (حدود 84درصد)، تمایل به همجنس است و مهم‌ترین دلیل آن این است که خود را متعلق به جنس مخالف می‌دانند.<ref>مهرابی، 1374</ref>
روند ارجاع متقاضیان عمل جراحی تغییر جنسیت در ایران با استانداردهای بین المللی تطابق کامل ندارد.
# '''تشخیص اختلال هویت جنسی''' در 64.3درصد بیماران به وسیله مصاحبه روان‌پزشکی و انجام آزمون‌های روانشناختی صورت گرفته است و 35.6درصد بیماران تنها توسط مصاحبه روانپزشکی تشخیص اختلال هویت جنسی را دریافت کرده‌اند.
# '''زندگی در قالب نقش جنسی مقابل،''' 34.9درصد از بیماران تجربه کامل زندگی در قالب نقش جنسی مقابل را قبل از انجام عمل جراحی تغییر جنسیت داشته‌اند و 65.1درصد آنها شرایط زندگی در قالب نقش مقابل را به صورت کامل نداشته‌اند.
# '''بررسی وضعیت آزمایشات هورمونی،''' 85.3درصد از بیماران نیز به طور کامل مورد بررسی آزمایشات هورمونی قبل از انجام عمل جراحی قرار گرفته‌اند و 14.7درصد این آزمایشات را به صورت کامل انجام نداده‌اند.
# '''شرکت در جلسات روان درمانی،''' 74.4درصد بیماران دوره‌های روان درمانی لازم را قبل از انجام عمل جراحی به صورت کامل پشت سر گذاشته و 25.6 درصد آنها این دوره‌ها را به صورت کامل قبل از انجام عمل طی نکرده‌اند.<ref>صابری و همکاران، «بررسی مقایسه‌ای روند ارجاع متقاضیان عمل جراحی تغییر جنسیت به کمیسیون پزشکی قانونی تهران با توجه به استانداردهای بین‌المللی»، 1389ش، ص208.</ref>  


در خصوص تایید اجتماعی از سوی افراد همجنس پس از عمل جراحی تغییر جنسیت، پژوهش‌های مختلف به نتایج متفاوتی رسیده‌اند؛ عابدینی با مطالعه بر روی 12 نفر در اردبیل تایید اجتماعی پس از عمل را دارای افزایش می‌داند اما لوین و همکاران (1990) و وروایی (1393)، کاهش تایید اجتماعی و مشکلاتی مثل انزواجی اجتماعی را نشان داده‌اند.<ref>عابدینی، بررسی رابطه ابعاد اجتماعی فرهنگی و خانوادگی با ادراک از هویت جنسی قبل و بعد از عمل جراحی در افراد دارای اختلال هویت جنسی مورد مطالعه در استان اردبیل، 1394ش، ص 34.  </ref>
== پیامدهای عمل جراحی تغییر جنسیت ==
بسیاری از تحقیقات انجام شده به دلیل نقصان‌های نظری، اشکالات روش‌شناختی و بی‌توجهی به تفاوت تغییر و تطبیق جنسیت، در تفسیر میزان موفقیت عمل جراحی و رضایت پس از عمل دچار اشکال بوده و از تعمیم نابجا رنج می‌برد.<ref>آریا حجازی و همکاران، «بررسی میزان تطابق نقش و هویت جنسی 12 بیمار ترنس سکسوال با جنسیت جدیدشان پس از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1387ش، ص78.</ref> به‌عنوان نمونه در یک فراتحلیل که بر روی مطالعات سال‌های 1961م تا 1991م، انجام شده، مشکل عمده این پژوهش‌ها را کافی نبودن تعداد نمونه و متدولوژی متفاوت در اجرا و بررسی نتایج معرفی کرده است.<ref name=":1">[https://sjku.muk.ac.ir/article-1-104-fa.html حجازی و همکاران، «بررسی میزان تطابق نقش و هویت جنسی 12 بیمار ترنس سکسوال با جنسیت جدیدشان پس از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1387ش، ص79.]</ref>  


== امکان تغییر جنسیت ==
یکی از دلایل عمده دست‌یابی به نتایج متفاوت به این دلیل است که عوامل متعددی از جمله وضعیت اقتصادی، رضایت از روابط بین فردی، وجود نهادهای حمایتی، وجود شریک جنسی، رضایت‌مندی از عملکرد جنسی، عکس‌العمل مناسب خانواده و امکان انجام عمل‌های جراحی اضافه، نقش عمده‌ای در تطابق بیماران با وضعیت جدید دارد.<ref>آریا حجازی و همکاران، «بررسی میزان تطابق نقش و هویت جنسی 12 بیمار ترنس سکسوال با جنسیت جدیدشان پس از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1387ش، ص78.</ref>
برخی انجام عمل جراحی تغییر جنسیت را مسلم گرفته و حتی اتفاق نظر جهانی در مورد آن را ادعا کرده اند.[1] اما برخی اصطلاح تطبیق جنسیت[2] یا بازتخصیص جنسیت[3] را دقیق‌تر می‌دانند.[4] 
=== پیامدهای مثبت ===
برخی بر این باورند که عمل جراحی تغییر جنسیت در بهبود نگرش افراد تراجنسیتی به زندگی و معناخواهی در زندگی خود نسبت به افرادی که عمل جراحی نکرده‌اند تاثیر مثبت داشته است.<ref>فلاحی تفتی، «مقایسه تصور از خدا و نگرش به زندگی افراد دارای اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با همتایان خود قبل از عمل جراحی»، 1397ش، ص99.</ref> نتایج برخی از پژوهش‌های میدانی، با محدودیت تعمیم، حاکی از این است که افراد تراجنسیتی پس از عمل جراحی نسبت به افرادی که عمل جراحی نکرده‌اند، تصور بهتر و امیدوارانه‌تری نسبت به خدا دارند که بهبود شرایط آنها تاثیر مثبتی دارد.<ref>فلاحی تفتی، «مقایسه تصور از خدا و نگرش به زندگی افراد دارای اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با همتایان خود قبل از عمل جراحی»، 1397ش، ص98.</ref>
==== 1. بهبود کیفیت زندگی ====
کیفیت زندگی زنان تبدل‌خواه جنسی با عوامل متعددی نظیر سطح تحصیلات، شغل، درآمد و ثبات روانی افراد در ارتباط است.<ref>واثق رحیم‌پرور و همکاران، «مقایسه کیفیت زندگی بیماران اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با زنان عادی در شهر تهران در سال 1391»، 1392ش، ص18.</ref> به‌عنوان نمونه میانگین کیفیت زندگی زنان تبدل‌خواه جنسی که سابقه علائم روانپزشکی از جمله افسردگی نداشتند به طور معناداری بالاتر از کسانی بود که سابقه علائم روانپزشکی داشتند.<ref>واثق رحیم‌پرور و همکاران، «مقایسه کیفیت زندگی بیماران اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با زنان عادی در شهر تهران در سال 1391»، 1392ش، ص16.</ref>


در سال 1988 در مصر مفهوم خنثای روانی مطرح شده است و منظور از آن این است که فردی از حیث بدنی، جنس مشخصی دارد اما از حیث روانی تمایلات جنس دیگر را داشته باشد. مفتیان الازهر نیز در این مورد اقدام به صدور فتوا کرده‌اند.[5] 
* میانگین نمره کل کیفیت زندگی زنان تبدل‌خواه جنسی پس از عمل جراحی (مرد به زن) با زنان عادی تقریبا برابر است، اما ابعاد کیفیت زندگی نتیجه متفاوت است.


این فرآیند شامل جراحی‌هایی متعددی است که برخی از آنها ممکن و برخی تا کنون قابل انجام نبوده است؛
* در بعد نشاط زنان تبدل‌خواه نسبت به زنان عادی میانگین بالاتری دارند.
* در بعد عملکرد جنسی زنان عادی وضع بهتری دارند چراکه زنان تبدل‌خواهان جنسی از درد رنج می برند.<ref>واثق رحیم‌پرور و همکاران، «مقایسه کیفیت زندگی بیماران اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با زنان عادی در شهر تهران در سال 1391»، 1392ش، ص13.</ref>


1.   '''عمل جراحی آلت تناسلی:''' برای عمل جراحی مردان، واژینوپلاستی (ساخت واژن)، بیضه‌برداری، مراقبت مداوم از واژن ایجادشده برای جلوگیری از تنگ شدن، و برای عمل جراحی زنان، ایجاد آلت تناسلی مردانه (فالوپلاستی یا متودیوپلاستی) یا استفاده از پروتز بیضه یا فالوپلاستی باید صورت گیرد. عمل فالوپلاستی پیچیده‌تر بوده و در چندین مرحله انجام می‌شود. این جایگزینی اندام جنسی با دو روش انجام می‌شود. در یک روش با استفاده از پوست سایر بخشهای بدن آلت مرد یا زن را می سازند و در روش روده‌ای از دیواره روده برای این منظور استفاده می‌کنند. هر یک از این موارد ممکن است به چندین عمل جراحی مجزا نیازمند باشد.[6]
==== 2. افزایش امید به زندگی ====
یافته‌های برخی پژوهش‌ها نشان داده است که افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت، از میزان امید به زندگی بالاتری نسبت به کسانی که عمل جراحی نکرده‌اند برخوردارند.<ref name=":3">سپیده ناصری و همکاران، «مقایسه امید به زندگی و خودپنداره بدنی در افراد ترانس سکچوالیسم با و بدون عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1397ش، ص23.</ref>


2.    '''تغییر در سینه:''' افزایش حجم سینه با کاشت پروتز برای مردان و برداشتن سینه‌ها (ماستکتومی)، تخلیه رحم و تخمدان‌ها (هیسترکتومی)، برای زنان لازم است.[7]
==== 3. سلامت اجتماعی ====
برخی از تحقیقات حاکی از این است که افراد تراجنسیتی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت از نظر سلامت اجتماعی تفاوتی با سایر افراد جامعه ندارند. اما در ابعاد جزئی‌تر سلامت اجتماعی تفاوت‌هایی وجود دارد؛


3.   '''تغییرات ظاهری:''' تراشیدن سیبک گلو برای ایجاد ظاهر زنانه و لیزر موهای زائد برای مردان و هورمون‌درمانی برای رشد موی صورت، کلفت‌تر شدن صدا و افزایش حجم عضلانی برای زنان[8]
* '''در بعد انسجام اجتماعی،''' افراد تغییر جنسیت‌یافته نسبت به افراد عادی به طور معناداری از انسجام اجتماعی بالاتری برخوردارند. زیرا افرادی که با حمایت جامعه و نهادها موفق به انجام عمل تغییر جنسیت شده‌اند، یکپارچگی و حمایت بیشتری از طرف جامعه احساس می‌کنند.


