حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:کالابرگ الکترونیک.png|جایگزین=فروشگاه عرضه کالابرگ|بندانگشتی|فروشگاه عرضه کالابرگ]] | |||
'''{{درشت|کالابرگ الکترونیک}}؛''' سیاست حمایتی دولت برای تقویت وضعیت معیشتی خانوارهای ایرانی. | '''{{درشت|کالابرگ الکترونیک}}؛''' سیاست حمایتی دولت برای تقویت وضعیت معیشتی خانوارهای ایرانی. | ||
کالابرگ | کالابرگ الکترونیک، یک سامانهٔ اعتبار هوشمند دولتی است که با هدف تضمین [[امنیت غذایی]] و حفظ قدرت خرید خانوارها در برابر تورم، جایگزین بخشی از یارانههای نقدی شده است. در این طرح، اعتبار ریالی مشخصی به حساب سرپرستان خانوار ایرانی ساکن در [[ایران]] واریز میشود که صرفاً برای خرید اقلام اساسی (مانند گوشت، مرغ، لبنیات، روغن و برنج) در فروشگاههای طرف قرارداد قابل استفاده بوده و امکان برداشت نقدی ندارد. این سازوکار حمایتی که در قانون برنامهٔ هفتم پیشرفت به رسمیت شناخته شده، نخستینبار در دولت سیزدهم پس از حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی اجرایی شد و در دولت چهاردهم، همزمان با حذف ارز ۲۸۵۰۰ تومانی و تکنرخی شدن ارز، با افزایش اعتبار به یک میلیون تومان برای هر نفر و شمول همگانی بهعنوان حق شهروند، ابعاد گستردهتری یافت. تفاوت عمدهٔ این طرح با کوپنهای دههٔ ۶۰، بستر الکترونیکی، نبود کمبود کالا و دسترسی از طریق زنجیرهٔ فروشگاههای مدرن است. | ||
== تعریف کالابرگ الکترونیک == | == تعریف کالابرگ الکترونیک == | ||
کالابرگ الکترونیک یا یارانهٔ کالابرگ، یک سیستم اعتبار الکترونیکی است که توسط دولت برای خرید کالاهای اساسی در اختیار خانوارها قرار میگیرد. این اعتبار به حساب سرپرستان خانوار واریز میشود و فقط برای خرید اقلام اساسی قابل استفاده است. این طرح، جایگزین بخشی از یارانههای نقدی است و بر مصرف کالاهای اساسی تمرکز دارد.<ref>[https://blog.hafezbroker.ir/کالابرگ-الکترونیکی-چیست؟-راهنمای-کام/ «کالابرگ الکترونیکی چیست؟»، وبسایت کارگزاری حافظ.]</ref> برنج ایرانی، روغن مایع و جامد، تخممرغ، شیر و ماست، پنیر سفید، شکر، مرغ و ماکارونی کالاهایی است که کالابرگ الکترونیکی به آن تعلق میگیرد.<ref>[https://virgool.io/@HabiburRahman/کالابرگ-الکترونیکی-چیست-هرآنچه-باید-بدانید-momlx3vsoeng «کالابرگ الکترونیکی چیست؟ هرآنچه باید بدانید»، وبسایت ویرگول.]</ref> در کالابرگ الکترونیک، برخلاف یارانهٔ | کالابرگ الکترونیک یا یارانهٔ کالابرگ، یک سیستم اعتبار الکترونیکی است که توسط دولت برای خرید کالاهای اساسی در اختیار خانوارها قرار میگیرد. این اعتبار به حساب سرپرستان خانوار ایرانی ساکن در ایران واریز میشود و فقط برای خرید اقلام اساسی قابل استفاده است. این طرح، جایگزین بخشی از یارانههای نقدی است و بر مصرف کالاهای اساسی تمرکز دارد.<ref>[https://blog.hafezbroker.ir/کالابرگ-الکترونیکی-چیست؟-راهنمای-کام/ «کالابرگ الکترونیکی چیست؟»، وبسایت کارگزاری حافظ.]</ref> برنج ایرانی، روغن مایع و جامد، تخممرغ، شیر و ماست، پنیر سفید، شکر، مرغ و ماکارونی کالاهایی است که کالابرگ الکترونیکی به آن تعلق میگیرد.<ref>[https://virgool.io/@HabiburRahman/کالابرگ-الکترونیکی-چیست-هرآنچه-باید-بدانید-momlx3vsoeng «کالابرگ الکترونیکی چیست؟ هرآنچه باید بدانید»، وبسایت ویرگول.]</ref> در کالابرگ الکترونیک، برخلاف [[یارانهٔ نقدی]]، امکان برداشت وجه از خودپرداز وجود ندارد و اعتبار آن فقط برای خرید اقلام تعیینشده در فروشگاههای طرف قرارداد قابل استفاده است.<ref>[https://www.sharghdaily.com/بخش-اقتصادی-12/976083-کالابرگ-الکترونیک-چیست «کالابرگ الکترونیک چیست؟»، وبسایت شبکه شرق.]</ref> | ||
