صفحه‌ای تازه حاوی «'''<big>پاپوش</big>'''؛ پاافزاری برای پوشاندن پا تا مچ یا ساق پا. در اولین آثار به دست آمده از نقوش ایران باستان، زنان و مردان ایرانی همیشه با پاپوش‌ ترسیم شده‌اند. اقوام ایرانی در گذر زمان، به فراخور فرهنگ و اقلیم خاص خود، پاپوش‌هایی را با کارکردها...» ایجاد کرد
 
جز ویکی سازی
 
(۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =Picture4 (1).png 
| زیرنویس تصویر    =ظرفی‌ سفالی‌ به‌ شکل‌ یک‌ جفت‌ کفش‌ نوک برگشته ،حسنلو 
| image_alt        =تاریخچه پاپوش در ایران
| فایل پادکست      =پاپوش.ogg 
| حجم فایلپادکست    =10/1 
| تاریخ پادکست      =30-1-1405 
| زیرنویس عنوان    = 
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
'''<big>پاپوش</big>'''؛ پاافزاری برای پوشاندن پا تا مچ یا ساق پا.
'''<big>پاپوش</big>'''؛ پاافزاری برای پوشاندن پا تا مچ یا ساق پا.


در اولین آثار به دست آمده از نقوش ایران باستان، زنان و مردان ایرانی همیشه با پاپوش‌ ترسیم شده‌اند. اقوام ایرانی در گذر زمان، به فراخور فرهنگ و اقلیم خاص خود، پاپوش‌هایی را با کارکردهای متفاوت، طراحی و استفاده می‌کرده‌اند. انواع پاپوش‌ها در «موزه کفش ایران» واقع در شهر تبریز جمع‌آوری و به نمایش گذاشته شده است.  
در اولین آثار به دست آمده از نقوش [[ایران باستان]]، [[زن ایرانی|زنان]] و [[مرد ایرانی|مردان]] ایرانی همیشه با [[پاپوش‌]] ترسیم شده‌اند. [[اقوام ایرانی]] در گذر زمان، به فراخور [[فرهنگ]] و [[اقلیم]] خاص خود، پاپوش‌هایی را با کارکردهای متفاوت، طراحی و استفاده می‌کرده‌اند. انواع پاپوش‌ها در [[موزه کفش ایران]] واقع در شهر [[تبریز]] جمع‌آوری و به نمایش گذاشته شده است.  
==مفهوم‌شناسی==
==مفهوم‌شناسی==
پاپوش به‌معنای کفش، پای‌افزار و هر آن چیزی تعریف شده که پا را بپوشاند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%BE%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B4 عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه پاپوش، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref>  کاربرد اختصاصی واژه پاپوش را کفش مخملینی مزین به‌ یراق‌های طلا و الماس‌های بدلی دانسته‌اند که زنان ایرانی در‌ قرن گذشته در منزل به‌ پا می‌کردند.<ref>[https://lamtakam.com/dictionaries/hoshyar/19510/%D9%BE%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B4 فرهنگ فارسی هوشیار، ذیل واژه پاپوش، وب‌سایت لام‌تاکام.]</ref>  کلمۀ پاپوش، وارد زبان عربی شده است. امروزه پاپوش، به‌صورت واژۀ «البابوج»، در بسیاری از کشورهای عربی، برای انواع دمپایی و کفش کاربرد دارد.<ref>  [https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AC/ جمعی از نویسندگان، معجم الوسیط، ذیل واژه بابوج، وب‌سایت المعانی.]</ref>   
