پرش به محتوا

صدیقه وسمقی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
دیداریویکی‌متن
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۲۷ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی « <big>'''صدیقه وسمقی؛'''</big> نویسنده، مترجم، اسلام پژوه، تحلیل‌گر مسایل سیاسی، اجتماعی و استاد دانشگاه. صدیقه وسمقی در گذشته به عنوان شاعر و فعال سیاسی_ مدنی بیشتر شناخته می‌شد اما در دو دهه اخیر به‌خصوص با انتشار کتاب‌هایی نظیر "زن، فقه، اس...» ایجاد کرد
 
 
(۳۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات افراد
| تصویر            =
| زیرنویس تصویر    =
| image_alt        =
| فایل پادکست      =
| حجم فایلپادکست    =
| تاریخ پادکست      =
| زیرنویس عنوان    =
| نام              = صدیقه
| نام خانوادگی      = وسمقی
| زادهٔ              = تهران
| ناپدید شدن        =
| درگذشت            =
| علت مرگ          =
| مدفن              =
| محل زندگی        = تهران
| ملیت              = ایرانی
| دیگر نام‌ها        =
| تحصیلات            = رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی
| محل تحصیل        = مدرسه عالی شهید مطهری{{سخ}}دانشگاه تهران
| شناخته‌شده برای    =
| آثار              = نماز باران{{سخ}}شاخه‌های شکسته{{سخ}}گزیده ادبیات معاصر{{سخ}}توصیف دردهای مذاب{{سخ}}زن، فقه، اسلام{{سخ}}حتماً راهی هست{{سخ}}بازخوانی شریعت{{سخ}}بضاعت فقه
| منصب              = هیئت علمی دانشگاه تهران{{سخ}}استاد دپارتمان اسلام‌شناسی دانشگاه گوتینگن آلمان
| دوره              =
| پس از            =
| پیش از            =
| همسر              =
| فرزندان          =
| پدر              =
| مادر              =
| خویشاوندان        =
| جوایز            =
| افتخارات          =
| درجه نظامی        =
| درجه علمی        = دیپلم ریاضی{{سخ}}دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی
}}
{{درشت|'''صدیقه وسمقی؛'''}} نویسنده، مترجم و اسلام‌پژوه مسلمان ایرانی.


<big>'''صدیقه وسمقی؛'''</big> نویسنده، مترجم، اسلام پژوه، تحلیل‌گر مسایل سیاسی، اجتماعی و استاد دانشگاه.
صدیقه وسمقی، دانش‌آموختهٔ دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی از [[دانشگاه تهران]] و از چهره‌های [[نواندیشی دینی]] است که سابقهٔ تدریس در دانشگاه‌های تهران، گوتینگن و اوپسالا و نیز عضویت در نخستین دورهٔ [[شورای شهر تهران]] را در کارنامه دارد. دیدگاه‌های وی بر محورهایی چون بشری بودن نهاد پیامبری، تکامل تاریخی مفهوم خدا و لزوم گذار از فقه سنتی به خرد جمعی در قانون‌گذاری استوار است که در آثار مکتوب او تبیین شده‌اند. در مقابل، پژوهشگران و منتقدان با تکیه بر مبانی کلامی و روش‌شناسی استنباط، آرای او را در مواردی همچون نادیده‌گرفتن سازوکارهای درونی [[فقه شیعه]] مانند منطقه الفراغ و احکام ثانویه و خروج از دایرهٔ استدلال تخصصی به نفع ادبیات ژورنالیستی به چالش کشیده‌اند.


[[صدیقه وسمقی]] در گذشته به عنوان شاعر و فعال سیاسی_ مدنی بیشتر شناخته می‌شد اما در دو دهه اخیر به‌خصوص با انتشار کتاب‌هایی نظیر "[[زن]]، فقه، اسلام"،"بضاعت فقه" و "بازخوانی شریعت" چهره‌ی تازه‌ای از او در عرصه اجتماعی و دینی ظهور و بروز کرده و حالا او بیشتر به عنوان یک نواندیش دینی شناخته می‌شود که نوک پیکان انتقادهایش به سوی فقه و فقیهان، نابرابری‌های حقوق [[زنان]] و حالا به سوی پیامبران توحیدی نشانه رفته است.
== زندگی‌نامه ==
==زندگی‌نامه==
صدیقه وسمقی در [[۲۰ اسفند]] ۱۳۴۰ش در [[تهران]] به دنیا آمد و دوران کودکی و نوجوانی خود را در همین شهر گذراند.<ref>[https://bookroom.ir/people/2125/صدیقه-وسمقی «صدیقه وسمقی»، وب‌سایت پاتوق کتاب فردا]</ref> او در ۱۳۵۹ش دیپلم ریاضی گرفت و سپس به مدت سه سال در [[مدرسه عالی شهید مطهری]] به تحصیل علوم دینی پرداخت. در ۱۳۶۲ش وارد [[دانشگاه تهران]] شد و تحصیلات خود را ادامه داد تا این که در [[اردیبهشت (ماه)|اردیبهشت]] ۱۳۷۷ش دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی را از دانشگاه تهران گرفت.<ref>[https://bookroom.ir/people/2125/صدیقه-وسمقی «صدیقه وسمقی»، وب‌سایت پاتوق کتاب فردا]</ref>
صدیقه وسمقی در بیستم اسفند ماه 1340ش در تهران به دنیا آمد. دوران کودکی و تحصیلات خود را در همان‌جا گذراند و در سال 1359ش دیپلم ریاضی گرفت. وسمقی به مدت سه سال نیز به تحصیل دروس حوزوی در مدرسه عالی شهید مطهری پرداخت. سپس در سال 1362ش وارد دانشگاه تهران شد و در سال 1365ش به دریافت مدرک کارشناسی الهیات نائل آمد. وی تحصیلات خود را ادامه داد و در سال 1365ش موفق به کسب مدرک کارشناسی ارشد شد. "صدیقه وسمقی" در اردیبهشت 1377ش موفق به دریافت دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی از دانشگاه تهران شد.  


وی از جمله زنان شاعر است که از آغاز جنگ تحمیلی، در بسیاری از جبهه‌ها حضور می‌یافت و در خطرناک‌ترین مناطق جنگی از جمله خطوط مقدم جبهه به شعر‌خوانی می‌پرداخت.<ref>[https://bookroom.ir/people/2125/%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%85%D9%82%DB%8C «صدیقه وسمقی»، پاتوق کتاب فردا]</ref> او همچنین  شاعری است که بر ضد‌ انقلاب و علیه ایران شعرهای زیادی را سروده است. <ref>[https://nexload.ir/post/8567/%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%85%D9%82%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C «صدیقه وسمقی کیست بیوگرافی زندگی نامه علت زندانی شدن + جرم»، وب‌سایت هوم]</ref>
=== محیط خانوادگی ===
صدیقه وسمقی در خانواده‌ای با باورهای مذهبی رشد یافت. طبق اظهارات وی، پدرش انس دائمی با کتب دینی و [[رساله عملیه|رساله‌های عملیه]] داشت و از دوران [[کودکی]]، او را به قرائت این متون تشویق می‌کرد. وی محیط خانوادگی خود را فضایی توصیف می‌کند که در آن کتب مذهبی همواره در دسترس بود، اما در عین حال، [[والدین|والدینش]] از رفتارهای زورمدارانه پرهیز می‌کردند. در خصوص [[حجاب]]، وسمقی به رویکرد متفاوت والدینش اشاره کرده است؛ در حالی که [[پدر]] وی بر اساس سنت، تمایل به پوشیدگی دختران داشت، [[مادر|مادرش]] مخالف هرگونه اجبار در این زمینه بود و تصمیم‌گیری را به عهدهٔ خود دختران می‌گذاشت. همین رویکرد باعث شده بود که پیش از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، از میان پنج [[خواهر]] در [[خانواده]]، تنها یک نفر دارای حجاب باشد.<ref>[https://www.zeitoons.com/112768 «صدیقه وسمقی: ما با مردها مسئله داریم»، وب‌سایت زیتون.]</ref>


"وسمقی" از اولین روزهای انقلاب در کانون فرهنگی نهضت اسلامی به فعالیت پرداخت. مؤسسه فلسفه و حکمت و تشکیل کارگاه هنر در خیابان فلسطین (کاخ قبلی) که سپس به شکل‌گیری حوزه هنری انجامید، از جمله مکان‌های فعالیت‌های فرهنگی وی در سال‌های آغازین پیروزی انقلاب بود.
=== تحولات فکری و انتخاب پوشش ===
مطالعات دینی صدیقه وسمقی از سیزده‌سالگی و با تمرکز بر [[قرآن]] و [[نهج‌البلاغه]] آغاز شد. این دوران برای او با چالش‌های درونی در خصوص انتخاب پوشش همراه بود. او در توصیف این دوران می‌گوید که در سن پانزده‌سالگی، علی‌رغم عدم تمایل شخصی، تحت تأثیر تفکرات مذهبی احساس می‌کرد که باید از روسری استفاده کند. به همین سبب در دوران دبیرستان، مدتی را به‌صورت متناوب با حجاب و بدون حجاب سپری کرد تا اینکه در سن ۱۶ سالگی و هم‌زمان با وقوع انقلاب اسلامی، پوشش [[روسری]] را به‌طور کامل انتخاب کرد؛<ref>[https://www.zeitoons.com/112768 «صدیقه وسمقی: ما با مردها مسئله داریم»، وب‌سایت زیتون.]</ref> اما در [[مهر (ماه)|مهرماه]] ۱۴۰۲ش با انتشار ویدیویی در [[اینستاگرام]]، حجاب از سر برداشت.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1198547/صدیقه-وسمقی-کیست-از-عضویت-در-شورای-شهر-تهران-تا-کشف-حجاب «صدیقه وسمقی کیست؛ از عضویت در شورای شهر تهران تا کشف حجاب»، وب‌سایت تابناک؛]</ref>


