بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۲۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر =موزه ملی ایران.png | |||
| زیرنویس تصویر =موزه ملی ایران | |||
| image_alt =موزه ملی ایران | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''موزه ملی ایران'''}}؛ مرجع اصلی نگهداری و نمایش آثار باستانشناسی و تاریخی ایران. | |||
موزهٔ ملی ایران بزرگترین و مهمترین موزهٔ باستانشناسی و تاریخی ایران | موزهٔ ملی ایران بزرگترین و مهمترین موزهٔ باستانشناسی و تاریخی ایران است که در مرکز [[شهر تهران]] و در مجاورت مجموعهٔ تاریخی باغ ملی قرار دارد. این موزه بهعنوان مرجع اصلی نگهداری و نمایش آثار [[باستانشناسی]] ایران شناخته شده و در ادبیات موزهداری کشور با عنوان «موزهٔ مادر» از آن یاد میشود. موزهٔ ملی ایران نهادی دولتی است که زیر نظر [[وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی]] فعالیت میکند. بخش قابل توجهی از آثار این موزه حاصل کاوشهای باستانشناسی علمی در [[ایران]] بوده و دارای مستندات، خاستگاه و تاریخگذاری مشخص است. | ||
== پیشینه == | == پیشینه == | ||
در سال ۱۲۹۵ش، بههمت مرتضیقلیخان ممتازالملک مجموعهای از اشیای عتیقه گردآوری و با عنوان موزهٔ ملی نگهداری شد. این مجموعه زیر نظر وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه فعالیت میکرد. در سال ۱۲۹۷ش، تشکیلاتی با عنوان ادارهٔ عتیقات شکل گرفت و [[ایرج میرزا]] به ریاست آن منصوب شد.<ref>مصطفوی، «تلاش در راه خدمت به آثار ملی و امید به آینده»، 1334ش، ص305.</ref> با تصویب قانون عتیقات در سال ۱۳۰۹ش و آییننامهٔ اجرایی آن در سال ۱۳۱۱ش، فعالیتهای باستانشناسی و موزهای کشور چارچوب قانونی یافت.<ref>[https://jinm.irannationalmuseum.ir/article%20704166.html نیاکان و سلطانی، «پیشینۀ بخش حفاظت و مرمت موزۀ ملی ایران، نخستین گامها»، 1400ش، ص218.]</ref> | |||
در | |||
در سال ۱۳۰۸ش، ساخت بنایی مستقل برای نمایش آثار باستانشناسی در دستور کار قرار گرفت و طراحی آن به آندره گدار، معمار و باستانشناس فرانسوی، واگذار شد.<ref>ملک شهمیرزادی، ایران در پیش از تاریخ، 1382ش، ص46-70.</ref> طراحی موزه با الهام از [[معماری دوره ساسانی|معماری دورهٔ ساسانی]] و [[طاق کسری]] انجام گرفت.<ref>[https://irannationalmuseum.ir/fa/معرفی-موزه-ایران-باستان/?utm_source=chatgpt.com «معرفی موزۀ ایران باستان»، وبسایت موزۀ ملی ایران.]</ref> این بنا با همکاری ماکسیم سیرو و اجرای عباسعلی معمارباشی و مراد تبریزی ساخته و در سال ۱۳۱۶ش گشایش یافت. ماکت ساختمان موزه نیز بهدستور [[علیاصغر حکمت]] در سال ۱۳۱۴ش ساخته شد که امروزه در بخش موزهٔ ایران باستان نگهداری میشود.<ref>ملک شهمیرزادی، ایران در پیش از تاریخ، 1382ش، ص46-70.</ref> | |||
در سال ۱۳۰۸ش، ساخت بنایی مستقل برای نمایش آثار باستانشناسی در دستور کار قرار گرفت و طراحی آن به آندره گدار، معمار و باستانشناس فرانسوی، واگذار شد.<ref>ملک شهمیرزادی، ایران در پیش از تاریخ، 1382ش، ص46-70.</ref> طراحی موزه با الهام از معماری دورهٔ ساسانی و طاق کسری انجام گرفت.<ref>[https:// | |||