پاپوش به‌معنای کفش، پای‌افزار و هر آن چیزی تعریف شده که پا را بپوشاند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%BE%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B4 عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه پاپوش، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref>  کاربرد اختصاصی واژه پاپوش را کفش مخملینی مزین به‌ یراق‌های طلا و الماس‌های بدلی دانسته‌اند که زنان ایرانی در‌ قرن گذشته در منزل به‌ پا می‌کردند.<ref>[https://lamtakam.com/dictionaries/hoshyar/19510/%D9%BE%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B4 فرهنگ فارسی هوشیار، ذیل واژه پاپوش، وب‌سایت لام‌تاکام.]</ref>  کلمۀ پاپوش، وارد زبان عربی شده است. امروزه پاپوش، به‌صورت واژۀ «البابوج»، در بسیاری از کشورهای عربی، برای انواع دمپایی و کفش کاربرد دارد.<ref>  [https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AC/ جمعی از نویسندگان، معجم الوسیط، ذیل واژه بابوج، وب‌سایت المعانی.]</ref>   


==تاریخچه==
==تاریخچه==
بررسی نقوش، حجاری‌ها و مجسمه‌های ایران پیش از اسلام نشان می‌دهد که پاپوش‌های زنان و مردان در دورۀ مادها، از چرم یک تکه‌ای ساخته شده است که مانند جوراب به‌ ‌پا کشیده می‌شد.4 اقوام پارسی نیز از پاپوش‌های دورۀ مادها استفاده می‌کردند و همچنین پاپوشی دوتکه داشتند که با بند به‌هم متصل می‌شد.<ref>  [https://www.magiran.com/paper/186758 طالب‌پور، «بررسی تغییرات لباس زنان در فلات ایران (تا دوران اسلامی)»، ص۱۰.]</ref>  در دورۀ اشکانی، پاپوش زنان و مردان، همان کفش دورۀ پارسی است؛ اما در هیچ‌یک از نقوش دورۀ ساسانی، به‌دلیل بلند بودن پیراهن‌های زنان، پاپوش آنان دیده نمی‌شود.<ref>[https://www.magiran.com/paper/186758 طالب‌پور، «بررسی تغییرات لباس زنان در فلات ایران (تا دوران اسلامی)»، ص۱۳.]</ref>  
بررسی نقوش، حجاری‌ها و مجسمه‌های ایران پیش از [[اسلام]] نشان می‌دهد که پاپوش‌های زنان و مردان در دورۀ [[مادها]]، از چرم یک تکه‌ای ساخته شده است که مانند جوراب به‌ ‌پا کشیده می‌شد.4 اقوام پارسی نیز از پاپوش‌های دورۀ مادها استفاده می‌کردند و همچنین پاپوشی دوتکه داشتند که با بند به‌هم متصل می‌شد.<ref>  [https://www.magiran.com/paper/186758 طالب‌پور، «بررسی تغییرات لباس زنان در فلات ایران (تا دوران اسلامی)»، ص۱۰.]</ref>  در دورۀ اشکانی، پاپوش زنان و مردان، همان کفش دورۀ پارسی است؛ اما در هیچ‌یک از نقوش دورۀ ساسانی، به‌دلیل بلند بودن پیراهن‌های زنان، پاپوش آنان دیده نمی‌شود.<ref>[https://www.magiran.com/paper/186758 طالب‌پور، «بررسی تغییرات لباس زنان در فلات ایران (تا دوران اسلامی)»، ص۱۳.]</ref>  


دورۀ اسلامی، شاهد تنوع بیشتری از پاپوش‌ها است؛ در دورۀ زندیه از نعلین‌های نوک برگشتۀ چرمی استفاده می‌شد.<ref>[https://civilica.com/doc/684434/ نظری، «پوشاک زنان در پنج دوره تاریخی از ورود اسلام به ایران»، ص۱۰۶.]</ref>  پاپوش‌های عصر صفوی کفش‌های ساق‌بلندِ چرمی بودند<ref>  [https://www.sid.ir/paper/177563/fa#downloadbottom جعفرپور و نوری مجیدی، «وضعیت پوشاک زنان در عصر صفوی (با تکیه بر سفرنامه‌نویسان فرنگی)»، ص۶۳.]</ref>  و در عصر قاجار، بیشتر از نوعی دمپاییِ پاشنه‌دار استفاده می‌شد که فقط پنجۀ پا در آن قرار می‌گرفت. <ref>[https://civilica.com/doc/684434/ نظری، «پوشاک زنان در پنج دوره تاریخی از ورود اسلام به ایران»، ص۱۰۷.]</ref>
