بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =موزه پارس.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =موزه پارس | |||
| image_alt =موزه پارس | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
<big>'''موزه پارس'''</big>؛ قدیمیترین موزه شیراز و مشتمل بر آثاری از ایران باستان تا دوران معاصر. | |||
موزه پارس از قدیمیترین موزههای [[استان فارس]] است که در مرکز شهر [[شیراز]] و در مجموعۀ تاریخی [[باغ نظر (شیراز)|باغ نظر]] قرار دارد. این موزه در عمارت هشتضلعی کلاهفرنگی، یادگار [[دوره زندیه|دورۀ زندیه]]، شکل گرفته و مجموعهای از آثار تاریخی و هنری [[ایران]] را از دوران پیش از تاریخ تا دورۀ معاصر در خود جای داده است. پیوند این بنا با باغ تاریخی، معماری زندیه و آرامگاه [[کریمخان زند]]، جایگاهی شاخص به موزۀ پارس در هویت تاریخی شیراز داده است. این مجموعه در [[فهرست آثار ملی ایران]] ثبت شده است. | |||
==پیشینۀ تاریخی== | ==پیشینۀ تاریخی== | ||
عمارت کلاهفرنگی باغ نظر در | '''موزهٔ پارس''' که با نامهای '''عمارت کلاهفرنگی'''، '''باغ نظر'''، '''آرامگاه وکیل''' و '''عمارت چهارفصل''' نیز شناخته میشود، عمارتی هشتضلعی و تاریخی در شهر [[شیراز]] و متعلق به دورهٔ زندیه است. این بنا که در میان '''باغ نظر''' واقع شده، توسط کریمخان زند برای پذیرایی از مهمانان خارجی، سفیران و برگزاری مراسم رسمی و اعیاد گوناگون ساخته شد.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/30308/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%86?utm_source=chatgpt.com «موزۀ پارس شیراز؛ موزهای برای مشتاقان»، وبسایت وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی.]</ref> این اثر در تاریخ [[۱۵ آذر]] ۱۳۱۴ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴ در فهرست [[فهرست آثار ملی ایران|آثار ملی ایران]] به ثبت رسید و در سال ۱۳۱۵ خورشیدی به همت انجمن آثار ملی ایران و با کوشش [[علیاصغر حکمت]]، علی سامی و فریدون توللی به عنوان '''نخستین موزهٔ شهرستانهای کشور''' بنیاد نهاده شد.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/30308/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%86?utm_source=chatgpt.com «موزۀ پارس شیراز؛ موزهای برای مشتاقان»، وبسایت وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی.]</ref> از مجموعۀ بناهای باغ نظر، تنها عمارت کلاهفرنگی بر جای مانده و دیگر ساختمانها، از جمله عمارت خورشید و تالار آینه، از بین رفتهاند. در محوطۀ باغ، آثاری همچون سنگنوشتۀ رامگرد و سنگهای ازارۀ کاخ خورشید با نقوش شاهنامه فردوسی نگهداری میشود.<ref> [https://elmnet.ir/doc/2179186-22947 اسدپور، «عمارتهای باغ نظر شیراز و دگرگونیهای کالبدی- کارکرد آنها»، 1398ش، چکیده.]</ref> | ||
در [[ | |||
==معماری | ==معماری== | ||
ساختمان موزه، عمارتی هشتضلعی نامنظم است که چهار ضلع بزرگتر (به طول ۱۰ متر) و چهار ضلع کوچکتر (به طول ۵ متر) دارد و در مرکز باغ بر سکویی با ارتفاع حدود 1.5 متر ساخته شده است. ورود به عمارت از طریق چهار پلکان سنگی یکپارچه حجاریشده میسر است. ساختمان دارای چهار شاهنشین و چهار فضای زاویهای است و ارتفاع آن به حدود ۱۲ متر میرسد و سقف شیروانی دارد. فضای داخلی عمارت شامل یک تالار مرکزی گنبددار و چهار شاهنشین در چهار جهت اصلی است. حد فاصل هر [[شاهنشین]] یک اتاق زاویه قرار دارد و هر دو اتاق زاویه دارای بخاری دیواری هستند. کف عمارت بهصورت کامل سنگفرش شده است. .<ref> [https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | |||
=== تزئینات معماری === | === تزئینات معماری === | ||
