بدون خلاصۀ ویرایش |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
سیدحسن تقیزاده متولد تبریز و از خانواده روحانی بود که ابتدا به [ | | تصویر =سیدحسن-تقی-زاده.jpg|thumb | ||
| زیرنویس تصویر =سیدحسن تقی زاده | |||
| image_alt = | |||
| فایل پادکست =سیدحسن تقی زاده.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =2/49 | |||
| تاریخ پادکست =14-1-1405 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''<big>سید حسن تقیزاده</big>'''؛ از رجال سیاسی و روشنفکران. | |||
سیدحسن تقیزاده متولد [[تبریز]] و از خانواده روحانی بود که ابتدا به [دروس طلبگی روی آورد. سفر به کشورهای خارجی، نمایندگی مجلس و نقشآفرینی در نهضت مشروطه از او انسانی نوگرا ساخت. تقیزاده در مسیر تجددگرایی تا آنجا پیش رفت که خواهان حذف حجاب اسلامی شد. وی کمکهای فراوانی به [[رضاشاه]] پهلوی در [[واقعه کشف حجاب|اجرای کشف حجاب]] کرد. | |||
==خانواده و تحصیلات== | ==خانواده و تحصیلات== | ||
[[سیدحسن تقیزاده]] در سال | [[سیدحسن تقیزاده]] در سال ۱۲۵۷ش در خانواده مذهبی به دنیا آمد. تأثیرات مقام علمی و معنوی پدر باعث علاقمندی او به [[حوزه علمیه]] شد. او در دوران کودکی به فراگیری علوم حوزوی، علوم ریاضی و زبانهای خارجه و سپس در جوانی به یادگیری [[قرآن]]، شعر فارسی، ریاضیات قدیم، حساب، هندسه، [[کلام]]، [[فلسفه]]، جفر و رمل، طب و زبان فرانسه و انگیسی پرداخت.<ref>. علیزاده، زندگی طوفانی، 1379ش، ص35-1.</ref> وی سرانجام به سال ۱۳۴۸ش در سن ۹۱ سالگی درگذشت.<ref>علیزاده، زندگی طوفانی، 1379ش، ص35-57.</ref> | ||
==فعالیتهای سیاسی== | ==فعالیتهای سیاسی== | ||
تقیزاده در سال | تقیزاده در سال ۱۳۲۱ق به کشورهای ترکیه، مصر و [[لبنان]] سفر کرد. سپس به ایران برگشت و به نمایندگی از مردم تبریز وارد مجلس شورای ملی شد.<ref>. علیزاده، زندگی طوفانی، 1379ش، ص35-57.</ref> | ||
از او بهعنوان روشنفکر | از او بهعنوان روشنفکر [[سکولاریسم|سکولار]]، روزنامهنگار، مؤسس و دبیرکل حزب دموکرات، سیاستمدار، فعال در انقلاب مشروطه، دولتمرد، مورخ، استاد دانشگاه، ادیب و سخنور، نماد غربگرایی، فراماسون و جریانساز یاد شده است.<ref>[https://rasanews.ir/fa/news/659483/%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%AA%D9%82%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86%E2%80%8C-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%E2%80%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%B2 . محققی، «تقیزاده از تاریخنگاری تا مزدوری غرب»، خبرگزاری رسا.]</ref> | ||
==سفر به خارج از کشور== | ==سفر به خارج از کشور== | ||
[[پرونده:سیدحسن-تقی-زاده۳.jpg|thumb|ریچارد نیکسون (معاون رئیسجمهور آمریکا) و حسن تقیزاده (نماینده مجلس سنا)]] | [[پرونده:سیدحسن-تقی-زاده۳.jpg|thumb|ریچارد نیکسون (معاون رئیسجمهور آمریکا) و حسن تقیزاده (نماینده مجلس سنا)]] | ||
