لباس مردم خراسان جنوبی: تفاوت میان نسخه‌ها

| فایل پادکست      = لباس مردم خراسان جنوبی.ogg

| حجم فایلپادکست    = ۹/۱۹

| معنای اصطلاحی      = تن‌پوش زنان و مردان در استان خراسان جنوبی

{{درشت|'''لباس مردم خراسان جنوبی'''}}؛ تن‌پوش زنان و مردان در استان خراسان جنوبی.

پوشش مردم خراسان جنوبی تنوع و زیبایی ویژه‌ای دارد. در میان سرپوش‌های زنان بیرجندی، «کلاه‌پول» از اهمیت خاصی برخوردار است و دختران از سن هفت سالگی آن را بر سر می‌گذارند. رنگ‌های غالب در لباس مردم این منطقه، [[سبز (رنگ)|سبز]] و آبی است که ریشه در باورهای دینی آنان دارد. لباس زنان بیرجندی علاوه بر زیبایی، متناسب با شرایط آب و هوایی، پوشیده و راحت است. مردان نیز از پیراهن، شلوار و انواع سرپوش‌های محلی استفاده می‌کنند.

== تأثیر شرایط جغرافیایی بر جنس پوشاک مردم خراسان جنوبی ==

به‌دلیل آب و هوای خشک منطقه، پارچه‌ها معمولاً از مواد طبیعی مانند نخ و پشم تهیه می‌شوند. این انتخاب به‌دلیل ویژگی‌های خاص این مواد است که با شرایط آب و هوایی خشک سازگاری بیشتری دارند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/482408/طراحی-لباس-ملی-از-الهام-از-پوشاک-سنتی-مردم-خراسان-جنوبی پایدارفرد و دیگران، «طراحی لباس ملی با الهام از پوشاک سنتی مردم خراسان جنوبی»، 1394ش، ص137.]</ref>

== لباس زنان خراسان جنوبی ==

لباس‌های زنان خراسان جنوبی دارای پوششی کامل هستند که با اصول [[حجاب در اندیشه سید علی خامنه‌ای|حجاب]] و [[عفاف]] اسلامی هماهنگ است. دامن‌های بلند و استفاده از پارچه‌های غیرچسبان، نمونه‌هایی از این ویژگی هستند.

جنس پارچه‌ها معمولاً از نخ ساده یا گلدار است که به‌دلیل سبکی و قابلیت تنفس، مناسب برای اقلیم گرم و خشک خراسان جنوبی است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1646645575-10516-1400-216.pdf پایدارفرد و دیگران، «طراحی لباس ملی با الهام از پوشاک سنتی مردم خراسان جنوبی»، 1394ش، ص148.]</ref>

==== زیبایی و تزیینات سنتی ====

طراحی این لباس‌ها به‌گونه‌ای است که در عین داشتن جلوه‌ای رسمی و زیبا، راحتی لازم برای انجام فعالیت‌های روزمره را نیز فراهم می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1646645575-10516-1400-216.pdf پایدارفرد و دیگران، «طراحی لباس ملی با الهام از پوشاک سنتی مردم خراسان جنوبی»، 1394ش، ص148.]</ref>

==== هماهنگی با فرهنگ ایرانی ====

پارچه‌های مورد استفاده عمدتاً از تولیدات داخلی هستند که علاوه بر تقویت اقتصاد ملی، سازگاری بیشتری با محیط‌زیست دارند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1646645575-10516-1400-216.pdf پایدارفرد و دیگران، «طراحی لباس ملی با الهام از پوشاک سنتی مردم خراسان جنوبی»، 1394ش، ص148.]</ref>

==== تنوع در طرح و رنگ ====

تن‌پوش‌ها و سرپوش‌های زنان استان خراسان جنوبی از اعتقاد به باور و مذهب سرچشمه می‌گیرد که نمونهٔ آن را می‌توان در استفاده از رنگ‌های [[سبز (رنگ)|سبز]] و آبی لباس‌ها دید.<ref>[https://openaccess.ir/c/4cvt/paper_100260 شاهسونی و کوهستانی، «بررسی تأثیر مذهب بر پوشاک سنتی زنان روستای چنشت»، 1399ش، ص1.]</ref>

