imported>سلیمانی بدون خلاصۀ ویرایش |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۱۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =Ghajar.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =عکسی قدیمی از یک خانواده در عصر قاجار | |||
| image_alt =پوشاک دوره قاجار | |||
| فایل پادکست =پوشاک دوره قاجار.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =8/63 | |||
| تاریخ پادکست =23-1-1405 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
<big>'''پوشاک دوره قاجار؛'''</big> تنپوش مردم ایران در دوره قاجاریان. | <big>'''پوشاک دوره قاجار؛'''</big> تنپوش مردم ایران در دوره قاجاریان. | ||
پوشاک دوران قاجار، شامل تنوع در لباسهای مردانه و زنانه و حتی نظامیان است. در این دوره بهدلیل ارتباط ایران با اروپا، تحولاتی در عرصۀ پوشاک ایرانیان به تأسی از اروپاییان رخ داد. | پوشاک دوران قاجار، شامل تنوع در لباسهای مردانه و زنانه و حتی نظامیان است. در این دوره بهدلیل ارتباط [[ایران]] با اروپا، تحولاتی در عرصۀ پوشاک ایرانیان به تأسی از اروپاییان رخ داد. | ||
==سیر تحول پوشاک در دوره قاجار== | ==سیر تحول پوشاک در دوره قاجار== | ||
مردان در دوره قاجار لباسهای گذشته خود را کنار گذاشته و پوشاک آنها به کت، ژیلت و الگوهای اروپایی تغییر کرد. روشنفکران برجسته نیز علاوه بر کتوشلوار از کراوات و یقههای بلند که جزو لباسهای ایرانی نبود، استفاده میکردند؛ اما پوشاک زنان با سرعت کمتری تغییر کرد. پوشش و آرایش آنها به پیراهن، کتودامن، کلاه و آرایش اروپایی تبدیل شد.<ref> [https://www.magiran.com/paper/1176753 نیک چری و رهبرنیا، « تأثیر تحولات اجتماعی و فرهنگی دوران مشروطه بر تنپوش مردان عصر قاجار»، 1392ش، ص145.]</ref> نظامیان در دوره قاجار نیز از دوره آقامحمدخان تا فتحعلیشاه لباس منظمی نداشتند؛<ref> راوندی، تاریخ اجتماعی ایران، 1382ش، ص815.</ref> اما در اواخر دوره قاجار وزیر جنگ، تغییرات اساسی در طرح لباس نظامیان به وجود آورد.<ref> ذکاء، ارتش شاهنشاهی ایران از کوروش تا پهلوی- شورای ارتشی جشن 2500 سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران، 1350ش، ص258.</ref> | مردان در دوره قاجار لباسهای گذشته خود را کنار گذاشته و پوشاک آنها به کت، ژیلت و الگوهای اروپایی تغییر کرد. روشنفکران برجسته نیز علاوه بر کتوشلوار از کراوات و یقههای بلند که جزو لباسهای ایرانی نبود، استفاده میکردند؛ اما پوشاک زنان با سرعت کمتری تغییر کرد. [[پوشش]] و [[آرایش]] آنها به پیراهن، کتودامن، کلاه و آرایش اروپایی تبدیل شد.<ref> [https://www.magiran.com/paper/1176753 نیک چری و رهبرنیا، « تأثیر تحولات اجتماعی و فرهنگی دوران مشروطه بر تنپوش مردان عصر قاجار»، 1392ش، ص145.]</ref> نظامیان در [[قاجاریه|دوره قاجار]] نیز از دوره آقامحمدخان تا فتحعلیشاه لباس منظمی نداشتند؛<ref> راوندی، تاریخ اجتماعی ایران، 1382ش، ص815.</ref> اما در اواخر دوره قاجار وزیر جنگ، تغییرات اساسی در طرح لباس نظامیان به وجود آورد.<ref> ذکاء، ارتش شاهنشاهی ایران از کوروش تا پهلوی- شورای ارتشی جشن 2500 سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران، 1350ش، ص258.</ref> | ||
[[پرونده:پوشاک مردان دوره قاجار.jpg|300px|thumb|left|پوشاک مردان دوره قاجار]] | [[پرونده:پوشاک مردان دوره قاجار.jpg|300px|thumb|left|پوشاک مردان دوره قاجار]] | ||
==لباس مردان قاجار== | ==لباس مردان قاجار== | ||
{{اصلی|پوشاک مردان دوران قاجار}} | |||
