حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =ترکمن-دوزی.jpg | |||
| زیرنویس تصویر = | |||
|image_alt= | |||
| فایل پادکست =ترکمن_دوزی.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =3/15 | |||
| تاریخ پادکست =11-1-1405 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''<big>ترکمندوزی،</big>''' نوعی دوخت تزیینی در لباس قوم ترکمن. | '''<big>ترکمندوزی،</big>''' نوعی دوخت تزیینی در لباس قوم ترکمن. | ||
سوزندوزی ترکمن یا | سوزندوزی ترکمن یا [[سیاهدوزی]]، هنری اصیل و کهن است که ریشه در زندگی، باورها و فرهنگ مردم ترکمن دارد. این هنر از طبیعت و آیینهای قومی الهام گرفته و در دورههای تاریخی مختلف، بهویژه افشاریه، زندیه و قاجاریه، شکوفا شده است. سوزندوزی ترکمن تنها جنبه تزیینی ندارد و هر نقش و رنگ آن معنا و پیام خاصی را منتقل میکند. این نقوش بیانگر هویت قومی، باورهای دینی و جایگاه اجتماعی هستند. رنگ قرمز در این هنر نماد زندگی، شادی و انرژی است. اهمیت فرهنگی این هنر با ثبت جهانی آن در فهرست میراث ناملموس یونسکو تثبیت شده است. | ||
==تاریخچه ترکمندوزی== | ==تاریخچه ترکمندوزی== | ||
پیشینۀ ترکمندوزی یا سیاهدوزی به هشتهزار سال قبل باز میگردد؛ در [[غارهای هوتو و کمربند]] در [[شهرستان بهشهر]]، سوزندوزیهای شاخکداری یافت شده است که حکایت از دیرینگی این هنر دارد.<ref> [https://www.isna.ir/news/1401091006611/%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «سوزندوزی ترکمن ثبت جهانی شد»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> ترکمنها ازگذشته اقدام به تهیۀ ابریشم که مادۀ اصلی سوزندوزی است، میکردند. از زمان سکاها گلدوزی ترکمن رایج بود. براساس آثار تاریخی بهجامانده، اوج این هنر در دوران افشاریه، زندیه و بهویژه قاجاریه بود.<ref> [https://www.sid.ir/paper/136812/fa#downloadbottom خاموشی، «تحول کاربرد تزیین در سوزندوزی بلوچ و ترکمن به شیوه سنتی و نوین»، 1387ش، ص78.]</ref> | پیشینۀ ترکمندوزی یا [[سیاهدوزی]] به هشتهزار سال قبل باز میگردد؛ در [[غارهای هوتو و کمربند]] در [[شهرستان بهشهر]]، سوزندوزیهای شاخکداری یافت شده است که حکایت از دیرینگی این هنر دارد.<ref> [https://www.isna.ir/news/1401091006611/%D8%B3%D9%88%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «سوزندوزی ترکمن ثبت جهانی شد»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> ترکمنها ازگذشته اقدام به تهیۀ ابریشم که مادۀ اصلی سوزندوزی است، میکردند. از زمان سکاها گلدوزی ترکمن رایج بود. براساس آثار تاریخی بهجامانده، اوج این هنر در دوران افشاریه، زندیه و بهویژه قاجاریه بود.<ref> [https://www.sid.ir/paper/136812/fa#downloadbottom خاموشی، «تحول کاربرد تزیین در سوزندوزی بلوچ و ترکمن به شیوه سنتی و نوین»، 1387ش، ص78.]</ref> | ||
قدیمیترین نمونۀ سوزندوزی لباس ترکمنی که روی پارچۀ پنبهای [[سفید]] رنگ کار شده، مربوط به سدۀ ۱۲ق است، در موزۀ لسآنجلس نگهداری میشود. همچنین دو روپوش سوزندوزی شده با طرح زمینهای ابریشم طلایی و [[زرد]] نیز در مجموعههای خصوصی نگهداری میشوند.<ref>[https://aaligard.ir/turkmen-needlework/ پژوهانفر، «هنر سوزندوزی ترکمن»، وبسایت عالیگرد.]</ref> | |||
==کاربرد ترکمندوزی== | ==کاربرد ترکمندوزی== | ||
[[پرونده:گوشواره-ترکمن-دوزی.jpg|بندانگشتی|317x317پیکسل|گوشواره زنانه مدل سوزندوزی ترکمن]] | [[پرونده:گوشواره-ترکمن-دوزی.jpg|بندانگشتی|317x317پیکسل|گوشواره زنانه مدل سوزندوزی ترکمن]] | ||
| خط ۲۷: | خط ۵۵: | ||
'''3. سیمکشی'''؛ سیمکشی برای تعیین محدودۀ اصلی کادر دوخت برای اجرای طرح مورد نظر انجام میگیرد.<ref> [https://www.bayragh.ir/modules/smartsection/item.php?itemid=247 قزلجه، «سوزندوزی»، وبسایت دائرة المعارف ترکمن.]</ref> | '''3. سیمکشی'''؛ سیمکشی برای تعیین محدودۀ اصلی کادر دوخت برای اجرای طرح مورد نظر انجام میگیرد.<ref> [https://www.bayragh.ir/modules/smartsection/item.php?itemid=247 قزلجه، «سوزندوزی»، وبسایت دائرة المعارف ترکمن.]</ref> | ||
'''4. | '''4. [[سیاهدوزی]]؛''' در این مرحله هنرمندان برای قرینهسازی نقوش در زمان دوخت، طرح اصلی را با نخ کوک، روی پارچه کوک میزنند.<ref> [https://www.sid.ir/paper/864144/fa#downloadbottom قویپنجه، «نقش و رنگ در پوشاک زنان ترکمن»، 1394ش، ص7.]</ref> | ||
'''5. الواندوزی؛''' الواندوزی، مرحلۀ دوختن نخهای رنگی مانند قرمز روشن و تیره، قهوهای، زرد، نارنجی و سفید در داخل سیاهدوزی است. داخل طرح سیاهدوزی بهطور کامل با نخهای رنگی دوخته میشود تا زمانیکه زمینۀ پارچه مشخص نشود. | '''5. الواندوزی؛''' الواندوزی، مرحلۀ دوختن نخهای رنگی مانند قرمز روشن و تیره، قهوهای، زرد، نارنجی و سفید در داخل سیاهدوزی است. داخل طرح سیاهدوزی بهطور کامل با نخهای رنگی دوخته میشود تا زمانیکه زمینۀ پارچه مشخص نشود. | ||