پوشاک زنان خراسان جنوبی نمادی از حُجب و [[حیا]] بوده و پوششی کامل و مناسب را برای زنان این دیار فراهم می‌آورد. قدمت تاریخی و پیوند عمیق این لباس‌ها با فرهنگ بومی، موجب شده است که نه‌تنها هویت ایرانی-اسلامی را حفظ کند؛ بلکه با سنت‌های دیرینه این سرزمین نیز سازگار باشد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1646645575-10516-1400-216.pdf پایدارفرد و دیگران، «طراحی لباس ملی با الهام از پوشاک سنتی مردم خراسان جنوبی»، 1394ش، ص149.]</ref>

پوشاک محلی زنان خراسان جنوبی در گذشته از سه بخش اصلی تشکیل می‌شده است: [[سرپوش زنان کرد|سرپوش]]، تن‌پوش و [[پاپوش|پای‌پوش زنانه]]. هر یک از این بخش‌ها نیز شامل اجزای گوناگونی بوده است:<ref>[https://www.isna.ir/news/97082210790/پوشاک-محلی-زنان-خراسان-جنوبی-را-بشناسیم «پوشاک محلی زنان خراسان جنوبی را بشناسیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

[[پرونده:Resized 1211845 612.jpg|جایگزین=لباس زنان خراسان جنوبی|بندانگشتی|بانوان بیرجندی با لباس محلی خراسان جنوبی]]

=== سرپوش‌های زنان خراسان جنوبی ===

چَرقت نوعی روسری از جنس پنبه است که اغلب به رنگ سفید با گل‌های ریز انتخاب می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/birjand-21385/لباس-محلی-نماد-فرهنگ-اصیل-بومی-مردم-خراسان-جنوبی «لباس محلی، نماد فرهنگ اصیل بومی مردم خراسان جنوبی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref> زنان، چرقت را متناسب با فصل سال نازک یا ضخیم تهیه می‌کنند و آن را به‌شکل مثلثی روی سر می‌اندازند. خانم‌های جوان چرقت را با سنجاق‌های تزیینی زیر گلو محکم می‌کنند.<ref>[https://www.isna.ir/news/97082210790/پوشاک-محلی-زنان-خراسان-جنوبی-را-بشناسیم «پوشاک محلی زنان خراسان جنوبی را بشناسیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref> زنان روستای چنشت، از رنگ سبز و آبی این روسری استفاده می‌کنند.<ref>[https://openaccess.ir/c/4cvt/paper_100260 شاهسونی و کوهستانی، «بررسی تأثیر مذهب بر پوشاک سنتی زنان روستای چنشت»، 1399ش، ص14.]</ref>

دستمال سر زنان خراسان از پارچهٔ نازک ابریشمی و به‌صورت چهارگوش است که زنان آن را روی پیشانی خود می‌بندند. رنگ دستمال سر اغلب به‌رنگ سیاه بوده و زنان در جشن‌ها و مراسم‌های عروسی از رنگ قرمز آن استفاده می‌کنند و گاهی‌اوقات نیز اطراف آن را با سکه‌های نقره‌ای تزیین می‌کنند.<ref>[https://www.isna.ir/news/97082210790/پوشاک-محلی-زنان-خراسان-جنوبی-را-بشناسیم «پوشاک محلی زنان خراسان جنوبی را بشناسیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

دستمال خِیاتِه از سربندهای زنان این منطقه به‌شمار می‌رود که از نخ و پارچهٔ ابریشمی تهیه می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/97082210790/پوشاک-محلی-زنان-خراسان-جنوبی-را-بشناسیم «پوشاک محلی زنان خراسان جنوبی را بشناسیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

دستمال کِلاقی از دستمال‌های فاخر و گران‌قیمت زنان بیرجندی که از ابریشم مرغوب تهیه می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/97082210790/پوشاک-محلی-زنان-خراسان-جنوبی-را-بشناسیم «پوشاک محلی زنان خراسان جنوبی را بشناسیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

بیشتر زنان روستایی مخصوصاً کشاورزان و کارگران از نوعی دستمال با نام دستمال نخی استفاده می‌کنند که با نخ باریک پنبه‌ای بافته شده و لطیف و نازک است.<ref>[https://www.isna.ir/news/97082210790/پوشاک-محلی-زنان-خراسان-جنوبی-را-بشناسیم «پوشاک محلی زنان خراسان جنوبی را بشناسیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