شعرهای "صدیقه وسمقی" تاکنون به صورت پراکنده در بسیاری از نشریات کثیرالانتشار کشور، انتشار یافته است. وسمقی از سال 1359ش کار خود را با خبرنگاری برای روزنامه اطلاعات آغاز کرد.<ref>[https://www.aparat.com/v/02hVc/%D8%AE%D8%B1%D8%AF_%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C_32%2F_%D9%86%D9%82%D8%AF_%D8%A8%D9%87_%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7%21_%2F_%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1_%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87_%D9%88%D8%B3%D9%85%D9%82%DB%8C «مصاحبه با برنامه خرد جنسی»، آپارات]</ref> وی همچنین با حوزه هنری تهران، مجله سروش، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، همکاری داشته و ضمن تدریس در دانشگاه های الزهرا و تهران از سال 1370 تاکنون، عضو هیأت علمی دانشکده الهیات دانشگاه تهران می‌باشد.
== دیدگاه‌های صدیقه وسمقی ==
=== تکامل تاریخی تلقی از خدا ===
وسمقی با استناد به یافته‌های [[باستان‌شناسی]] و [[تاریخ ادیان]]، فرایند [[دین‌داری]] را یک پدیدهٔ تکاملی می‌داند. از نظر او، فهم بشر از امر قدسی از مراحل ابتدایی مانند روح‌پرستی و جانورپرستی آغاز شده و همگام با تکامل [[تمدن]] و شیوهٔ معیشت، به [[بت‌پرستی]]، [[چندخدایی]] و در نهایت به [[یکتاپرستی]] رسیده است. او عدم وجود شواهد باستان‌شناسی از [[توحید]] در اعصار اولیه را دلیلی بر متأخربودن این مفهوم می‌داند.<ref>[https://www.zeitoons.com/95697 یزدانی، «نقدی بر کتاب مسیرپیامبری»، وب‌سایت زیتون.]</ref>


"وسمقی" تاکنون چندین سفر فرهنگی به نقاط مختلف دنیا از جمله هندوستان، لبنان و آفریقا داشته و از وی مقالات متعدد اجتماعی- سیاسی در نشریات کشور، منتشر شده است. دکتر صدیقه وسمقی در سال 1377 با رأی مردم تهران، عضو شورای شهر تهران شد.<ref> پاتوق کتاب فردا</ref>
=== منشأ انسانی نهاد پیامبری ===
صدیقه وسمقی با رد دیدگاه سنتی که [[پیامبر|پیامبران]] را برگزیدهٔ [[خدا|خداوند]] می‌داند، معتقد است [[پیامبری]] نه یک مأموریت آسمانی، بلکه تلاشی انسانی برای اصلاح [[جامعه]] و کشف حقیقت است. او استدلال می‌کند که چون پیامبری ریشه در توانمندی و ارادهٔ خود انسان‌ها دارد، هرگاه فردی با ویژگی‌های لازم ظهور کرده، [[دین|دینی]] را بنیان نهاده است؛ بنابراین، نبود پیامبر در برخی دوران‌ها نه به ارادهٔ خدا، بلکه به این دلیل است که در آن زمان و مکان، کسی که بتواند این مسیر دشوار بشری را بپیماید و آیینی نو پی‌ریزی کند، پدید نیامده است.<ref>[https://eshia.ir/feqh/archive/text/rabani/kalam/1401/14011220/ ربانی گلپایگانی، «نقد مسیر پیامبری، نقد و بررسی اشکالات»، وب‌سایت مدرسۀ فقاهت.]</ref>


ادعا دارد موحد و خداپرست است و به سنت اسلام نماز می‌خواند اما خودش را محدود به اسلام نمی‌داند و از هر فرهنگ و آیینی که مفید باشد بهره می‌گیرد و خط ‌کشی بین ادیان باید برداشته شود.<ref>[https://www.bbc.com/persian/iran-59684167 وسمقی، صدیقه، «در 'مسیر پیامبری'؛ رابطه خدا و پیامبر»، بی بی سی فارسی]</ref>
=== نفی صدور احکام و قوانین از جانب خداوند ===
وسمقی معتقد است که بیان احکام و قوانین حقوقی توسط خداوند نه رخ داده و نه با اصول عدل و [[عقل]] سازگار است. به‌باور او، ارزیابی عملکرد انسان‌ها بر اساس احکام منتسب به پیامبران مانند تازیانه یا قطع دست، امری تبعیض‌آمیز است. به نظر وی معیار واحد برای قضاوت دربارهٔ انسان، عقل و قوه تشخیص [[فطرت|فطری]] است که در همه افراد وجود دارد.<ref>[https://www.zeitoons.com/95697 یزدانی، «نقدی بر کتاب مسیرپیامبری»، وب‌سایت زیتون.]</ref>


==دیدگاه==
=== نقد وثاقت تاریخی و زبانی وحی ===
آخرین نوشته خانم وسمقی کتاب «مسیر پیامبری» است که دیدگاه ایشان را در مساله وحی، نبوت و پیامبر مشخص می‌کند و این دیدگاه پایه مساله‌پردازی ایشان در حوزه زن و [[خانواده]] قرار می‌گیرد.کتاب "مسیر پیامبری" با بررسی تاریخی ادیان توحیدی و غیرتوحیدی به طور مشخص می‌گوید "وجود انبیای الهی از آغاز خلقت آدم، صرفا یک ادعا است که با گزاره‌های تاریخی و یافته‌های علمی سازگاری ندارد" و نتیجه می‌گیرد "پیامبری نهادی برساخته انسان است".<ref>وسمقی، صدیقه، «در 'مسیر پیامبری'؛ رابطه خدا و پیامبر »، بی بی سی فارسی</ref>
او در تداوم پیام الهی تردید کرده و معتقد است پیام‌های منتسب به پیامبران به‌گونه‌ای دقیق و خدشه‌ناپذیر به آیندگان نرسیده است. از نظر او، وجود تعارض میان برخی گزاره‌های [[کتب مقدس]] مانند مدت زمان خلقت در قرآن با یافته‌های [[علوم تجربی]]، نشان‌دهندهٔ آن است که این متون بازتاب‌دهندهٔ دانش و [[فرهنگ]] زمانهٔ خود بوده‌اند و نمی‌توان تمام جزئیات آنها را [[وحی]] مطلق و فراتاریخی دانست.<ref>[https://www.zeitoons.com/95697 یزدانی، «نقدی بر کتاب مسیرپیامبری»، وب‌سایت زیتون.]</ref>


او در صفحه ۱۴۲ کتاب می‌نویسد "من وحی را نه انکشاف خداوند بلکه انکشاف فهم انسان از خدا و هستی می‌دانم" و بر این باور است که مسیر پیامبری از بالا به پایین نیست و از پایین به بالا است و به عبارتی این موضوع را که پیامبران برگزیده خداوند هستند، رد می‌کند.  
=== نقد دانش فقه ===
وسمقی معتقد است بسیاری از قوانینی که سیزده قرن به‌عنوان احکام قطعی اسلام معرفی شده مانند [[تفاوت دیه زن و مرد]] یا جواز [[تعدد زوجات]]، لزوماً برخاسته از حقیقت شریعت نیست، بلکه برآمده از استنباط‌های بشری فقها در بستر تاریخی خاص بوده است. از نظر او، فقه سنتی در بازنمایی چهره‌ای بدون تبعیض از [[اسلام]] ناتوان بوده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/320967/صورتگر-چهره-زن-مسلمان وسمقی، «صورتگر چهره زن مسلمان»، 1387ش، ص55.]</ref>


او می‌گوید آنچه پیامبران به عنوان وحی به مردم گفته‌اند صحت ندارد و یا امکان تایید آن وجود ندارد از این رو آنچه به عنوان "وحی" از جانب خدا مطرح می‌شود درست نیست و هیچ دلیل و سند قطعی نداریم که بگوید خدا، قصد انتقال پیامش را داشته به جز گفته پیامبرانی که خودشان را برگزیده خداوند دانسته‌اند.<ref>وسمقی، صدیقه، «در 'مسیر پیامبری'؛ رابطه خدا و پیامبر »، بی بی سی فارسی</ref>
=== نفی شمولیت حداکثری احکام اسلام ===
وی این ادعا را که اسلام برای تمامی جزئیات [[زندگی]] انسان حکم شرعی صادر کرده است، نادرست می‌داند. به‌باور او، رسالت دین تعطیل‌کردن عقل یا دیکته‌کردن تمام امور به [[انسان]] نیست، بلکه انسان به اعتبار برخورداری از قوهٔ عقل، مسئول ساختن زندگی خود است. او واگذاری حق تفکر به اقلیتی به نام فقها را ریشهٔ عقب‌ماندگی جوامع اسلامی قلمداد می‌کند.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/3833500/نقد-نظر-صدیقه-وسمقی-به-سیطره-فقاهت-و-لزوم-مراجعه-به-خرد-جمعی «نقد نظر صدیقه وسمقی به سیطره فقاهت و لزوم مراجعه به خرد جمعی»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>