4.   تفاوت های فیزیکی مثل قد بلندتر مردان، شکل دست و پا، فک و لگن مردانه با روش درمانی اندروژن قابل بازگشت و اصلاح نیست.[9]
* '''در بعد همبستگی اجتماعی''' نیز افراد قبل از عمل به طور معناداری نسبت به افراد عادی جامعه نمره پایین‌تری کسب کردند که این تفاوت در افراد تغییر جنسیت‌یافته نسبت به افراد عادی وجود نداشت. زیرا افراد مبتلا به ملال جنسیتی قبل از تغییر جنسیت نسبت به افراد عادی همبستگی اجتماعی را کمتر حس می‌کنند. و کمتر اجتماع را قابل فهم منطقی و قابل پیش‌بینی می‌دانند. زندگی برای آنها بی‌معناتر از افراد عادی است و به آینده امیدواری کمتری دارند. اما این امر در افرادی که تغییر جنسیت داده‌اند در سطح افراد عادی جامعه است.<ref>فتوت و همکاران «بررسی سلامت اجتماعی متقاضیان تغییر جنسیت مبتلا به اختلال هویت جنسیتی قبل از عمل تغییر جنسیت و مقایسه با افراد تغییر جنسیت یافته و افراد عادی»، 1401ش، ص14.</ref>


5.   برخی از پژوهشگران بر این باورند که ارگانیسم در حال رشد پستانداران از جمله انسان توانایی بالقوه برای تبدیل شدن به جنس نر یا ماده را دارد. تحقیقات انجام شده بر روی نوعی موش حاکی از این است که کروموزوم‌های جنسی جنسیت جنین را تعیین می‌کنند. زنان دو کروموزوم X و مردان یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y دارند. کروموزم Y ژن خاصی به نام SRY دارد که باعث تشکیل بیضه‌ها از غدد جنسی تمایز نیافته در مردان می‌شود و تولید تستوسترون تمایزات دیگر را به دنبال می‌آورد. اما غیبت کروموزم Y در زنان موجب می‌شود غدد جنسی تمایز نیافته به تخمدان تبدیل شوند. همین فعالیت‌های زیستی موجب می‌شود مغز مرد در دوران جنینی و مغز زنان پس از تولد شکل بگیرد. همین تمایزات مغزی موجب تمایزات رفتاری دو جنس می‌شود. اما این ترشحات هورمونی در زمانی مشخص و محدود مربوط به دوران جنینی و کودکی در رفتار اثر دارد و پس از آن تاثیر قابل توجهی بر رفتار ندارد.[10]
=== پیامدهای منفی ===
----[1]. باریکلو، علی‌رضا، وضعیت تغییر جنسیت، زمستان 1382ش، ص65.  


[2]. Gender Affirmation Surgery
==== 1. عدم درمان اختلالات روانی ====
برخی از تحقیقات حاکی از این است که در متغیر اضطراب اجتماعی و افکار خودکشی، افراد تراجنسی قبل از عمل میانگین بالاتری از افراد تراجنسی پس از عمل دارند. زیرا بستر فرهنگی افراد تراجنسی را بیمار نمی‌شمارد بلکه رفتار آنها را بزهکاری و انحراف تلقی می‌کند و این امر پذیرش اجتماعی چنین افرادی را کاهش می‌دهد و موجب افزایش اضطراب آنها می‌شود.<ref>محمودی و همکاران، «مقایسه اضطراب اجتماعی، افکار خودکشی و حمایت اجتماعی در افراد تراجنسی تغییر جنسیت داده و تغییر جنسیت‌نداده»، 1398ش، ص775.</ref> اما تحقیقاتی دیگری حاکی از این است که تفاوت معناداری میان آمار افسردگی، خودآزاری و خودکشی در پیش و پس از عمل تغییر جنسیت وجود ندارد. به بیان دیگر، انجام این عمل جراحی به‌صورت قطعی موجب کاهش چشمگیر مشکلات روانی نمی‌شود. در واقع، این موضوع که تغییر جنسیت راه‌حلی قطعی و موفقیت‌آمیز برای رفع اضطراب‌ها و مشکلات روحی افراد ترنس باشد، هنوز به اثبات نرسیده است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1261884/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9 مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.]</ref>
==== 2. پشیمانی ====
روحیه‌ای شکننده و آسیب‌پذیر، مشکلاتی در روابط بین فردی در محیط کار، انزوای اجتماعی، بیکاری، تاسف، اندوه، شکست در به دست آوردن بدنی که در جست‌وجویش بودند،  تمایل و اقدام به خودکشی،<ref>مجتبی دلیر و فرزانه رسانه، «باور به جهان عادل در مبتلایان به اختلال هویت جنسیتی؛ نقش جراحی تغییر جنسیت»، 1397ش، ص27.</ref> پشیمانی و درخواست بازگشت به حالت قبل از عمل و روان پریشی،<ref>مجتبی دلیر و فرزانه رسانه، «باور به جهان عادل در مبتلایان به اختلال هویت جنسیتی؛ نقش جراحی تغییر جنسیت»، 1397ش، ص36.</ref> از جمله پیامدهای عمل جراحی تغییر جنسیت است. این مشکلات برای تبدل‌خواهان جنسی مرد به زن بیشتر است، زیرا آنها پس از جراحی بیشتر با مسائلی چون کاهش درآمد در نقش زنانه، عدم دست‌یابی به جذابیت کافی زنانه، همچنین ویژگی‌های ظاهری مثل کلفتی صدا و برخورد نامناسب دوستان و خانواده از مواجه می‌شوند. <ref>واثق رحیم‌پرور و همکاران، «مقایسه کیفیت زندگی بیماران اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با زنان عادی در شهر تهران در سال 1391»، 1392ش، ص11.</ref> یافته‌های برخی از پژوهش‌ها نشان داده است که حدود 52درصد مردان تراجنسیتی پس از عمل جراحی از حمایت اجتماعی پایینی برخوردر بودند.<ref name=":2">فلاح همکاران، «همبستگی حمایت اجتماعی با عملکرد جنسی در مردان دچار اختلال هویت جنسی بعد از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1395ش، ص13.</ref>


[3]. Sex Reassignment Surgery
افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی  همچنین به ذهنیت و تصور از بدن و اندام واقعی خویش از تناسب بیشتری برخوردارند.<ref name=":3" />


[4]. وبسایت دکتر تو.
==== 3. عدم پذیرش اجتماعی ====
در خصوص تایید اجتماعی از سوی افراد همجنس پس از عمل جراحی تغییر جنسیت، پژوهش‌های مختلف به نتایج متفاوتی رسیده‌اند؛ پژوهشی حاکی از این است که در مولفه‌های حمایت اجتماعی گروه تراجنسی تغییر جنسیت‌داده میانگین بالاتری از افراد تراجنسی تغییر جنسیت‌نداده، دارند.<ref>محمودی و همکاران، «مقایسه اضطراب اجتماعی، افکار خودکشی و حمایت اجتماعی در افراد تراجنسی تغییر جنسیت داده و تغییر جنسیت‌نداده»، 1398ش، ص775.</ref> برخی پژوهش‌ها، تایید اجتماعی پس از عمل را دارای افزایش می‌داند اما برخی دیگر کاهش تایید اجتماعی و مشکلاتی مثل انزوای اجتماعی را نشان داده‌اند..<ref>عابدینی، بررسی رابطه ابعاد اجتماعی فرهنگی و خانوادگی با ادراک از هویت جنسی قبل و بعد از عمل جراحی در افراد دارای اختلال هویت جنسی مورد مطالعه در استان اردبیل، 1394ش، ص 34.  </ref>


[5]. باریکلو، علی‌رضا، وضعیت تغییر جنسیت، زمستان 1382ش، ص68 و 76.  
==== 4. اختلال در عملکرد جنسی ====
یافته‌های برخی از پژوهش‌ها نشان داده است عملکرد جنسی افراد تغییر جنسیت داده از مرد به زن نامطلوب است.<ref name=":0">علیرضا جباری و همکاران، «ارزیابی عملکرد جنسی پس از انجام عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1397ش، ص86.</ref> 84درصد آنها دچار اختلال عملکرد جنسی هستند. 77درصد این نقصان مربوط به درد هنگام آمیزش و 53 درصد مربوط به ارگاسم بوده است.<ref name=":2" />


[6].  وبسایت دکتر تو.  
احتمالا مسائل فرهنگی، تربیتی و اجتماعی زنان ایرانی مانع از این باشد که به راحتی نارضایتی جنسی خود را مطرح نمایند و حتی ممکن است معنای رضایت‌مندی جنسی را درک نکره باشند و این که چه موقع رضایت‌مندی جنسی حاصل می‌شود به طوری که رضایت‌مندی از تصویر ذهنی بدنی بعد از انتقال جنسیت و قرار گرفتن در جنسیت دلخواه و ایفای نقش به عنوان زن و به طور خلاصه انطباق پیدا کردن تصویر ذهنی با جنسیت موجب رضایتمندی شده باشد.<ref>فلاح همکاران، «همبستگی حمایت اجتماعی با عملکرد جنسی در مردان دچار اختلال هویت جنسی بعد از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1395ش، ص12.</ref>


[7].  وبسایت دکتر تو.  
توجه به روش‌های مختلف جراحی با توجه به شرایط بیمار، استفاده از ترکیبات موثر در کاهش درد و افزایش ارگاسم و نیز آموزش به بیماران می‌تواند در این زمینه موثر باشد.<ref name=":0" />


[8].  وبسایت دکتر تو.  
==== 5. گرایش به مصرف مواد مخدر ====
بیمارانی که عمل جراحی تغییر جنسیت انجام داده‌اند، به منظور پیشگیری از مصرف مواد مخدر، نیازمند توجه بیشتری هستند.<ref name=":0" />