روبند زنان خراسان جنوبی پارچه‌ای و نازک است و به وسیلهٔ دو بند دور سر بسته و جلوی صورت آویزان می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/birjand-21385/لباس-محلی-نماد-فرهنگ-اصیل-بومی-مردم-خراسان-جنوبی «لباس محلی، نماد فرهنگ اصیل بومی مردم خراسان جنوبی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref> در قسمت چشم‌ها از نوعی دوخت سنتی و زیبا به‌نام «چشمه‌دوزی» استفاده می‌شود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/93306092a72f6665deb413bad8797263 خزاعی‌مسک، رویکرد فناوری فرهنگی در تحلیل پوشاک مردم خراسان جنوبی، 1395ش، ص102.]</ref>

==== کلاه‌پول ====

در تابستان زنان بیرجندی از روسری نازکی به‌نام کوسه استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.isna.ir/news/birjand-21385/لباس-محلی-نماد-فرهنگ-اصیل-بومی-مردم-خراسان-جنوبی «لباس محلی، نماد فرهنگ اصیل بومی مردم خراسان جنوبی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

==== عرقچین ====

==== دستمال گلی ====

زنان این منطقه در مجالس عروسی از دستمالی سه‌گوش و بزرگ به‌نام دستمال گُلی استفاده می‌کنند که روی آن با انواع زیورآلات تزیین می‌شود. این روسری از پارچهٔ مخمل تهیه می‌شود و اطراف آن یراق طلایی دوخته می‌شود.<ref>[https://civilica.com/doc/1300518/ شاهسونی‌روبیات، «بررسی پوشاک سنتی زنان روستای چنشت»، 1399ش، ص10.]</ref>

=== تن‌پوش زنان خراسان جنوبی ===

زنان بیرجندی مخصوصاً در روستای چنشت، از [[چادر رنگی|چادری رنگی]] و گلدار استفاده می‌کنند. این نوع چادر که به «افندی» معروف است، کوچک‌تر و کوتاه‌تر از چادرهای معمولی است که به کلاه‌پول وصل می‌شود و از پشت سر آویزان است. دختران جوان و تازه عروس‌ها از رنگ‌های روشن و گلدار و زنان مسن از رنگ‌های تیره استفاده می‌کنند. زنان در مواقع عادی و عبور و مرور در روستاها چادرهای رنگی با نقوشی از رنگ‌های سبز و آبی سر می‌کنند.<ref>[https://openaccess.ir/c/4cvt/paper_100260 شاهسونی و کوهستانی، «بررسی تأثیر مذهب بر پوشاک سنتی زنان روستای چنشت»، 1399ش، ص14.]</ref>

==== کیش زنان ====

جلیقه نوعی بالاپوش جلوباز و بدون آستین است که قد آن تا زیر کمر می‌رسد و به دو شکل مختلف دیده می‌شود: برخی از زنان خود جلیقه می‌دوزند و برای آستر آن از کرباس و برای رویه از چیت یا مخمل استفاده می‌کنند. برخی دیگر نیز این جلیقه را به‌صورت آماده خریداری می‌کنند که معمولاً خط‌دار است و از جنس گوارین یا ماهوت تهیه می‌شود. در شهر خوسف، زنان در مراسم [[لباس عروس اقوام ایرانی|عروسی]] از جلیقه‌های ابریشمی استفاده می‌کنند که روی آن با طرح‌های ظریف و زیبا آجیده‌دوزی شده است.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/93306092a72f6665deb413bad8797263 خزاعی‌مسک، رویکرد فناوری فرهنگی در تحلیل پوشاک مردم خراسان جنوبی، 1395ش، ص90.]</ref>

==== پیراهن ====

پیراهن‌های زنان روستایی دارای یقهٔ سه‌سانتی بوده که قسمت جلوی آن تا حدود سینه باز است و توسط سه دکمه بسته می‌شود. آستین‌های این پیراهن بلند است و در انتهای آن مچی دوخته می‌شود. قسمت مچی و جلوی لباس باگل‌های چهارپر تزیین شده که زیبایی پیراهن را چندبرابر می‌کند. زنان روستایی مخصوصاً در خوسف به این نوع پیراهن پاچین می‌گویند.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/93306092a72f6665deb413bad8797263 خزاعی‌مسک، رویکرد فناوری فرهنگی در تحلیل پوشاک مردم خراسان جنوبی، 1395ش، ص91.]</ref>