دورۀ اسلامی، شاهد تنوع بیشتری از پاپوش‌ها است؛ در دورۀ زندیه از نعلین‌های نوک برگشتۀ چرمی استفاده می‌شد.<ref>[https://civilica.com/doc/684434/ نظری، «پوشاک زنان در پنج دوره تاریخی از ورود اسلام به ایران»، ص۱۰۶.]</ref>  پاپوش‌های عصر صفوی کفش‌های ساق‌بلندِ چرمی بودند<ref>  [https://www.sid.ir/paper/177563/fa#downloadbottom جعفرپور و نوری مجیدی، «وضعیت پوشاک زنان در عصر صفوی (با تکیه بر سفرنامه‌نویسان فرنگی)»، ص۶۳.]</ref>  و در عصر قاجار، بیشتر از نوعی دمپاییِ پاشنه‌دار استفاده می‌شد که فقط پنجۀ پا در آن قرار می‌گرفت. <ref>[https://civilica.com/doc/684434/ نظری، «پوشاک زنان در پنج دوره تاریخی از ورود اسلام به ایران»، ص۱۰۷.]</ref>
خط ۱۲: خط ۴۲:
==پاپوش‌های سنتی نقاط مختلف ایران==
==پاپوش‌های سنتی نقاط مختلف ایران==
پاپوش‌ها در نقاط مختلف ایران، تحت تأثیر شرایط فرهنگی و اقلیمی، به‌اشکال متنوعی مانند گیوه، چارق، گالش، نعلین، اُرسی، چاموش و سُواس دیده می‌شوند. این پاپوش‌ها، هم زنانه و هم ‌مردانه هستند؛ البته پاپوش‌های زنانه از ظرافت و تزیینات بیشتری برخوردار هستند:
پاپوش‌ها در نقاط مختلف ایران، تحت تأثیر شرایط فرهنگی و اقلیمی، به‌اشکال متنوعی مانند گیوه، چارق، گالش، نعلین، اُرسی، چاموش و سُواس دیده می‌شوند. این پاپوش‌ها، هم زنانه و هم ‌مردانه هستند؛ البته پاپوش‌های زنانه از ظرافت و تزیینات بیشتری برخوردار هستند:
* گیوه: پاپوشی است با تختی از جنس چرم یا پارچه‌های ضخیم کوبیده، با رویه‌ای قلاب‌بافی شده از نخ سفید یا رنگین. استفاده از گیوه در سرتاسر ایران بیشترین گستردگی را دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پای‌پوش‌های زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۵.]</ref>
*گیوه: پاپوشی است با تختی از جنس چرم یا پارچه‌های ضخیم کوبیده، با رویه‌ای قلاب‌بافی شده از نخ سفید یا رنگین. استفاده از گیوه در سرتاسر ایران بیشترین گستردگی را دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پای‌پوش‌های زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۵.]</ref>
* چارق: واژه‌ای ترکی است به‌معنای پاپوش. چارق، کفشی خشن، با قالب بزرگ و بدون رویه و اغلب بدون پاشنه است. این پاپوش به‌دلیل ضدآب بودن، بیشتر در مناطق مرطوب روستایی استفاده می‌شود.<ref>  [http://noo.rs/IKgUj فروزنده محفوظ، «پوشاک سنتی زنان و مردان ایران»، ص۷۰.]</ref>  
*چارق: واژه‌ای ترکی است به‌معنای پاپوش. چارق، کفشی خشن، با قالب بزرگ و بدون رویه و اغلب بدون پاشنه است. این پاپوش به‌دلیل ضدآب بودن، بیشتر در مناطق مرطوب روستایی استفاده می‌شود.<ref>  [http://noo.rs/IKgUj فروزنده محفوظ، «پوشاک سنتی زنان و مردان ایران»، ص۷۰.]</ref>
* گالش: پاپوشی است سیاه‌رنگ و از جنس پلاستیک که اولین بار از روسیه وارد ایران شد. به‌دلیل ضدآب بودن در مناطق شمالی استفادۀ بیشتری دارد.<ref>  [https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پای‌پوش‌های زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۶و ۱۴۸.]</ref>
*گالش: پاپوشی است سیاه‌رنگ و از جنس پلاستیک که اولین بار از [[روسیه]] وارد ایران شد. به‌دلیل ضدآب بودن در مناطق شمالی استفادۀ بیشتری دارد.<ref>  [https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پای‌پوش‌های زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۶و ۱۴۸.]</ref>
* نعلین: نوعی از پاپوشِ پشت‌باز، از جنس چرم‌های رنگین با پاشنه‌ای از جنس استخوان که به ‌کف آن میخ‌کوب می‌کنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پای‌پوش‌های زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۴.]</ref>  