صدیقه وسمقی به گفته خودش ده‌ها سال بر این باور بوده که پیامبران برگزیدگان خداوند هستند و ده‌ها مقاله و مطلب براین اساس نوشته اما حالا معتقد است که انسان در پی ارتباط با خدا بوده و " هر انسانی چنین مسیر سختی را طی کند، برای مردم خویش پیام‌آور خواهد شد". او در صفحه ۹۹ کتابش آورده است: "معتقدم پیامبران راه را خود برگزیدند... و با فرمان خدا به خلوت نرفتند".<ref>ومقس، صدیقه، «در 'مسیر پیامبری'؛ رابطه خدا و پیامبر»، بی بی سی فارسی</ref>
=== لزوم گذار از شریعت به خرد جمعی در قانون‌گذاری ===
به نظر وسمقی قوانین مدنی و اجتماعی اساساً نمی‌توانند و نباید برآمده از شریعت باشند. وی معتقد است قانون‌گذاری باید از انحصار نگاه فقهی خارج شده و بر پایهٔ [[خرد جمعی]] و [[عقلانیت مدرن]] استوار شود؛ چرا که انتساب قوانین زندگی به [[دین]]، باب مشارکت عمومی در [[تعیین سرنوشت]] را مسدود می‌سازد.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/3833500/نقد-نظر-صدیقه-وسمقی-به-سیطره-فقاهت-و-لزوم-مراجعه-به-خرد-جمعی «نقد نظر صدیقه وسمقی به سیطره فقاهت و لزوم مراجعه به خرد جمعی»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>


این پژوهشگر در بخش دیگری از کتاب می‌پرسد: اگر خداوند به دنبال هدایت انسان‌ها است چرا این هدایت شامل همه انسان‌ها در همه نقاط زمین نبوده؟ چرا در بین پیامبران، زنان جایگاهی ندارند؟ و با اشاره به آموزه‌های ادیان توحیدی که مقدس شمرده می‌شوند، می‌گوید، بسیاری از این آموزه‌ها مناسب انسان امروز نیست و دست و پای بشر را بسته و به ناچار شارعان دینی دست به تفسیر و تحلیل آنها زده‌اند تا آنها را "امروزی" کنند. او به طور مشخص با اشاره به آیات متعدد قرآن از جمله زنان و بردگی، می‌گوید به دنبال بی‌ارزش کردن جایگاه پیامبران نیست اما وقتی این آیات نیاز به تفسیر پیدا می‌کنند به این معنی است که "این پیام دارای ضعف و ایراد است و قابل تعمیم به عصر امروز نیست و ما باید دیدگاه‌مان را نسبت به این کتاب‌های مقدس تغییر دهیم."<ref> وسمقی، صدیقه، «در'مسیر پیامبری'؛ رابطه خدا و پیامبر »، بی بی سی فارسی</ref>
=== قانون حجاب ===
صدیقه وسمقی معتقد است در [[قرآن]] و سنت، هیچ سندی برای [[حجاب اجباری]] و مجازات زنان به‌دلیل نوع پوشش وجود ندارد و این تعبیر سخت‌گیرانه از حجاب، برگرفته از عرف و سلیقهٔ مردان در طول تاریخ بوده است. به باور او، انتخاب پوشش یک حق فردی است و وضع قانون برای سلب این حق، سوءاستفاده ابزاری از قانون و خارج‌کردن آن از کارکرد منطقی خود محسوب می‌شود. وسمقی تأکید دارد که تحمیل حجاب با زور، حتی اگر دلایل شرعی قطعی برای آن وجود داشت، عملی غیراخلاقی و مغایر با عزت و شأن انسانی بود. وی حساسیت بیش از حد [[جمهوری اسلامی ایران]] دربارهٔ حجاب را ناشی از ناکارآمدی‌ها و ناتوانی در ارائه الگوی موفق از [[حکومت دینی]] می‌داند و معتقد است زنان قربانی بی‌کفایتی‌ها و بی‌تدبیری‌ها شده‌اند.<ref>[https://www.zeitoons.com/7747 «در قران و روایات سندی برای پوشش اجباری وجود ندارد»، وب‌سایت زیتون.]</ref> وسمقی [[رفراندوم]] دربارهٔ حجاب را نیز فاقد اعتبار می‌داند، زیرا سلب حقوق فردی نمی‌تواند موضوع رفراندوم باشد، حتی اگر اکثریت مردم به آن [[رأی]] دهند.<ref>[https://ensafnews.com/153723/رفراندوم-در-مورد-حجاب/ «رفراندوم در مورد حجاب!»، وب‌سایت انصاف نیوز.]</ref>


به تناسب همین دیدگاه خانم وسمقی بحث [[حجاب اجباری]]، ریاست [[مرد]] بر خانواده، تعیین حدود پوشش و ... تمام آنچه مربوط به [[حقوق خانواده]] می‌باشد را نیازمند باز‌اندیشی دانسته و معتقد است که قوانین جزائی و مدنی باید از حیطه دین جدا شده و دین فضای انزالی و تبشیری خود را حفظ کند.  
=== نامه به رهبر انقلاب اسلامی ===
صدیقه وسمقی در نامه‌ای به [[آیت‌الله خامنه‌ای]]، رهبر [[انقلاب اسلامی ایران]]، با انتقاد از مواضع اخیر وی دربارهٔ حجاب، مسئولیت تمام پیامدهای مالی، جانی، اجتماعی و روانی ناشی از اجبار در این زمینه را متوجه او دانسته است. وی در این نامه با زیر سوال‌بردن وجاهت شرعی الگوی پوشش در جمهوری اسلامی ایران، تأکید کرده است که در قرآن لزوم پوشاندن موی سر تصریح نشده و تحمیل این برداشت خاص با زور، فاقد پشتوانه دینی قطعی است. وسمقی خواستار پاسخگویی به پرسش‌های مطرح شده در این‌باره شد و اصرار بر اجرای [[قانون حجاب]] را خلاف عدل و انصاف خوانده است.<ref>[https://www.radiozamaneh.com/760307/ «صدیقه وسمقی: مسئولیت تمام پیامدهای اعمال فشار برای حجاب اجباری متوجه خامنه‌ای است»، وب‌سایت رادیو زمانه.]</ref>


در مسأله [[حجاب]] تأکید ایشان بر شخصی بودن مسأله و حقوق شخصی و اولیه هر انسانی است. قائل بودن به حق انتخاب پوشش جزء حقوق اولیه برای هر انسانی است. ایشان اشاره می‌کنند که در انقلاب اسلامی از ابتدای امر بنا بر اجبار پوشش در زنان نبود و امام خمینی نیز فرمودند زنان در امر پوشش آزاد هستند.  
== فعالیت‌ها ==
* وسمقی در مطبوعاتی چون [[روزنامه اطلاعات|روزنامهٔ اطلاعات]] و مجلهٔ سروش و تعدادی از سایت‌های فارسی‌زبان کار کرده است و سابقهٔ فعالیت به‌عنوان کارشناس فرهنگی در [[کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان]] و نیز عضویت در هیئت علمی و دانشیاری دانشگاه تهران را دارد. او با پیروزی اصلاح‌طلبان در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۷۶ش وارد عرصهٔ سیاست شد و در اولین دورهٔ انتخابات شورای شهر تهران در ۱۳۷۷ش به نمایندگی مردم این شهر برگزیده شد و علاوه‌بر سخنگویی این شورا، مدتی نیز عضو هیئت منصفه مطبوعات شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1198547/صدیقه-وسمقی-کیست-از-عضویت-در-شورای-شهر-تهران-تا-کشف-حجاب «صدیقه وسمقی کیست؛ از عضویت در شورای شهر تهران تا کشف حجاب»، وب‌سایت تابناک؛] [https://www.sarpoosh.com/biography/political-biography/sadīqah-vasmaqi-10.html «بیوگرافی صدیقه وسمقی فعال سیاسی اجتماعی»، وب‌سایت سرپوش]</ref>
* وسمقی سال‌ها به‌عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با درجه استادیار به تدریس [[فقه اسلامی]] اشتغال داشت و در ۲۰۱۱م ایران را ترک کرد تا به‌عنوان استاد میهمان در دپارتمان اسلام‌شناسی دانشگاه گوتینگن [[آلمان]] فعالیت کند؛ او در همین زمینه با دانشگاه اوپسالا در [[سوئد]] نیز همکاری داشته است.<ref>[https://www.sarpoosh.com/biography/political-biography/sadīqah-vasmaqi-10.html «بیوگرافی صدیقه وسمقی فعال سیاسی اجتماعی»، وب‌سایت سرپوش]</ref>
* صدیقه وسمقی در تیرماه ۱۳۹۳ش در یک دادگاه غیابی به اتهام فعالیت تبلیغی علیه نظام به پنج سال حبس محکوم شد. او در مهرماه ۱۳۹۶ش از سفر خارج به ایران بازگشت و در فرودگاه بازداشت و سپس با قرار وثیقه آزاد شد؛<ref>[https://www.magiran.com/article/4116815 «احتمال مخالفت پزشکی قانونی با حبس وسمقی»، وب‌سایت روزنامۀ اعتماد.]؛ [https://ensafnews.com/82490/صدیقه-وسمقی-بازداشت-شد؟/ «صدیقه وسمقی بازداشت شد؟»، وب‌سایت انصاف نیوز.]</ref> اما محاکمه و دوباره به [[زندان اوین]] منتقل گردید. این حکم در نهایت در [[اردیبهشت]] ۱۳۹۷ش به پنج سال حبس تعلیقی تبدیل شد. همچنین در پی امضای بیانیه ۷۷ نفر دربارهٔ [[اعتراضات آبان ۱۳۹۸]]<nowiki/>ش، به یک سال حبس تعزیری دیگر محکوم شد.<ref>[https://www.magiran.com/article/4116815 «احتمال مخالفت پزشکی قانونی با حبس وسمقی»، وب‌سایت روزنامۀ اعتماد.]</ref> صدیقه وسمقی در [[۲۶ اسفند]] ۱۴۰۲ش بازداشت و به زندان اوین منتقل شد<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-سیاسی-3/1460251-صدیقه-وسمقی-بازداشت-شد «صدیقه وسمقی بازداشت شد»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> و در [[۱۰ اردیبهشت]] ۱۴۰۳ش در پی تشدید بیماری و با قرار کفالت آزاد شد.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-سیاسی-3/1474997-صدیقه-وسمقی-آزاد-شد «صدیقه وسمقی آزاد شد»، خبرگزاری ایلنا.]</ref>