==== یل ====

شلیته نوعی دامن چین‌دار و کوتاه است که تا زیر زانو را می‌پوشاند. این دامن بسیار گشاد است.<ref>[https://www.isna.ir/news/97082210790/پوشاک-محلی-زنان-خراسان-جنوبی-را-بشناسیم «پوشاک محلی زنان خراسان جنوبی را بشناسیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

==== شلوار ====

=== پای‌پوش زنان خراسان جنوبی ===

امروزه چند کارگاه تولید کفش قدیمی در بیرجند وجود دارد که کفش‌هایی از جمله چپت، گالش و کفش ساده تولید می‌کنند:<ref>[https://www.isna.ir/news/birjand-21385/لباس-محلی-نماد-فرهنگ-اصیل-بومی-مردم-خراسان-جنوبی «لباس محلی، نماد فرهنگ اصیل بومی مردم خراسان جنوبی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

==== کفش تبلک‌دار ====

کفش گُرجی نوعی کفش چرمی است که جلوی آن حالت برگشته دارد. این کفش سبزرنگ بوده و پاشنهٔ آن از استخوان و چوب تهیه می‌شود.<ref>[https://civilica.com/doc/1300518/ شاهسونی‌روبیات، «بررسی پوشاک سنتی زنان روستای چنشت»، 1399ش، ص10.]</ref>

کَتراک نوعی کفش با رویه‌ای از جنس نخ و کفه‌ای از جنس چوب است که زنان اغلب آن را در حمام استفاده می‌کنند.<ref>برآبادی، دانشنامهٔ فرهنگ و تمدن؛ پوشاک محلی بیرجند، 1393ش، ص93.</ref>

==== ساغری ====

گُرگابی نوعی کفش زنانه است که رویهٔ آن بلند و از چرم ساخته شده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/birjand-21385/لباس-محلی-نماد-فرهنگ-اصیل-بومی-مردم-خراسان-جنوبی «لباس محلی، نماد فرهنگ اصیل بومی مردم خراسان جنوبی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

زنان بیرجندی در جشن‌ها و عروسی‌ها از کفش‌هایی به‌نام اُرسی استفاده می‌کنند. این کفش پاشنه‌دار و با رویه و کفی از جنس چرم ساخته شده و به رنگ قرمز یا مشکی دیده می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/482408/طراحی-لباس-ملی-با-الهام-از-پوشاک-سنتی-مردم-خراسان-جنوبی پایدارفرد و دیگران، «طراحی لباس ملی با الهام از پوشاک سنتی مردم خراسان جنوبی»، 1394ش، ص138.]</ref>

==== دالاق ====

جوراب زنان این منطقه از انواع نخ، پشم و کرک تهیه و توسط زنان و دختران محلی با میل بافته می‌شود. گاهی نیز قسمت ساق جوراب را با گل‌هایی ساده تزیین می‌کنند. همچنین در بیرجند نوعی جوراب بافته می‌شود که به جوراب هفت‌رنگ مشهور است.<ref>[https://www.isna.ir/news/birjand-21385/لباس-محلی-نماد-فرهنگ-اصیل-بومی-مردم-خراسان-جنوبی «لباس محلی، نماد فرهنگ اصیل بومی مردم خراسان جنوبی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

== پوشاک مردان خراسان جنوبی ==

[[پرونده:DSC0148.jpg|جایگزین=لباس مردان خراسان جنوبی|بندانگشتی|مردان خراسان جنوبی با لباس سنتی در حال اجرای رقص چوب]]

پوشاک مردان این منطقه شامل سرپوش، تن‌پوش و پای‌پوش است.

