لباس مردان بختیاری: تفاوت میان نسخه‌ها

[[لباس مردان بختیاری]] از اصالت بالایی برخوردار است و متناسب با اعتقادات دینی و اسلامی طراحی شده است. تن‌پوش مردان بختیاری دارای تنوع بالایی است که از میان آنها، چوقا و تمبان نماد هویتی قوم لر به‌شمار می‌رود. فرم تن‌پوش‌های مردان این ایل گرد و بدون زاویه است. طرح چوقا از کنگره‌های تخت جمشید الهام گرفته شده و رنگ سفید و سیاه آن به‌ترتیب نمادی از نیکی و بدی است.

کارشناسان حوزه صنایع دستی و هنرهای سنتی قدمت لباس بختیاری را به دوران صفویه نسبت می‌دهند.<ref>[https://www.irna.ir/news/83610774/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%D8%B3-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA «لباس‌های محلی پوششی از جنس فرهنگ و هویت»، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا).]</ref> با این حال، برخی این پوشش را به دوران باستان بازمی‌گردانند. کلاه خسروی که نخستین بار در نقوش حجاری شده تخت جمشید دیده می‌شود، نشانه‌ای از سرپوش‌های سربازان و بزرگان قوم ماد است. چوقا نیز به عنوان یک تن‌پوش مورد استفاده مادها، در نقوش حجاری‌های دوران ساسانی بر تن بزرگان دیده شده است. شلوار گشاد بختیاری (دبیت) نیز در آثار باقی‌مانده از پدر اردشیر ساسانی و گیوه بختیاری بر پای پادشاهان هخامنشی مشاهده می‌شود. این شواهد نشان می‌دهند که لباس مردان بختیاری بیش از ۲۷۰۰ سال قدمت دارد و گویای اصالت و ماندگاری پوشاک این قوم است.<ref>[https://bavarsad.blogsky.com/1385/02/23/post-83/ «لباس مردان بختیاری و تاریخچۀ آن»، وب‌سایت بلاگ اسکای.]</ref>

چوقا، شلوار دبیت، گیوه ملکی و کلاه خسروی، هر یک به نوعی نمادی از سادگی هستند؛ سادگی‌ای که در باطن این قوم نیز ریشه دارد. این لباس‌ها فاقد پیچیدگی و دورویی بوده و اصالت و یکرنگی مردان بختیاری را به تصویر می‌کشد.<ref>[https://dehkoneh.blogfa.com/page/21 «لباس بختیاری»، وب‌سایت دهکهنه.]</ref>

سر در فرهنگ ایرانی، جایگاهی ویژه دارد و پوشاندن آن نمادی از وقار و احترام مردان به‌شمار می‌آید.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/394728/%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%AF «مردان قدیم چه می‌پوشیدند؟»، خبرگزاری مشرق.]</ref> انواع سرپوش مردان بختیاری عبارت است از:

کلاه مردان بختیاری کروی‌شکل بوده و فرم آن به‌صورت منحنی و دایره است و فرد می‌تواند از هر طرفی آن را روی سر قرار دهد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/399363/fa اسدی فارسانی و دیگران، «بازتاب نمودهای فرهنگی در نظام ساختاری و نقوش پوشاک مردان جامعۀ عشایری»، 1398ش، ص100.]</ref> امروزه کلاه نمدی مردان، سیاه‌رنگ است.<ref>[https://www.tabiat.ir/page/9520/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C «لباس محلی مردان بختیاری»، وب‌سایت مؤسسۀ آموزش و تحقیقات جهانگردی طبیعت.]</ref>

سوگند خوردن به شال سبز در فرهنگ بختیاری در اشعار و ترانه‌های این منطقه، بسیار رایج است. در برخی از این آثار، فروختن شال به‌عنوان عمل ناپسند و مذموم توصیف می‌شود. مردان بختیاری شال خود را دور کمر، روی چوقا می‌بندند. بستن شال به کمر نشانۀ آمادگی فیزیکی و باز کردن آن به‌منظور فراغت از رزم یا بزم است.<ref>[http://www.manahonar.com/Blog/?p=438 صادقیان، «لباس محلی بختیاری»، وب‌سایت مانا هنر ایرانیان.]</ref>

چوقا، شاخص‌ترین پوشش قوم بختیاری، حاصل هنر دست زنان بختیاری است که با دقت و مهارت بالا بافته می‌شود و نمادی از هویت مردان و فرهنگ ایل به‌شمار می‌رود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/380990/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%88%D9%82%D8%A7-%D9%86%D9%85%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D8%B9%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D9%82%D9%88%D9%85%DB%8C افروغ، «زنان بختیاری: آفرینندگان چوقا، نمودی از هنر ایلی و عشایری و نماد هویت قومی»، 1397ش، ص9.]</ref>

چوقا، پوششی با رنگ‌هایی نمادین است که بازتابی از نبرد همیشگی نیکی و بدی به‌شمار می‌آید. رنگ سفید در این لباس، نماد سپنتامینو، فرشتۀ خیر، و نشانگر حرکت به‌سوی آگاهی و خرد مقدس است. پله‌های سفید آن، بر جایگاه گفتار، کردار و اندیشۀ نیک در مسیر تقرب به عالم معنا و خداوند تأکید دارند؛ اصلی که همواره مورد توجه قوم بختیاری بوده است.