== تاریخچه و انواع == | == تاریخچه و انواع == | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۴: | ||
=== کالابرگ در ایران === | === کالابرگ در ایران === | ||
پس از جنگ عراق | پس از [[جنگ عراق با ایران]] (۱۳۵۹ش–۱۳۶۷ش) و در پی کمبود کالاها، دولت طرح کوپن را برای توزیع عادلانه کالاهای ضروری (مانند برنج، روغن، قند، شکر، گوشت، و پوشاک) اجرا کرد. این سیستم تا سال ۱۳۹۰ش بهصورت محدود ادامه داشت.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-اقتصادی-22/551785-از-کوپن-های-دهه-تا-کالابرگ-الکترونیکی-دولت-رئیسی-حتی-دهه-هم-نان-مردم-کوپنی-سهمیه-بندی-نشد-کوپنی-کردن-سیستم-اقتصادی-در-شرایط-غیرجنگی-موافقان-زیادی-ندارد «از کوپنهای دهه ۶۰ تا کالابرگ الکترونیکی دولت رئیسی»، وبسایت اعتماد آنلاین.]</ref> دولت سیزدهم (ابراهیم رئیسی) در اردیبهشت ۱۴۰۱ش، با حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی برای کالاهای اساسی، تصمیم گرفت برای جبران آثار تورمی این سیاست، طرح کالابرگ الکترونیک را اجرا کند. [[پاییز]] ۱۴۰۱ش این طرح بهصورت آزمایشی در چند استان از جمله [[هرمزگان]]، [[قزوین]] و [[گیلان]] و در سال ۱۴۰۲ش بهصورت سراسری اجرا شد و تا [[اردیبهشت]] ۱۴۰۳ش ادامه داشت.<ref>[https://www.econegar.com/بخش-اقتصاد-کلان-67/30701-شکست-طرح-یارانه-تشویقی-بازار-کالابرگ-الکترونیک-بی-مشتری-می-شود «شکست طرح یارانه تشویقی/ بازار کالابرگ الکترونیک بیمشتری میشود؟»، وبسایت اکونگار.]</ref> در دولت چهاردهم همزمان با حذف ارز یارانهای معروف به ارز ۲۸۵۰۰ تومانی، اعتبار طرح کالابرگ الکترونیکی با رشد قابل توجهی همراه شد. دولت چهاردهم مدعی شد ارز ترجیحی از این به بعد به انتهای زنجیرهٔ مصرف منتقل شده است. دولت با هدف یکسانسازی نرخ ارز به هر فرد جهت خرید کالاهای اساسی اعتبار یک میلیون تومانی در قالب کالابرگ الکترونیک اختصاص داد. طرح جدید به گفتهٔ وزیر اقتصاد انعطافپذیر بوده و در صورت افزایش تورم و قیمت کالاهای اساسی قابلیت افزایش را دارد.<ref name=":0">[https://dolat.ir/detail/475736 «ارز ترجیحی حذف نمیشود/ حمایت معیشتی به همه ایرانیان تعلق میگیرد»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی دولت.]</ref> | ||
=== مقایسه یارانه مستقیم نقدی با طرح کالابرگ الکترونیکی === | === مقایسه یارانه مستقیم نقدی با طرح کالابرگ الکترونیکی === | ||
| خط ۲۱: | خط ۲۲: | ||
== مبنای قانونی کالابرگ الکترونیکی در ایران == | == مبنای قانونی کالابرگ الکترونیکی در ایران == | ||