=== سرپوش‌های مردان خراسان جنوبی ===

==== کلاه نمدی ====

مُندیل نوعی شال سفید یا سیاه است که از پارچهٔ نخی تهیه می‌شود و مردان آن را روی کلاه خود می‌بندند. در گذشته مردان مسن آن را به‌صورت نامرتب و جوانان آن را مرتب می‌بستند و یک سمت آن را جلوی بدن آویزان می‌کردند.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/93306092a72f6665deb413bad8797263 خزاعی‌مسک، رویکرد فناوری فرهنگی در تحلیل پوشاک مردم خراسان جنوبی، 1395ش، ص120.]</ref>

مردان شب‌کلاه را روی مندیل می‌بندند. شب‌کلاه در بیرجند تهیه می‌شود و جنس آن از کرک و پشم و به‌رنگ‌های سفید و سیاه است.<ref>[https://www.isna.ir/news/birjand-21385/لباس-محلی-نماد-فرهنگ-اصیل-بومی-مردم-خراسان-جنوبی «لباس محلی، نماد فرهنگ اصیل بومی مردم خراسان جنوبی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

==== کلاه دوره‌دار ====

بیشتر جوانان از کلاهی با نام پهلوی یا شاپوری استفاده می‌کنند که جلوی آن لبهٔ گرد دارد و اغلب به‌رنگ تیره است.<ref>[https://www.isna.ir/news/birjand-21385/لباس-محلی-نماد-فرهنگ-اصیل-بومی-مردم-خراسان-جنوبی «لباس محلی، نماد فرهنگ اصیل بومی مردم خراسان جنوبی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

==== کلاه قرص ====

مردان مرفه، کلاهی با نام ترمه را روی سر می‌گذارند که جنس آن از ابریشم قرمز است و اطراف آن شیرازه دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/birjand-21385/لباس-محلی-نماد-فرهنگ-اصیل-بومی-مردم-خراسان-جنوبی «لباس محلی، نماد فرهنگ اصیل بومی مردم خراسان جنوبی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

=== تن‌پوش مردان خراسان جنوبی ===

پیراهن مردان بیرجندی از روی دوش تا بالای زانو را می‌پوشاند. این نوع پیراهن جلوبسته بوده و فقط بالای آن با دو تا سه دکمه بسته می‌شود. بعضی‌اوقات دکمهٔ بالای آن را در بغل گردن قرار می‌دهند. رنگ آن اغلب سفید و گاهی تیره و خاکستری انتخاب می‌شود و جنس آن از کرباس است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/482408/طراحی-لباس-ملی-با-الهام-از-پوشاک-سنتی-مردم-خراسان-جنوبی پایدارفرد و دیگران، «طراحی لباس ملی با الهام از پوشاک سنتی مردم خراسان جنوبی»، 1394ش، ص138.]</ref>

==== جلیقه ====

جلیقهٔ مردان بیرجندی بدون آستین و جلوباز است که با دکمه‌هایی بسته می‌شود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/93306092a72f6665deb413bad8797263 خزاعی‌مسک، رویکرد فناوری فرهنگی در تحلیل پوشاک مردم خراسان جنوبی، 1395ش، ص97.]</ref>

==== قبا ====

قبای مردان بیرجندی بدون یقه و اغلب به‌رنگ‌های سبز و قهوه‌ای انتخاب می‌شود. [[قبا]] از سرشانه تا زیر زانو را می‌پوشاند، قسمت جلوی آن دو تا سه دکمه دارد و سر آستین‌های آن نیز با دکمه باز و بسته می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/birjand-21385/لباس-محلی-نماد-فرهنگ-اصیل-بومی-مردم-خراسان-جنوبی «لباس محلی، نماد فرهنگ اصیل بومی مردم خراسان جنوبی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

در زمستان مردان از پالتوی پشمی به‌رنگ‌های سبز، کبود و آبی استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.isna.ir/news/birjand-21385/لباس-محلی-نماد-فرهنگ-اصیل-بومی-مردم-خراسان-جنوبی «لباس محلی، نماد فرهنگ اصیل بومی مردم خراسان جنوبی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

نوعی لباس که از پیراهن بلندتر بوده و دوطرف پهلوی آن باز است. این لباس تا زیر زانو را می‌پوشاند و به زبان محلی به آن لباس افغانی نیز می‌گویند.<ref>[https://www.isna.ir/news/birjand-21385/لباس-محلی-نماد-فرهنگ-اصیل-بومی-مردم-خراسان-جنوبی «لباس محلی، نماد فرهنگ اصیل بومی مردم خراسان جنوبی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

قطیفه پارچه‌ای مستطیل‌شکل و کاربردی است که بین زنان و مردان مشترک است و به‌جای چادر روی سرانداخته می‌شود یا از آن به‌عنوان حوله یا پرده استفاده می‌شود. مردان برای جلوگیری از باد و باران آن را روی سرشان می‌اندازند.