[9]. بودینگ کروکلز، اختلال هویت و رشد جنسی، 1396، ص 417.
==== 6. کمال‌گرایی ====
کمال‌گرایی در دو گروه افراد تغییر جنسیت داده و متقاضی تغییر جنسیت یکسان بوده و زیر مولفه‌های کمال‌گرایی نیز که شامل نگرانی در مورد اشتباهات، تردید نسبت به اعمال، انتقاد والدین، استانداردهای فردی و نظم و ترتیب بودند، تفاوت معناداری را نشان ندادند.<ref>زارع‌نژاد و همکاران «ارزیابی میزان کمال‌گرایی در افراد خواستار تغییر جنسیت و افراد تغییر جنسیت داده مبتلا به دیسفوریای جنسیتی»، 1400ش، ص2675.</ref> چون هر دو جنس در افراد عمل کرده و متقاضی عمل، برای رسیدن به هدف اصلی خود، عمل جراحی تغییر جنسیت، تلاش افراطی انجام می‌دهند نتایج اعمال خویش را تنها به صورت موفقیت یا شکست کامل تفسیر می‌کنند و به صورت کامل موشکاف و انتقادگر هستند. به همین دلی هر دو جنس کمال‌گرا می‌باشند.<ref>زارع‌نژاد و همکاران «ارزیابی میزان کمال‌گرایی در افراد خواستار تغییر جنسیت و افراد تغییر جنسیت داده مبتلا به دیسفوریای جنسیتی»، 1400ش، ص2677.</ref>


[10]. بودینگ کروکلز، اختلال هویت و رشد جنسی، 1396، ص 9 – 11.  
==== 7. ضرورت برنامه‌های تکمیلی ====
به علت نگرش‌های منفی در مورد افراد مبتلا به اختلالات جنسی، عمل جراحی تغییر جنسیت، به تنهایی کافی نبوده و لزوم روان‌درمانی<ref name=":0" /> و مشاوره‌های اجتماعی، برای درمان قطعی این بیماران همواره احساس می‌شود.<ref>آریا حجازی و همکاران، «بررسی میزان تطابق نقش و هویت جنسی 12 بیمار ترنس سکسوال با جنسیت جدیدشان پس از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1387ش، ص85.</ref>


== منابع ==
افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی با مشکلات و آسیب‌های فراوانی مواجه هستند و هرچه زندگی اجتماعی پیچیده‌تر می‌شود این افراد با موانع بیشتری در سازگاری با محیط مواجه می‌شوند. در حالی‌که قرار گرفتن این افراد در نقش جنسیتی جدید پس از عمل جراحی جنسیت، مستلزم آموزش است. پژوهش‌ها حاکی از این است که آموزش گروهی مهارت‌های زندگی باعث بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی بعد از عمل جراحی تغییر جنسیت می‌شود.<ref>احمدی، «آموزش گروهی مهارت‌های زندگی به افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی بعد از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1394ش، ص45.</ref>


== پانویس‌ ==
== پانویس‌ ==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{آغاز منابع}}* احمدی عترت و لیلا کاظمی، «آموزش گروهی مهارت‌های زندگی به افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی بعد از عمل جراحی تغییر جنسیت»، مجموعه مقالات پنجمین کنگره انجمن روانشناسی ایران، روانشناسی معاصر، ش10، 1394ش.
* بابالو، وحیده، «بررسی تغییر جنسیت در ایران»، چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی، سین پترزبورگ، 7 مرداد 1395ش.
* باریکلو، علی‌رضا، «وضعیت تغییر جنسیت»، نشریه حقوق خصوصی، شماره 5، ص 63 – 86، زمستان 1382ش.
* توسلی، افسانه و همکاران، «بررسی عوامل اجتماعی موثر در تسریع اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت در افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی»، مجله علمی پزشکی قانونی، دوره 20، ش2، تابستان 1393ش.
* توسلی، حسنیان و صابری، «بررسی عوامل اجتماعی موثر در تسریع اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت در افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی»، مجله پزشکی قانونی، شماره 20، 1393ش.
* جباری، علیرضا و همکاران، «ارزیابی عملکرد جنسی پس از انجام عمل جراحی تغییر جنسیت»، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان، ش68، 1397ش.
* حجازی، آریا و همکاران، «بررسی میزان تطابق نقش و هویت جنسی 12 بیمار ترنس سکسوال با جنسیت جدیدشان پس از عمل جراحی تغییر جنسیت»، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، دوره سیزدهم، زمستان 1387ش.
* خرازی، محسن، «تغییر جنسیت»، مجله فقه اهل بیت، شماره 23، پاییز 1379ش.
* دلیر، مجتبی و رسانه، فرزانه، باور به جهان عادل در مبتلایان به اختلال هویت جنسیتی؛ نقش جراحی تغییر جنسیت، رویش روان‌شناسی، شماره22، بهار 1397ش.
* زارع‌نژاد، محمد و همکاران «ارزیابی میزان کمال‌گرایی در افراد خواستار تغییر جنسیت و افراد تغییر جنسیت داده مبتلا به دیسفوریای جنسیتی»، مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، سال64، ش1، فروردین و اردیبهشت 1400ش.
* صابری، مهدی و همکاران، «بررسی مقایسه‌ای روند ارجاع متقاضیان عمل جراحی تغییر جنسیت به کمیسیون پزشکی قانونی تهران با توجه به استانداردهای بین‌المللی»، مجله علمی پزشکی قانونی، دوره 16، ش3، پاییز 1389ش.
* صفایی، حسین و امامی، اسدالله، حقوق خانواده، ج1، تهران، دانشگاه تهران، 1374ش.
* ضیایی، شقایق و همکاران، «مطالعه تطبیقی روند تغییر جنسیت در ایران و اتحادیه اروپا»، فصلنامه قضاوت، ش96، زمستان 1397ش،
* عابدینی صمد و حمیده سپهری نیا، بررسی رابطه ابعاد اجتماعی فرهنگی و خانوادگی با ادراک از هویت جنسی قبل و بعد از عمل جراحی در افراد دارای اختلال هویت جنسی مورد مطالعه در استان اردبیل، مطالعه جامعه شناسی، شماره 29، زمستان 1394ش.
* عباس‌زاده، رقیه، «آثار تغییر جنسیت در جرایم و مجازات‌ها»، نشریه فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال4، ش2، پاییز و زمستان 1392ش.
* علم‌هدایی، محمدرضا، بررسی فقهی تغییر جنسیت، تهران، میراث شرق، 1400ش.
* فتوت، اکرم و همکاران، «بررسی سلامت اجتماعی متقاضیان تغییر جنسیت مبتلا به اختلال هویت جنسیتی قبل از عمل تغییر جنسیت و مقایسه با افراد تغییر جنسیت یافته و افراد عادی»، مجله پزشکی قانونی ایران، دوره 28، ش1، بهار 1401ش.
* فلاح تفتی، الهه و همکاران، مقایسه تصور از خدا و نگرش به زندگی افراد دارای اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با همتایان خود قبل از عمل جراحی، مجله پژوهش در دین و سلامت، دوره 5، ش4، 1397ش.
* فلاح، سمیه و همکاران، «همبستگی حمایت اجتماعی با عملکرد جنسی در مردان دچار اختلال هویت جنسی بعد از عمل جراحی تغییر جنسیت»، مجله مدیریت ارتقای سلامت، دوره 5، ش4، تابستان 1395ش.
* کاهانی، علیرضا، اختلال هویت جنسی دگر جنسیت جوها، تهران، تیمورزاده، 1381ش.
* کروکلز بودینگ، اختلال هویت و رشد جنسی، ترجمه محمد آرش رمضانی و همکاران، تهران، تزکیه، 1396ش.
* کریمی‌نیا محمدمهدی، تغییر جنسیت از منظر فقه و حقوق، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، 1389ش.
* کریمی‌نیا، محمد مهدی، «تحلیلی بر عمل جراحی تغییر جنسیت، به‌منظور کشف جنسیت»، نشریه فقه و حقوق معاصر، شماره 20، تابستان 1401ش.
* محمودی، هیوا و همکاران، «مقایسه اضطراب اجتماعی، افکار خودکشی و حمایت اجتماعی در افراد تراجنسی تغییر جنسیت داده و تغییر جنسیت‌نداده»، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی سبزوارا، دوره6، ش6، بهمن و اسفند 1398ش.
* مدنی، سیدیوسف، المسائل المستحدثه، ج2، قم، مشرقین، 1379ش.
* ملکی‌ابرده، محسن، تغییر جنسیت از دیدگاه فقه امامیه، مشهد، حوزه علمیه خراسان، 1401ش.
* مؤمنی جاوید، شعاع کاظمی، «مقایسه ویژگی‌هیا شخصیتی افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی و افراد بهنجار»، فصلنامه پژوهش اجتماعی، شماره 13، 1390ش.
* مهرابی، فریدون، «بررسی برخی از ویژگی‌های تبدیل خواهی جنسی در بیماران ایرانی»، نشریه روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، شماره 7، زمستان 1374ش.
* ناصری، سپیده و همکاران، «مقایسه امید به زندگی و خودپنداره بدنی در افراد ترانس سکچوالیسم با و بدون عمل جراحی تغییر جنسیت»، نشریه پژوهشی توانبخشی در پرستاری، دوره 4، ش4، تابستان 1397ش.
* ناظم زاده‌قمی سیداصغر، تغییر جنسیت و دوجنسیتی‌ها از نگاه فقه، قم، موسسه بوستان کتاب، 1401ش.
* واثق رحیم‌پرور، سیده فاطمه و همکاران، «مقایسه کیفیت زندگی بیماران اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با زنان عادی در شهر تهران در سال 1391»، مجله زنان ایران مامائی و نازایی، ش74، هفته چهارم آبان 1392ش.
* یونسی، سپیده و همکاران، «تصویر تن و رضایت از زندگی در مبتلایان به اختلال هویت جنسی قبل و بعد از عمل جراحی تغییر جنسیت»، روانشناسی معاصر، ش10، 1394ش.
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ۲۰ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۳۰

جراحی تغییر جنسیت، عمل جراحی برای اعمال تغییراتی در بدن به‌منظور تبدیل شدن مرد به زن یا برعکس.