وسمقی عقیده دارد، در کنار این مسائل، قرآن اصلا مسأله اجبار به پوشش را مطرح نکرده است، آیات قرآن هیچ تصریحی به مسأله حجاب نداشته و تمام دیدگاه مبنی بر تفاسیر فقیهان و مفسرین از کلمات خمار، جلباب و ... است.
== انتقاد به دیدگاه‌های صدیقه وسمقی ==
* منتقدان بر این باورند که استناد به نبود شواهد باستان‌شناسی از یکتاپرستی در اعصار اولیه، دلیل قانع‌کننده‌ای برای نفی وجود آن نیست؛ زیرا یکتاپرستی فاقد نمادهای مادی است که باستان‌شناسی بتواند آن را کشف کند، در حالی که ادیان ابتدایی دارای نمادهای عینی مانند جمجمهٔ حیوانات یا اشیای آیینی بوده‌اند. همچنین وجود همزمان آیین‌های شرک‌آمیز تا به امروز در کنار [[ادیان توحیدی]]، نشان می‌دهد که نمی‌توان توالی زمانی خطی برای تحول دینی قائل شد. به علاوه، استفاده از روایات تاریخی و اساطیری بدون درجه‌بندی اعتبار آنها، روش تحقیق را مخدوش می‌سازد.<ref>[https://www.zeitoons.com/95697 یزدانی، «نقدی بر کتاب مسیرپیامبری»، وب‌سایت زیتون.]</ref>
* به نظر منتقدان صدیقه وسمقی میان عدم دستیابی به شواهد تاریخی و نبود واقعی پیامبران خلط کرده است؛ از این منظر، مقتضای برهان عقلی، عمومیت پیام هدایت است نه حضور فیزیکیِ همیشگی نبی در هر نقطه و از آنجا که این برهان پیشینی و عقلی است، با نیافتن آثار باستان‌شناسی باطل نمی‌شود، چرا که «نیافتن»، هرگز به معنای «نبودن»، نیست؛ ممکن است آثار هدایت در طول تاریخ توسط عوامل مخرب و موانع انسانی از میان رفته باشد. همچنین، منتقدان استدلال می‌کنند که اگر نویسندهٔ ظهور پیامبران را منوط به وجود شرایط می‌داند، این خود مؤید حکمت الهی است، چرا که خداوند حکیم نیز تنها در زمان و مکانی که ظرفیت هدایت وجود داشته باشد، پیامبر مبعوث می‌کند و این امر ناشی از بشری‌بودن نبوت نیست، بلکه نشان‌دهندهٔ تدریجی‌بودن نظام هدایت تشریعی، مشابه نظام تکوین است که در آن کیفیت هدایت‌یافتگان بر کمیت آنان اولویت دارد.<ref>[https://eshia.ir/feqh/archive/text/rabani/kalam/1401/14011220/ «نقد مسیر پیامبری، نقد و بررسی اشکالات»، وب‌سایت مدرسۀ فقاهت.]</ref>
* به نظر منتقدان عدم کشف آثار یکتاپرستی توسط باستان‌شناسان، دلیلی بر عدم وجود آن نیست؛ زیرا توحید به‌دلیل ماهیت انتزاعی‌اش، برخلاف بت‌پرستی یا جانورپرستی، نماد مادی و فیزیکی برای کشف‌شدن در اعصار پیش از تاریخ نداشته است.<ref>[https://www.zeitoons.com/95697 یزدانی، «نقدی بر کتاب مسیرپیامبری»، وب‌سایت زیتون.]</ref>
* برخلاف وسمقی که احکام را غیرعادلانه می‌داند، به نظر منتقدان عقل نباید جایگزین وحی شود، بلکه باید شرط اجرای وحی باشد. آنها استدلال می‌کند که خود قرآن در مواردی مانند اضطرار اجازهٔ عدول از ظاهر حکم را بر اساس عقل داده است، بنابراین مشکل از متن نیست، بلکه از شیوهٔ فهم و اجرای آن است.<ref>[https://www.zeitoons.com/95697 یزدانی، «نقدی بر کتاب مسیرپیامبری»، وب‌سایت زیتون.]</ref>
* برخی پژوهشگران معتقدند که وسمقی در پاره‌ای از اظهارات خود، از چارچوب مباحث علمی خارج شده و به ادبیات ژورنالیستی روی آورده است. به باور این گروه، طرح ادعای عدم نسبت آرای فقها با دین بدون ارائهٔ براهین دقیق روش‌شناختی، ادعایی بدون پشتوانهٔ علمی است؛ چرا که فرایند استنباط فقهی شامل بررسی صدور، جهت صدور و دلالت نصوص، بر پایهٔ قواعد موضوعه و روشمند استوار است.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/3833500/نقد-نظر-صدیقه-وسمقی-به-سیطره-فقاهت-و-لزوم-مراجعه-به-خرد-جمعی «نقد نظر صدیقه وسمقی به سیطره فقاهت و لزوم مراجعه به خرد جمعی»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>
* به نظر پژوهشگران در حالی که دسترسی به ذات دین برای همگان میسر نیست و هر فهمی نوعی قرائت محسوب می‌شود، ادعای وسمقی مبنی بر اینکه خوانش او عین اسلام است و خوانش فقها نسبتی با دین ندارد، فاقد وجاهت عقلانی است. از این منظر، نادیده‌گرفتن سیزده قرن سنت فقهی به بهانهٔ نواندیشی، خود نوعی انحصارگرایی در فهم تلقی می‌شود.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/3833500/نقد-نظر-صدیقه-وسمقی-به-سیطره-فقاهت-و-لزوم-مراجعه-به-خرد-جمعی «نقد نظر صدیقه وسمقی به سیطره فقاهت و لزوم مراجعه به خرد جمعی»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>
* منتقدان با رد این ادعا که فقه باب عقل را مسدود می‌کند، به وجود ابزارهای کارآمدی در فقه شیعه اشاره دارند. مفاهیمی چون ضرورت، [[احکام ثانویه]]، [[احکام ولایی]]، مصلحت و [[تنقیح مناط]] از جمله سازوکارهایی هستند که امکان انطباق با نیازهای زمانه مانند [[حقوق زن|حقوق زنان]] را فراهم می‌کنند. از نظر منتقدان، مشکل در ماهیت فقه نیست، بلکه در چگونگی بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها است.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/3833500/نقد-نظر-صدیقه-وسمقی-به-سیطره-فقاهت-و-لزوم-مراجعه-به-خرد-جمعی «نقد نظر صدیقه وسمقی به سیطره فقاهت و لزوم مراجعه به خرد جمعی»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>
* برخلاف دیدگاه وسمقی که فقه را مانع خرد جمعی می‌بیند، منتقدان بر اصل حجیت بنای عقلا در فقه شیعه تأکید می‌کنند. آنها معتقدند بسیاری از قواعد فقهی ریشه در عقلانیت جمعی دارند و نظریاتی همچون منطقه الفراغ ثابت می‌کند که فقه لزوماً به دنبال پرکردن تمام ساحت‌های زندگی با احکام تکلیفی نیست و مجالی وسیع برای قانون‌گذاری بر اساس خرد بشری باقی گذاشته است.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/3833500/نقد-نظر-صدیقه-وسمقی-به-سیطره-فقاهت-و-لزوم-مراجعه-به-خرد-جمعی «نقد نظر صدیقه وسمقی به سیطره فقاهت و لزوم مراجعه به خرد جمعی»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>


در بحث تعیین حدود پوشش هر فقیهی آزاد است حدود را بر اساس دیدگاه خود تعیین کند اما این دیدگاه‌ها نباید جنبه الزام و اجبار به خود بگیرد چرا که روح قانونگذاری با روح دین متفاوت است. مردم باید خودشان با هدف گسترش عدالت و رعایت حقوق فردی دست به ایجاد قانون بزنند و دین نقش هدایت گری در زندگی فردی داشته باشد. اگر دین انسان را مجبور به پذیرش کند آنگاه فلسفه پاداش ، قیامت، روز جزا و ... زیر سوال خواهد رفت.<ref>[«مصاحبه با برنامه خرد جنسی»، آپارات]</ref>  
== آثار ==
{| class="wikitable"
|'''دسته‌بندی موضوعی'''
|'''نام اثر'''
|'''انتشارات'''
|'''سال انتشار'''
|-
| rowspan="4" |'''شعر و ادبیات'''
|نماز باران
|امیرکبیر
|۱۳۶۸ش
|-
|شاخه‌های شکسته
|موسسه اطلاعات
|۱۳۷۳ش
|-
|گزیده ادبیات معاصر
|نیستان
|۱۳۷۹ش
|-
|توصیف دردهای مذاب
|اطلاعات
|۱۳۸۹ش
|-
| rowspan="4" |'''اندیشه دینی و فقهی'''
|زن، فقه، اسلام
|صمدیه
|۱۳۸۷ش
|-
|حتماً راهی هست
|خاوران
|۱۳۹۳ش
|-
|بازخوانی شریعت
| --
|۱۳۹۸ش
|-
|بضاعت فقه
|انتشارات مجازی کتاب
| --
|-
| rowspan="3" |'''ترجمه'''
|گنجینه‌های قدس
|امیرکبیر
|۱۳۷۱ش
|-
|لحن الخلود
|کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
|۱۳۷۲ش
|-
|مدینه منوره
|وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی - کانون پرورش فکری
|۱۳۷۲ش<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1198547/صدیقه-وسمقی-کیست-از-عضویت-در-شورای-شهر-تهران-تا-کشف-حجاب «صدیقه وسمقی کیست؛ از عضویت در شورای شهر تهران تا کشف حجاب»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
|}


در دو دهه اخير روشنفکران دينی نظرات و نظريات مختلفی درباره دين، شريعت، فقه، قرآن، وحی و الهيات عرضه کرده‌اند. 
== پانویس ==
 
{{پانویس}}
متأسفانه دست کم يک دهه است که آنچه ما در ساحت انديشه نو‌‌‌انديشی دينی می‌بينيم از چند مشکل رنج می‌برد: يا در تناقض با انديشه‌های سابق مطرح شده از سوی خود آنان است و يا حتی گاهی انتظارات حداقلی هم در اصول بحث و "نظر" رعايت نمی‌شود.‏ 
 
البته هر بار نظری غير متعارف و غير مألوف مطرح می‌شود، روشن است که شهرتی گرچه زودگذر برای نظريه و يا صاحب آن از چند روز تا چند ماه فراهم می‌کند و اين البته برای برخی ممکن است خوشايند باشد، اما طبعا برای آنان که به طور جدی به مباحث الهيات علاقمندند تأملی بر نمی‌انگيزد. نظریه خانم وسمقی نیز از سنخ همین شهرت چند روزه است.
 