قطیفه سه نوع است؛ یک نوع آن از پنبهٔ سفید تهیه می‌شود که به آن «قطیفه کرباسی» می‌گویند. نوع دوم از پنبهٔ مله است که به قطیفهٔ مله‌ای معروف بوده و نوع سوم از نخ کارخانه تهیه می‌شود و مردم محلی آن را به‌نام قطیفهٔ برقی می‌شناسند.<ref>برآبادی، دانشنامهٔ فرهنگ و تمدن؛ پوشاک محلی بیرجند، 1393ش، ص80.</ref> در دو طرف عرض قطیفه ریشه‌هایی وجود دارد که مردم برای زیبایی و دوام بیشتر آن‌ها را گره می‌زنند.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/93306092a72f6665deb413bad8797263 خزاعی‌مسک، رویکرد فناوری فرهنگی در تحلیل پوشاک مردم خراسان جنوبی، 1395ش، ص94.]</ref>

شلوار مردان بیرجندی شبیه به شلوار زنان است که از پارچهٔ کرباس، در رنگ‌های مختلف تهیه می‌شود و پاچه‌های آن گشاد است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/482408/طراحی-لباس-ملی-با-الهام-از-پوشاک-سنتی-مردم-خراسان-جنوبی پایدارفرد و دیگران، «طراحی لباس ملی با الهام از پوشاک سنتی مردم خراسان جنوبی»، 1394ش، ص138.]</ref>

از اصلی‌ترین پای‌پوش‌های مردم این منطقه می‌توان به گیوه‌بافی و گیوه‌دوزی با استفاده از نخ‌های پنبه‌ای و ساخت کفش‌های چرمی اشاره کرد. پای‌پوش‌های مردان بیرجندی در خود منطقه تولید می‌شود و شامل ارسی با رویه و کفی چرم گاو، ساق‌دار و نیم‌ساق برای استفادهٔ کشاورزان، چَپَّت از جنس لاستیک برای استفادهٔ چوپانان و انواع کفش‌های ساده، گولی، چاروق، چوبی و تخت‌آبی است.<ref>[https://www.isna.ir/news/birjand-21385/لباس-محلی-نماد-فرهنگ-اصیل-بومی-مردم-خراسان-جنوبی «لباس محلی، نماد فرهنگ اصیل بومی مردم خراسان جنوبی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا).]</ref>

== لباس زنان بیرجندی در مراسم‌های مختلف ==

روستای چنشت از توابع خراسان جنوبی است که نوع پوشش زنان در مراسم‌های شادی و عروسی از اهمیت بالایی برخوردار است. در این روستا رسم بر این است که زنان در مراسم شادی باید پیراهن نو، از جنس مخمل همراه با تزیینات فراوان بپوشند.

زنان اغلب برای پوشش سر از [[چارقد]]های مخمل و پولک‌دار استفاده می‌کنند. دختران از سن شش تا هفت سالگی دارای کلاه‌پول و سایر پوشش‌های زنانه هستند و متناسب با سن‌شان از رنگ‌های شادتر استفاده می‌کنند.<ref>[https://openaccess.ir/c/4cvt/paper_100260 شاهسونی و کوهستانی، «بررسی تأثیر مذهب بر پوشاک سنتی زنان روستای چنشت»، 1399ش، ص15.]</ref>

