رقص سیستانی: تفاوت میان نسخه‌ها

رقص سیستانی، از هنرهای آیینی مردم سیستان است که علاوه بر جنبۀ نمایشی، معانی و مفاهیم زیادی دارد و بیانگر سبک زندگی و فرهنگ ساکنان این سرزمین است. از جمله رقص‌های معروف سیستان، رقص چوب است که امروزه در بسیاری از جشن‌های عروسی سیستان اجرا شده و فرصتی برای ابراز شادی است. این رقص نقش‌آفرینی مردم سیستان را در صحنۀ جنگ به نمایش گذاشته و تمرینی برای آمادگی دفاعی است.

رقص به‌معنای دویدن، جنبیدن و برجستن است.<ref> [https://abadis.ir/fatofa/%D8%B1%D9%82%D8%B5/ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ رقص، وب‌ساست آبادیس.] </ref> رقص سیستانی به‌نوعی از رقص گروهی گفته می‌شود که در دو نوعِ زنانه و مردانه اجرا می‌شود. این رقص معنای آیینی و دینی داشته و همان نقش دعا را در فرهنگ امروزی برای اقوام ابتدایی ایفا می‌کرده است.<ref> [https://www.visitiran.ir/fa/attraction/%D8%B1%D9%82%D8%B5-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C «رقص سیستانی»، وب‌سایت ویزیت ایران.]</ref> از اصلی‌ترین رقص‌های سیستانی رقص شمشیر است که رقص در اطراف شمشیر اجرا می‌شود و در زبان محلی به آن «چاپ سیستانی» گفته می‌شود.<ref>«[https://abadis.ir/fatofa/%D8%B1%D9%82%D8%B5-%D8%B4%D9%85%D8%B4%DB%8C%D8%B1/ رقص‌ شمشیر»، وب‌سایت آبادیس.]</ref>  کاربرد واژۀ رقص به‌دلیل این که از نظر مردم سیستان جلوۀ خوبی نداشته است به‌مرور به واژۀ «چوب‌بازی» که ترکیبی از مذهب، باور و عمل است، تغییر یافت.<ref>[https://www.visitiran.ir/fa/attraction/%D8%B1%D9%82%D8%B5-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C «رقص ‌سیستانی»، وب‌سایت ویزیت ایران.] </ref>  

رقص آیینی شمشیر، رقص دیرینه‌ای است که پیشینۀ آن به بیش از سه‌هزار سال قبل می‌رسد. دیوارنگاره‌ای در کوه خواجۀ سیستان، رقص شمشیر، جنگ و سنت موسیقی این منطقه را نمایش می‌دهد.<ref> [https://www.shidrokh-travel.ir/blog/categories/articles/articleDetail/314/%D8%B1%D9%82%D8%B5-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C «رقص سیستانی»، وب‌سایت شیدرخ.]</ref> چوب‌بازی امروزی سیستان، ادامۀ رقص شمشیر است که سیستانیان در گذشته برای آمادگی دفاعی مبارزان خود در زمان صلح، روحیۀ نیرو‌های خود را تقویت می‌کردند.<ref>[http://sistanian.blogfa.com/post/79 «رقص‌ سیستانی»، وبلاگ سیستانیان بلاگفا.]</ref>                     

رقص سیستانی از جمله چوب‌بازی، جزئی از فرهنگ مردم سیستان به شمار می‌‌رود. این نوع رقص، فرهنگ مردم این منطقه را به‌زیبایی و همراه با احساسات نشان می‌دهد و پیام‌آور صلح، شادی و یکپارچگی است. <ref> [https://article.tebyan.net/333231/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%88%D8%A8-%D9%87%D8%A7 .سعادتی، «آیین جنگ و صلح به زبان چوب‌ها»، وب‌سایت تبیان.]</ref>  