*نعلین: نوعی از پاپوشِ پشت‌باز، از جنس چرم‌های رنگین با پاشنه‌ای از جنس استخوان که به ‌کف آن میخ‌کوب می‌کنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پای‌پوش‌های زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۴.]</ref>
* گُرگوی: پاپوشی با تختِ چرمی و رویه‌ای از جنس جیر به‌شکل ضربدر است. <ref>  [https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پای‌پوش‌های زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۵.]</ref>  
*گُرگوی: پاپوشی با تختِ چرمی و رویه‌ای از جنس جیر به‌شکل ضربدر است. <ref>  [https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پای‌پوش‌های زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۵.]</ref>
* چاموش: کفشی از جنس چرم گاومیش و سرخ‌رنگ که دهانۀ آن به‌وسیلۀ قیطانِ چرمی به‌دور مچ پا بسته می‌شود.<ref> [https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پای‌پوش‌های زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۹.]</ref>
*چاموش: کفشی از جنس چرم گاومیش و سرخ‌رنگ که دهانۀ آن به‌وسیلۀ قیطانِ چرمی به‌دور مچ پا بسته می‌شود.<ref> [https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پای‌پوش‌های زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۹.]</ref>
* سُواس: نوعی دمپایی یا کفش ساده از جنس الیاف گیاهی است که از آن بیشتر در مناطق جنوبی مانند خوزستان، سیستان و بلوچستان و سواحل خلیج فارس استفاده می‌شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پای‌پوش‌های زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۵۷و ۱۵۸.]</ref>  
*سُواس: نوعی دمپایی یا کفش ساده از جنس الیاف گیاهی است که از آن بیشتر در مناطق جنوبی مانند [[خوزستان]]، سیستان و بلوچستان و سواحل [[خلیج فارس]] استفاده می‌شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پای‌پوش‌های زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۵۷و ۱۵۸.]</ref>
[[پرونده:کفشششپ.jpg|جایگزین=موزه کفش تبریز|بندانگشتی|موزه کفش تبریز]]
 
==موزۀ کفش ایران==
==موزۀ کفش ایران==
موزۀ کفش تبریز، با مجموعه‌ای بزرگ از پاپوش‌های سنتیِ همۀ شهر‌های ایران، در سال ۱۳۹۴ش در عمارت شهرداری تبریز تأسیس شده است.<ref>  [https://www.yjc.ir/fa/news/7385018/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%DA%A9%D9%81%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85% «روایتی متفاوت از تاریخ کفش ایران در یکی از موزه‌های تبریز»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>  این موزه با بیش از ۲۰۰ نوع پاپوش و مجموعه‌ای از تجهیزات کفاشی، هفتمین موزۀ کفش دنیا به ‌حساب می‌آید.<ref>[https://akhbarsanat.com/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%DA%A9%D9%81%D8%B4-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D8%8C-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%DA%A9%D9%81%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7/ «موزة کفش تبریز، هفتمین موزة کفش در دنیا»،‌ وب‌سایت اخبار صنعت چرم و کفش.]</ref>  یکی از قدیمی‌ترین کفش‌های این موزه به ‌قبل از ۴۵۰ سال برمی‌گردد که از جنس چرم بوفالو است.<ref>  «روایتی متفاوت از تاریخ کفش ایران در یکی از موزه‌های تبریز»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.</ref>