پیش از دورۀ ناصرالدینشاه، شالکلاه، جبه بلند و کفش ساغری، لباس اصلی مردان بود.<ref> مستوفی، شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجار، 1343ش، ص98. </ref> در دوره ناصرالدینشاه با اوج گرفتن فرهنگ اروپایی و تحولات اجتماعی و فرهنگی در دوران مشروطه، لباس ایرانیان به پیروی از فرهنگ اروپاییان تغییر پیدا کرد؛<ref> پوپ، اکرمن، سیری در هنر ایران، 1387ش، ج5، ص144. </ref> لباس مردان کوتاهتر و تنگتر شده و کتوشلوارهای اروپایی ظهور کرد.<ref> [https://ensani.ir/file/download/article/1541849584-9733-15-4.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «سیمای مرد مدرن، تحلیلی بر تحول لباس مردان در ایران عصر قاجار»، 1397ش، ص188-189.]</ref> | پیش از دورۀ ناصرالدینشاه، شالکلاه، جبه بلند و کفش ساغری، لباس اصلی مردان بود.<ref> مستوفی، شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجار، 1343ش، ص98. </ref> در دوره ناصرالدینشاه با اوج گرفتن فرهنگ اروپایی و تحولات اجتماعی و فرهنگی در دوران مشروطه، لباس ایرانیان به پیروی از فرهنگ اروپاییان تغییر پیدا کرد؛<ref> پوپ، اکرمن، سیری در هنر ایران، 1387ش، ج5، ص144. </ref> لباس مردان کوتاهتر و تنگتر شده و کتوشلوارهای اروپایی ظهور کرد.<ref> [https://ensani.ir/file/download/article/1541849584-9733-15-4.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «سیمای مرد مدرن، تحلیلی بر تحول لباس مردان در ایران عصر قاجار»، 1397ش، ص188-189.]</ref> | ||
==لباس نظامیان قاجار== | ==لباس نظامیان قاجار== | ||
{{اصلی|پوشاک نظامیان قاجار}} | |||
لباس نظامیان در دوره آقامحمدخان همانند لباس نظامیان دوره زندیه، لباسی بلند با کفشهای معمولی بود. در دوره فتحعلیشاه لباسهای نظامیان از نظر جنس، رنگ و طرح تغییر کرد. تغییر لباس نظامیان که در دورۀ ناصرالدینشاه در ابتدا تدریجی بود در ادامه سرعت گرفت. در دورۀ مظفرالدینشاه لباس نظامیان مثل لباس قزاقان ناصرالدینشاه بود و با تغییرات کمی مواجه شد. دورۀ محمدعلیشاه بهخاطر جنگهای داخلی تغییراتی در لباس نظامیان ایجاد نشد و در آخر، دورۀ احمدشاه بهخاطر ارتباط با اروپاییان سبک لباس نظامیان کاملاً غربی شد.<ref>مهرمند و خدریزاه، «فرآیند ایجاد و تغییر لباس نظامیان عصر قاجار»، 1397ش، ص128-127.</ref> | لباس نظامیان در دوره آقامحمدخان همانند لباس نظامیان دوره زندیه، لباسی بلند با کفشهای معمولی بود. در دوره فتحعلیشاه لباسهای نظامیان از نظر جنس، رنگ و طرح تغییر کرد. تغییر لباس نظامیان که در دورۀ ناصرالدینشاه در ابتدا تدریجی بود در ادامه سرعت گرفت. در دورۀ مظفرالدینشاه لباس نظامیان مثل لباس قزاقان ناصرالدینشاه بود و با تغییرات کمی مواجه شد. دورۀ محمدعلیشاه بهخاطر جنگهای داخلی تغییراتی در لباس نظامیان ایجاد نشد و در آخر، دورۀ احمدشاه بهخاطر ارتباط با اروپاییان سبک لباس نظامیان کاملاً غربی شد.<ref>مهرمند و خدریزاه، «فرآیند ایجاد و تغییر لباس نظامیان عصر قاجار»، 1397ش، ص128-127.</ref> | ||
[[پرونده:پوشاک زنان دوره قاجار 1.jpg|250px|thumb|left|پوشاک زنان دوره قاجار]] | [[پرونده:پوشاک زنان دوره قاجار 1.jpg|250px|thumb|left|پوشاک زنان دوره قاجار]] | ||
==لباس زنان قاجار== | ==لباس زنان قاجار== | ||
{{اصلی|پوشش زنان عصر قاجار}} | |||