نمای بیرونی بنا آجری است و با کاشیکاریهای هفترنگ تزیین شده که در لچکیها و طاقنماها اجرا شدهاند. نقوش شامل گلوبوته، پرندگان، صحنههای تختنشینی حضرت سلیمان و مناظر شکارگاه بوده که بهصورت قرینه بر اضلاع بنا دیده میشود. در فضای داخلی، گچبریهای لایهچین، نقاشیهای گلومرغ، نقوش اسلیمی و مقرنسکاریها جلوۀ شاخص معماری زندیه را بازتاب میدهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/822415/%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3 شایستهفر، «تزئینات کاشیکاری نمای بیرونی موزۀ پارس شیراز»، 1389ش، ص33-35.]</ref> | [[پرونده:موزه پارس۱.png|جایگزین=فضای داخلی موزۀ پارس|بندانگشتی|فضای داخلی موزۀ پارس]] | ||
نمای بیرونی بنا آجری است و با کاشیکاریهای هفترنگ تزیین شده که در لچکیها و طاقنماها اجرا شدهاند. نقوش شامل گلوبوته، پرندگان، صحنههای تختنشینی حضرت سلیمان و مناظر شکارگاه بوده که بهصورت قرینه بر اضلاع بنا دیده میشود. در فضای داخلی، گچبریهای لایهچین، نقاشیهای گلومرغ، نقوش اسلیمی و مقرنسکاریها جلوۀ شاخص معماری زندیه را بازتاب میدهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/822415/%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3 شایستهفر، «تزئینات کاشیکاری نمای بیرونی موزۀ پارس شیراز»، 1389ش، ص33-35.]</ref> ازارههای<ref> در معماری مدرن، ازاره لایهای از مصالح مقاوم است که حدفاصل کف تمامشده تا ارتفاعی مشخص از دیوار را پوشش میدهد. این ارتفاع بسته به کاربری فضا و نوع طراحی نما متغیر است.</ref> سنگی بنا بهصورت یکپارچه اجرا و پس از نصب حجاری شدهاند. بخشی از تزئینات آسیبدیده در سالهای ۱۳۴۵ش و ۱۳۶۴ش مرمت و برخی نقاشیها توسط [[محمدباقر جهانمیری]] به سبک زندیه بازسازی شد.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | |||
==آثار و مجموعهها== | ==آثار و مجموعهها== | ||
[[پرونده:موزه پارس۲.png|جایگزین=ظرف برنجی قلمکاری|بندانگشتی|ظرف برنجی قلمکاری]] | |||
آثار موجود در موزه پارس به سه دورهٔ پیش از تاریخ، دورهٔ تاریخی و دورهٔ اسلامی تقسیم میشوند و شامل اشیا و آثار متنوعی است، ازجمله: | |||
* اشیای سفالی و مفرغی از هزارههای پیش از میلاد؛ | * اشیای سفالی و مفرغی از هزارههای پیش از میلاد؛ | ||
* آثار سنگی، از جمله سردیسی متعلق به دورۀ ساسانی از داراب فارس؛ | * آثار سنگی، از جمله سردیسی متعلق به دورۀ ساسانی از داراب فارس؛ | ||
| خط ۲۲: | خط ۵۰: | ||
* اشیای لاکی، قلمدانها، قابهای آیینه و سکهها؛<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | * اشیای لاکی، قلمدانها، قابهای آیینه و سکهها؛<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | ||
* شمشیر شخصی کریمخان زند با کتیبۀ منظوم و قلیان میناکاریشده منسوب به او؛<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref> | * شمشیر شخصی کریمخان زند با کتیبۀ منظوم و قلیان میناکاریشده منسوب به او؛<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
* [[قرآن|قرآنها]] و آثار مکتوب: موزۀ پارس (شیراز) مجموعهای از قرآنهای خطی نفیس را در خود جای داده که برخی از آنها پیشتر در [[مسجد عتیق شیراز]] و [[آستان شاهچراغ]] نگهداری میشدند. از جمله این آثار میتوان به نسخههایی با خط منسوب به [[امام علی]]، [[امام حسن مجتبی]]، [[امام جعفر صادق]] و شماری از صحابه و تابعین اشاره کرد. همچنین، قرآنهایی که در سال ۷۵۴ق بهدستور ملکه تاشخاتون | * [[قرآن|قرآنها]] و آثار مکتوب: موزۀ پارس (شیراز) مجموعهای از قرآنهای خطی نفیس را در خود جای داده که برخی از آنها پیشتر در [[مسجد عتیق شیراز]] و [[آستان شاهچراغ]] نگهداری میشدند. از جمله این آثار میتوان به نسخههایی با خط منسوب به [[امام علی]]، [[امام حسن مجتبی]]، [[امام جعفر صادق]] و شماری از صحابه و تابعین اشاره کرد. همچنین، قرآنهایی که در سال ۷۵۴ق بهدستور ملکه تاشخاتون کتابت و به شاهچراغ اهدا شدهاند، از آثار شاخص این بخش هستند. قرآن مشهور «هفدهمن» به خط سلطان ابراهیم تیموری که پیشتر در دروازه قرآن قرار داشت و نیز قرآنی منسوب به عثمان بنعفان و یک قرآن متعلق به قرن ششم هجری، در مخزن موزه نگهداری میشوند.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