* رقص ‌‌‌چاپی؛ رقصی زنانه است که با کوبیدن پا بر زمین، همراه با ضرب‌های ساز دایره است.<ref>[https://abadis.ir/fatofa/%D8%B1%D9%82%D8%B5-%D8%B4%D9%85%D8%B4%DB%8C%D8%B1/ «رقص‌ شمشیر»، وب‌سایت آبادیس.]</ref>  

* رقص‌ شمشیر یا چوب؛ رقصی مردانه است و با دهل و ساز اجرا می‌شود.<ref> [https://www.shidrokh-travel.ir/blog/categories/articles/articleDetail/314/%D8%B1%D9%82%D8%B5-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C «رقص‌ سیستانی»، وب‌سایت شیدرخ.]</ref>

رقص شمشیر، به دو گونۀ تک‌چوب و دو‌چوب انجام می‌گیرد. در این رقص مسیر حرکت افراد پیرامون یک دایره است.<ref>[https://www.isna.ir/news/94121610242/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%DA%86%D9%88%D8%A8-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «معرفی چوب‌بازی سیستان»، خبرگزاری ایسنا.] </ref> در رقص تک‌چوب عده‌ای از افراد با تک‌چوبی که در دست دارند به شکل گروهی می‌رقصند و تماشاگران آنها را تشویق کرده و به آنها انرژی می‌بخشند.

 

رقص دو‌چوب، دونفره و با دو چوب اجرا می‌شود.<ref>[https://www.shidrokh-travel.ir/blog/categories/articles/articleDetail/314/%D8%B1%D9%82%D8%B5-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C «رقص‌‌‌‌ سیستانی»، وب‌سایت شیدرخ.]</ref> رقص، آهسته شروع می‌شود و با ضربۀ محکم دهل هر دو نفری که کنار یکدیگر قرار دارند چوب‌های خود را به هم می‌کوبند و با تند شدن صدای ساز حرکت چوب با آن تند می‌شود.<ref> [https://www.isna.ir/news/94121610242/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%DA%86%D9%88%D8%A8-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «معرفی چوب‌بازی سیستان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>   

این رقص فرصتی برای ابراز شادی و تمرینی برای آمادگی دفاعی است.<ref>[https://www.delgarm.com/tourism/about-iranian/105724-%D8%B1%D9%82%D8%B5-%DA%86%D9%88%D8%A8-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C «رقص چوب سیستانی»، وب‌سایت دلگرم.]</ref> چوب‌بازی، امروزه در بسیاری از جشن‌های عروسی سیستان اجرا می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/94121610242/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%DA%86%D9%88%D8%A8-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «معرفی چوب‌بازی سیستان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>   

رقص سیستان را نمادی از صلح و جنگ و اتحاد دانسته‌اند.<ref>[https://article.tebyan.net/333231/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%88%D8%A8-%D9%87%D8%A7 سعادتی، «آیین جنگ و صلح به زبان چوب‌ها»، وب‌سایت تبیان.]</ref> هر یک از حرکات و ابزارها متناسب با فرهنگ سیستان و در ارتباط نزدیک با طبیعت شکل‌ گرفته است:

* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: 2 دی 1401ش.

* «رقص چوب سیستانی»، وب‌سایت دلگرم، تاریخ بازدید: 2 دی 1401ش.

* «رقص سیستانی»، وب‌سایت شیدرخ، تاریخ درج مطلب: 31 اردیبهشت 1400ش.

* «رقص سیستانی»، وب‌سایت ویزیت‌ایران، تاریخ بازدید: 2 دی 1401ش.

* «رقص شمشیر»، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: 2 دی 1401ش.

* «رقص سیستانی»، وبلاگ سیستانیان ‌بلاگفا، تاریخ درج مطلب: 17 خرداد 1395ش.

* سعادتی، محسن، «آیین جنگ‌وصلح به زبان چوب‌ها»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: 9 شهریور 1395ش.

* «معرفی چوب‌بازی سیستان»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: 2 دی 1401ش.

* «معرفی ساز قیچک»، وب‌سایت مشهد‌ کنسرت، تاریخ بازدید: 2 دی 1401ش.