== لباس عروس و داماد در خراسان جنوبی ==

[[لباس عروس اقوام ایرانی|لباس عروس]] در روستای چنشت همانند لباس محلی زنان است با این تفاوت که باید هفت پیراهن به‌رنگ‌های سفید، قرمز، آبی، سبز و در مرحلهٔ آخر رنگ دلخواه با جنس پارچهٔ مخمل بپوشند که با انواع مهر و سکه و ریسه‌هایی از پول نقره تزیین شده است.<ref>[https://openaccess.ir/c/4cvt/paper_100260 شاهسونی و کوهستانی، «بررسی تأثیر مذهب بر پوشاک سنتی زنان روستای چنشت»، 1399ش، ص15.]</ref> لباس داماد در این روستا مشابه پوشش امروزی است؛ اما با این تفاوت که دستمالی سه‌گوش به نام «کشمیری» به‌رنگ سبز روی شانه اوانداخته می‌شود.<ref>[https://openaccess.ir/c/4cvt/paper_100260 شاهسونی و کوهستانی، «بررسی تأثیر مذهب بر پوشاک سنتی زنان روستای چنشت»، 1399ش، ص15.]</ref>

لباس مردم این منطقه مخصوصاً در روستاها دارای رنگ‌های شاد و متنوع و اغلب از طیف‌های سبز و آبی است که جلوهٔ خاصی به آن‌ها می‌بخشد. لباس مردم روستای چنشت به نسبت سایر روستاهای خراسان جنوبی کمتر دچار تغییر و تحول شده و فرهنگ استفاده از لباس‌های محلی و رنگارنگ حفظ شده است؛ به‌همین دلیل به این روستا لقب سرزمین رنگ‌ها داده شده است.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/93306092a72f6665deb413bad8797263 خزاعی‌مسک، رویکرد فناوری فرهنگی در تحلیل پوشاک مردم خراسان جنوبی، 1395ش، ص56.]</ref>

== تهیهٔ پارچه‌های مورد نیاز برای تهیهٔ پوشاک ==

مردم این منطقه معمولاً پارچه‌های مورد نیاز خود را از شهرهایی مانند زاهدان، اصفهان، شیراز، یزد و تهران تهیه می‌کنند. در گذشته، این پارچه‌ها از جنس کودَری، پچسکن و نوعی پارچه پنبه‌ای با نام چِکن بودند، اما امروزه بیشتر از مخمل واندولِزی استفاده می‌شود که آن هم نوعی پارچه پنبه‌ای است.<ref>[https://openaccess.ir/c/4cvt/paper_100260 شاهسونی و کوهستانی، «بررسی تأثیر مذهب بر پوشاک سنتی زنان روستای چنشت»، 1399ش، ص12.]</ref>

== نقوش تزیینی روی پوشاک مردم خراسان جنوبی ==

اکثر پارچه‌هایی که برای دوخت لباس‌های محلی به‌کار می‌رود، دارای نقوش اسلامی مثل گل و گیاه و نقوش هندسی و انتزاعی است. طرح‌ها و نقش‌های گیاهی با انواع گل‌ها و رنگ‌بندی متنوع نیز روی پارچه‌ها دیده می‌شود. برخی از پارچه‌ها نیز دارای نقوش هندسی و گیاهی به‌صورت ترکیبی است که تأثیر اسلام را در شکل‌گیری نقوش نشان می‌دهد.<ref>[https://openaccess.ir/c/4cvt/paper_100260 شاهسونی و کوهستانی، «بررسی تأثیر مذهب بر پوشاک سنتی زنان روستای چنشت»، 1399ش، ص13.]</ref>

== فنون و فضای نگهداری از پوشاک مردم خراسان جنوبی ==

در گذشته لباس‌های مردم این منطقه از جنس پشم، کرک و مو بوده که برای جلوگیری از آفت موجوداتی مثل موریانه، موش و سایر حشرات جونده از مواد مختلفی همچون سم چغندر، نفتالین، تنباکو و نفت استفاده می‌کردند. مردم این مواد را در اطراف لباس و بین لباس‌های پشمی قرار می‌دادند تا بوی منتشرشده حاصل از این مواد، حشرات موذی را دور کند. سپس آن را درون صندوق‌های آهنی یا چوبی در یک فضای سرد می‌گذاشتند و به‌هنگام نیاز آن را بیرون آورده و در هوای آزاد پهن می‌کردند تا بوی آن از بین برود.<ref>برآبادی، دانشنامهٔ فرهنگ و تمدن؛ پوشاک محلی بیرجند، 1393ش، ص103.</ref>

موزه لباس خراسان جنوبی، نخستین موزه تخصصی پوشاک و منسوجات طبیعی کشور است که در خانه تاریخی پردلی، بنایی متعلق به دوره قاجار، واقع شده است. هدف آن گردآوری، احیا و بازآفرینی پوشاک محلی خراسان جنوبی است. موزه شامل تالار نمایش، کارگاه پارچه‌بافی سنتی، بخش پوشش‌های محلی، عکاسخانه و خیاط‌خانه است.

