بدون خلاصۀ ویرایش |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| (۱۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر = | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست = حیا در اندیشه مرتضی مطهری.ogg | |||
| حجم فایلپادکست = ۸/۳۸ | |||
| تاریخ پادکست = ۳۱-۱-۱۴۰۵ | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = حیا در اندیشه مرتضی مطهری | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = [[اخلاق]] اسلامی | |||
| نوع مفهوم = اخلاقی و رفتاری | |||
| معنای اصطلاحی = خویشتنداری و خودداری ظریفانه از کارهای ناپسند | |||
| حوزه کاربرد = [[خانواده]]، اخلاق فردی و اجتماعی | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = [[حیا در دیدگاه مرتضی مطهری|حیا]]{{سخ}}[[عفت]]{{سخ}}[[مرتضی مطهری]] | |||
| اهمیت = حفظ کرامت زن، تقویت بنیان خانواده و جامعه سالم | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''حیا در اندیشه مرتضی مطهری'''}}؛ خویشتنداری از کارهای ناپسند در اندیشه مطهری. | |||
حیا | [[حیا در دیدگاه مرتضی مطهری|حیا]] در اندیشه مطهری حالتی از آزرم، شرم و خویشتنداری اخلاقی است که برخلاف خجالت، نشانه کرامت انسانی محسوب میشود. مطهری بر تفاوت حیا با صراحت لهجه تأکید دارد. او معتقد است که حیا در زنان قویتر است و این ویژگی باعث افزایش ارزش زن و حفظ جایگاه او در جامعه میشود. وی نظریات غربی دربارهٔ حیا را نقد کرده و آن را نهناشی از حقارت زن، بلکه نتیجه احساس بزرگی و شرافت انسانی میداند. همچنین، حیا را عاملی برای انتخاب درست همسر و تقویت بنیان [[خانواده]] معرفی میکند. | ||
==تعریف حیا از دیدگاه | == تعریف حیا از دیدگاه مطهری == | ||
حیا در انسان، حالتی از آزرم، شرم، خجلت، تأثّر و انفعال است.<ref>مطهری، تعلیم و تربیت در اسلام، 1400ش، ص111.</ref> حیا در اندیشه مطهری بهمعنای خودداری ظریفانه از انجام کارهای زشت و ناپسند است.<ref>مطهری، یادداشتهای استاد مطهری، 1378ش، ج5، ص297.</ref> از نظر وی، بَذاء در تقابل با حیا، بهمعنای بیحیایی و فحاشی است. بر اساس روایات، افرادی که بیحیا و فحاش هستند، هرگز بوی بهشت را نخواهند چشید.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص75.</ref> | |||
حیا | == تفاوت حیا و خجالت در اندیشه مطهری == | ||
از دیدگاه استاد مطهری، حیا و خجالت دو مفهوم متفاوت هستند. خجالت بهنوعی از احساس ضعف و عدم قدرت در ابراز شخصیت اشاره دارد که در مواجهه با دیگران اتفاق میافتد؛ به طوری که فرد نمیتواند خود را به درستی نشان دهد و از ترس قضاوت دیگران، شخصیت خود را مخفی میکند. | |||
اما حیا مربوط به نوعی رفتار اخلاقی است که ربطی به دیگران ندارد. حیا به احساس درونی انسان از انجام کاری برمیگردد که از نظر اخلاقی پست یا دون شأن انسان باشد. وقتی فرد میخواهد کاری ناپسند مانند فحاشی یا گفتن سخنان زشت انجام دهد، وجدانش از انجام آن منصرف میشود و احساس شرم و حیا میکند. این شرم نه بهدلیل ترس از قضاوت دیگران، بلکه بهخاطر احساس شخصی اوست که خود را فراتر از انجام چنین رفتارهایی میبیند.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص74.</ref> | |||
از دیدگاه | == تفاوت بیحیایی و صراحت لهجه == | ||
از دیدگاه مطهری، صراحت لهجه و بیحیایی دو مفهوم کاملاً متفاوت هستند که گاهی به اشتباه یکی پنداشته میشوند. صراحت لهجه بهمعنای صداقت و وضوح در بیان است، در حالی که بیحیایی به عدم رعایت مرزهای اخلاقی اشاره دارد. مرتضی مطهری تأکید دارند که نباید از واژه «صراحت لهجه» برای توجیه رفتارهای بیادبانه و ناپسند استفاده کرد.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص76.</ref> | |||
اما | == دیدگاه مطهری دربارهٔ حیای زنانه و حیای مردانه == | ||
در دیدگاه مطهری، حیا بهعنوان یک ویژگی اخلاقی، در هر دو جنس مرد و زن وجود دارد؛ اما بهدلیل نقش ویژهای که زن در جامعه و بهعنوان حافظ ناموس اجتماعی دارد، این ویژگی در او بیشتر از مرد به چشم میآید. مطهری توضیح میدهد که زن هم ناموس خود است و هم ناموس مرد، برخلاف مرد که تنها ناموس زن بهشمار میرود. بر اساس این نگرش، خداوند بهدلیل نقش اجتماعی زن، حیا و شرم را در او بیشتر از مرد قرار داده است.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص76.</ref> | |||