تقیزاده در | تقیزاده در سال۱۳۲۰ق بهعلت شیوع بیماری وبا در ایران به شامات، مصر، ترکیه و [[لبنان]] سفر و سپس مدتی در کشورهای فرانسه، انگلیس، آلمان و آمریکا زندگی کرد. این ترک دیار پانزده سال طول کشید؛ بهطوری که برخی از علما بهدلیل افکار و عملکرد او به غربزدگی و فساد مسلک سیاسی وی حکم دادند. وی در این سفرها با روشنفکران متعددی از جمله عبدالرحیم طالبوف، جرجی زیدان، ادوارد براون، زینالعابدین مراغهای، جلیل محمدقلیزاده، مورگان شوستر و جورج براندز دیدار و ملاقات کرد.<ref>. علیزاده، زندگی طوفانی، 1379ش، ص49 -200.</ref> سفر به خارج از کشور سبب شهرت تقیزاده میان مردم و ورود او به عرصۀ سیاست شد. برخی همین سفر وی به خارج از کشور را علت جذبش به فرهنگ اروپایی دانستهاند.<ref>. سالور، روزنامه خاطرات عینالسلطنة، 1374ش، ج4، ص2724.</ref> | ||
==تقیزاده در جریان مشروطیت== | ==تقیزاده در جریان مشروطیت== | ||
در سال | در سال ۱۲۵۸ش در زمان مظفرالدین شاه قاجار، مردم ایران علیه استبداد سلطنتی دست به قیام زدند که به انقلاب «مشروطیت» معروف شد. نویسنده کتاب «خط سوم در انقلاب مشروطیت ایران»، جریانهای فکری و سیاسی حاضر در مشروطیت را به چهار دسته استبدادطلب، مشروطهخواه، محتاط و مشروعهخواه تقسیم میکند. از نظر وی، جریان فکری مشروعهخواه شامل، علمای درجه اول حوزههای علمیه، روشنفکران غربی، حکام ناراضی، خطبا و وعاظ، قشر پایین روحانیت، ارامنه و زرتشتیان، ایرانیان مقیم باکو و قفقاز و اکثر مردم بودند. این جریان در ادامه دچار انشعابات بنیادی شد: | ||
*مشروعهخواهان به رهبری شیخ فضلالله نوری | *مشروعهخواهان به رهبری شیخ فضلالله نوری | ||
*غربگرایان و روشنفکران تحت عناوین فرقههای «اجتماعیون عامیون» و «دمکرات» به رهبری تقیزاده و حیدرخان عمواوغلی. رهبران این گروه دست به ترور رجال مشروطهخواه اصیل از جمله سیدعبدالله بهبهانی زدند.<ref>. شکوری، خط سوم در انقلاب مشروطیت، 1371ش، ص96.</ref> | *غربگرایان و روشنفکران تحت عناوین فرقههای «اجتماعیون عامیون» و «دمکرات» به رهبری تقیزاده و حیدرخان عمواوغلی. رهبران این گروه دست به ترور رجال مشروطهخواه اصیل از جمله سیدعبدالله بهبهانی زدند.<ref>. شکوری، خط سوم در انقلاب مشروطیت، 1371ش، ص96.</ref> | ||
| خط ۲۲: | خط ۵۲: | ||
==فعالیتهای فرهنگی== | ==فعالیتهای فرهنگی== | ||
تقیزاده در ایام جوانی دست به فعالیتهای فرهنگی از جمله تدریس، تاسیس مدرسه و کتابخانه زد. تدریس در دارالفنون مظفری تبریز و آشنایی با دوستان خود ازجمله یوسفخان آشتیانی (پدر پروین اعتصامی)، محمدعلی تربیت و حسین عدالت، موجب تاسیس مدرسهای به نام «عدالت» شد. آشنایی با آدابورسوم و تفکر غربی از اهداف مدرسه بود که با مخالفت شدید روحانیون مواجه شد. او کتابخانه «عدالت» را با همکاری دوستان قدیمی افتتاح کرد ولی در جریان انقلاب مشروطیت آن را آتش زدند. ترجمه کتابهای آسمانی ادیان از فرانسوی به فارسی از جمله فعالیتهای او به شمار میرود. او در سال 1320ق مجلۀ «گنجینه فنون» را که ترجمه مقالات خارجی بود منتشر ساخت. از اقدامات دیگر فرهنگی او، چاپ نشریه «کاوه» در سالهای 1916 تا 1922م است.<ref>. علیزاده، زندگی طوفانی، 1379ش، ص27-29.