اصل مدعای خانم وسمقی اين است که نبوت ساخته خود بشر است و در واقع پيامبران در جستجوی خدا، دين و وحی را شکل داده‌اند و نه اينکه هدايت از سوی خداوند باشد.‏ طبيعی است که با پاک شدن اصل مسأله وحی و رد باور منشأ الهی برای دين، نيازی هم به پاسخگویی به مسائل چند هزار ساله اديان نمی‌ماند.
 
هنر اين کار چيست و به چه کار می‌آيد؟ همه اين مسائل تا زمانی اهميت دارند که صدق ادعای انبيا و اديان در منشأ الهی داشتن‌شان مورد توافق باشد.‏ 
 
يک نظريه بايد در پی پاسخ دادن به يک مشکل باشد. وقتی شما اصل مشکل را ناديده می‌گيريد اين نظريه به چه کار می‌آيد؟ نظريه شما که نمی‌تواند هم در پی حل مشکل يک نظام فکری باشد و هم در عين حال اساس آن نظام فکری را غير معتبر بداند. خود اديان مدعی‌اند منشأیی الهی دارند. با بشری خواندن اصل ادعای اديان طبعا راه حل شما برای پيروان اديان معتبر قلمداد نمی‌شود.
 
دیدگاه خانم وسمقی راه حل نيست، پاک کردن صورت مسأله است. نهايتا در حد طرح مسأله‌ای جامعه شناختی تقليل پيدا می‌کند.‏<ref>[http://www.asrislam.com/fa/news/28421/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%85%D9%82%DB%8C «درباره کتاب اخیر صدیقه وسمقی»، عصر سلام]</ref>
 
یکی از دلایل کتاب، به سود دیدگاه سراسر بشری از پیامبری این است که، اگر قرآن یا دیگر کتاب‌های آسمانی‌ انگاشته‌ شده، از سوی خدا نازل شده بودند نباید تفسیرهای متنوعی از آن‌ها ارائه می‌شد، و فهم یکسان این کتاب‌ها برای همگان ممکن می‌بود، اما تفسیرهای متنوعی از این کتاب‌ها صورت گرفته، به طوری که فهم یکسان آن برای همگان ممکن نیست. پس این کتاب‌ها آسمانی نیستند.
 
اما چرا باید فرض کرد که فهم واحد و همگانی، شرط الهی بودن یک پیام است؟ پاسخ احتمالاً این است که هدایت تنها از این طریق میسر است. اما چرا باید فرض کرد که هدایت تنها از این طریق میسر است؟ مثلاً، به سختی می‌توان ادعا کرد که شعر حافظ لطیف‌تر و انسانی‌تر می‌شد اگر، به قدر راهنمای نصب یخچال، بدون ابهام می‌بود و در نتیجه فهمی واحد و همگانی از آن شکل می‌گرفت. ابهام‌آفرینیِ شعر حافظ آن ‌را به آینه‌ای مبدّل ساخته که هر صاحب‌دلی که در آن می‌نگرد احوال دل خود را می‌یابد.<ref>[https://www.zeitoons.com/95697 یزدانی، مهدی، «نقدی بر کتاب «مسیرپیامبری»»، وب‎سایت زیتون]</ref>
 
متونی که سرشت الهامی دارند و به دغدغه‌های ژرف وجودی انسان می‌پردازند، از شعر شاعران ژرف‌اندیش مثل مولوی و حافظ گرفته تا کتاب‌های مقدس دینی، به گونه‌ای هستند که فهم از آن‌ها دائماً نو شونده‌ است؛ زیرا این آثار آیینه‌ی احوال دل‌اند. بر این اساس، تکثر برداشت‌ها از متون مقدس دینی با الهامی بودن این متون سازگار است.<ref>[https://www.aasoo.org/fa/books/3714 «نقدِ کتاب «مسیر پیامبری» اثر صدیقه‌ وسمقی یاسر میردامادی»،خبرگذاری آسو]</ref>


از طرفی فرضیه خانم وسمقی بسیار "خطرناک" است و آن  وسیله‌ای برای مدعیان دروغین پیامبری خواهد بود و بهانه‌ای برای ظهور پیامبران جدید است. نویسنده کتاب پیامبری، خدای پیامبران را درست نشناخته و آنچه نوشته از همین برداشت‌های غلط از خداوند بوجود آمده است.  
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* «احتمال مخالفت پزشکی قانونی با حبس وسمقی»، وب‌سایت روزنامهٔ اعتماد، تاریخ درج مطلب: ۱ آذر ۱۳۹۹ش.
* «بیوگرافی صدیقه وسمقی فعال سیاسی اجتماعی»، وب‌سایت سرپوش، تاریخ بازدید: ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «در قران و روایات سندی برای پوشش اجباری وجود ندارد»، وب‌سایت زیتون، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
* ربانی گلپایگانی، علی، «نقد مسیر پیامبری، نقد و بررسی اشکالات»، وب‌سایت مدرسهٔ فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «رفراندوم در مورد حجاب!»، وب‌سایت انصاف نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۶ دی ۱۳۹۷ش.
* «صدیقه وسمقی آزاد شد»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
* «صدیقه وسمقی بازداشت شد؟»، وب‌سایت انصاف نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مهر ۱۳۹۶ش.
* «صدیقه وسمقی بازداشت شد»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «صدیقه وسمقی، زنی که ایستاد و زندان و حکم و بیماری نیز او را از پا نینداخت»، وب‌سایت NIAC Action، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مارچ ۲۰۲۴ش.
* «صدیقه وسمقی کیست؛ از عضویت در شورای شهر تهران تا کشف حجاب»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مهر ۱۴۰۲ش.
* «صدیقه وسمقی: ما با مردها مسئله داریم»، وب‌سایت زیتون، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آبان ۱۴۰۲ش.
* «صدیقه وسمقی: مسئولیت تمام پیامدهای اعمال فشار برای حجاب اجباری متوجه خامنه‌ای است»، وب‌سایت رادیو زمانه، تاریخ درج مطلب: ۲۲ فروردین ۱۴۰۴ش.
* «صدیقه وسمقی»، وب‌سایت پاتوق کتاب فردا، تاریخ بازدید: ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «نقد نظر صدیقه وسمقی به سیطره فقاهت و لزوم مراجعه به خرد جمعی»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۶ شهریور ۱۳۹۸ش.
* وسمقی، صدیقه، «صورتگر چهره زن مسلمان»، مجلهٔ آیین، شمارهٔ ۱۵، ۱۳۸۷ش.
* یزدانی، مهدی، «نقدی بر کتاب مسیرپیامبری»، وب‌سایت زیتون، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۴۰۰ش.
{{پایان منابع}}


خدایی که خانم وسمقی می‌شناسد صامت، خاموش و بدون هدایت است و خدای کاملی نیست و رو به تکامل دارد. خانم وسمقی باید توجه داشته باشد که یک اصل روش شناختی این است که برای حل یک مشکل، باید متناسب با همان میزان مشکل، دست به اصلاح زد و به عبارتی وقتی ماشینی پنجر می‌شود نباید موتور ماشین را تعمیر کرد. خانم وسمقی برای حل مسأله مورد نظر خویش یعنی [[حقوق زن]]، حجاب، خشونت و ... آیاتی از قرآن را که به زعم ایشان با شرایط امروز سازگاری ندارد، کل صورت مسأله را عوض کرده و موضوع وحی را سراسر بشری کرده تا بتواند پاسخی به سوالات خود بدهد.<ref>[وسمقی، صدیقه، «در 'مسیر پیامبری'؛ رابطه خدا و پیامبر»، بی بی سی فارسی]</ref>
{{کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان}}


==آثار==
[[رده:استادان دانشگاه تهران]]
افزون بر مقالات و مصاحبه‌های چاپ شده در نشریات و سایت‌های مختلف و مقالات چاپ شده در نشریات علمی بین‌المللی[۱]از صدیقه وسمقی چهار دفتر شعر و آثار متعدد دیگر منتشر شده‌ است. از آثار فقهی وی می‌توان به کتاب «زن، فقه، اسلام» اشاره کرد. ترجمه برخی اشعار وی به زبان سوئدی نیز در یک دفتر انتشار یافته‌ است.<ref>[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B5%D8%AF%DB%8C%D9%82%D9%87_%D9%88%D8%B3%D9%85%D9%82%DB%8C «صدیقه وسمقی»، در ویکی پدیا]</ref>
[[رده:اسلام‌پژوهان زن]]
 