در این دوره پوشش زنان را از گزارشهای سفرنامهنویسان و جهانگردانی که به ایران آمدند<ref> حجازی، تاریخ خانمها؛ بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر قاجار، 1388ش، ص356. </ref> و نیز نقاشیهای بهجامانده از آن دوره میتوان دریافت.<ref> غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1385ش، ص594.</ref> | در این دوره پوشش زنان را از گزارشهای سفرنامهنویسان و جهانگردانی که به ایران آمدند<ref> حجازی، تاریخ خانمها؛ بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر قاجار، 1388ش، ص356. </ref> و نیز نقاشیهای بهجامانده از آن دوره میتوان دریافت.<ref> غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1385ش، ص594.</ref> | ||
نوع پوشش زنان در دوران قاجار به سه دوره تقسیم شود:<ref> [https://www.magiran.com/paper/1707601 نظری، «پوشاک زنان در 5 دوره تاریخی پس از ورود اسلام به ایران»، 1396ش، ص61-62.]</ref> | نوع پوشش زنان در دوران قاجار به سه دوره تقسیم شود:<ref> [https://www.magiran.com/paper/1707601 نظری، «پوشاک زنان در 5 دوره تاریخی پس از ورود اسلام به ایران»، 1396ش، ص61-62.]</ref> | ||
| خط ۳۹: | خط ۷۲: | ||
در دورۀ اول، از چادرشب که نوعی چادر خیلی سبک و سفید که زیر گلو بسته میشد و قد آن تا پشت پا بود، استفاده میشد.<ref> [https://www.magiran.com/paper/1765050 اباذری و طیبی، «مطالعه تطبیقی پوشاک بانوان قاجار قبل و بعد از سفر ناصرالدینشاه به فرنگ»، 1396ش، ص19.]</ref> | در دورۀ اول، از چادرشب که نوعی چادر خیلی سبک و سفید که زیر گلو بسته میشد و قد آن تا پشت پا بود، استفاده میشد.<ref> [https://www.magiran.com/paper/1765050 اباذری و طیبی، «مطالعه تطبیقی پوشاک بانوان قاجار قبل و بعد از سفر ناصرالدینشاه به فرنگ»، 1396ش، ص19.]</ref> | ||
===چارقد=== | ===چارقد=== | ||
یکی دیگر از پوشش بانوان در دوره دوم چارقد بود؛ این چادر پارچه لطیف مربعیشکلی بود که از وسط تا شده و روی سر قرار میگرفت و با سنجاق زیر گلو بسته میشد.<ref> [https://www.magiran.com/paper/1765050 اباذری و طیبی، «مطالعه تطبیقی پوشاک بانوان قاجار قبل و بعد از سفر ناصرالدین شاه به فرنگ»، 1396ش، ص20.]</ref> | {{اصلی|چارقد}} | ||
یکی دیگر از پوشش بانوان در دوره دوم چارقد بود؛ این چادر پارچه لطیف مربعیشکلی بود که از وسط تا شده و روی سر قرار میگرفت و با سنجاق زیر گلو بسته میشد.<ref> [https://www.magiran.com/paper/1765050 اباذری و طیبی، «مطالعه تطبیقی پوشاک بانوان قاجار قبل و بعد از سفر ناصرالدین شاه به فرنگ»، 1396ش، ص20.]</ref> | |||
===کفش=== | ===کفش=== | ||
زنان از کفشهای راحتی به نام پاپوش که از مخمل زریدوزی شده با مروارید تزیین شده بود، استفاده میکردند.<ref> غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1385ش، ص604.</ref> کفش زنان قاجار، کفشهای نوک برگشته به رنگهای سبز، قرمز و آبی از جنس چرم بود که به آن ساغری گفته میشد. در دورۀ دوم بعد از سفر ناصرالدینشاه به فرنگ نوعی کفش ظریف و براق به اسم قونداره برای خانمهای درباری و اشراف مورد استفاده قرار میگرفت.<ref> ذکاء، لباس زنان ایران، 1336ش، ص20-28.</ref> | زنان از کفشهای راحتی به نام پاپوش که از مخمل زریدوزی شده با مروارید تزیین شده بود، استفاده میکردند.<ref> غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1385ش، ص604.</ref> کفش زنان قاجار، کفشهای نوک برگشته به رنگهای سبز، قرمز و آبی از جنس چرم بود که به آن ساغری گفته میشد. در دورۀ دوم بعد از سفر ناصرالدینشاه به فرنگ نوعی کفش ظریف و براق به اسم قونداره برای خانمهای درباری و اشراف مورد استفاده قرار میگرفت.<ref> ذکاء، لباس زنان ایران، 1336ش، ص20-28.</ref> | ||
| خط ۵۰: | خط ۸۵: | ||
