امام محمد تقی: تفاوت میان نسخه‌ها

امام محمد بن علی بن موسی در سال ۱۹۵ق در شهر [[مدینه]] به دنیا آمد.<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳.</ref> اطلاعات مربوط به زندگی او، به‌دلیل شرایط سیاسی [[عباسیان|حکومت عباسی]]، سیاست [[تقیه]] و روش‌های پنهانی مبارزه و همچنین طول عمر کوتاه وی، در منابع تاریخی محدود است.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۷۶–۴۷۷.</ref> دربارهٔ روز و ماه تولد محمد بن علی اختلاف نظر وجود دارد؛<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> بر اساس نظر مشهور، [[۱۰ رجب]] است،<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۸۰۵–۸۰۴؛ نعیبی، مطالب السؤول فی مناقب آل‌الرسول، ۱۴۲۰ق، ج۲، ص۱۴۰.</ref> اما برخی منابع آن را در [[۱۹ رمضان]] ذکر می‌کنند.<ref>اشعری، المقالات و الفرق، ۱۳۶۰ش، ج۱، ص۹۹.</ref> پدر او، [[امام علی بن موسی|علی بن موسی]]، ملقب به امام رضا<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۷۶؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۱.</ref> و مادرش، سَبیکه، از اهالی نَوْبه واقع در حبشه<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۲۱۶؛ کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۲.</ref> و از کنیزان امام رضا بود.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۹۱.</ref> در منابع مختلف، از وی با نام‌های گوناگونی از جمله دُرّه، ریحانه و مرّیسه نام برده شده است.<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۲۱۶؛ حسینی شیرازی، امهات المؤمنین، ۱۴۲۵ق، ص۲۸۵.</ref> امام رضا نیز او را خیزران نامیده است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹؛ ک لینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۲.</ref> برخی منابع نسب مادر او را به خاندان ماریه قبطیه، همسر [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]]، نسبت داده‌اند.<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref>

امام محمد تقی از نوادگان پیامبر اسلام، با شش واسطه از نسل [[امام علی|علی بن ابی‌طالب]] امام اول شیعیان و از قبیله [[بنی‌هاشم]] بود. نام او محمد و کنیه‌های وی نیز ابوعبدالله،<ref>ابن‌جوزی، تذکره الخواص، ۱۴۱۸ق، ص۳۲۱.</ref> ابوعلی<ref>عطاردی، مسند الإمام الجواد (ع)، ۱۴۱۰ق، ص۱۶.</ref> و ابوجعفر ثانی<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹؛ ابن‌طولون، الائمه الاثناعشر، ۱۴۲۶ق، ص۱۰۳.</ref> است. در کتاب‌های روایی، [[امام محمد باقر]]، پنجمین امام شعیان را ابوجعفر اول می‌گویند.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۸۵۷.</ref> القاب مشهور وی، جواد، تقی و ابن‌الرضا است.<ref>مجلسی، جلاء العیون، ۱۳۸۲ش، ص۹۵۹؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.</ref> در [[دعای توسل]] نیز، با لقب جواد مورد خطاب قرار گرفته است.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، ۱۴۱۵ق، ۱۸۵.</ref> در برخی منابع لقب جوادالائمه<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۰۳–۱۰۲.</ref> به‌عنوان صفت ممتاز وی به‌کار رفته است.<ref>خنجی اصفهانی، وسیلة الخادم، ۱۳۷۵ش، ص۲۵۳.</ref> القاب دیگری از جمله مُتّقی، قانع،<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۳–۱۲ و ص۱۶.</ref> مرتضی،<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.</ref> متوکل،<ref>قرشی، حیاه الإمام محمد الجواد (ع)، ۱۴۱۸ق، ص۲۴.</ref> صابر، صادق،<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا (ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۵۰.</ref> قانع، نجیب و هادی<ref>خزعلی، موسوعه الإمام الجواد (ع)، ۱۴۱۹ق، ج۱، ص۲۷–۲۵.</ref> نیز برای محمد تقی ذکر شده است.<ref>تقی‌زاده داوری، تصویر امامان شیعه در دائره‌المعارف اسلام، ۱۳۸۵ش، ص۳۸۰.</ref>

امام جواد با امّ‌فضل، دختر مأمون عباسی، در سال ۲۰۲ق<ref>ابن‌کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۸ق، ج۱۰، ص۲۹۵.</ref> یا ۲۱۵ق<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۳.</ref> به درخواست مأمون [[ازدواج]] کرد.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۷۸.</ref> مواردی چون کنترل محمد تقی، جلب رضایت فرزندان امام علی، آگاهی به فضایل علمی و اخلاقی محمد تقی، علت و دلیل این ازدواج ذکر شده است.<ref>پیشوایی، سیره پیشوایان، ۱۳۷۹ش، ص۵۵۸.</ref> برخی درباریان عباسی با این ازدواج مخالفت کردند؛ زیرا احتمال انتقال خلافت عباسیان به فرزندان امام علی وجود داشت.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۱.</ref> محمد تقی [[مهریه]] او را ۵۰۰ درهم معادل مهریه [[فاطمه زهرا]]، تعیین کرد و از این ازدواج فرزندی نداشت.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ش، ج۴، ص۳۸۰.</ref> نام همسر دیگر محمد تقی، سمانه مغربیه است.<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۴۹۷.</ref> [[امام علی النقی|علی]] و [[موسی مُبَرقَع]]،<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۹۱؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.</ref> فاطمه، امامه،<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۸.</ref> [[حکیمه خاتون|حکیمه]]، خدیجه و امّ‌کلثوم در منابع تاریخی به‌عنوان فرزندان محمد تقی از سمانه مغربیه ثبت شده‌اند.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۸۰.</ref>