[[رده:اهالی تهران]]
*کتاب‌های تألیفی
[[رده:دانش‌آموختگان دانشگاه تهران]]
«نماز باران» : انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۸
[[رده:دانش‌آموختگان مدرسه عالی شهید مطهری]]
«شاخه‌های شکسته» : انتشارات مؤسسه اطلاعات، ۱۳۷۳
[[رده:زادگان ۱۳۴۰]]
«گزیده ادبیات معاصر» : انتشارات نیستان، ۱۳۷۹
[[رده:مترجمان زن اهل ایران]]
«توصیف دردهای مذاب» : انتشارات اطلاعات، ۱۳۸۹
[[رده:محکومان به جرم فعالیت تبلیغی علیه نظام]]
«زن، فقه، اسلام» : انتشارات صمدیه، ۱۳۸۷
[[رده:نویسندگان زن اهل ایران]]
«حتماً راهی هست» : انتشارات خاوران، ۱۳۹۳
«بضاعت فقه» انتشار مجازی کتاب
«بازخوانی شریعت»: ۱۳۹۸
*ترجمه‌ها
«گنجینه‌های قدس» : انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۱
«لحن الخلود» : انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، ۱۳۷۲
«مدینه منوره» : انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی-کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان،
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
*«صدیقه وسمقی»، در ویکی پدیا، تاریخ بازدید: 11 بهمن 1401ش.
*وسمقی، صدیقه، «در 'مسیر پیامبری'؛ رابطه خدا و پیامبر»، بی بی سی فارسی، تاریخ درج مطلب: 25 آذر 1400ش، تاریخ بازدید: 11 بهمن 1401ش.
*«نقدِ کتاب «مسیر پیامبری» اثر صدیقه‌ وسمقی یاسر میردامادی»،خبرگذاری آسو، تاریخ درج مطلب: 2 بهمن 1400ش، تاریخ بازدید: 11 بهمن 1401ش.
*«درباره کتاب اخیر صدیقه وسمقی»، عصر سلام،تاریخ درج مطلب: 12 آذر 1400ش، تاریخ بازدید: 11 بهمن 1401ش.
*یزدانی، مهدی، «نقدی بر کتاب «مسیرپیامبری»»، وب‎سایت زیتون، تاریخ درج مطلب: 13 دی 1400ش، تاریخ بازدید: 11 بهمن 1401ش.
*«صدیقه وسمقی کیست بیوگرافی زندگی نامه علت زندانی شدن + جرم»، و ب‌سایت هوم،  تاریخ بازدید: 11 بهمن 1401ش.
*خرد جنسی برنامه 32، نقد به فقها»، آپارت،  تاریخ بازدید: 11 بهمن 1401ش.

نسخهٔ کنونی تا ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۰۹

صدیقه وسمقی
نامصدیقه
نام خانوادگیوسمقی
محل زندگیتهران
ملیتایرانی
تحصیلاترشته فقه و مبانی حقوق اسلامی
محل تحصیلمدرسه عالی شهید مطهری
دانشگاه تهران
آثارنماز باران
شاخه‌های شکسته
گزیده ادبیات معاصر
توصیف دردهای مذاب
زن، فقه، اسلام
حتماً راهی هست
بازخوانی شریعت
بضاعت فقه
منصبهیئت علمی دانشگاه تهران
استاد دپارتمان اسلام‌شناسی دانشگاه گوتینگن آلمان

صدیقه وسمقی؛ نویسنده، مترجم و اسلام‌پژوه مسلمان ایرانی.

صدیقه وسمقی، دانش‌آموختهٔ دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی از دانشگاه تهران و از چهره‌های نواندیشی دینی است که سابقهٔ تدریس در دانشگاه‌های تهران، گوتینگن و اوپسالا و نیز عضویت در نخستین دورهٔ شورای شهر تهران را در کارنامه دارد. دیدگاه‌های وی بر محورهایی چون بشری بودن نهاد پیامبری، تکامل تاریخی مفهوم خدا و لزوم گذار از فقه سنتی به خرد جمعی در قانون‌گذاری استوار است که در آثار مکتوب او تبیین شده‌اند. در مقابل، پژوهشگران و منتقدان با تکیه بر مبانی کلامی و روش‌شناسی استنباط، آرای او را در مواردی همچون نادیده‌گرفتن سازوکارهای درونی فقه شیعه مانند منطقه الفراغ و احکام ثانویه و خروج از دایرهٔ استدلال تخصصی به نفع ادبیات ژورنالیستی به چالش کشیده‌اند.

زندگی‌نامه

صدیقه وسمقی در ۲۰ اسفند ۱۳۴۰ش در تهران به دنیا آمد و دوران کودکی و نوجوانی خود را در همین شهر گذراند.[۱] او در ۱۳۵۹ش دیپلم ریاضی گرفت و سپس به مدت سه سال در مدرسه عالی شهید مطهری به تحصیل علوم دینی پرداخت. در ۱۳۶۲ش وارد دانشگاه تهران شد و تحصیلات خود را ادامه داد تا این که در اردیبهشت ۱۳۷۷ش دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی را از دانشگاه تهران گرفت.[۲]

محیط خانوادگی

صدیقه وسمقی در خانواده‌ای با باورهای مذهبی رشد یافت. طبق اظهارات وی، پدرش انس دائمی با کتب دینی و رساله‌های عملیه داشت و از دوران کودکی، او را به قرائت این متون تشویق می‌کرد. وی محیط خانوادگی خود را فضایی توصیف می‌کند که در آن کتب مذهبی همواره در دسترس بود، اما در عین حال، والدینش از رفتارهای زورمدارانه پرهیز می‌کردند. در خصوص حجاب، وسمقی به رویکرد متفاوت والدینش اشاره کرده است؛ در حالی که پدر وی بر اساس سنت، تمایل به پوشیدگی دختران داشت، مادرش مخالف هرگونه اجبار در این زمینه بود و تصمیم‌گیری را به عهدهٔ خود دختران می‌گذاشت. همین رویکرد باعث شده بود که پیش از انقلاب اسلامی، از میان پنج خواهر در خانواده، تنها یک نفر دارای حجاب باشد.[۳]

تحولات فکری و انتخاب پوشش

مطالعات دینی صدیقه وسمقی از سیزده‌سالگی و با تمرکز بر قرآن و نهج‌البلاغه آغاز شد. این دوران برای او با چالش‌های درونی در خصوص انتخاب پوشش همراه بود. او در توصیف این دوران می‌گوید که در سن پانزده‌سالگی، علی‌رغم عدم تمایل شخصی، تحت تأثیر تفکرات مذهبی احساس می‌کرد که باید از روسری استفاده کند. به همین سبب در دوران دبیرستان، مدتی را به‌صورت متناوب با حجاب و بدون حجاب سپری کرد تا اینکه در سن ۱۶ سالگی و هم‌زمان با وقوع انقلاب اسلامی، پوشش روسری را به‌طور کامل انتخاب کرد؛[۴] اما در مهرماه ۱۴۰۲ش با انتشار ویدیویی در اینستاگرام، حجاب از سر برداشت.[۵]

دیدگاه‌های صدیقه وسمقی

تکامل تاریخی تلقی از خدا

وسمقی با استناد به یافته‌های باستان‌شناسی و تاریخ ادیان، فرایند دین‌داری را یک پدیدهٔ تکاملی می‌داند. از نظر او، فهم بشر از امر قدسی از مراحل ابتدایی مانند روح‌پرستی و جانورپرستی آغاز شده و همگام با تکامل تمدن و شیوهٔ معیشت، به بت‌پرستی، چندخدایی و در نهایت به یکتاپرستی رسیده است. او عدم وجود شواهد باستان‌شناسی از توحید در اعصار اولیه را دلیلی بر متأخربودن این مفهوم می‌داند.[۶]

منشأ انسانی نهاد پیامبری

صدیقه وسمقی با رد دیدگاه سنتی که پیامبران را برگزیدهٔ خداوند می‌داند، معتقد است پیامبری نه یک مأموریت آسمانی، بلکه تلاشی انسانی برای اصلاح جامعه و کشف حقیقت است. او استدلال می‌کند که چون پیامبری ریشه در توانمندی و ارادهٔ خود انسان‌ها دارد، هرگاه فردی با ویژگی‌های لازم ظهور کرده، دینی را بنیان نهاده است؛ بنابراین، نبود پیامبر در برخی دوران‌ها نه به ارادهٔ خدا، بلکه به این دلیل است که در آن زمان و مکان، کسی که بتواند این مسیر دشوار بشری را بپیماید و آیینی نو پی‌ریزی کند، پدید نیامده است.[۷]

نفی صدور احکام و قوانین از جانب خداوند

وسمقی معتقد است که بیان احکام و قوانین حقوقی توسط خداوند نه رخ داده و نه با اصول عدل و عقل سازگار است. به‌باور او، ارزیابی عملکرد انسان‌ها بر اساس احکام منتسب به پیامبران مانند تازیانه یا قطع دست، امری تبعیض‌آمیز است. به نظر وی معیار واحد برای قضاوت دربارهٔ انسان، عقل و قوه تشخیص فطری است که در همه افراد وجود دارد.[۸]

نقد وثاقت تاریخی و زبانی وحی

او در تداوم پیام الهی تردید کرده و معتقد است پیام‌های منتسب به پیامبران به‌گونه‌ای دقیق و خدشه‌ناپذیر به آیندگان نرسیده است. از نظر او، وجود تعارض میان برخی گزاره‌های کتب مقدس مانند مدت زمان خلقت در قرآن با یافته‌های علوم تجربی، نشان‌دهندهٔ آن است که این متون بازتاب‌دهندهٔ دانش و فرهنگ زمانهٔ خود بوده‌اند و نمی‌توان تمام جزئیات آنها را وحی مطلق و فراتاریخی دانست.[۹]