قانون کالابرگ الکترونیکی، در قانون برنامه پنجسالهٔ هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران (۱۴۰۳ش تا ۱۴۰۷ش) مطرح شده است. در متن برنامهٔ هفتم | قانون کالابرگ الکترونیکی، در قانون برنامه پنجسالهٔ هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران (۱۴۰۳ش تا ۱۴۰۷ش) مطرح شده است. در متن قانون برنامهٔ هفتم پیشرفت، دولت موظف شده است بهمنظور حمایت از معیشت خانوارهای کمدرآمد، بهتدریج یارانهٔ نقدی را به کالابرگ الکترونیکی تبدیل کند. این طرح در چارچوب قانون بودجه سال ۱۴۰۲ش اجرا شد؛ اما در قانون برنامهٔ هفتم پیشرفت، بهصورت دائمی و ساختاری دیده شده است تا زیر نظر وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی گسترش یابد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5796425/%25D8%25AA%25D8%25A7%25DA%25A9%25DB%258C%25D8%25AF-%25D8%25A8%25D8%25B1-%25D8%25B5%25D8%25AF%25D9%2588%25D8%25B1-%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25B1%25DA%25AF-%25D8%25A7%25D9%2584%25DA%25A9%25D8%25AA%25D8%25B1%25D9%2588%25D9%2586%25DB%258C%25DA%25A9%25DB%258C-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D8%25B1%25D9%2586%25D8%25A7%25D9%2585%25D9%2587-%25D9%2587%25D9%2581%25D8%25AA%25D9%2585-%25D8%25AA%25D9%2588%25D8%25B3%25D8%25B9%25D9%2587 «تأکید بر صدور کالابرگ الکترونیکی در برنامه هفتم توسعه»، وبسایت خبرگزاری مهر]؛ [https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=3623695276810182986 «تصویبنامه در خصوص اقدام وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نسبت به حمایت معیشتی از هفت دهک پایین درآمدی»، وبسایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.]</ref> حفظ قدرت خرید مردم، افزایش دسترسی مردم به کالاهای اساسی، جلوگیری از تورم و گرانی کالاهای اساسی، کاهش وابستگی به یارانهٔ نقدی و کمک به معیشت اقشار کمدرآمد از مهمترین دلایل تصویب و اجرای این طرح عنوان شده است.<ref>[https://www.toseeirani.ir/بخش-چرتکه-3/75170-کالابرگ-با-چالش-های-جدی-در-تأمین-مالی-اجرا-روبه-رو-شد «کالابرگ با چالشهای جدی در تأمین مالی و اجرا روبهرو شد»، وبسایت روزنامه توسعه ایران.]</ref> | ||
== تفاوت کالابرگ الکترونیک با کوپن == | == تفاوت کالابرگ الکترونیک با کوپن == | ||
[[پرونده:کالابرگ الکترونیک۱.jpg|جایگزین= کوپنهای مخصوص دفترچه بسیج اقتصادی |بندانگشتی|نمونهای از کوپنهای مخصوص دفترچه بسیج اقتصادی ]] | |||
با وجود اینکه بسیاری، کالابرگ الکترونیکی را همانند نظام کوپندهی گذشته میدانند، اما در واقعیت میان این دو سیستم حمایتی تفاوتهایی وجود دارد. تفاوت ویژگیهای کوپن با کالابرگ عبارتند از: | با وجود اینکه بسیاری، کالابرگ الکترونیکی را همانند نظام کوپندهی گذشته میدانند، اما در واقعیت میان این دو سیستم حمایتی تفاوتهایی وجود دارد. تفاوت ویژگیهای کوپن با کالابرگ عبارتند از: | ||
| خط ۳۳: | خط ۳۵: | ||
== مبلغ اعتبار کالابرگ الکترونیک == | == مبلغ اعتبار کالابرگ الکترونیک == | ||