در سال ۱۳۷۵ش، همزمان با افتتاح ساختمان موزهٔ باستانشناسی و هنر دوران اسلامی، عنوان موزهٔ ملی ایران برای این مجموعه رسمیت یافت.<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-روزنامه-100/847449-موزه-ایران-باستان-نمایانگر-مع «موزۀ ایران باستان نمایانگر معماری ساسانی»، وبسایت شبکۀ شرق.]</ref> | |||
در سال ۱۳۷۵ش، همزمان با افتتاح ساختمان موزهٔ باستانشناسی و هنر دوران اسلامی، عنوان موزهٔ ملی ایران برای این مجموعه رسمیت یافت.<ref>[https:// | |||
== ساختار و | == ساختار و بخشها == | ||
[[پرونده:موزه ملی ایران۲.jpg|جایگزین=ورودی موزۀ دوران اسلامی الهام گرفته از بیشاپور |راست|بندانگشتی|ورودی موزۀ دوران اسلامی الهام گرفته از بیشاپور ]] | |||
[[پرونده:موزه ملی ایران۱.jpg|جایگزین=ورودی موزه ایران باستان به سبک ساسانی|بندانگشتی|ورودی موزه ایران باستان به سبک ساسانی، با الهام از ایوان کسری ]] | |||
موزه ملی ایران از دو بخش اصلی شامل موزهٔ ایران باستان و موزهٔ باستانشناسی و هنر دوران اسلامی ایران، تشکیل شده است: | |||
موزهٔ ایران باستان به نمایش آثار دوران پیش از تاریخ تا پایان [[ساسانیان|دورهٔ ساسانی]] اختصاص دارد. طبقهٔ فوقانی این موزه شامل آثار پارینهسنگی تا اواخر هزارهٔ چهارم پیش از میلاد بوده و طبقهٔ همکف به دورههای تاریخی از عیلامی تا ساسانی میپردازد. مسیر بازدید بر پایهٔ توالی زمانی سامان یافته است.<ref>[https://irannationalmuseum.ir/fa/معرفی-موزه-ایران-باستان/?utm_source=chatgpt.com «معرفی موزۀ ایران باستان»، وبسایت موزۀ ملی ایران]</ref> | |||
موزهٔ باستانشناسی و هنر دوران اسلامی ایران در سال ۱۳۷۵ش افتتاح شد. بنای این موزه با الگوبرداری از معماری ساسانی و با نقشهای چلیپایی در سه طبقه ساخته شده است.<ref>[https://irannationalmuseum.ir/fa/معرفی-موزه-ملی/ «معرفی موزۀ ملی»، وبسایت موزۀ ملی ایران.]</ref> آثار این موزه از سدههای نخست اسلامی تا پایان [[دوره قاجار|دورهٔ قاجار]] را دربر گرفته و شامل تالارهای صدر اسلام، سلجوقی، ایلخانی، تیموری، صفوی و قاجار است. تالار قرآن در مرکز طبقهٔ اول قرار داشته و [[قرآن بایسنقری]] از آثار شاخص آن بهشمار میآید.<ref>[https://irannationalmuseum.ir/fa/معرفی-موزه-ملی/ «معرفی موزۀ ملی»، وبسایت موزۀ ملی ایران.]</ref> | |||
بر اساس گزارشهای رسمی، موزهٔ ملی ایران بیش از سه میلیون اثر فرهنگی و تاریخی را در اختیار دارد. حدود سه هزار و ۲۰۰ اثر در سالنهای نمایش دائمی ارائه شده و سایر آثار در مخازن تخصصی نگهداری میشوند.<ref>[https://www.aryanews.com/fa/News/20220623095934294/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%B3%D9%87-%D9%85%D9%8A%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B «وجود سه میلیون اثر تاریخی ارزشمند در شهر تهران»، خبرگزاری آریا.]</ref> | |||
== شیوههای نمایش و عناصر آموزشی | == حفاظت و مرمت آثار == | ||
در سالهای نخست تأسیس موزه، مرمت آثار توسط هنرمندان و مرمتگران فعال در مجموعههای خصوصی انجام میشد. با ورود هیئتهای باستانشناسی خارجی، روشهای نوین حفاظت بهتدریج معرفی شد. [[محسن پیرامون]] از چهرههای شاخص این حوزه بود که از حدود سال ۱۳۰۰ش در زمینهٔ مرمت فعالیت داشته و گزارشهایی از فعالیتهای او در مجلهٔ «هنر و مردم» منتشر شده است. در سال ۱۳۵۱ش آزمایشگاه مرکزی باستانشناسی نیز تأسیس شد.<ref>پیرامون، «مصاحبه با یکی از متخصصین ترمیم آثار باستانی»، 1347ش، ص57-60.</ref> در نهایت، در [[بهمن]] ۱۳۶۳ش، بخش حفاظت و مرمت موزهٔ ملی ایران بهصورت مستقل شکل گرفت.<ref>[https://www.aryanews.com/fa/News/20220623095934294/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%B3%D9%87-%D9%85%D9%8A%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B «وجود سه میلیون اثر تاریخی ارزشمند در شهر تهران»، خبرگزاری آریا.]</ref> | |||