در این موزه، لباس‌های سنتی ابریشمی، اطلس، کرباس، برک و قارت، همراه با پارچه‌های دستباف محلی مانند برک، کرباس و مله به نمایش درآمده‌اند. یکی از جذابیت‌های ویژه آن، پارچه‌های پنبه‌ای مله با رنگ قهوه‌ای طبیعی است. همچنین، هنرهای سنتی مانند ابریشم‌بافی و تولید کرباس معرفی شده‌اند. این موزه، علاوه بر حفظ فرهنگ پوشاک محلی، در جذب گردشگران و ارزآوری برای استان نقش دارد.<ref>[https://birjand.iqna.ir/fa/news/4130793/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%BE%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%8ه-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8%DB%8C «تاریخ پوشش اسلامی در موزۀ لباس خراسان جنوبی»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا.]</ref>

== الهام از پوشاک سنتی خراسان جنوبی در طراحی لباس ایرانی اسلامی ==

طراحان مدل و لباس ایرانی‌اسلامی بر این باورند که پوشش مناسب بانوان در محیط کار و اجتماع، علاوه بر زیبایی و راحتی، باید با فرهنگ ایرانی، شرایط اقلیمی و جغرافیایی سازگار باشد و از مواد اولیه داخلی برای حفظ استقلال اقتصادی کشور بهره گیرد. در این میان، لباس سنتی زنان خراسان جنوبی یکی از نمونه‌های ارزشمند پوششی است که این ویژگی‌ها را در خود جای داده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/482408/طراحی-لباس-ملی-با-الهام-از-پوشاک-سنتی-مردم-خراسان-جنوبی پایدارفرد و دیگران، «طراحی لباس ملی با الهام از پوشاک سنتی مردم خراسان جنوبی»، 1394ش، ص148.]</ref>

== پانویس ==

* برآبادی، سیداحمد، دانشنامهٔ فرهنگ و تمدن؛ پوشاک محلی بیرجند، تهران، فکر بکر، ۱۳۹۳ش.

* پایدارفرد، آرزو و دیگران، «طراحی لباس ملی با الهام از پوشاک سنتی مردم خراسان جنوبی»، فصلنامهٔ مطالعات علمی، ۱۳۹۴ش.

* «پوشاک محلی زنان خراسان جنوبی را بشناسیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آبان ۱۳۹۷ش.

* «تاریخ پوشش اسلامی در موزهٔ لباس خراسان جنوبی»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، تاریخ درج مطلب: ۱۲ فروردین ۱۴۰۲ش.

* خزاعی‌مسک، مرضیه، رویکرد فناوری فرهنگی در تحلیل پوشاک مردم خراسان جنوبی، پایان‌نامهٔ دورهٔ کارشناسی ارشد، اردکان، دانشکدهٔ هنر و معماری دانشگاه علم و هنر، ۱۳۹۵ش.

* رنج‌دوست، شبنم، تاریخ لباس ایران، تهران، جمال‌هنر، ۱۳۸۷ش.

* شاهسونی، ثریا و کوهستانی، حسین، «بررسی تأثیر مذهب بر پوشاک سنتی زنان روستای چنشت»، چهارمین کنفرانس ملی اسلام و ارزش‌های متعالی، ۱۳۹۹ش.

* شاهسونی‌روبیات، ثریا، «بررسی پوشاک سنتی زنان روستای چنشت»، نخستین کنفرانس ملی پوشاک، طراحی پارچه و لباس، ۱۳۹۹ش.

* «لباس محلی بانوان خراسان جنوبی»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۶ تیر ۱۳۹۹ش.

* «لباس محلی، نماد فرهنگ اصیل بومی مردم خراسان جنوبی»، خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۳۹۵ش.

* یاوری، حسین و سرخوش، شیدا، آشنایی با لباس‌ها و پوشاک سنتی مردم مناطق مختلف ایران، تهران، سیمای دانش، ۱۳۸۹ش.

[[رده:اصلاح رباتیک+عکس]]