نقد دانش فقه

وسمقی معتقد است بسیاری از قوانینی که سیزده قرن به‌عنوان احکام قطعی اسلام معرفی شده مانند تفاوت دیه زن و مرد یا جواز تعدد زوجات، لزوماً برخاسته از حقیقت شریعت نیست، بلکه برآمده از استنباط‌های بشری فقها در بستر تاریخی خاص بوده است. از نظر او، فقه سنتی در بازنمایی چهره‌ای بدون تبعیض از اسلام ناتوان بوده است.[۱۰]

نفی شمولیت حداکثری احکام اسلام

وی این ادعا را که اسلام برای تمامی جزئیات زندگی انسان حکم شرعی صادر کرده است، نادرست می‌داند. به‌باور او، رسالت دین تعطیل‌کردن عقل یا دیکته‌کردن تمام امور به انسان نیست، بلکه انسان به اعتبار برخورداری از قوهٔ عقل، مسئول ساختن زندگی خود است. او واگذاری حق تفکر به اقلیتی به نام فقها را ریشهٔ عقب‌ماندگی جوامع اسلامی قلمداد می‌کند.[۱۱]

لزوم گذار از شریعت به خرد جمعی در قانون‌گذاری

به نظر وسمقی قوانین مدنی و اجتماعی اساساً نمی‌توانند و نباید برآمده از شریعت باشند. وی معتقد است قانون‌گذاری باید از انحصار نگاه فقهی خارج شده و بر پایهٔ خرد جمعی و عقلانیت مدرن استوار شود؛ چرا که انتساب قوانین زندگی به دین، باب مشارکت عمومی در تعیین سرنوشت را مسدود می‌سازد.[۱۲]

قانون حجاب

صدیقه وسمقی معتقد است در قرآن و سنت، هیچ سندی برای حجاب اجباری و مجازات زنان به‌دلیل نوع پوشش وجود ندارد و این تعبیر سخت‌گیرانه از حجاب، برگرفته از عرف و سلیقهٔ مردان در طول تاریخ بوده است. به باور او، انتخاب پوشش یک حق فردی است و وضع قانون برای سلب این حق، سوءاستفاده ابزاری از قانون و خارج‌کردن آن از کارکرد منطقی خود محسوب می‌شود. وسمقی تأکید دارد که تحمیل حجاب با زور، حتی اگر دلایل شرعی قطعی برای آن وجود داشت، عملی غیراخلاقی و مغایر با عزت و شأن انسانی بود. وی حساسیت بیش از حد جمهوری اسلامی ایران دربارهٔ حجاب را ناشی از ناکارآمدی‌ها و ناتوانی در ارائه الگوی موفق از حکومت دینی می‌داند و معتقد است زنان قربانی بی‌کفایتی‌ها و بی‌تدبیری‌ها شده‌اند.[۱۳] وسمقی رفراندوم دربارهٔ حجاب را نیز فاقد اعتبار می‌داند، زیرا سلب حقوق فردی نمی‌تواند موضوع رفراندوم باشد، حتی اگر اکثریت مردم به آن رأی دهند.[۱۴]

نامه به رهبر انقلاب اسلامی

صدیقه وسمقی در نامه‌ای به آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، با انتقاد از مواضع اخیر وی دربارهٔ حجاب، مسئولیت تمام پیامدهای مالی، جانی، اجتماعی و روانی ناشی از اجبار در این زمینه را متوجه او دانسته است. وی در این نامه با زیر سوال‌بردن وجاهت شرعی الگوی پوشش در جمهوری اسلامی ایران، تأکید کرده است که در قرآن لزوم پوشاندن موی سر تصریح نشده و تحمیل این برداشت خاص با زور، فاقد پشتوانه دینی قطعی است. وسمقی خواستار پاسخگویی به پرسش‌های مطرح شده در این‌باره شد و اصرار بر اجرای قانون حجاب را خلاف عدل و انصاف خوانده است.[۱۵]

فعالیت‌ها

  • وسمقی در مطبوعاتی چون روزنامهٔ اطلاعات و مجلهٔ سروش و تعدادی از سایت‌های فارسی‌زبان کار کرده است و سابقهٔ فعالیت به‌عنوان کارشناس فرهنگی در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و نیز عضویت در هیئت علمی و دانشیاری دانشگاه تهران را دارد. او با پیروزی اصلاح‌طلبان در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۷۶ش وارد عرصهٔ سیاست شد و در اولین دورهٔ انتخابات شورای شهر تهران در ۱۳۷۷ش به نمایندگی مردم این شهر برگزیده شد و علاوه‌بر سخنگویی این شورا، مدتی نیز عضو هیئت منصفه مطبوعات شد.[۱۶]
  • وسمقی سال‌ها به‌عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با درجه استادیار به تدریس فقه اسلامی اشتغال داشت و در ۲۰۱۱م ایران را ترک کرد تا به‌عنوان استاد میهمان در دپارتمان اسلام‌شناسی دانشگاه گوتینگن آلمان فعالیت کند؛ او در همین زمینه با دانشگاه اوپسالا در سوئد نیز همکاری داشته است.[۱۷]
  • صدیقه وسمقی در تیرماه ۱۳۹۳ش در یک دادگاه غیابی به اتهام فعالیت تبلیغی علیه نظام به پنج سال حبس محکوم شد. او در مهرماه ۱۳۹۶ش از سفر خارج به ایران بازگشت و در فرودگاه بازداشت و سپس با قرار وثیقه آزاد شد؛[۱۸] اما محاکمه و دوباره به زندان اوین منتقل گردید. این حکم در نهایت در اردیبهشت ۱۳۹۷ش به پنج سال حبس تعلیقی تبدیل شد. همچنین در پی امضای بیانیه ۷۷ نفر دربارهٔ اعتراضات آبان ۱۳۹۸ش، به یک سال حبس تعزیری دیگر محکوم شد.[۱۹] صدیقه وسمقی در ۲۶ اسفند ۱۴۰۲ش بازداشت و به زندان اوین منتقل شد[۲۰] و در ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۳ش در پی تشدید بیماری و با قرار کفالت آزاد شد.[۲۱]

انتقاد به دیدگاه‌های صدیقه وسمقی

  • منتقدان بر این باورند که استناد به نبود شواهد باستان‌شناسی از یکتاپرستی در اعصار اولیه، دلیل قانع‌کننده‌ای برای نفی وجود آن نیست؛ زیرا یکتاپرستی فاقد نمادهای مادی است که باستان‌شناسی بتواند آن را کشف کند، در حالی که ادیان ابتدایی دارای نمادهای عینی مانند جمجمهٔ حیوانات یا اشیای آیینی بوده‌اند. همچنین وجود همزمان آیین‌های شرک‌آمیز تا به امروز در کنار ادیان توحیدی، نشان می‌دهد که نمی‌توان توالی زمانی خطی برای تحول دینی قائل شد. به علاوه، استفاده از روایات تاریخی و اساطیری بدون درجه‌بندی اعتبار آنها، روش تحقیق را مخدوش می‌سازد.[۲۲]
  • به نظر منتقدان صدیقه وسمقی میان عدم دستیابی به شواهد تاریخی و نبود واقعی پیامبران خلط کرده است؛ از این منظر، مقتضای برهان عقلی، عمومیت پیام هدایت است نه حضور فیزیکیِ همیشگی نبی در هر نقطه و از آنجا که این برهان پیشینی و عقلی است، با نیافتن آثار باستان‌شناسی باطل نمی‌شود، چرا که «نیافتن»، هرگز به معنای «نبودن»، نیست؛ ممکن است آثار هدایت در طول تاریخ توسط عوامل مخرب و موانع انسانی از میان رفته باشد. همچنین، منتقدان استدلال می‌کنند که اگر نویسندهٔ ظهور پیامبران را منوط به وجود شرایط می‌داند، این خود مؤید حکمت الهی است، چرا که خداوند حکیم نیز تنها در زمان و مکانی که ظرفیت هدایت وجود داشته باشد، پیامبر مبعوث می‌کند و این امر ناشی از بشری‌بودن نبوت نیست، بلکه نشان‌دهندهٔ تدریجی‌بودن نظام هدایت تشریعی، مشابه نظام تکوین است که در آن کیفیت هدایت‌یافتگان بر کمیت آنان اولویت دارد.[۲۳]
  • به نظر منتقدان عدم کشف آثار یکتاپرستی توسط باستان‌شناسان، دلیلی بر عدم وجود آن نیست؛ زیرا توحید به‌دلیل ماهیت انتزاعی‌اش، برخلاف بت‌پرستی یا جانورپرستی، نماد مادی و فیزیکی برای کشف‌شدن در اعصار پیش از تاریخ نداشته است.[۲۴]
  • برخلاف وسمقی که احکام را غیرعادلانه می‌داند، به نظر منتقدان عقل نباید جایگزین وحی شود، بلکه باید شرط اجرای وحی باشد. آنها استدلال می‌کند که خود قرآن در مواردی مانند اضطرار اجازهٔ عدول از ظاهر حکم را بر اساس عقل داده است، بنابراین مشکل از متن نیست، بلکه از شیوهٔ فهم و اجرای آن است.[۲۵]
  • برخی پژوهشگران معتقدند که وسمقی در پاره‌ای از اظهارات خود، از چارچوب مباحث علمی خارج شده و به ادبیات ژورنالیستی روی آورده است. به باور این گروه، طرح ادعای عدم نسبت آرای فقها با دین بدون ارائهٔ براهین دقیق روش‌شناختی، ادعایی بدون پشتوانهٔ علمی است؛ چرا که فرایند استنباط فقهی شامل بررسی صدور، جهت صدور و دلالت نصوص، بر پایهٔ قواعد موضوعه و روشمند استوار است.[۲۶]
  • به نظر پژوهشگران در حالی که دسترسی به ذات دین برای همگان میسر نیست و هر فهمی نوعی قرائت محسوب می‌شود، ادعای وسمقی مبنی بر اینکه خوانش او عین اسلام است و خوانش فقها نسبتی با دین ندارد، فاقد وجاهت عقلانی است. از این منظر، نادیده‌گرفتن سیزده قرن سنت فقهی به بهانهٔ نواندیشی، خود نوعی انحصارگرایی در فهم تلقی می‌شود.[۲۷]
  • منتقدان با رد این ادعا که فقه باب عقل را مسدود می‌کند، به وجود ابزارهای کارآمدی در فقه شیعه اشاره دارند. مفاهیمی چون ضرورت، احکام ثانویه، احکام ولایی، مصلحت و تنقیح مناط از جمله سازوکارهایی هستند که امکان انطباق با نیازهای زمانه مانند حقوق زنان را فراهم می‌کنند. از نظر منتقدان، مشکل در ماهیت فقه نیست، بلکه در چگونگی بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها است.[۲۸]
  • برخلاف دیدگاه وسمقی که فقه را مانع خرد جمعی می‌بیند، منتقدان بر اصل حجیت بنای عقلا در فقه شیعه تأکید می‌کنند. آنها معتقدند بسیاری از قواعد فقهی ریشه در عقلانیت جمعی دارند و نظریاتی همچون منطقه الفراغ ثابت می‌کند که فقه لزوماً به دنبال پرکردن تمام ساحت‌های زندگی با احکام تکلیفی نیست و مجالی وسیع برای قانون‌گذاری بر اساس خرد بشری باقی گذاشته است.[۲۹]