== شیوههای نمایش و عناصر آموزشی == | |||
آثار موزهٔ ملی ایران به دو شیوهٔ کلی نمایش آزاد و نمایش در ویترین ارائه میشوند؛ در نمایش آزاد، آثار بدون قرارگیری در محفظه و بهصورت استقرار بر روی پایه، نصب بر دیوار یا کف یا در قالب عناصر معماری و تزیینی به نمایش درآمده است. این شیوه بیشتر برای آثار شاخص، حجیم یا دارای ماهیت معماری بهکار رفته است؛<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص139-140.]</ref> در حالیکه نمایش در ویترین با استفاده از ویترینهای تخت، ایستاده و دیواری انجام میشود که متناسب با ابعاد، ماهیت و شرایط حفاظتی هر اثر انتخاب شده و در سالهای اخیر با هدف بهبود معرفی آثار و ارتقای حفاظت، بهروزرسانی شدهاند.<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص140-141.]</ref> | آثار موزهٔ ملی ایران به دو شیوهٔ کلی نمایش آزاد و نمایش در ویترین ارائه میشوند؛ در نمایش آزاد، آثار بدون قرارگیری در محفظه و بهصورت استقرار بر روی پایه، نصب بر دیوار یا کف یا در قالب عناصر معماری و تزیینی به نمایش درآمده است. این شیوه بیشتر برای آثار شاخص، حجیم یا دارای ماهیت معماری بهکار رفته است؛<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص139-140.]</ref> در حالیکه نمایش در ویترین با استفاده از ویترینهای تخت، ایستاده و دیواری انجام میشود که متناسب با ابعاد، ماهیت و شرایط حفاظتی هر اثر انتخاب شده و در سالهای اخیر با هدف بهبود معرفی آثار و ارتقای حفاظت، بهروزرسانی شدهاند.<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص140-141.]</ref> | ||
همچنین، تمامی | همچنین، تمامی اشیا دارای شناسنامههای اطلاعاتی هستند. در بخش ایران باستان، نقشهها، جدولهای زمانی و تابلوهای توضیحی بزرگ، تصویری کلی از روند تاریخی ارائه میدهند. در بخش اسلامی، ابزارهای آموزشی محدودتر بوده و بیشتر به شناسنامهها و چند نمایشگر دیجیتال اختصاص دارد. تالار قرآن با تمرکز بر یک برگ از قرآن بایسنقری در فضای مرکزی گنبدخانه، نمونهای از تلاش برای ایجاد پیوند مفهومی و معنایی میان فضا و محتوا بهشمار میرود.<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص136-137.]</ref> | ||
== | == الگوهای چیدمان == | ||
در برخی تالارها و ویترینها، | در چیدمان آثار [[موزه ملی ایران]]، از الگوهای زیر استفاده شده است: | ||
* '''چیدمان گاهشمارانه و جغرافیایی:''' الگوی غالب، چینش خطی از قدیم به جدید بوده که در دورههای پیش از تاریخ بر پایهٔ جغرافیا و در دورههای تاریخی براساس سلسلههای حاکم تنظیم شده است. این الگو در هر دو بخش ایران باستان و اسلامی دیده میشود.<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص141.]</ref> | |||