* نقاشیها و اسناد: در موزۀ پارس شیراز، همچنین، آثاری از نقاشان دورۀ زندیه، قاجار و معاصر نگهداری میشود؛ از جمله آثار آقا صادق نقاش و جعفر نقاش و چند تابلو از لطفعلی صورتگر. اسناد تاریخی نیز شامل قبالههای [[ازدواج]] قرون یازدهم و دوازدهم هجری است که در میان آنها، قبالۀ ازدواج میرزا حسن مستوفیالممالک جایگاه ویژهای دارد.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref> | * نقاشیها و اسناد: در موزۀ پارس شیراز، همچنین، آثاری از نقاشان دورۀ زندیه، قاجار و معاصر نگهداری میشود؛ از جمله آثار آقا صادق نقاش و جعفر نقاش و چند تابلو از لطفعلی صورتگر. اسناد تاریخی نیز شامل قبالههای [[ازدواج]] قرون یازدهم و دوازدهم هجری است که در میان آنها، قبالۀ ازدواج میرزا حسن مستوفیالممالک جایگاه ویژهای دارد.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
==موقعیت و دسترسی== | |||
== آرامگاه کریمخان زند == | |||
[[پرونده:موزه پارس۳.jpg|جایگزین=آرامگاه کریمخان زند|بندانگشتی|آرامگاه کریمخان زند]] | |||
پس از درگذشت کریمخان زند در سال ۱۱۹۳ق، پیکر او در یکی از شاهنشینهای عمارت کلاهفرنگی به خاک سپرده شد. پس از آن و در دورۀ قاجار، بقایای او به [[تهران]] منتقل شد، اما در دورۀ پهلوی اول، استخوانهای کریمخان بار دیگر به محل اولیه بازگردانده شد.<ref>[https://www.shomanews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-89/1013081-%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7 «باغ نظر شیراز (موزۀ پارس) یادگاری از شکوه دوران زندیه»، خبرگزاری شمانیوز.]</ref> آرامگاه کریمخان زند در شاهنشین شرقی عمارت کلاهفرنگی قرار داشته و امروزه یکی از بخشهای هویتی و شاخص موزۀ پارس بهشمار میآید.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | |||
== موقعیت و دسترسی == | |||
موزۀ پارس در خیابان زند شیراز و روبهروی ارگ کریمخان قرار دارد. این مجموعه از طریق وسایل حملونقل عمومی، از جمله ایستگاه زندیه مترو و خطوط اتوبوس میدان شهدا، در دسترس است.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، مطهره، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | موزۀ پارس در خیابان زند شیراز و روبهروی ارگ کریمخان قرار دارد. این مجموعه از طریق وسایل حملونقل عمومی، از جمله ایستگاه زندیه مترو و خطوط اتوبوس میدان شهدا، در دسترس است.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، مطهره، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
* | * اسدپور، علی، «عمارتهای باغ نظر شیراز و دگرگونیهای کالبدی- کارکرد آنها»، نشریهٔ مطالعات معماری ایران، شمارهٔ ۱۶، ۱۳۹۸ش. | ||
* شایستهفر، مهناز، «تزئینات کاشیکاری نمای بیرونی | * «باغ نظر شیراز (موزهٔ پارس) یادگاری از شکوه دوران زندیه»، خبرگزاری شمانیوز، تاریخ بارگذاری: ۲۷ فروردین ۱۴۰۱ش. | ||
* «گردشی در | * شایستهفر، مهناز، «تزئینات کاشیکاری نمای بیرونی موزهٔ پارس شیراز»، کتاب ماه هنر، شمارهٔ ۱۴۷، ۱۳۸۹ش، ص۳۳–۳۵. | ||
* | * «گردشی در موزهٔ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان، تاریخ بارگذاری: ۱۸ مهر ۱۳۹۷ش. | ||
* «موزهٔ پارس شیراز؛ موزهای برای مشتاقان»، وبسایت وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، تاریخ بارگذاری: ۱ بهمن ۱۴۰۱ش. | |||
* هدایتی، مطهره، | * هدایتی، مطهره، «موزهٔ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلهٔ اینترنتی سفرزون، تاریخ بارگذاری: ۱۴ شهریور ۱۳۹۸ش. | ||