== | == فلسفه خواستگاری مرد از زن == | ||
مطهری بر این عقیده است که چون حیا و شرم در زنان بیشتر است، بنابراین [[خواستگاری]] در خلقت ابتدا از سوی جنس مذکر آغاز میشود؛ زیرا در فطرت زن، حیا و پرهیز از [[بیبندوباری|ابتذال]] و کاهش شأن خود، قرار دارد.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص76.</ref> | |||
از | == فلسفه حیا در زنان از منظر مطهری == | ||
از نظر مطهری، حیا جزئی از تدابیر خلقت است که بهطور طبیعی در سرشت انسانها، بهویژه در زنان، وجود دارد. از دیدگاه او، حیا یک ویژگی فطری و الهی است که برای حفظ بنیان خانواده و به تبع آن، جامعه سالم طراحی شده است. همچنین مطهری حریم نگه داشتن زن، پرهیز از [[بدننمایی]] و رعایت پوشش مناسب را بهعنوان اصولی ضروری برای حفظ این بنیانها میداند.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص96.</ref> او معتقد است اگر زنی این ویژگیها را نداشته باشد، از انسانیت خود منحرف شده<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص100.</ref> و نقش تاریخی خود را از دست داده است<ref>مطهری، آینده انقلاب اسلامی ایران، 1399ش، ص225.</ref> | |||
== رابطه حیا و بالارفتن ارزش زن == | |||
==رابطه حیا و بالارفتن ارزش زن== | |||
استاد مطهری بر این باور است که حیا و پوشش در زنان نقش اساسی در حفظ و بالا بردن ارزش اجتماعی آنها دارد. او معتقد است هنگامی که زن حیا و پوشش خود را از دست میدهد و خود را مبتذل میکند، ارزش خود را نیز کاهش میدهد<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص77.</ref> و خود را بهراحتی در اختیار مردان قرار میداد.<ref>مطهری، نظام خانوادگی اسلام، 1401ش، ص107.</ref> | استاد مطهری بر این باور است که حیا و پوشش در زنان نقش اساسی در حفظ و بالا بردن ارزش اجتماعی آنها دارد. او معتقد است هنگامی که زن حیا و پوشش خود را از دست میدهد و خود را مبتذل میکند، ارزش خود را نیز کاهش میدهد<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص77.</ref> و خود را بهراحتی در اختیار مردان قرار میداد.<ref>مطهری، نظام خانوادگی اسلام، 1401ش، ص107.</ref> | ||
به گفته وی، بهطور طبیعی در عالم خلقت، زن با ضعف جسمانی خود در برابر مردان مواجه است، و برای جبران این ضعف، خداوند در او حس | به گفته وی، بهطور طبیعی در عالم خلقت، زن با ضعف جسمانی خود در برابر مردان مواجه است، و برای جبران این ضعف، خداوند در او حس [[عفت|عفاف]]، حیا و پوشش را قرار داده است. این ویژگیها موجب میشود تا مردان به سوی زنان جذب شوند و ارزش و احترام زنان حفظ شود. مطهری تأکید میکند که مبارزه با [[حجاب]]، حیا و عفاف نه تنها به نفع زنان نیست، بلکه بر ضد حیثیت و کرامت آنها است.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص77.</ref> | ||
== حیای افراطی == | |||
از نظر مطهری، افراط در هر چیزی از نظر عقل و شرع ناپسند است. از دیدگاه استاد مطهری، حیا نیز همانند دیگر ویژگیهای انسانی باید در حد تعادل خود قرار داشته باشد. در صورتی که حیا از حد طبیعی خود فراتر رود، بهنوعی بیماری اخلاقی تبدیل میشود.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص77.</ref> | |||
=== | == نظریات غربی دربارهٔ حیا == | ||
=== اثرپذیری حیا از مردسالاری === | |||
برخی نظریهپردازان غربی معتقدند که حیا و بسیاری از اصول اخلاقی جنسی، ریشه در تاریخ [[مردسالاری]]، شوهرسالاری و پدرشاهی دارند. طبق این دیدگاه، در دورانهای گذشته، مردان در جوامع مختلف بهعنوان مالکان و زنان بهعنوان مملوکها یا ابزارهایی برای خدمت به مردان در نظر گرفته میشدند. این نگاه مردسالارانه در طول تاریخ باعث شده است که بسیاری از اخلاقیات، به ویژه در مسائل جنسی، به نفع مردان تنظیم شوند.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص87.</ref> | |||
=== ریشه حیا در حقارت زن === | |||