</ref> | تقیزاده در ایام [[جوانی]] دست به فعالیتهای فرهنگی از جمله تدریس، تاسیس [[مدرسه]] و [[کتابخانه]] زد. تدریس در دارالفنون مظفری تبریز و آشنایی با دوستان خود ازجمله یوسفخان آشتیانی (پدر [[پروین اعتصامی]])، محمدعلی تربیت و حسین عدالت، موجب تاسیس مدرسهای به نام «عدالت» شد. آشنایی با آدابورسوم و تفکر غربی از اهداف مدرسه بود که با مخالفت شدید روحانیون مواجه شد. او کتابخانه «عدالت» را با همکاری دوستان قدیمی افتتاح کرد ولی در جریان انقلاب مشروطیت آن را آتش زدند. ترجمه کتابهای آسمانی ادیان از فرانسوی به فارسی از جمله فعالیتهای او به شمار میرود. او در سال 1320ق مجلۀ «گنجینه فنون» را که ترجمه مقالات خارجی بود منتشر ساخت. از اقدامات دیگر فرهنگی او، چاپ نشریه «کاوه» در سالهای 1916 تا 1922م است.<ref>. علیزاده، زندگی طوفانی، 1379ش، ص27-29.</ref> | ||
==لژ بیداری ایران== | ==لژ بیداری ایران== | ||
| خط ۳۲: | خط ۶۲: | ||
==نماد غربگرایی== | ==نماد غربگرایی== | ||
امام خمینی در توصیف فضای فرهنگی دانشگاههای ایران پیش از انقلاب | [[امام خمینی]] در توصیف فضای فرهنگی دانشگاههای ایران پیش از [[انقلاب اسلامی ایران]]، از استقلال و عدم وابستگی آن به شرق و غرب سخن میگوید و از گرایش به اساتید غربگرایی مانند تقیزادهها برحذر میدارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/11150/14/360/%D8%AA%D9%82%DB%8C_%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 . خمینی، صحیفه امام، 1379ش، ج14، ص360.]</ref> امام همچنین به نقش تقیزاده در ترویج سبک زندگی غربی اشاره میکند.<ref>[https://lib.eshia.ir/11150/16/84/%D8%AA%D9%82%DB%8C_%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87 . خمینی، صحیفه امام، 1379ش، ج16، ص84.]</ref> | ||
مرتضی مطهری با توجه به نقش سیداحمدخان هندی در ترویج تمدن غربی و شیفتگی وی نسبت به فرهنگ اروپا، احمدخان را همردیف با تقیزاده ایرانی میداند که گفته بود باید از سر تا ناخن فرنگی و غربی شد تا به سعادت نائل شویم.<ref>[https://lib.eshia.ir/11051/24/151 . مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، 1375ش، ج24، ص151.]</ref> | [[مرتضی مطهری]] با توجه به نقش سیداحمدخان هندی در ترویج تمدن غربی و شیفتگی وی نسبت به فرهنگ اروپا، احمدخان را همردیف با تقیزاده ایرانی میداند که گفته بود باید از سر تا ناخن فرنگی و غربی شد تا به سعادت نائل شویم.<ref>[https://lib.eshia.ir/11051/24/151 . مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، 1375ش، ج24، ص151.]</ref> | ||
آیتالله خامنهای در سال | [[سید علی خامنهای|آیتالله خامنهای]] در سال ۱۳۸۳ش در دیدار با جمعی از مهندسان و محققان به جریان روشنفکری در ایران و خودباختگی امثال تقیزادهها در برابر غرب اشاره میکند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3271 . بیانات رهبری در دیدار جمعی از مهندسان، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله سیدعلی خامنهای.]</ref> | ||
==تقیزاده و مسئله تجدد== | ==تقیزاده و مسئله تجدد== | ||
| خط ۴۷: | خط ۷۷: | ||
