شنل: تفاوت میان نسخه‌ها

شِنِل، پوشش بدون آستینی است که روی دوش انداخته می‌شود و به‌وسیلۀ بندینک یا دگمه در ناحیه گردن بسته می‌شود. این پوشش قدمتی به درازای تاریخ دارد؛ به‌گونه‌ای که اثر آن‌ را از روی سنگ‌واره‌های متعلق به دوران باستان می‌توان یافت. شنل انواعی از جمله طَیلَسان، بُرنُس، حِبَرَه، شولا و کاردینال دارد و در گذشته در مراسم تاج‌گذاری پادشاهان مورد استفاده قرار می‌گرفت؛ همچنین پوشش مناسبی برای دوران بارداری، محافظت از سرما و باران و ایجاد جذابیت در تیپ افراد به ‌شمار می‌رود.

شنل به‌معنای پوشاکِ گشاد و بدون آستین است که روی دوش اندازند.<ref>[https://abadis.ir/fatofa/%D8%B4%D9%86%D9%84/ معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژۀ شنل، وب‌سایت آبادیس.]</ref>  شنل در ادبیات فارسی مترادف کلماتی مانند ردا، جُبِّه، عبا، طیلسان، بارانی، فوطه،<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D8%B4%D9%86%D9%84&f=motaradef ذیل واژه «شنل»، بخش مترادف در وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref> روانداز، پالتو، بالاپوش<ref>[https://lamtakam.com/dictionaries/motaradef_motazad/1628/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B4 «بالاپوش»، وب‌سایت لام تا کام.]</ref>  و لَباده به‌معنای بارانی نمدین است.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%AF%D9%87 دهخدا، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref>  نویسندگان پیشین در آثار خود میان برخی از مترادف‌های این کلمه تفاوتی قائل نشده‌اند.<ref>[https://www.omdehmoarefi.com/2021/01/26/history-of-iranian-clothing-from-the-beginning-of-islam/ رحیمی، «تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام»، وب‌سایت عمده‌معرفی.]</ref>  واژۀ شنل در زبان روسی به معنای پالتوی بلند نظامی است و از این زبان وارد زبان فارسی شده است.<ref>[https://abadis.ir/fatofa/%D8%B4%D9%86%D9%84/ مشیری، فرهنگ واژه‌های اروپایی در فارسی، ذیل واژۀ شنل.]</ref>   