مبلغ اعتبار کالابرگ الکترونیک براساس جایگاه دهک خانوار است و از ابتدای اجرا تاکنون چندبار دستخوش تغییر شده است. در آغاز اجرا این اعتبار برای افراد حاضر در دهک اول تا سوم، بهازای هر نفر ۵۰۰ هزار تومان و برای دهک چهار تا هفت ۳۵۰ هزار تومان بهازای هر نفر در نظر گرفته شده بود.<ref>[https://www.tinn.ir/بخش-اقتصادی-3/292007-اعتبار-کالابرگ-الکترونیکی-به-حساب-خانوارهای-دهک-های-اول-تا-سوم-واریز-شد-جزئیات-دریافت-کالابرگ «اعتبار کالابرگ الکترونیکی به حساب خانوارهای دهکهای اول تا سوم واریز شد + جزئیات دریافت کالابرگ»، تیننیوز.]</ref> این اعتبار در آذر ۱۴۰۴ش با افزایش اعتبار برای دهکهای اول تا سوم همراه شد و اعتبار آنان از ۵۰۰ هزارتومان به ۶۲۰ هزار تومان افزایش یافت؛ در حالی که اعتبار دهکهای چهارم تا هفتم بدون تغییر ماند.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-اقتصادی-22/752071-کالابرگ-الکترونیک-کالا «با ۶۲۰ هزار تومان کالابرگ الکترونیک چه چیزهایی میتوان خرید؟»، وبسایت اعتماد آنلاین.]</ref> در دیماه ۱۴۰۴ش، دولت چهاردهم با حذف ارز ترجیحی و با هدف یکسانسازی نرخ ارز، میزان کالابرگ الکترونیکی را به یک میلیون تومان برای هر نفر افزایش داد. تفاوت اصلی این طرح نسبت به گذشته، علاوه بر افزایش مبلغ، شمول آن برای همه دهکهای درآمدی است.<ref>[https://dolat.ir/detail/475736 «ارز ترجیحی حذف نمیشود»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی دولت.]</ref> | مبلغ اعتبار کالابرگ الکترونیک براساس جایگاه دهک خانوار است و از ابتدای اجرا تاکنون چندبار دستخوش تغییر شده است. در آغاز اجرا این اعتبار برای افراد حاضر در دهک اول تا سوم، بهازای هر نفر ۵۰۰ هزار تومان و برای دهک چهار تا هفت ۳۵۰ هزار تومان بهازای هر نفر در نظر گرفته شده بود.<ref>[https://www.tinn.ir/بخش-اقتصادی-3/292007-اعتبار-کالابرگ-الکترونیکی-به-حساب-خانوارهای-دهک-های-اول-تا-سوم-واریز-شد-جزئیات-دریافت-کالابرگ «اعتبار کالابرگ الکترونیکی به حساب خانوارهای دهکهای اول تا سوم واریز شد + جزئیات دریافت کالابرگ»، تیننیوز.]</ref> این اعتبار در [[آذر]] ۱۴۰۴ش با افزایش اعتبار برای دهکهای اول تا سوم همراه شد و اعتبار آنان از ۵۰۰ هزارتومان به ۶۲۰ هزار تومان افزایش یافت؛ در حالی که اعتبار دهکهای چهارم تا هفتم بدون تغییر ماند.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-اقتصادی-22/752071-کالابرگ-الکترونیک-کالا «با ۶۲۰ هزار تومان کالابرگ الکترونیک چه چیزهایی میتوان خرید؟»، وبسایت اعتماد آنلاین.]</ref> در [[دیماه]] ۱۴۰۴ش، دولت چهاردهم با حذف ارز ترجیحی و با هدف یکسانسازی نرخ ارز، میزان کالابرگ الکترونیکی را به یک میلیون تومان برای هر نفر افزایش داد. تفاوت اصلی این طرح نسبت به گذشته، علاوه بر افزایش مبلغ، شمول آن برای همه دهکهای درآمدی بهعنوان حقوق شهروندی است.<ref>[https://dolat.ir/detail/475736 «ارز ترجیحی حذف نمیشود»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی دولت.]</ref> | ||
== مزایا و معایب کالابرگ الکترونیک == | == مزایا و معایب کالابرگ الکترونیک == | ||
بررسی نتایج اجرای دو مرحله اولیه اجرای کالابرگ الکترونیکی نشاندهندهٔ افزایش میزان مشارکت و استقبال خانوارها در سه دهک پایین درآمدی و بهبود نسبی در مصرف کالری در دهکهای پایین درآمدی است.<ref>[https://report.mrc.ir/][https://report.mrc.ir/article_10652_73d13a256dac51fcd7d34a340e8f7757.pdf فولادی مقدم، «گزارش نظارتی ارزیابی طرح کالابرگ الکترونیکی»، 1403ش، ص19.]