* '''چیدمان موضوعی:''' در برخی تالارها و ویترینها، اشیا بر اساس موضوع مشترک در کنار هم قرار گرفتهاند؛ مانند نمایش مجموعهای از ریتونها یا آثار مرتبط با یک کارکرد مشخص.<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص142.]</ref> | |||
== فعالیتهای پژوهشی و نمایشگاهی | == فعالیتهای پژوهشی و نمایشگاهی == | ||
موزهٔ ملی ایران در برگزاری نمایشگاههای موقت داخلی و بینالمللی فعال بوده و تاکنون بارها با موزههای معتبر جهان همکاری داشته است. وبگاه رسمی موزه امکان دسترسی به نمایشگاههای مجازی و معرفی آثار شاخص را فراهم کرده است.<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص139-140.]</ref> | موزهٔ ملی ایران در برگزاری نمایشگاههای موقت داخلی و بینالمللی فعال بوده و تاکنون بارها با موزههای معتبر جهان همکاری داشته است. وبگاه رسمی موزه امکان دسترسی به نمایشگاههای مجازی و معرفی آثار شاخص را فراهم کرده است.<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص139-140.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | |||
* پیرامون، محسن، «مصاحبه با یکی از متخصصین ترمیم آثار باستانی»، مجلهٔ هنر و مردم، دورهٔ ۷، شمارهٔ ۷۷ و ۷۸، ۱۳۴۷ش. | * پیرامون، محسن، «مصاحبه با یکی از متخصصین ترمیم آثار باستانی»، مجلهٔ هنر و مردم، دورهٔ ۷، شمارهٔ ۷۷ و ۷۸، ۱۳۴۷ش. | ||
* روحی عزیزی، مژده و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزهٔ ملی ایران»، فصلنامهٔ علمی اثر، دورهٔ ۴۵، شمارهٔ ۱۰۶، ۱۴۰۳ش. | * روحی عزیزی، مژده و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزهٔ ملی ایران»، فصلنامهٔ علمی اثر، دورهٔ ۴۵، شمارهٔ ۱۰۶، ۱۴۰۳ش. | ||
* «معرفی موزهٔ ایران باستان»، وبسایت موزهٔ ملی ایران، تاریخ بازدید: ۲۰ بهمن ۱۴۰۴ش. | |||
* «معرفی موزهٔ ملی»، وبسایت موزهٔ ملی ایران، تاریخ بازدید: ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش. | * «معرفی موزهٔ ملی»، وبسایت موزهٔ ملی ایران، تاریخ بازدید: ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش. | ||
* مصطفوی، سید محمدتقی، «تلاش در راه خدمت به آثار ملی و امید به آینده»، گزارشهای باستانشناسی، ج۳، ادارهٔ کل باستانشناسی، تهران، ۱۳۳۴ش. | * مصطفوی، سید محمدتقی، «تلاش در راه خدمت به آثار ملی و امید به آینده»، گزارشهای باستانشناسی، ج۳، ادارهٔ کل باستانشناسی، تهران، ۱۳۳۴ش. | ||
* ملک شهمیرزادی، | * ملک شهمیرزادی، صادق، ایران در پیش از تاریخ، ناشر معاونت پژوهشی سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۸۲ش. | ||
* «موزهٔ | * «موزهٔ ایران باستان نمایانگر معماری ساسانی»، وبسایت شبکهٔ شرق، تاریخ بارگذاری: ۹ خرداد ۱۴۰۱ش. | ||
* نیاکان، لیلی و سلطانی، پروانه، «پیشینهٔ بخش حفاظت و مرمت موزهٔ ملی ایران، نخستین گامها»، مجلهٔ موزهٔ ملی ایران، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۲، پیاپی ۳، ۱۴۰۰ش. | * نیاکان، لیلی و سلطانی، پروانه، «پیشینهٔ بخش حفاظت و مرمت موزهٔ ملی ایران، نخستین گامها»، مجلهٔ موزهٔ ملی ایران، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۲، پیاپی ۳، ۱۴۰۰ش. | ||
* «وجود سه میلیون اثر تاریخی ارزشمند در شهر تهران»، خبرگزاری آریا، تاریخ بارگذاری: ۲ تیر ۱۴۰۱ش. | * «وجود سه میلیون اثر تاریخی ارزشمند در شهر تهران»، خبرگزاری آریا، تاریخ بارگذاری: ۲ تیر ۱۴۰۱ش. | ||
{{پایان منابع}} | |||