تقیزاده بهعنوان یکی از اعضای فعال گروه فراماسونری در ایران به این نتیجه رسید که دلیل توسعه و پیشرفت ترکیه گرایش آتاتورک به غرب و مبارزه با حجاب زنان است؛ بنابراین در ایران نیز مانند ترکیه باید سبک زندگی تغییر کرده و حجاب از زندگی مردم مسلمان کنار گذاشته شود. او کلید پیشرفت ایران را اصلاح لباس مردان و زنان میدانست.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/748643/%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8 . «امضای قراردادهای ننگین در هیاهوی کشف حجاب»، سایت مشرق نیوز.]</ref> | تقیزاده بهعنوان یکی از اعضای فعال گروه فراماسونری در ایران به این نتیجه رسید که دلیل توسعه و پیشرفت ترکیه گرایش آتاتورک به غرب و مبارزه با حجاب زنان است؛ بنابراین در ایران نیز مانند ترکیه باید سبک زندگی تغییر کرده و حجاب از زندگی مردم مسلمان کنار گذاشته شود. او کلید پیشرفت ایران را اصلاح لباس مردان و زنان میدانست.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/748643/%D8%A7%D9%85%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8 . «امضای قراردادهای ننگین در هیاهوی کشف حجاب»، سایت مشرق نیوز.]</ref> | ||
در حالی که جامعه شیعی ایران حاضر به برداشتن سنتهای دینی از جمله حجاب نبود، سیدحسن دست به تاسیس روزنامهای به نام «کاوه» زد که جدایی دین از سیاست، مبارزه با پوشش و حجاب زنان، ترویج سبک زندگی غربی و حمله به فرهنگ اصیل ایرانی و اسلامی از جمله اهداف و سیاستگذاری این روزنامه بود. او در این نشریه میکوشید حجاب را یکی از معایب بزرگ زندگی مدنی به شمار آورد.<ref>. توانگر رنجبر، «بررسی مسئله حجاب دراندیشه ی برخی دگراندیشان»، 1397ش، ص10.</ref> | در حالی که جامعه شیعی ایران حاضر به برداشتن سنتهای دینی از جمله [[حجاب]] نبود، سیدحسن دست به تاسیس روزنامهای به نام «کاوه» زد که جدایی دین از سیاست، مبارزه با پوشش و حجاب زنان، ترویج سبک زندگی غربی و حمله به فرهنگ اصیل ایرانی و اسلامی از جمله اهداف و سیاستگذاری این روزنامه بود. او در این نشریه میکوشید حجاب را یکی از معایب بزرگ زندگی مدنی به شمار آورد.<ref>. توانگر رنجبر، «بررسی مسئله حجاب دراندیشه ی برخی دگراندیشان»، 1397ش، ص10.</ref> | ||
برخی او را پدر تئوریک ملیگرایی لائیک و غیرمذهبی ایران دانستهاند. به نظر او باید در برابر تمدن غرب بدون هیچ شرطی تسلیم شد و همه آدابورسوم اروپا را در زندگی اجرا کنیم. ایران باید در ظاهر، باطن، جسمی و روحی فرنگیمآب شود و مظاهر دینی از جمله حجاب از زندگی ایرانیان حذف شود. او معتقد بود انسان مختار آفریده شده است و نمیدانم چرا زنان ایرانی خود را بهشکل لباس سیاه عزا و اسارات در میآورند؛ در حالی که زنان غربی آزاد و متمدن هستند.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1156954/%D9%86%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85 . صادقیپری، «نامهای مادر و حیا را در ایران بیمفهوم میکنیم!»، وبسایت جوان آنلاین]</ref> | برخی او را پدر تئوریک ملیگرایی لائیک و غیرمذهبی ایران دانستهاند. به نظر او باید در برابر تمدن غرب بدون هیچ شرطی تسلیم شد و همه آدابورسوم اروپا را در زندگی اجرا کنیم. ایران باید در ظاهر، باطن، جسمی و روحی فرنگیمآب شود و مظاهر دینی از جمله حجاب از زندگی ایرانیان حذف شود. او معتقد بود انسان مختار آفریده شده است و نمیدانم چرا زنان ایرانی خود را بهشکل لباس سیاه عزا و اسارات در میآورند؛ در حالی که زنان غربی آزاد و متمدن هستند.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1156954/%D9%86%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85 . صادقیپری، «نامهای مادر و حیا را در ایران بیمفهوم میکنیم!»، وبسایت جوان آنلاین]</ref> | ||