آثار

دسته‌بندی موضوعی نام اثر انتشارات سال انتشار
شعر و ادبیات نماز باران امیرکبیر ۱۳۶۸ش
شاخه‌های شکسته موسسه اطلاعات ۱۳۷۳ش
گزیده ادبیات معاصر نیستان ۱۳۷۹ش
توصیف دردهای مذاب اطلاعات ۱۳۸۹ش
اندیشه دینی و فقهی زن، فقه، اسلام صمدیه ۱۳۸۷ش
حتماً راهی هست خاوران ۱۳۹۳ش
بازخوانی شریعت -- ۱۳۹۸ش
بضاعت فقه انتشارات مجازی کتاب --
ترجمه گنجینه‌های قدس امیرکبیر ۱۳۷۱ش
لحن الخلود کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ۱۳۷۲ش
مدینه منوره وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی - کانون پرورش فکری ۱۳۷۲ش[۳۰]

پانویس

  1. ↑ «صدیقه وسمقی»، وب‌سایت پاتوق کتاب فردا
  2. ↑ «صدیقه وسمقی»، وب‌سایت پاتوق کتاب فردا
  3. ↑ «صدیقه وسمقی: ما با مردها مسئله داریم»، وب‌سایت زیتون.
  4. ↑ «صدیقه وسمقی: ما با مردها مسئله داریم»، وب‌سایت زیتون.
  5. ↑ «صدیقه وسمقی کیست؛ از عضویت در شورای شهر تهران تا کشف حجاب»، وب‌سایت تابناک؛
  6. ↑ یزدانی، «نقدی بر کتاب مسیرپیامبری»، وب‌سایت زیتون.
  7. ↑ ربانی گلپایگانی، «نقد مسیر پیامبری، نقد و بررسی اشکالات»، وب‌سایت مدرسۀ فقاهت.
  8. ↑ یزدانی، «نقدی بر کتاب مسیرپیامبری»، وب‌سایت زیتون.
  9. ↑ یزدانی، «نقدی بر کتاب مسیرپیامبری»، وب‌سایت زیتون.
  10. ↑ وسمقی، «صورتگر چهره زن مسلمان»، 1387ش، ص55.
  11. ↑ «نقد نظر صدیقه وسمقی به سیطره فقاهت و لزوم مراجعه به خرد جمعی»، خبرگزاری ایکنا.
  12. ↑ «نقد نظر صدیقه وسمقی به سیطره فقاهت و لزوم مراجعه به خرد جمعی»، خبرگزاری ایکنا.
  13. ↑ «در قران و روایات سندی برای پوشش اجباری وجود ندارد»، وب‌سایت زیتون.
  14. ↑ «رفراندوم در مورد حجاب!»، وب‌سایت انصاف نیوز.
  15. ↑ «صدیقه وسمقی: مسئولیت تمام پیامدهای اعمال فشار برای حجاب اجباری متوجه خامنه‌ای است»، وب‌سایت رادیو زمانه.
  16. ↑ «صدیقه وسمقی کیست؛ از عضویت در شورای شهر تهران تا کشف حجاب»، وب‌سایت تابناک؛ «بیوگرافی صدیقه وسمقی فعال سیاسی اجتماعی»، وب‌سایت سرپوش
  17. ↑ «بیوگرافی صدیقه وسمقی فعال سیاسی اجتماعی»، وب‌سایت سرپوش
  18. ↑ «احتمال مخالفت پزشکی قانونی با حبس وسمقی»، وب‌سایت روزنامۀ اعتماد.؛ «صدیقه وسمقی بازداشت شد؟»، وب‌سایت انصاف نیوز.
  19. ↑ «احتمال مخالفت پزشکی قانونی با حبس وسمقی»، وب‌سایت روزنامۀ اعتماد.
  20. ↑ «صدیقه وسمقی بازداشت شد»، خبرگزاری ایلنا.
  21. ↑ «صدیقه وسمقی آزاد شد»، خبرگزاری ایلنا.
  22. ↑ یزدانی، «نقدی بر کتاب مسیرپیامبری»، وب‌سایت زیتون.
  23. ↑ «نقد مسیر پیامبری، نقد و بررسی اشکالات»، وب‌سایت مدرسۀ فقاهت.
  24. ↑ یزدانی، «نقدی بر کتاب مسیرپیامبری»، وب‌سایت زیتون.
  25. ↑ یزدانی، «نقدی بر کتاب مسیرپیامبری»، وب‌سایت زیتون.
  26. ↑ «نقد نظر صدیقه وسمقی به سیطره فقاهت و لزوم مراجعه به خرد جمعی»، خبرگزاری ایکنا.
  27. ↑ «نقد نظر صدیقه وسمقی به سیطره فقاهت و لزوم مراجعه به خرد جمعی»، خبرگزاری ایکنا.
  28. ↑ «نقد نظر صدیقه وسمقی به سیطره فقاهت و لزوم مراجعه به خرد جمعی»، خبرگزاری ایکنا.
  29. ↑ «نقد نظر صدیقه وسمقی به سیطره فقاهت و لزوم مراجعه به خرد جمعی»، خبرگزاری ایکنا.
  30. ↑ «صدیقه وسمقی کیست؛ از عضویت در شورای شهر تهران تا کشف حجاب»، وب‌سایت تابناک.

منابع

  • «احتمال مخالفت پزشکی قانونی با حبس وسمقی»، وب‌سایت روزنامهٔ اعتماد، تاریخ درج مطلب: ۱ آذر ۱۳۹۹ش.
  • «بیوگرافی صدیقه وسمقی فعال سیاسی اجتماعی»، وب‌سایت سرپوش، تاریخ بازدید: ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «در قران و روایات سندی برای پوشش اجباری وجود ندارد»، وب‌سایت زیتون، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
  • ربانی گلپایگانی، علی، «نقد مسیر پیامبری، نقد و بررسی اشکالات»، وب‌سایت مدرسهٔ فقاهت، تاریخ بازدید: ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «رفراندوم در مورد حجاب!»، وب‌سایت انصاف نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۶ دی ۱۳۹۷ش.
  • «صدیقه وسمقی آزاد شد»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
  • «صدیقه وسمقی بازداشت شد؟»، وب‌سایت انصاف نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مهر ۱۳۹۶ش.
  • «صدیقه وسمقی بازداشت شد»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «صدیقه وسمقی، زنی که ایستاد و زندان و حکم و بیماری نیز او را از پا نینداخت»، وب‌سایت NIAC Action، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مارچ ۲۰۲۴ش.
  • «صدیقه وسمقی کیست؛ از عضویت در شورای شهر تهران تا کشف حجاب»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مهر ۱۴۰۲ش.
  • «صدیقه وسمقی: ما با مردها مسئله داریم»، وب‌سایت زیتون، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آبان ۱۴۰۲ش.
  • «صدیقه وسمقی: مسئولیت تمام پیامدهای اعمال فشار برای حجاب اجباری متوجه خامنه‌ای است»، وب‌سایت رادیو زمانه، تاریخ درج مطلب: ۲۲ فروردین ۱۴۰۴ش.
  • «صدیقه وسمقی»، وب‌سایت پاتوق کتاب فردا، تاریخ بازدید: ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «نقد نظر صدیقه وسمقی به سیطره فقاهت و لزوم مراجعه به خرد جمعی»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۶ شهریور ۱۳۹۸ش.
  • وسمقی، صدیقه، «صورتگر چهره زن مسلمان»، مجلهٔ آیین، شمارهٔ ۱۵، ۱۳۸۷ش.
  • یزدانی، مهدی، «نقدی بر کتاب مسیرپیامبری»، وب‌سایت زیتون، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۴۰۰ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=صدیقه_وسمقی&oldid=44375»