جراحی تغییر جنسیت امروزه به یکی از پر سودترین تجارت‌‌های جهانی تبدیل شده است. برخی تغییر جنسیت را ممکن نمی‌دانند و دلایلی مثل عدم وقوع آن می‌دانند و برخی با آن موافق بوده و بی‌پروایانه آن را تبلیغ می‌کنند. و افراد دچار آشفتگی‌های ذهنی بدون اطمینان از امکان و اطلاع از عوارض آن، تحت تاثیر فشارهای اجتماعی و ترغیب گروه‌های خاص با اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت قدم در مسیری بی‌پایان و بدون بازگشت می‌گذارند. عدم انطباق فرایند پذیرش و جراحی در ایران با معیارهای بین‌المللی و انحصارگرایی جراحان، پذیرش متقاضیان را تسهیل کرده و کم بودن هزینه عمل نسبت به کشورهای دیگر متقاضیان بسیاری را از کشورهای دیگر روانه ایران کرده است. پژوهش‌های فراوانی پیامدهای عمل جراحی تغییر جنسیت را مورد بررسی قرار داده‌اند که به رغم اشکالات روشی و نظری، پیامدهای مثبت و منفی بسیاری برای آن شمرده‌اند. هر چند تقریبا تمامی پیامدهای مثبت مربوط به عمل جراحی تطبیق جنسیت برای برخی از افراد دوجنسیتی بوده است.

مفهوم‌شناسی

عمل جراحی تغییر جنسیت بر روی دو دسته افراد صورت می‌گیرد؛ دسته اول افراد خنثی یا دوجنسی که یک جنس در آنها غالب است، برای این دسته که هرمافرودیسم (به انگلیسی: Hermaphrodism) نامیده می‌شوند و با انجام عمل جراحی، جنسیت واقعی آنها ظاهر می‌شود، اصطلاح تطبیق جنسیت به کار می‌رود.[۱] مشکل برخی از افراد این دسته که دچار جهش کروموزومی هستند، با عمل جراحی نیز حل نمی‌شود.[۲] دسته دوم افرادی هستند که از نظر زیستی ویژگی‌های یک جنس را دارا هستند اما از جهت روانی خود را به گروه مقابل متعلق می‌دانند، چنین فردی را تراجنسی (ترنس‌سکشوال) می‌نامند.[۳] برای این دسته افراد اصطلاح تغییر جنسیت به کار می‌رود.[۴] اصطلاح تغییر جنسیت به‌معنای تغییر جنسیت واقعی است[۵] و منظور از آن اقدام به عمل جراحی است که به فرد دارای اختلال هویت جنسی فرصتی می‌دهد تا بدن خود را با هویت پنداری خود تطبیق دهد.[۶] عمل جراحی تغییر جنسیت در برابر هورمون درمانی، یکی از دو روشی است که طبق ادعای برخی، منجر به تغییر جنسیت می‌شود.[۷] از آنجایی که افراد دارای اختلال هویت جنسی بیشتر خواهان تغییر جنسیت هستند، عمل جراحی تغییر جنسیت، مهاجرت جنسی از بدن جعلی تصور می‌شود که از منظر داوطلب راه رهایی از بیماری است.[۸] چراکه دگر جنس پنداران، خواهان تغییر جنسیت زیست‌شناختی خود و کسب ویژگی‌های آناتومیک جنس مخالف هستند.[۹]

تاریخچه

در سال 1968م، برای اولین بار رابرت استولر با ارائه مفهوم هویت جنسی، بنیان‌های نظری مشروعیت عمل جراحی اصلاح جنسیت را ارائه کرد. در سال 1989م، مجمع پارلمانی شورای اروپا، عمل جراحی تغییر جنسیت را به نام احترام به حق آزادی فرد پذیرفت.[۱۰] در آمریکا بسیاری از پزشکان دهه‌های 50 و 60 قرن بیستم میلادی بر این باور بودند که جراحی تغییر جنسیت پیامدی جز خودکشی و روان‌پریشی ندارد. بررسی‌های علمی این موضوع، در سال 1979م، موجب ترک عمل جراحی تغییر جنسیت در دانشگاه جان هابکینز، بزرگ‌ترین مرکز جراحی تغییر جنسیت در آمریکا شد. مطالعات بعدی دو نکته را روشن کرد؛ اول این‌که نارضایتی پس از عمل به عوامل دیگری که نوعا اجتماعی هستند نیز بستگی دارد و دوم این‌که تنها حدود 22درصد از افرادی که درخواست عمل جراحی تغییر جنسیت دارند، دوجنسیتی هستند. نتیجه تحقیقات بعدی حاکی از رضایت افراد دوجنسیتی از عمل جراحی و ارجاع درصد بالایی از نارضایتی‌ها به عوامل اجتماعی است.[۱۱]

بنابر اخبار منتشر شده، اولین عمل جراحی تغییر جنسیت در ایران، در سال 1930م، در انگلستان، در سال 1942م، در آمریکا 1952م و در مصر 1982م، صورت گرفته است.[۱۲] در سال 1988م، در مصر مفهوم «خنثای روانی» مطرح شد و منظور از آن این است که فردی از حیث بدنی، جنس مشخصی دارد اما از حیث روانی تمایلات جنس دیگر را داشته باشد. مفتیان الازهر نیز در این مورد اقدام به صدور فتوا کرده‌اند.[۱۳]

دیدگاه‌ها درباره جراحی تغییر جنسیت

برخی، نتیجه‌بخش بودن عمل جراحی تغییر جنسیت را مسلم گرفته‌اند[۱۴] و مدعی اتفاق نظر جهانی در مورد آن هستند.[۱۵] حتی برخی از شایع شدن آن در کشورهای مختلف و بحران‌های پس از آن صحبت می‌کنند.[۱۶] برخی دیگر با تردید در امکان تغییر جنسیت افراد سالم از طریق عمل جراحی، یا حتی انکار آن،[۱۷] اصطلاح تطبیق جنسیت (به انگلیسی: Gender Affirmation Surgery) یا بازتخصیص جنسیت (به انگلیسی: Sex Reassignment Surgery) را دقیق‌تر می‌دانند.[۱۸]

مهم‌ترین دلیل مخالفین به زمان شکل‌گیری جنسیت حقیقی بازمی‌گردد. از منظر ایشان ارگانیسم پستانداران از جمله انسان در دوره جنینی، امکان بالقوه برای تبدیل شدن به جنس نر یا ماده را دارد. تحقیقات انجام شده بر روی نوع خاصی از موش‌ها حاکی از این است که کروموزوم‌های جنسی، جنسیت جنین را تعیین می‌کنند. جنس ماده دو کروموزوم X و جنس نر یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y دارد. کروموزم Y ژن خاصی به نام SRY دارد که باعث تشکیل بیضه‌ها از غدد جنسی تمایز نیافته در جنس نر می‌شود و تولید تستوسترون تمایزات دیگر را به دنبال می‌آورد. اما غیبت کروموزم Y در جنس ماده موجب می‌شود غدد جنسی تمایز نیافته به تخمدان تبدیل شوند. همین فعالیت‌های زیستی موجب می‌شود مغز جنس نر در دوران جنینی و مغز جنس ماده پس از تولد شکل بگیرد و تمایزات مغزی موجب تمایزات رفتاری دو جنس شود. اما این ترشحات هورمونی در زمانی مشخص و محدود به دوران جنینی و نوزادی و نه پس از آن در رفتار اثر می‌گذارد.[۱۹] از این منظر تغییر جنسیت واقعی از طریق عمل جراحی ممکن نبوده و تا کنون در جهان رخ نداده است.[۲۰] اخبار منتشر شده در مورد موفقیت جراحی تغییر جنسیت و حتی ازدواج آنها پس از موفقیت‌آمیز بودن عمل، کاملا ظاهری است و تغییر جنسیت حقیقی امکان عملی ندارد.[۲۱]

دلایل تمایل به عمل جراحی تغییر جنسیت

عواملی مختلفی برای تمایل به جراحی تغییر جنسیت مطرح شده است؛ ازجمله:

اختلال هویت جنسی: عده‌ای از افراد با وجود برخورداری از سلامت جسمی، از حیث ذهنی دچار اختلال بوده و از جنسیت خود رضایت ندارند. تبدل‌خواهی جنسی یک اختلال در هویت جنسی است، که افراد مبتلا به آن خود را متعلق به گروه جنس مخالف می‌دانند، از وضعیت جنسی بدنی خود ناراضی هستند و می‌کوشند با عمل جراحی یا هورمون درمانی وضعیت جسمی خود را به وضعیت دلخواه نزدیک کنند.[۲۲] در این میان تبدل‌خواهان مرد به زن(mtf) دارای اختلال بیشتری هستند، در اروپای غربی و آمریکای شمالی، مردان 5 تا 8 برابر بیش از زنان خواهان تغییر جنسیت هستند.[۲۳] حدود 85درصد افراد خواهان تغییر جنسیت، به افراد همجنس خود تمایل دارند چراکه خود را متعلق به جنس مخالف می‌دانند.[۲۴] برخی از پژوهش‌ها در شهر تهران حاکی از این است که درآمد مناسب و عدم حضور یکی از والدین (به ویژه اگر همجنس باشد)، یا هر دوی آنها و پای‌بندی به اعتقادات مذهبی، موجب تسریع فرد دارای اختلال هویت جنسی به تغییر جنسیت می‌شود.[۲۵]

ترغیب‌ گروه‌های خاص: گروه‌های مختلفی مثل پزشکان، روانشناسان، روانپزشکان و NGOها، عمل جراحی را ترویج و افراد دارای اختلال هویت جنسی را به انجام آن ترغیب می‌کنند. جراحان به دلیل منافع اقتصادی، روانشناسان و روانپزشکان به دلیل پیروی از الگوهای غربی و گروه‌های مددکاری از روی دلسوزی دست به این ترغیب می‌زنند.[۲۶]

باورهای فردی: باورهای فردی مثل ناعادلانه شمردن جهان یکی از عوامل مهم گرایش و اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت است، البته پس از عمل جراحی در باور این افراد تغییری به وجود نمی‌آید زیرا مشکل اصلی در جسم این افراد نیست.[۲۷]

فشار اجتماعی: افراد دارای اختلال هویتی بر اساس احساسات جنسی متناقض رفتار می‌کنند و رفتارهای جنس مخالف را از خود بروز می‌دهند. این رفتارها افراد تراجنسی را انگشت‌نما می‌کند و ممکن است آنها را در گروه افراد همجنس‌گرا قرار دهد و موجب نگرش منفی و انتقادی نسب به آنها شود.[۲۸] در ظاهر به نظر می‌رسد که این افراد همجنس‌گرا هستند در حالی‌که آنها خود را متعلق به جنس مقابل می‌دانند. این نگرش اجتماعی منفی و انتقادی، فشار روانی و اجتماعی زیادی بر این بیماران تحمیل می‌کند و آنها را به انجام عمل جراحی تغییر جنسیت سوق می‌دهد.[۲۹]