چاقچور نوعی شلوار کفدار بلندی بود که روی شلیته و تنبان میپوشیدند<ref> ذکاء، لباس زنان ایران، 1336ش، ص20-28.</ref> که در قسمت زانوها تنگ و از زانو تا کمر گشاد بود و در قسمت فاق، بهصورت مثلث وسط دولنگه را نمیدوختند.<ref> غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1385ش، ص604. </ref> | چاقچور نوعی شلوار کفدار بلندی بود که روی شلیته و تنبان میپوشیدند<ref> ذکاء، لباس زنان ایران، 1336ش، ص20-28.</ref> که در قسمت زانوها تنگ و از زانو تا کمر گشاد بود و در قسمت فاق، بهصورت مثلث وسط دولنگه را نمیدوختند.<ref> غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1385ش، ص604. </ref> | ||
===چادر=== | ===چادر=== | ||
پوشش کلی زنان تا قبل از ناصرالدین شاه چادر بود. زنان از چادر در انواع مختلفی از جمله چیت، کرباس و مخمل که به آن چادر نماز هم میگفتند، استفاده میکردند و چادرهای چهارخانه به رنگ آبی و قهوهای که به آن چادرشب میگفتند.<ref> غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1385ش، ص604.</ref> نوعی چادر دیگر هم داشتند، چادر سیاه، بنفش ریشهدار پنبهای یا ابریشمی که زنان دربار اطراف آن را گلابتون و نوار نقرهای میدوختند که در قسمت کمر یک بند نیز داشت.<ref> ذکاء، لباس زنان ایران، 1336ش، ص31.</ref> | {{اصلی|چادر}} | ||
پوشش کلی زنان تا قبل از ناصرالدین شاه چادر بود. زنان از چادر در انواع مختلفی از جمله چیت، کرباس و مخمل که به آن چادر نماز هم میگفتند، استفاده میکردند و چادرهای چهارخانه به رنگ آبی و قهوهای که به آن چادرشب میگفتند.<ref> غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1385ش، ص604.</ref> نوعی چادر دیگر هم داشتند، چادر سیاه، بنفش ریشهدار پنبهای یا ابریشمی که زنان دربار اطراف آن را گلابتون و نوار نقرهای میدوختند که در قسمت کمر یک بند نیز داشت.<ref> ذکاء، لباس زنان ایران، 1336ش، ص31.</ref> | |||
===پیچه=== | ===پیچه=== | ||
پیچه نوعی روبنده از موی اسب به رنگ سفید بود که بهصورت چهارخانه روی چهره قرار میگرفت.<ref> غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1385ش، ص601.</ref> | پیچه نوعی روبنده از موی اسب به رنگ سفید بود که بهصورت چهارخانه روی چهره قرار میگرفت.<ref> غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1385ش، ص601.</ref> | ||
| خط ۶۵: | خط ۱۰۲: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
{{آغاز منابع}} | |||
*اباذری، مانا و طیبی، حبیبالله، «مطالعه تطبیقی پوشاک بانوان قاجار قبل و بعد از سفر ناصرالدین شاه به فرنگ»، نشریه پژوهش هنر، شمارۀ 13، 1396ش. | *اباذری، مانا و طیبی، حبیبالله، «مطالعه تطبیقی پوشاک بانوان قاجار قبل و بعد از سفر ناصرالدین شاه به فرنگ»، نشریه پژوهش هنر، شمارۀ 13، 1396ش. | ||
*بنجامین، ساموئل گرین ویلر، ایران و ایرانیان (عصر ناصرالدینشاه)، ترجمه محمد حسین کردبچه، تهران، جاویدان، 1363ش. | *بنجامین، ساموئل گرین ویلر، ایران و ایرانیان (عصر ناصرالدینشاه)، ترجمه محمد حسین کردبچه، تهران، جاویدان، 1363ش. | ||
| خط ۹۰: | خط ۱۲۸: | ||
*نیک چری، پریسا و رهبرنیا، زهرا، «تأثیر تحولات اجتماعی و فرهنگی دوران مشروطه بر تنپوش مردان عصر قاجار»، فصلنامه چیدمان، سال دوم، پیاپی 2، 1392ش. | *نیک چری، پریسا و رهبرنیا، زهرا، «تأثیر تحولات اجتماعی و فرهنگی دوران مشروطه بر تنپوش مردان عصر قاجار»، فصلنامه چیدمان، سال دوم، پیاپی 2، 1392ش. | ||
*یارشاطر، احسان، پوشاک در ایران زمین، به کوشش پیمان متین، تهران، امیرکبیر، چاپ دوم، 1382ش. | *یارشاطر، احسان، پوشاک در ایران زمین، به کوشش پیمان متین، تهران، امیرکبیر، چاپ دوم، 1382ش. | ||
{{پایان منابع}} | |||