</ref> افزایش عدالت اجتماعی و حمایت اصولی از اقشار آسیبپذیر در جامعه از دیگر مزایای توزیع کالاهای اساسی توسط کالابرگ الکترونیک محسوب میشود.<ref>[https://www.iranjib.ir/shownews/104842/-نظر-کارشناسان-در-خصوص-مزایا-و-معایب-کالابرگ/ «نظر کارشناسان در خصوص مزایا و معایت کالابرگ الکترونیکی»، وبسایت ایرانجیب.]</ref>با وجود این، برخی کارشناسان استفاده از شیوههای قدیمی منسوخ برای دهکبندی، مبنا قراردادن درآمدهای خانوار بهجای هزینههای تمام شده<ref>[https://jahanesanat.ir/آیا-واقعا-۸۵درصد-مردم-از-طرح-کالابرگ/ «آیا واقعاً ۸۵درصد مردم از طرح کالابرگ رضایت دارند؟»، وبسایت جهان صنعت.]</ref> و کمبود نظارت بر قیمتها را از معایب این طرح دانستهاند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/1011234/واکنش-مردم-به-طرح-جدید-کالابرگ-ویدئو «واکنش مردم به طرح جدید کالابرگ| ویدئو» وبسایت همشهری آنلاین.]</ref> علاوه بر این ناپایداری منابع مالی این طرح و برخی از مشکلات اجرایی مانند عدم وجود وحدت رویه و پایداری در نحوهٔ اجرا، کمبود اطلاعرسانی و آموزش خانوارها و عدم همکاری برخی دستگاههای ذیربط نیز میتواند موفقیت این طرح را تحت تأثیر قرار دهد.<ref>[https://report.mrc.ir/article_10652_73d13a256dac51fcd7d34a340e8f7757.pdf فولادی مقدم، «گزارش نظارتی ارزیابی طرح کالابرگ الکترونیکی»، 1403ش، ص20-22..]</ref> | بررسی نتایج اجرای دو مرحله اولیه اجرای کالابرگ الکترونیکی نشاندهندهٔ افزایش میزان مشارکت و استقبال خانوارها در سه دهک پایین درآمدی و بهبود نسبی در مصرف کالری در دهکهای پایین درآمدی است.<ref>[https://report.mrc.ir/][https://report.mrc.ir/article_10652_73d13a256dac51fcd7d34a340e8f7757.pdf فولادی مقدم، «گزارش نظارتی ارزیابی طرح کالابرگ الکترونیکی»، 1403ش، ص19.]</ref> افزایش [[عدالت اجتماعی]] و حمایت اصولی از اقشار آسیبپذیر در جامعه از دیگر مزایای توزیع کالاهای اساسی توسط کالابرگ الکترونیک محسوب میشود.<ref>[https://www.iranjib.ir/shownews/104842/-نظر-کارشناسان-در-خصوص-مزایا-و-معایب-کالابرگ/ «نظر کارشناسان در خصوص مزایا و معایت کالابرگ الکترونیکی»، وبسایت ایرانجیب.]</ref> با وجود این، برخی کارشناسان استفاده از شیوههای قدیمی منسوخ برای دهکبندی، مبنا قراردادن درآمدهای خانوار بهجای هزینههای تمام شده<ref>[https://jahanesanat.ir/آیا-واقعا-۸۵درصد-مردم-از-طرح-کالابرگ/ «آیا واقعاً ۸۵درصد مردم از طرح کالابرگ رضایت دارند؟»، وبسایت جهان صنعت.]</ref> و کمبود نظارت بر قیمتها را از معایب این طرح دانستهاند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/1011234/واکنش-مردم-به-طرح-جدید-کالابرگ-ویدئو «واکنش مردم به طرح جدید کالابرگ| ویدئو» وبسایت همشهری آنلاین.]</ref> علاوه بر این ناپایداری منابع مالی این طرح و برخی از مشکلات اجرایی مانند عدم وجود وحدت رویه و پایداری در نحوهٔ اجرا، کمبود اطلاعرسانی و آموزش خانوارها و عدم همکاری برخی دستگاههای ذیربط نیز میتواند موفقیت این طرح را تحت تأثیر قرار دهد.<ref>[https://report.mrc.ir/article_10652_73d13a256dac51fcd7d34a340e8f7757.pdf فولادی مقدم، «گزارش نظارتی ارزیابی طرح کالابرگ الکترونیکی»، 1403ش، ص20-22..]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