موزۀ کفش تبریز، با مجموعه‌ای بزرگ از پاپوش‌های سنتیِ همۀ شهر‌های ایران، در سال ۱۳۹۴ش در عمارت شهرداری تبریز تأسیس شده است.<ref>  [https://www.yjc.ir/fa/news/7385018/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%DA%A9%D9%81%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85% «روایتی متفاوت از تاریخ کفش ایران در یکی از موزه‌های تبریز»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>  این موزه با بیش از ۲۰۰ نوع پاپوش و مجموعه‌ای از تجهیزات کفاشی، هفتمین موزۀ کفش دنیا به ‌حساب می‌آید.<ref>[https://akhbarsanat.com/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%DA%A9%D9%81%D8%B4-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D8%8C-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%DA%A9%D9%81%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7/ «موزة کفش تبریز، هفتمین موزة کفش در دنیا»،‌ وب‌سایت اخبار صنعت چرم و کفش.]</ref>  یکی از قدیمی‌ترین کفش‌های این موزه به ‌قبل از ۴۵۰ سال برمی‌گردد که از جنس چرم بوفالو است.<ref>  «روایتی متفاوت از تاریخ کفش ایران در یکی از موزه‌های تبریز»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.</ref>
خط ۳۶: خط ۶۸:
==پانویس==
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
==منابع==
==منابع==
* «پوشیدن پاپوش در سجده»، وب‌سایت اندیشه برتر، تاریخ بازدید: ۸ آذر ۱۴۰۱ش.
{{آغاز منابع}}
* جعفرپور، علی و نوری مجیدی، مهرداد، «وضعیت پوشاک زنان در عصر صفوی (با تکیه بر سفرنامه‌نویسان فرنگی)»، در مجله مسکویه، پیش‌شماره ۵، زمستان ۱۳۸۵ش.
*«پوشیدن پاپوش در سجده»، وب‌سایت اندیشه برتر، تاریخ بازدید: ۸ آذر ۱۴۰۱ش.
* جمعی از نویسندگان، فرهنگ فارسی هوشیار، وب‌سایت لام‌تاکام، تاریخ بازدید: ۷ آذر ۱۴۰۱ش.
*جعفرپور، علی و نوری مجیدی، مهرداد، «وضعیت پوشاک زنان در عصر صفوی (با تکیه بر سفرنامه‌نویسان فرنگی)»، در مجله مسکویه، پیش‌شماره ۵، زمستان ۱۳۸۵ش.
* جمعی از نویسندگان، معجم الوسیط، وب‌سایت المعانی، تاریخ بازدید: ۱۶ آبان‌ ۱۴۰۱ش.  
*جمعی از نویسندگان، فرهنگ فارسی هوشیار، وب‌سایت لام‌تاکام، تاریخ بازدید: ۷ آذر ۱۴۰۱ش.
* دادور، ابوالقاسم و پورکاظمی، لیلا، «پاپوش‌های زنان روستایی و عشایر ایران»، در نشریه زن در توسعه و سیاست، شماره ۲۷، زمستان ۱۳۸۸ش.
*جمعی از نویسندگان، معجم الوسیط، وب‌سایت المعانی، تاریخ بازدید: ۱۶ آبان‌ ۱۴۰۱ش.
* ذیلابی، نگار، «تاریخ اجتماعی کفش و حرفه کفاشی در جهان سنتی اسلام»، در پژوهش‌نامه تاریخ تمدن اسلامی، دوره ۵۴، شماره ۱، شهریور ۱۴۰۰ش.
*دادور، ابوالقاسم و پورکاظمی، لیلا، «پاپوش‌های زنان روستایی و عشایر ایران»، در نشریه زن در توسعه و سیاست، شماره ۲۷، زمستان ۱۳۸۸ش.
* «روایتی متفاوت از تاریخ کفش ایران در یکی از موزه‌های تبریز»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ خرداد ۱۳۹۹ش.
*ذیلابی، نگار، «تاریخ اجتماعی کفش و حرفه کفاشی در جهان سنتی اسلام»، در پژوهش‌نامه تاریخ تمدن اسلامی، دوره ۵۴، شماره ۱، شهریور ۱۴۰۰ش.
* «ریشه و داستان ضرب‌المثل پاپوش دوختن»، وب‌سایت بدون، تاریخ بازدید: ۱ بهمن ۱۴۰۱ش.