در برخی دیدگاههای غربی، حیا بهعنوان احساس حقارت و خودکمبینی توصیف شده است. در این رویکرد این حس حیا در زنان بهدلیل تجارب اجتماعی و فرهنگی شکل گرفته است. به عنوان نمونه، برخی اقوام در گذشته، زنان را در ایام عادت ماهانه نجس میدانستند که این دیدگاه موجب میشد زنان خود را پلید و حقیر تصور کنند. چنین نگرشهایی موجب شد تا زنان در بسیاری از جوامع و فرهنگها خود را در موقعیتهای مختلف شرمزده و کمارزش احساس کنند.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص88.</ref> | |||
=== | == نقد مطهری بر نظریات غربی دربارهٔ حیا == | ||
نقد مرتضی مطهری بر نظریات غربی در خصوص حیا به سه محور اصلی تقسیم میشود: | |||
مطهری | === ریشهداشتن حیا در احساس بزرگمنشی === | ||
مطهری در مقابل نظریات غربی بر این باور است که حیا نه از خودکمبینی، بلکه از احساس بزرگی و شرافت فرد ناشی میشود. او میگوید وقتی یک فرد شریف از گفتن سخنان زشت حیا میکند، این نشاندهنده احساس بزرگمنشی است، نه احساس کوچکی. به عبارت دیگر، حیا به معنای توانایی کنترل خود در برابر کارهای زشت است و افراد با احساس شرافت بیشتر، حیا دارند.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص91.</ref> | |||
=== | === اختصاص نداشتن حیا به زنان === | ||
مطهری به دیدگاههایی که حیا را مختص زنان میدانند و آن را به مالکیت مرد بر زن نسبت میدهند، انتقاد میکند. او بیان میکند که مردان نیز حیا دارند و این ویژگی ربطی به مالکیت ندارد. علاوه بر این، حیا در زنان تنها بهدلیل نقش اجتماعی آنها بهعنوان حامل ناموس نیست، بلکه یک ویژگی انسانی است که به هر دو جنس مربوط میشود.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص92.</ref> | |||
مطهری به نقد دیدگاههایی که دورههای گذشته را دوره مالکیت مرد نسبت به زن میدانند، میپردازد. او توضیح میدهد که اگر مسئله مالکیت مرد درست بود، باید مجازاتها برای زن و مرد در اسلام مشابه نمیبود. ولی اسلام برای زن و مرد در زمینه زنا مجازات مشابهی پیشبینی کرده است، که نشاندهنده این است که مسئله حیا و مجازاتها، مربوط به مالکیت نیست؛ بلکه بر اساس اصول اخلاقی و فطری است. <ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص93.</ref> | === مقررات اسلامی و مسئله مالکیت مرد === | ||
مطهری به نقد دیدگاههایی که دورههای گذشته را دوره مالکیت مرد نسبت به زن میدانند، میپردازد. او توضیح میدهد که اگر مسئله مالکیت مرد درست بود، باید مجازاتها برای زن و مرد در اسلام مشابه نمیبود. ولی اسلام برای زن و مرد در زمینه زنا مجازات مشابهی پیشبینی کرده است، که نشاندهنده این است که مسئله حیا و مجازاتها، مربوط به مالکیت نیست؛ بلکه بر اساس اصول اخلاقی و فطری است.<ref>مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص93.</ref> | |||
==نقش حیا در انتخاب خواستگار== | == نقش حیا در انتخاب خواستگار == | ||
مرتضی مطهری بر این باور است که حیا و عفت برای دختران همچون وسیلهای دفاعی است که به آنها اجازه میدهد از میان خواستگاران خود شایستهترین را انتخاب کنند یا خواستگار خود را وادار سازند که پیش از دست یافتن به آنها، به تهذیب نفس خود بپردازد. مطهری معتقد است که موانعی که حیا و [[پردهنشینی|پردهداری]] در برابر شهوت مردان ایجاد میکند، باعث برانگیختن عاطفه و عشق شاعرانه میشود و در نتیجه، ارزش زن را در نظر مردان بالا میبرد.<ref>مطهری، یادداشتهای استاد مطهری، 1378ش، ج11، ص246.</ref> | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | |||
== | == منابع == | ||
* مطهری، مرتضی، خانواده و اخلاق جنسی، تهران، صدرا، ۱۴۰۱ش. | |||
* مطهری، مرتضی، تعلیم و تربیت در اسلام، تهران، صدرا، ۱۴۰۰ش. | |||
* مطهری، آینده انقلاب اسلامی ایران، تهران، صدرا، ۱۳۹۹ش. | |||
* مطهری، نظام خانوادگی اسلام، تهران، صدرا، ۱۴۰۱ش. | |||
* مطهری، مرتضی، یادداشتهای استاد مطهری، تهران، صدرا، ۱۳۷۸ش. | |||
{{مرتضی مطهری}} | |||
<!-- | |||
== تغییر مسیرهای پیشنهادی == | |||
حیا از دیدگاه مطهری{{سخ}} | |||
حیا در دیدگاه مطهری{{سخ}} | |||
دیدگاه مطهری دربارهٔ حیا{{سخ}} | |||
حیا از نظر مطهری{{سخ}} | |||
حیا در اندیشه استاد مطهری{{سخ}} | |||
حیا در اندیشه شهید مطهری{{سخ}} | |||
--> | |||
[[رده:اخلاق اسلامی]] | |||
[[رده:اصلاح رباتیک]] | |||
[[رده: | [[رده:حیا]] | ||
[[رده:مرتضی مطهری]] | |||
[[رده:مفاهیم اخلاقی]] | |||