در دورۀ ایلامی‌ها که نقطۀ آغاز حکومت پادشاهان در ایران بوده،<ref>[https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/1148802-%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D8%AF%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-% «دودمان پادشاهی‌ ایران از دوران باستان تا پایان سلسله شاهی»، خبرگزاری ایلنا.]</ref>  زنان از شنل بلندی استفاده می‌کردند که از شانه چپ تا زانو را می‌پوشاند، به‌گونه‌ای که کتف راست عریان بوده است.<ref> [https://www.haftvadkavir.com/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 شفیعی، «پوشاک ایرانیان»، وب‌سایت هفتواد کویر.]</ref>  مادها شنلی از جنس پوست پلنگ یا پوست گاو بر شانه می‌انداختند که حاشیه‌ای از پشم داشته است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/231866/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%88-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4?entryviewid=246397 بلوکباشی و دیگران، «آرایش و پوشش»، وب‌سایت مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  وجود مجسمه‌ای با پوشش شنل در کاخ آپادانا (شوش) بیانگر بهره‌گیری از این نوع پوشش در زمان هخامنشیان است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/215437/%D8%A7%D9%85%D9%BE%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C «امپراتوری ایران و اصلاحات ساختاری»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  در این دوره، شنل یک‌تکه پارچۀ حاشیه‌دار با سوراخی در وسط برای عبور سر بوده است که محدودۀ روی سینه، شانه‌ها و دست‌ها تا مچ را می‌پوشانده<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/231866/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%88-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4?entryviewid=246398 بلوکباشی و دیگران، «آرایش و پوشش»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  و با یک بندینک در جلو گردن بسته می‌شد.<ref>[https://www.haftvadkavir.com/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86/ شفیعی، «پوشاک ایرانیان»، وب‌سایت هفتواد کویر.]</ref>  زنان پارسی نیز شنلی مانند ردای مردان هخامنشی به ‌تن داشته‌اند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/231866/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%88-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4?entryviewid=246398 بلوکباشی و دیگران، «آرایش و پوشش»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> پارت‌ها شنلی مشابه شنل مادها؛ اما گشادتر می‌پوشیدند که با دگمه‌ای در وسط یا روی شانه بسته می‌شد.<ref> [https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B4%D9%86%D9%84 «شنل»، ویکیجو دانشنامۀ آزاد پارسی.]</ref>  زنان عهد اشکانی نیز، شنل را روی نیم‌تاجی که بر سر می‌گذاشتند، می‌بستند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/39122/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D9%84%D9%88%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86--%D9%BE%D8%B1%D9%8 بابایی، «پوشاک زنان در دوران سلوکیان و اشکانیان»، وب‌سایت مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  شنل در دورۀ ساسانیان کوتاه‌تر شد؛ به‌گونه‌ای که نصف بدن را از پشت می‌پوشاند و به‌وسیلۀ دو دگمۀ بزرگ در کنار گردن بسته می‌شد.<ref> [https://www.omdehmoarefi.com/2021/01/26/history-of-iranian-clothing-from-the-beginning-of-islam/ رحیمی، «تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام»، وب‌سایت عمده‌معرفی.]</ref> شنلِ آستین‌بلند و چسبانی در میان زنان درباری در دورۀ ساسانی مرسوم بوده که نشان خاندان سلطنتی به شمار می‌رفت.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/231866/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%88-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4?entryviewid=246400 بلوکباشی و دیگران، «آرایش و پوشش»، وب‌سایت مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  برخی معتقدند شنل، نخستین مرتبه در منطقۀ تالش و به‌گونۀ بارانی به کار می‌آمده و بعدها به سرزمین‌های عربستان و عراق منتقل شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/156047/%D8%AF%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D9%88-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%8 «دگرگونی پوشش و پوشاک در تاریخ دیرینه ایرانیان گفت‌وگو با محمدرضا چیت‌ساز»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> ظهور شنل کلاه‌دار به دورۀ طاهریان و صفاریان برمی‌گردد.<ref>[https://darnia.ir/blog/84_%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86.html «پیشینۀ پوشاک مردان، از سامانیان تا ایلخانان»، وب‌سایت دارنیا.]</ref>  در دورۀ طاهریان شنل بلندی تا ساق پا می‌پوشیدند که سرپوشی مانند سرپوش بارانی به ‌آن متصل بود. عده‌ای معتقدند، در این دوره، علمای منطقۀ شمال شرقی ایران از نوعی شنل جلوباز بهره می‌گرفتند که لبه‌های جلویی آن روی سینه به‌شکل مثلث برمی‌گشت. اُمَرا در دورۀ صفاریان از بالاپوشی مانند لَباده استفاده می‌کردند که در برخی موارد از پوست سمور و سنجاب تهیه می‌شد.<ref>[https://www.omdehmoarefi.com/2021/01/26/history-of-iranian-clothing-from-the-beginning-of-islam/ رحیمی، «تاریخ پوشاک ایرانیان از ابتدای اسلام»، وب‌سایت عمده‌معرفی.]</ref>  جُبِّه در ابتدای دورۀ قاجار پوشش رسمی مردان در همۀ طبقات بود؛ اما با گذشت زمان، تنها به علما و اهل‌قلم اختصاص یافت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/231866/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%88-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4?entryviewid=246404 بلوکباشی و دیگران، «آرایش و پوشش»، وب‌سایت مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  فرم امروزی شنل از اواخر دورۀ قاجار رواج یافت. هم‌اکنون، پوشیدن شنل در میان آقایان مرسوم نیست؛ اما بانوان به‌شکل‌های گوناگون از آن استفاده می‌کنند.<ref>[https://wikijoo.ir/index.php?title=%D8%B4%D9%86%D9%84 «شنل»، ویکیجو دانشنامۀ آزاد پارسی.]</ref>