مواضع عمل جراحی تغییر جنسیت

  1. عمل جراحی آلت تناسلی، بدون امکان ایجاد اعضای جنسی داخلی و غدد جنسی،[۳۰] کاملا شکلی و بدون کارکرد اصلی (نعوذ، انزال و حتی امکان تخلیه ادرار) آن صورت می‌گیرد و در حقیقت جنسیت فرد تغییر نمی‌کند.[۳۱] برای عمل جراحی مرد به زن، واژینوپلاستی (ساخت واژن)، بیضه‌برداری، مراقبت مداوم از واژن ایجادشده برای جلوگیری از تنگ یا بسته شدن و برای عمل جراحی زن به مرد، ایجاد آلت تناسلی مردانه (فالوپلاستی یا متودیوپلاستی) یا استفاده از پروتز بیضه یا فالوپلاستی صورت می‌گیرد. عمل فالوپلاستی پیچیده‌تر بوده و در چندین مرحله انجام می‌شود. این جایگزینی اندام جنسی با دو روش انجام می‌شود. در یک روش با استفاده از پوست سایر بخش‌های بدن، عضوی صرفا شبیه آلت مرد را می‌سازند و در روش روده‌ای از دیواره روده برای این منظور استفاده می‌کنند. هر یک از این موارد ممکن است به چندین عمل جراحی مجزا نیازمند باشد.[۳۲]
  2. پیوند اعضای مربوط به تولید مثل، از آنجایی در عمل جراحی تغییر جنسیت فقط تاحدی شکل آلت جنسی تغییر می‌کند و امکان پیوند اعضای مربوط به تولید مثل مانند بیضه، رحم و تخمدان وجود ندارد، برخی از افراد خواهان تغییر جنسیت، تخمک یا اسپرم خود را در بانک‌های مربوطه، اگر حقیقی باشند، ذخیره می‌کنند تا بعدها امکان فرزندآوری بیولوژیک داشته باشند.[۳۳] یکی از ادله فتوای برخی از فقها به عدم جواز تغییر جنسیت، نیز به دلیل عقیم شدن مردان و زنان، پس از عمل مذکور می‌باشد.[۳۴]
  3. تغییر در سینه، از طریق افزایش حجم سینه با کاشت پروتز برای مردان، کاملا شکلی و بدون کارکرد اصلی (مثلا شیردهی) و برداشتن سینه‌ها (ماستکتومی)، تخلیه رحم و تخمدان‌ها (هیسترکتومی)، برای زنان صورت می‌گیرد.[۳۵]
  4. تغییرات ظاهری، مانند برداشتن برآمدگی زیر گلو برای ایجاد ظاهر زنانه و از بین بردن موهای زائد برای مردان و هورمون‌درمانی برای رشد موی صورت، کلفت‌تر شدن صدا و افزایش حجم عضلانی برای زنان، تا حدی ممکن و موفقیت‌آمیز بوده است.[۳۶]
  5. تغییر در تفاوت‌های فیزیکی مثل قد بلندتر مردان، شکل دست و پا، فک و لگن مردانه با روش‌های درمانی اندروژن و حتی عمل جراحی قابل بازگشت و اصلاح نیست.[۳۷]

احکام فقهی عمل جراحی تغییر جنسیت

بررسی احکام اصلی و فرعی تغییر جنسیت افراد سالم در آثار فقهی به‌معنای پذیرش و مسلم گرفتن امکان عملی آن نیست چراکه فقها مسائل متنوعی را به‌عنوان یک فرع فقهی و بدون بحث از امکان وقوعی آن، مورد بررسی قرار می‌دهند. بنابراین فتوا در مورد تغییر جنسیت، قبل[۳۸] یا بعد از تولد،[۳۹] در آثار فقهی به معنای پذیرش امکان آن نیست. حتی برخی از فقها به دلیل باور به عدم امکان تغییر جنسیت از طریق عمل جراحی، فتوای به تحریم آن داده‌اند.‌[۴۰] البته افرادی هم آن را مسلم گرفته و درباره احکام فرعی آن صحبت کرده‌اند.[۴۱][۴۲]

بیشتر مراجع تقلید بر منع عمل جراحی تغییر جنسیت فتوا داده‌اند.[۴۳] بدیهی است فقهایی که تغییر جنسیت را جایز نمی‌دانند، عمل جراحی آن را نیز مجاز نمی‌شمارند. اما آن دسته فقهایی که تطبیق جنسیت یا شقوقی از آن را جایز[۴۴] بلکه واجب می‌دانند، عمل جراحی تغییر جنسیت را نیز جایز می‌دانند.[۴۵] شرط عمل جراحی نیز این است که مستلزم نگاه یا لمس حرام نباشد، مگر اینکه ضرورت داشته باشد[۴۶] یا ترک آن مستلزم حرج و مشقت باشد.[۴۷]

عمل جراحی تغییر جنسیت در ایران

بسیاری از افراد غیر ایرانی به‌ویژه همسایگان ایران، برای جراحی تغییر جنسیت ایران را انتخاب می‌کنند و آن را در مقابل تایلند و آمریکا، بهشت تبدل‌خواهان جنسی می‌دانند. زیرا افراد متقاضی در ایران با سهولت بیشتری حتی نسبت به کشورهای غیرمسلمان، مجوز عمل جراحی دریافت می‌کنند. علاوه بر این هزینه عمل تغییر جنسیت در ایران ارزان‌تر از کشورهای دیگر است. بیشترین عمل‌ها در تهران و مشهد صورت می‌گیرد.[۴۸]

آمار تغییر جنسیت در ایران رو به فزونی است، تا جایی که در دهه 90 ایران پس از تایلند دومین رتبه تغییر جنسیت در جهان را داشته است، به طوری که سالانه بیش از 720 نفر جنسیت خود را با اخذ مجوز از سازمان پزشکی قانونی تغییر داده‌اند.[۴۹] با این حال، آمار دقیقی از متقاضیان و اقدام کنندگان به عمل جراحی تغییر جنسیت در ایران وجود ندارد. بر اساس برخی از گزارش‌ها در سال 1392ش، به طور متوسط 60 نفر به پزشکی قانونی معرفی شده‌اند و پس از مراحل تشخیصی 40 نفر مجوز عمل گرفته‌اند. در دهه‌های 70 و 80، جوان‌ترین و مسن‌ترین افرادی که درخواست عمل جراحی تغییر جنسیت داشته‌اند، 18 و 53 ساله بوده‌اند.[۵۰]

انحصارگرایی جراحان

یکی از پژوهشگران موضوع جنسیت در ایران مدعی است؛ تجربه بررسی بیش از ۱۸۰۰ پرونده درمانی، انجام مطالعات عمیق، نگارش رساله‌ای با ۳۴۶ صفحه، و تحقیق گسترده در این زمینه، منجر به این نتیجه شده است که ماهیت اختلال هویت جنسی، به‌عنوان یک اختلال، مستلزم آن است که درمان آن از مسیرهای مختلفی دنبال شود،[۵۱] اما برای درمان این اختلال در ایران، عمل جراحی تغییر جنسیت با وجود مشکلات فراوان و هزینه‌های بالا به‌عنوان تنها شیوه در دستور کار قراردارد و به شیوه‌های دیگر توجهی نمی‌شود.[۵۲] در حالی‌که افراد زیادی را با درمان‌های روانشناختی یا هورمون‌تراپی می‌توان معالجه کرد و از انجام عمل جراحی منصرف کرد. زیرا بسیاری از درخواست‌های تغییر جنسیت ناشی از اختلالات روانی مثل وسواس است که درمان روانشناختی می‌طلبد و برخی دیگر با تاخیر یک ساله بلوغ به وسیله دارو از انجام عمل منصرف می‌شوند.[۵۳]

میزان رعایت استانداردهای بین‌المللی

بر اساس استانداردهای بین‌المللی، درخواست جراحی تغییر جنسیت متقاضی بر اساس تشخیص متخصصان در یک فرایند پیچیده حداقل دو ساله بررسی می‌شود و افراد کمی مجوز عمل جراحی دریافت می‌کنند. مثلا در اروپا و آمریکا از هر 100 نفر متقاضی فقط 6 نفر اجازه تغییر جنسیت پیدا می‌کنند و از این تعداد نیز معمولا نیمی از آنها از انجام عمل منصرف می‌شوند. اما در ایران افراد بسیاری مجوز عمل جراحی دریافت می‌کنند.[۵۴]

روند ارجاع متقاضیان عمل جراحی تغییر جنسیت در ایران با استانداردهای بین المللی تطابق کامل ندارد.