*«روایتی متفاوت از تاریخ کفش ایران در یکی از موزه‌های تبریز»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ خرداد ۱۳۹۹ش.
* سلیم تهرانی، محمدقلی، غزلیات، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۷ آبان ۱۴۰۱ش.
*«ریشه و داستان ضرب‌المثل پاپوش دوختن»، وب‌سایت بدون، تاریخ بازدید: ۱ بهمن ۱۴۰۱ش.
* طالب‌پور، فریده، «بررسی تغییرات لباس زنان در فلات ایران (تا دوران اسلامی)»، در مجله جلوه هنر، شماره ۲۲، بهار و تابستان ۱۳۸۲ش.
*سلیم تهرانی، محمدقلی، غزلیات، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۷ آبان ۱۴۰۱ش.
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه پاپوش، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۶ آبان ۱۴۰۱ش.
*طالب‌پور، فریده، «بررسی تغییرات لباس زنان در فلات ایران (تا دوران اسلامی)»، در مجله جلوه هنر، شماره ۲۲، بهار و تابستان ۱۳۸۲ش.
* فروزنده محفوظ، صدیقه، «پوشاک سنتی زنان و مردان ایران»، در نشریه فرهنگ مردم، شماره ۲۱ و ۲۲، بهار و تابستان ۱۳۸۶ش.
*عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه پاپوش، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۶ آبان ۱۴۰۱ش.
* «کفش‌های تاریخی و سنتی ایران»، مجله اینترنتی کوکا، تاریخ بازدید: ۱ بهمن‌ماه ۱۴۰۱ش.
*فروزنده محفوظ، صدیقه، «پوشاک سنتی زنان و مردان ایران»، در نشریه فرهنگ مردم، شماره ۲۱ و ۲۲، بهار و تابستان ۱۳۸۶ش.
* «مسح بر خُفین»، وب‌سایت ویکی‌شیعه، تاریخ بازدید: ۸ آذرماه ۱۴۰۱ش.
*«کفش‌های تاریخی و سنتی ایران»، مجله اینترنتی کوکا، تاریخ بازدید: ۱ بهمن‌ماه ۱۴۰۱ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۷ آبان ۱۴۰۱ش.
*«مسح بر خُفین»، وب‌سایت ویکی‌شیعه، تاریخ بازدید: ۸ آذرماه ۱۴۰۱ش.
* «موزه کفش تبریز»، وب‌سایت کتاب اول، تاریخ بازدید: ۱ بهمن‌ماه ۱۴۰۱ش.
*معین، محمد، فرهنگ فارسی، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۷ آبان ۱۴۰۱ش.
* «موزۀ کفش تبریز، هفتمین موزۀ کفش در دنیا»،‌ وب‌سایت اخبار صنعت چرم و کفش، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مهرماه ۱۳۹۹ش.
*«موزه کفش تبریز»، وب‌سایت کتاب اول، تاریخ بازدید: ۱ بهمن‌ماه ۱۴۰۱ش.
* «نحوه اثبات پاپوش»، وب‌سایت مؤسسه حقوقی رهپویان، تاریخ درج مطلب: ۵ اسفند۱۴۰۰ش.
*«موزۀ کفش تبریز، هفتمین موزۀ کفش در دنیا»،‌ وب‌سایت اخبار صنعت چرم و کفش، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مهرماه ۱۳۹۹ش.
* نظری، ساره، «پوشاک زنان در پنج دوره تاریخی از ورود اسلام به ایران»، در نشریه پژوهش در هنر و علوم انسانی، سال دوم، شماره ۳، اردیبهشت ۱۳۹۶ش.
*«نحوه اثبات پاپوش»، وب‌سایت مؤسسه حقوقی رهپویان، تاریخ درج مطلب: ۵ اسفند۱۴۰۰ش.
[[رده: ویکی‌رز]]
*نظری، ساره، «پوشاک زنان در پنج دوره تاریخی از ورود اسلام به ایران»، در نشریه پژوهش در هنر و علوم انسانی، سال دوم، شماره ۳، اردیبهشت ۱۳۹۶ش.
{{پایان منابع}}