  1. تشخیص اختلال هویت جنسی در 64.3درصد بیماران به وسیله مصاحبه روان‌پزشکی و انجام آزمون‌های روانشناختی صورت گرفته است و 35.6درصد بیماران تنها توسط مصاحبه روانپزشکی تشخیص اختلال هویت جنسی را دریافت کرده‌اند.
  2. زندگی در قالب نقش جنسی مقابل، 34.9درصد از بیماران تجربه کامل زندگی در قالب نقش جنسی مقابل را قبل از انجام عمل جراحی تغییر جنسیت داشته‌اند و 65.1درصد آنها شرایط زندگی در قالب نقش مقابل را به صورت کامل نداشته‌اند.
  3. بررسی وضعیت آزمایشات هورمونی، 85.3درصد از بیماران نیز به طور کامل مورد بررسی آزمایشات هورمونی قبل از انجام عمل جراحی قرار گرفته‌اند و 14.7درصد این آزمایشات را به صورت کامل انجام نداده‌اند.
  4. شرکت در جلسات روان درمانی، 74.4درصد بیماران دوره‌های روان درمانی لازم را قبل از انجام عمل جراحی به صورت کامل پشت سر گذاشته و 25.6 درصد آنها این دوره‌ها را به صورت کامل قبل از انجام عمل طی نکرده‌اند.[۵۵]

پیامدهای عمل جراحی تغییر جنسیت

بسیاری از تحقیقات انجام شده به دلیل نقصان‌های نظری، اشکالات روش‌شناختی و بی‌توجهی به تفاوت تغییر و تطبیق جنسیت، در تفسیر میزان موفقیت عمل جراحی و رضایت پس از عمل دچار اشکال بوده و از تعمیم نابجا رنج می‌برد.[۵۶] به‌عنوان نمونه در یک فراتحلیل که بر روی مطالعات سال‌های 1961م تا 1991م، انجام شده، مشکل عمده این پژوهش‌ها را کافی نبودن تعداد نمونه و متدولوژی متفاوت در اجرا و بررسی نتایج معرفی کرده است.[۵۷]

یکی از دلایل عمده دست‌یابی به نتایج متفاوت به این دلیل است که عوامل متعددی از جمله وضعیت اقتصادی، رضایت از روابط بین فردی، وجود نهادهای حمایتی، وجود شریک جنسی، رضایت‌مندی از عملکرد جنسی، عکس‌العمل مناسب خانواده و امکان انجام عمل‌های جراحی اضافه، نقش عمده‌ای در تطابق بیماران با وضعیت جدید دارد.[۵۸]

پیامدهای مثبت

برخی بر این باورند که عمل جراحی تغییر جنسیت در بهبود نگرش افراد تراجنسیتی به زندگی و معناخواهی در زندگی خود نسبت به افرادی که عمل جراحی نکرده‌اند تاثیر مثبت داشته است.[۵۹] نتایج برخی از پژوهش‌های میدانی، با محدودیت تعمیم، حاکی از این است که افراد تراجنسیتی پس از عمل جراحی نسبت به افرادی که عمل جراحی نکرده‌اند، تصور بهتر و امیدوارانه‌تری نسبت به خدا دارند که بهبود شرایط آنها تاثیر مثبتی دارد.[۶۰]

1. بهبود کیفیت زندگی

کیفیت زندگی زنان تبدل‌خواه جنسی با عوامل متعددی نظیر سطح تحصیلات، شغل، درآمد و ثبات روانی افراد در ارتباط است.[۶۱] به‌عنوان نمونه میانگین کیفیت زندگی زنان تبدل‌خواه جنسی که سابقه علائم روانپزشکی از جمله افسردگی نداشتند به طور معناداری بالاتر از کسانی بود که سابقه علائم روانپزشکی داشتند.[۶۲]

  • میانگین نمره کل کیفیت زندگی زنان تبدل‌خواه جنسی پس از عمل جراحی (مرد به زن) با زنان عادی تقریبا برابر است، اما ابعاد کیفیت زندگی نتیجه متفاوت است.
  • در بعد نشاط زنان تبدل‌خواه نسبت به زنان عادی میانگین بالاتری دارند.
  • در بعد عملکرد جنسی زنان عادی وضع بهتری دارند چراکه زنان تبدل‌خواهان جنسی از درد رنج می برند.[۶۳]

2. افزایش امید به زندگی

یافته‌های برخی پژوهش‌ها نشان داده است که افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت، از میزان امید به زندگی بالاتری نسبت به کسانی که عمل جراحی نکرده‌اند برخوردارند.[۶۴]

3. سلامت اجتماعی

برخی از تحقیقات حاکی از این است که افراد تراجنسیتی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت از نظر سلامت اجتماعی تفاوتی با سایر افراد جامعه ندارند. اما در ابعاد جزئی‌تر سلامت اجتماعی تفاوت‌هایی وجود دارد؛

  • در بعد انسجام اجتماعی، افراد تغییر جنسیت‌یافته نسبت به افراد عادی به طور معناداری از انسجام اجتماعی بالاتری برخوردارند. زیرا افرادی که با حمایت جامعه و نهادها موفق به انجام عمل تغییر جنسیت شده‌اند، یکپارچگی و حمایت بیشتری از طرف جامعه احساس می‌کنند.
  • در بعد همبستگی اجتماعی نیز افراد قبل از عمل به طور معناداری نسبت به افراد عادی جامعه نمره پایین‌تری کسب کردند که این تفاوت در افراد تغییر جنسیت‌یافته نسبت به افراد عادی وجود نداشت. زیرا افراد مبتلا به ملال جنسیتی قبل از تغییر جنسیت نسبت به افراد عادی همبستگی اجتماعی را کمتر حس می‌کنند. و کمتر اجتماع را قابل فهم منطقی و قابل پیش‌بینی می‌دانند. زندگی برای آنها بی‌معناتر از افراد عادی است و به آینده امیدواری کمتری دارند. اما این امر در افرادی که تغییر جنسیت داده‌اند در سطح افراد عادی جامعه است.[۶۵]

پیامدهای منفی

1. عدم درمان اختلالات روانی

برخی از تحقیقات حاکی از این است که در متغیر اضطراب اجتماعی و افکار خودکشی، افراد تراجنسی قبل از عمل میانگین بالاتری از افراد تراجنسی پس از عمل دارند. زیرا بستر فرهنگی افراد تراجنسی را بیمار نمی‌شمارد بلکه رفتار آنها را بزهکاری و انحراف تلقی می‌کند و این امر پذیرش اجتماعی چنین افرادی را کاهش می‌دهد و موجب افزایش اضطراب آنها می‌شود.[۶۶] اما تحقیقاتی دیگری حاکی از این است که تفاوت معناداری میان آمار افسردگی، خودآزاری و خودکشی در پیش و پس از عمل تغییر جنسیت وجود ندارد. به بیان دیگر، انجام این عمل جراحی به‌صورت قطعی موجب کاهش چشمگیر مشکلات روانی نمی‌شود. در واقع، این موضوع که تغییر جنسیت راه‌حلی قطعی و موفقیت‌آمیز برای رفع اضطراب‌ها و مشکلات روحی افراد ترنس باشد، هنوز به اثبات نرسیده است.[۶۷]

2. پشیمانی

روحیه‌ای شکننده و آسیب‌پذیر، مشکلاتی در روابط بین فردی در محیط کار، انزوای اجتماعی، بیکاری، تاسف، اندوه، شکست در به دست آوردن بدنی که در جست‌وجویش بودند، تمایل و اقدام به خودکشی،[۶۸] پشیمانی و درخواست بازگشت به حالت قبل از عمل و روان پریشی،[۶۹] از جمله پیامدهای عمل جراحی تغییر جنسیت است. این مشکلات برای تبدل‌خواهان جنسی مرد به زن بیشتر است، زیرا آنها پس از جراحی بیشتر با مسائلی چون کاهش درآمد در نقش زنانه، عدم دست‌یابی به جذابیت کافی زنانه، همچنین ویژگی‌های ظاهری مثل کلفتی صدا و برخورد نامناسب دوستان و خانواده از مواجه می‌شوند. [۷۰] یافته‌های برخی از پژوهش‌ها نشان داده است که حدود 52درصد مردان تراجنسیتی پس از عمل جراحی از حمایت اجتماعی پایینی برخوردر بودند.[۷۱]

افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی همچنین به ذهنیت و تصور از بدن و اندام واقعی خویش از تناسب بیشتری برخوردارند.[۶۴]

3. عدم پذیرش اجتماعی

در خصوص تایید اجتماعی از سوی افراد همجنس پس از عمل جراحی تغییر جنسیت، پژوهش‌های مختلف به نتایج متفاوتی رسیده‌اند؛ پژوهشی حاکی از این است که در مولفه‌های حمایت اجتماعی گروه تراجنسی تغییر جنسیت‌داده میانگین بالاتری از افراد تراجنسی تغییر جنسیت‌نداده، دارند.[۷۲] برخی پژوهش‌ها، تایید اجتماعی پس از عمل را دارای افزایش می‌داند اما برخی دیگر کاهش تایید اجتماعی و مشکلاتی مثل انزوای اجتماعی را نشان داده‌اند..[۷۳]

4. اختلال در عملکرد جنسی

یافته‌های برخی از پژوهش‌ها نشان داده است عملکرد جنسی افراد تغییر جنسیت داده از مرد به زن نامطلوب است.[۷۴] 84درصد آنها دچار اختلال عملکرد جنسی هستند. 77درصد این نقصان مربوط به درد هنگام آمیزش و 53 درصد مربوط به ارگاسم بوده است.[۷۱]

احتمالا مسائل فرهنگی، تربیتی و اجتماعی زنان ایرانی مانع از این باشد که به راحتی نارضایتی جنسی خود را مطرح نمایند و حتی ممکن است معنای رضایت‌مندی جنسی را درک نکره باشند و این که چه موقع رضایت‌مندی جنسی حاصل می‌شود به طوری که رضایت‌مندی از تصویر ذهنی بدنی بعد از انتقال جنسیت و قرار گرفتن در جنسیت دلخواه و ایفای نقش به عنوان زن و به طور خلاصه انطباق پیدا کردن تصویر ذهنی با جنسیت موجب رضایتمندی شده باشد.[۷۵]

توجه به روش‌های مختلف جراحی با توجه به شرایط بیمار، استفاده از ترکیبات موثر در کاهش درد و افزایش ارگاسم و نیز آموزش به بیماران می‌تواند در این زمینه موثر باشد.[۷۴]

5. گرایش به مصرف مواد مخدر

بیمارانی که عمل جراحی تغییر جنسیت انجام داده‌اند، به منظور پیشگیری از مصرف مواد مخدر، نیازمند توجه بیشتری هستند.[۷۴]

6. کمال‌گرایی

کمال‌گرایی در دو گروه افراد تغییر جنسیت داده و متقاضی تغییر جنسیت یکسان بوده و زیر مولفه‌های کمال‌گرایی نیز که شامل نگرانی در مورد اشتباهات، تردید نسبت به اعمال، انتقاد والدین، استانداردهای فردی و نظم و ترتیب بودند، تفاوت معناداری را نشان ندادند.[۷۶] چون هر دو جنس در افراد عمل کرده و متقاضی عمل، برای رسیدن به هدف اصلی خود، عمل جراحی تغییر جنسیت، تلاش افراطی انجام می‌دهند نتایج اعمال خویش را تنها به صورت موفقیت یا شکست کامل تفسیر می‌کنند و به صورت کامل موشکاف و انتقادگر هستند. به همین دلی هر دو جنس کمال‌گرا می‌باشند.[۷۷]

7. ضرورت برنامه‌های تکمیلی

به علت نگرش‌های منفی در مورد افراد مبتلا به اختلالات جنسی، عمل جراحی تغییر جنسیت، به تنهایی کافی نبوده و لزوم روان‌درمانی[۷۴] و مشاوره‌های اجتماعی، برای درمان قطعی این بیماران همواره احساس می‌شود.[۷۸]

افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی با مشکلات و آسیب‌های فراوانی مواجه هستند و هرچه زندگی اجتماعی پیچیده‌تر می‌شود این افراد با موانع بیشتری در سازگاری با محیط مواجه می‌شوند. در حالی‌که قرار گرفتن این افراد در نقش جنسیتی جدید پس از عمل جراحی جنسیت، مستلزم آموزش است. پژوهش‌ها حاکی از این است که آموزش گروهی مهارت‌های زندگی باعث بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی بعد از عمل جراحی تغییر جنسیت می‌شود.[۷۹]

پانویس‌

  1. ↑ عباس‌زاده، «آثار تغییر جنسیت در جرایم و مجازات‌ها»، نشریه فقه و مبانی حقوق اسلامی، 1392ش، ص306.
  2. ↑ مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه.
  3. ↑ محمودی، «مقایسه اضطراب اجتماعی، افکار خودکشی و حمایت اجتماعی در افراد تراجنسی تغییر جنسیت داده وتغییر جنسیت نداده»، 1398ش، ص772.
  4. ↑ عباس‌زاده، «آثار تغییر جنسیت در جرایم و مجازات‌ها»، نشریه فقه و مبانی حقوق اسلامی، 1392ش، ص306.
  5. ↑ کریمی‌نیا و همکاران، تحلیل بر عمل جراحی تغییر جنسیت به منظور کشف جنسیت، 1401ش، ص 461.
  6. ↑ «عمل تغییر جنسیت چگونه انجام میشود و آیا در ایران مجاز است؟»، وبسایت دکتر تو.
  7. ↑ باریکلو، «وضعیت تغییر جنسیت»، 1382ش، ص69.
  8. ↑ کاهانی، اختلال هویت جنسی، دگر جنسیت جوها، 1382ش.
  9. ↑ عابدینی، «بررسی رابطه ابعاد اجتماعی فرهنگی و خانوادگی با ادراک از هویت جنسی قبل و بعد از عمل جراحی در افراد دارای اختلال هویت جنسی مورد مطالعه در استان اردبیل»، 1394ش، ص 28.
  10. ↑ ضیایی و همکاران، «مطالعه تطبیقی روند تغییر جنسیت در ایران و اتحادیه اروپا»، 1397ش، ص116.
  11. ↑ حجازی و همکاران، «بررسی میزان تطابق نقش و هویت جنسی 12 بیمار ترنس سکسوال با جنسیت جدیدشان پس از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1387ش، ص79.
  12. ↑ صابری و همکاران، «بررسی مقایسه‌ای روند ارجاع متقاضیان عمل جراحی تغییر جنسیت به کمیسیون پزشکی قانونی تهران با توجه به استانداردهای بین‌المللی»، 1389ش، ص206.
  13. ↑ باریکلو، «وضعیت تغییر جنسیت»، 1382ش، ص68 و 76.
  14. ↑ محمدمهدی کریمی‌نیا، تغییر جنسیت از منظر فقه و حقوق، 1389ش، ص197.
  15. ↑ علی‌رضا، باریکلو، «وضعیت تغییر جنسیت»، 1382ش، ص65.  
  16. ↑ ناظم زاده‌قمی سیداصغر، تغییر جنسیت و دوجنسیتی‌ها از نگاه فقه، 1401ش، ص20.
  17. ↑ محسن خرازی، «تغییر جنسیت»، مجله فقه اهل بیت، 1379ش، ص104.
  18. ↑ وبسایت دکتر تو.
  19. ↑ بودینگ کروکلز، اختلال هویت و رشد جنسی، 1396، ص 9 – 11.  
  20. ↑ مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.
  21. ↑ حسین صفایی و اسدالله امامی، حقوق خانواده، 1374ش، ج1، ص45.
  22. ↑ سازمان جهانی بهداشت، 1992
  23. ↑ فریدون، مهرابی، «بررسی برخی از ویژگی‌های تبدیل خواهی جنسی در بیماران ایرانی»، 1374ش.
  24. ↑ فریدون، مهرابی، «بررسی برخی از ویژگی‌های تبدیل خواهی جنسی در بیماران ایرانی»، 1374ش.
  25. ↑ افسانه توسلی و همکاران، «بررسی عوامل اجتماعی موثر در تسریع اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت در افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی»، 1393ش، ص19.
  26. ↑ مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.
  27. ↑ مجتبی دلیر و فرزانه رسانه، «باور به جهان عادل در مبتلایان به اختلال هویت جنسیتی؛ نقش جراحی تغییر جنسیت»، 1397ش، ص35.
  28. ↑ محمودی و همکاران، «مقایسه اضطراب اجتماعی، افکار خودکشی و حمایت اجتماعی در افراد تراجنسی تغییر جنسیت داده و تغییر جنسیت‌نداده»، 1398ش، ص776.
  29. ↑ صابری و همکاران، «بررسی مقایسه‌ای روند ارجاع متقاضیان عمل جراحی تغییر جنسیت به کمیسیون پزشکی قانونی تهران با توجه به استانداردهای بین‌المللی»، 1389ش، ص206.
  30. ↑ جاویدمؤمنی و شعاع کاظمی، «مقایسه ویژگی‌هیا شخصیتی افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی و افراد بهنجار»، 1390ش.
  31. ↑ توسلی، حسنیان و صابری، «بررسی عوامل اجتماعی موثر در تسریع اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت در افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی»، 1393ش.
  32. ↑ وبسایت دکتر تو.
  33. ↑ وبسایت دکتر تو.
  34. ↑ محسن ملکی‌ابرده، تغییر جنسیت از دیدگاه فقه امامیه، 1401ش، ص72.
  35. ↑ وبسایت دکتر تو.
  36. ↑ وبسایت دکتر تو.
  37. ↑ بودینگ کروکلز، اختلال هویت و رشد جنسی، 1396، ص 417.
  38. ↑ محسن ملکی‌ابرده، تغییر جنسیت از دیدگاه فقه امامیه، 1401ش، ص23.
  39. ↑ محسن ملکی‌ابرده، تغییر جنسیت از دیدگاه فقه امامیه، 1401ش، ص27.
  40. ↑ سیدیوسف مدنی، المسائل المستحدثه، 1379ش، ج2، ص24-72.
  41. ↑ محمدرضا علم‌هدایی، بررسی فقهی تغییر جنسیت، 1400ش، ص72.
  42. ↑ محمدمهدی کریمی‌نیا، تغییر جنسیت از منظر فقه و حقوق، 1389ش، ص197.
  43. ↑ مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.
  44. ↑ وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 23 تیر 1401ش.
  45. ↑ پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری.
  46. ↑ پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله العظمی مکارم شیرازی.
  47. ↑ وبسایت دفتر آیت‌الله سیدعلی حسینی سیستانی.
  48. ↑ وبسایت ستاره، 15 دیماه 1403ش.
  49. ↑ بابالو، «بررسی تغییر جنسیت در ایران»، 1395ش، ص4.
  50. ↑ خبرگزاری مهر، شرایط تغییر جنسیت در ایران، گفت و گ با مهدی صابری، رئیس بخش معاینات روانپزشکی قانونی استان تهران، 4 آبان 1392ش.
  51. ↑ مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.
  52. ↑ مجتبی دلیر و فرزانه رسانه، «باور به جهان عادل در مبتلایان به اختلال هویت جنسیتی؛ نقش جراحی تغییر جنسیت»، 1397ش، ص26.
  53. ↑ مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.
  54. ↑ مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.
  55. ↑ صابری و همکاران، «بررسی مقایسه‌ای روند ارجاع متقاضیان عمل جراحی تغییر جنسیت به کمیسیون پزشکی قانونی تهران با توجه به استانداردهای بین‌المللی»، 1389ش، ص208.
  56. ↑ آریا حجازی و همکاران، «بررسی میزان تطابق نقش و هویت جنسی 12 بیمار ترنس سکسوال با جنسیت جدیدشان پس از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1387ش، ص78.
  57. ↑ حجازی و همکاران، «بررسی میزان تطابق نقش و هویت جنسی 12 بیمار ترنس سکسوال با جنسیت جدیدشان پس از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1387ش، ص79.
  58. ↑ آریا حجازی و همکاران، «بررسی میزان تطابق نقش و هویت جنسی 12 بیمار ترنس سکسوال با جنسیت جدیدشان پس از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1387ش، ص78.
  59. ↑ فلاحی تفتی، «مقایسه تصور از خدا و نگرش به زندگی افراد دارای اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با همتایان خود قبل از عمل جراحی»، 1397ش، ص99.
  60. ↑ فلاحی تفتی، «مقایسه تصور از خدا و نگرش به زندگی افراد دارای اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با همتایان خود قبل از عمل جراحی»، 1397ش، ص98.
  61. ↑ واثق رحیم‌پرور و همکاران، «مقایسه کیفیت زندگی بیماران اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با زنان عادی در شهر تهران در سال 1391»، 1392ش، ص18.
  62. ↑ واثق رحیم‌پرور و همکاران، «مقایسه کیفیت زندگی بیماران اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با زنان عادی در شهر تهران در سال 1391»، 1392ش، ص16.
  63. ↑ واثق رحیم‌پرور و همکاران، «مقایسه کیفیت زندگی بیماران اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با زنان عادی در شهر تهران در سال 1391»، 1392ش، ص13.
  64. ↑ ۶۴٫۰ ۶۴٫۱ سپیده ناصری و همکاران، «مقایسه امید به زندگی و خودپنداره بدنی در افراد ترانس سکچوالیسم با و بدون عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1397ش، ص23.
  65. ↑ فتوت و همکاران «بررسی سلامت اجتماعی متقاضیان تغییر جنسیت مبتلا به اختلال هویت جنسیتی قبل از عمل تغییر جنسیت و مقایسه با افراد تغییر جنسیت یافته و افراد عادی»، 1401ش، ص14.
  66. ↑ محمودی و همکاران، «مقایسه اضطراب اجتماعی، افکار خودکشی و حمایت اجتماعی در افراد تراجنسی تغییر جنسیت داده و تغییر جنسیت‌نداده»، 1398ش، ص775.
  67. ↑ مهکام، ایران؛ بهشت ترنس‌ها؟ نگاهی به آمارهای تکان‌دهنده تغیر جنسیت، وبسایت خبرگزاری رسمی حوزه، 10 خرداد 1404ش.
  68. ↑ مجتبی دلیر و فرزانه رسانه، «باور به جهان عادل در مبتلایان به اختلال هویت جنسیتی؛ نقش جراحی تغییر جنسیت»، 1397ش، ص27.
  69. ↑ مجتبی دلیر و فرزانه رسانه، «باور به جهان عادل در مبتلایان به اختلال هویت جنسیتی؛ نقش جراحی تغییر جنسیت»، 1397ش، ص36.
  70. ↑ واثق رحیم‌پرور و همکاران، «مقایسه کیفیت زندگی بیماران اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با زنان عادی در شهر تهران در سال 1391»، 1392ش، ص11.
  71. ↑ ۷۱٫۰ ۷۱٫۱ فلاح همکاران، «همبستگی حمایت اجتماعی با عملکرد جنسی در مردان دچار اختلال هویت جنسی بعد از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1395ش، ص13.
  72. ↑ محمودی و همکاران، «مقایسه اضطراب اجتماعی، افکار خودکشی و حمایت اجتماعی در افراد تراجنسی تغییر جنسیت داده و تغییر جنسیت‌نداده»، 1398ش، ص775.
  73. ↑ عابدینی، بررسی رابطه ابعاد اجتماعی فرهنگی و خانوادگی با ادراک از هویت جنسی قبل و بعد از عمل جراحی در افراد دارای اختلال هویت جنسی مورد مطالعه در استان اردبیل، 1394ش، ص 34.  
  74. ↑ ۷۴٫۰ ۷۴٫۱ ۷۴٫۲ ۷۴٫۳ علیرضا جباری و همکاران، «ارزیابی عملکرد جنسی پس از انجام عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1397ش، ص86.
  75. ↑ فلاح همکاران، «همبستگی حمایت اجتماعی با عملکرد جنسی در مردان دچار اختلال هویت جنسی بعد از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1395ش، ص12.
  76. ↑ زارع‌نژاد و همکاران «ارزیابی میزان کمال‌گرایی در افراد خواستار تغییر جنسیت و افراد تغییر جنسیت داده مبتلا به دیسفوریای جنسیتی»، 1400ش، ص2675.
  77. ↑ زارع‌نژاد و همکاران «ارزیابی میزان کمال‌گرایی در افراد خواستار تغییر جنسیت و افراد تغییر جنسیت داده مبتلا به دیسفوریای جنسیتی»، 1400ش، ص2677.
  78. ↑ آریا حجازی و همکاران، «بررسی میزان تطابق نقش و هویت جنسی 12 بیمار ترنس سکسوال با جنسیت جدیدشان پس از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1387ش، ص85.
  79. ↑ احمدی، «آموزش گروهی مهارت‌های زندگی به افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی بعد از عمل جراحی تغییر جنسیت»، 1394ش، ص45.

منابع

* احمدی عترت و لیلا کاظمی، «آموزش گروهی مهارت‌های زندگی به افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی بعد از عمل جراحی تغییر جنسیت»، مجموعه مقالات پنجمین کنگره انجمن روانشناسی ایران، روانشناسی معاصر، ش10، 1394ش.
  • بابالو، وحیده، «بررسی تغییر جنسیت در ایران»، چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی، سین پترزبورگ، 7 مرداد 1395ش.
  • باریکلو، علی‌رضا، «وضعیت تغییر جنسیت»، نشریه حقوق خصوصی، شماره 5، ص 63 – 86، زمستان 1382ش.
  • توسلی، افسانه و همکاران، «بررسی عوامل اجتماعی موثر در تسریع اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت در افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی»، مجله علمی پزشکی قانونی، دوره 20، ش2، تابستان 1393ش.
  • توسلی، حسنیان و صابری، «بررسی عوامل اجتماعی موثر در تسریع اقدام به عمل جراحی تغییر جنسیت در افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی»، مجله پزشکی قانونی، شماره 20، 1393ش.
  • جباری، علیرضا و همکاران، «ارزیابی عملکرد جنسی پس از انجام عمل جراحی تغییر جنسیت»، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان، ش68، 1397ش.
  • حجازی، آریا و همکاران، «بررسی میزان تطابق نقش و هویت جنسی 12 بیمار ترنس سکسوال با جنسیت جدیدشان پس از عمل جراحی تغییر جنسیت»، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، دوره سیزدهم، زمستان 1387ش.
  • خرازی، محسن، «تغییر جنسیت»، مجله فقه اهل بیت، شماره 23، پاییز 1379ش.
  • دلیر، مجتبی و رسانه، فرزانه، باور به جهان عادل در مبتلایان به اختلال هویت جنسیتی؛ نقش جراحی تغییر جنسیت، رویش روان‌شناسی، شماره22، بهار 1397ش.
  • زارع‌نژاد، محمد و همکاران «ارزیابی میزان کمال‌گرایی در افراد خواستار تغییر جنسیت و افراد تغییر جنسیت داده مبتلا به دیسفوریای جنسیتی»، مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، سال64، ش1، فروردین و اردیبهشت 1400ش.
  • صابری، مهدی و همکاران، «بررسی مقایسه‌ای روند ارجاع متقاضیان عمل جراحی تغییر جنسیت به کمیسیون پزشکی قانونی تهران با توجه به استانداردهای بین‌المللی»، مجله علمی پزشکی قانونی، دوره 16، ش3، پاییز 1389ش.
  • صفایی، حسین و امامی، اسدالله، حقوق خانواده، ج1، تهران، دانشگاه تهران، 1374ش.
  • ضیایی، شقایق و همکاران، «مطالعه تطبیقی روند تغییر جنسیت در ایران و اتحادیه اروپا»، فصلنامه قضاوت، ش96، زمستان 1397ش،
  • عابدینی صمد و حمیده سپهری نیا، بررسی رابطه ابعاد اجتماعی فرهنگی و خانوادگی با ادراک از هویت جنسی قبل و بعد از عمل جراحی در افراد دارای اختلال هویت جنسی مورد مطالعه در استان اردبیل، مطالعه جامعه شناسی، شماره 29، زمستان 1394ش.
  • عباس‌زاده، رقیه، «آثار تغییر جنسیت در جرایم و مجازات‌ها»، نشریه فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال4، ش2، پاییز و زمستان 1392ش.
  • علم‌هدایی، محمدرضا، بررسی فقهی تغییر جنسیت، تهران، میراث شرق، 1400ش.
  • فتوت، اکرم و همکاران، «بررسی سلامت اجتماعی متقاضیان تغییر جنسیت مبتلا به اختلال هویت جنسیتی قبل از عمل تغییر جنسیت و مقایسه با افراد تغییر جنسیت یافته و افراد عادی»، مجله پزشکی قانونی ایران، دوره 28، ش1، بهار 1401ش.
  • فلاح تفتی، الهه و همکاران، مقایسه تصور از خدا و نگرش به زندگی افراد دارای اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با همتایان خود قبل از عمل جراحی، مجله پژوهش در دین و سلامت، دوره 5، ش4، 1397ش.
  • فلاح، سمیه و همکاران، «همبستگی حمایت اجتماعی با عملکرد جنسی در مردان دچار اختلال هویت جنسی بعد از عمل جراحی تغییر جنسیت»، مجله مدیریت ارتقای سلامت، دوره 5، ش4، تابستان 1395ش.
  • کاهانی، علیرضا، اختلال هویت جنسی دگر جنسیت جوها، تهران، تیمورزاده، 1381ش.
  • کروکلز بودینگ، اختلال هویت و رشد جنسی، ترجمه محمد آرش رمضانی و همکاران، تهران، تزکیه، 1396ش.
  • کریمی‌نیا محمدمهدی، تغییر جنسیت از منظر فقه و حقوق، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، 1389ش.
  • کریمی‌نیا، محمد مهدی، «تحلیلی بر عمل جراحی تغییر جنسیت، به‌منظور کشف جنسیت»، نشریه فقه و حقوق معاصر، شماره 20، تابستان 1401ش.
  • محمودی، هیوا و همکاران، «مقایسه اضطراب اجتماعی، افکار خودکشی و حمایت اجتماعی در افراد تراجنسی تغییر جنسیت داده و تغییر جنسیت‌نداده»، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی سبزوارا، دوره6، ش6، بهمن و اسفند 1398ش.
  • مدنی، سیدیوسف، المسائل المستحدثه، ج2، قم، مشرقین، 1379ش.
  • ملکی‌ابرده، محسن، تغییر جنسیت از دیدگاه فقه امامیه، مشهد، حوزه علمیه خراسان، 1401ش.
  • مؤمنی جاوید، شعاع کاظمی، «مقایسه ویژگی‌هیا شخصیتی افراد مبتلا به اختلال هویت جنسی و افراد بهنجار»، فصلنامه پژوهش اجتماعی، شماره 13، 1390ش.
  • مهرابی، فریدون، «بررسی برخی از ویژگی‌های تبدیل خواهی جنسی در بیماران ایرانی»، نشریه روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، شماره 7، زمستان 1374ش.
  • ناصری، سپیده و همکاران، «مقایسه امید به زندگی و خودپنداره بدنی در افراد ترانس سکچوالیسم با و بدون عمل جراحی تغییر جنسیت»، نشریه پژوهشی توانبخشی در پرستاری، دوره 4، ش4، تابستان 1397ش.
  • ناظم زاده‌قمی سیداصغر، تغییر جنسیت و دوجنسیتی‌ها از نگاه فقه، قم، موسسه بوستان کتاب، 1401ش.
  • واثق رحیم‌پرور، سیده فاطمه و همکاران، «مقایسه کیفیت زندگی بیماران اختلال هویت جنسی پس از عمل جراحی تغییر جنسیت با زنان عادی در شهر تهران در سال 1391»، مجله زنان ایران مامائی و نازایی، ش74، هفته چهارم آبان 1392ش.
  • یونسی، سپیده و همکاران، «تصویر تن و رضایت از زندگی در مبتلایان به اختلال هویت جنسی قبل و بعد از عمل جراحی تغییر جنسیت»، روانشناسی معاصر، ش10، 1394ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=پیش‌نویس:جراحی_تغییر_جنسیت&oldid=61639»