حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
جز ویکی سازی |
||
| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
'''<big>عبدالحسین تیمورتاش</big>'''؛ دولتمرد ایرانی در دوره قاجار و پهلوی. | '''<big>عبدالحسین تیمورتاش</big>'''؛ دولتمرد ایرانی در دوره قاجار و پهلوی. | ||
عبدالحسین تیمورتاش شخصیت سیاسی اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی است که بهدلیل نبوغ و قدرت رهبری بالا مورد توجه روس و انگلیس قرار گرفت. بعد از پایان جنگ جهانی اول از طرف وثوقالدوله نخستوزیر، بهعنوان حاکم گیلان انتخاب شد و نهضت جنگل را سرکوب کرد. عبدالحسینخان در وزارت دربار رضاشاه تا حدی به شاه نزدیک بود که مورد اعتماد و همهکاره دستگاه پهلوی شد. رضاخان در هیئتدولت قول تیمور را قول خود بیان میکند. تاسیس کانون ایران جوان و کلوپ ایران از اقدامات تیمورتاش بود. | عبدالحسین تیمورتاش شخصیت سیاسی اواخر دوره [[قاجار]] و اوایل دوره پهلوی است که بهدلیل نبوغ و قدرت رهبری بالا مورد توجه روس و انگلیس قرار گرفت. بعد از پایان جنگ جهانی اول از طرف وثوقالدوله نخستوزیر، بهعنوان حاکم گیلان انتخاب شد و نهضت جنگل را سرکوب کرد. عبدالحسینخان در وزارت دربار رضاشاه تا حدی به شاه نزدیک بود که مورد اعتماد و همهکاره دستگاه پهلوی شد. رضاخان در هیئتدولت قول تیمور را قول خود بیان میکند. تاسیس کانون ایران جوان و کلوپ ایران از اقدامات تیمورتاش بود. | ||
==زندگینامه== | ==زندگینامه== | ||
عبدالحسین تیمورتاش ملقب به «معززالملک» و «سردار معظم خراسانی» در سال ۱۲۶۰ش در بجنورد خراسان به دنیا آمد. عبدالحسین فرزند «کریمخان نردینی» از خانهای بانفوذ خراسان بود که بر نواحی نردین، سبزهوار و جوین حکومت میکرد. تیمورتاش در سیزده سالگی پس از آموزش زبان روسی، به روسیه رفت و وارد مدرسه نظامی درجه اول روسیه شد.<ref> شیخالاسلامی، صعود و سقوط تیمورتاش، 1378ش، ص31. </ref> | عبدالحسین تیمورتاش ملقب به «معززالملک» و «سردار معظم خراسانی» در سال ۱۲۶۰ش در بجنورد [[خراسان]] به دنیا آمد. عبدالحسین فرزند «کریمخان نردینی» از خانهای بانفوذ خراسان بود که بر نواحی نردین، سبزهوار و جوین حکومت میکرد. تیمورتاش در سیزده سالگی پس از آموزش زبان روسی، به روسیه رفت و وارد مدرسه نظامی درجه اول روسیه شد.<ref> شیخالاسلامی، صعود و سقوط تیمورتاش، 1378ش، ص31. </ref> | ||
[[پرونده:عبدالحسین تیمورتاش.png|جایگزین=خانواده عبدالحسین تیمورتاش|بندانگشتی|عبدالحسین تیمورتاش در کنار همسر و فرزندانش]] | [[پرونده:عبدالحسین تیمورتاش.png|جایگزین=خانواده عبدالحسین تیمورتاش|بندانگشتی|عبدالحسین تیمورتاش در کنار همسر و فرزندانش]] | ||
او توجه همگان را به خود جلب و موقعیت ممتازی برای خود در میان شاگردان ایرانی مقیم روسیه کسب کرد. او بعد از شش سال اقامت در روسیه به تهران بازگشت و در وزارت امورخارجه بهعنوان مترجم روسی مشغول به کار شد. تیمورتاش در صحنۀ سیاست ایران بعد از انحلال مجلس دوم به خراسان برگشت و با «سرورالسطنه» دختر حاج خانالملک ازدواج کرد و نتیجه زندگی آنها چهار فرزند بود. وی سرانجام پس از خدمات بسیار به دستگاه پهلوی در یازدهم مهرماه ۱۳۱۲ش در زندان کشته شد.<ref> شیخالاسلامی، صعود و سقوط تیمورتاش، 1378ش، ص31. </ref> | او توجه همگان را به خود جلب و موقعیت ممتازی برای خود در میان شاگردان ایرانی مقیم روسیه کسب کرد. او بعد از شش سال اقامت در روسیه به تهران بازگشت و در وزارت امورخارجه بهعنوان مترجم روسی مشغول به کار شد. تیمورتاش در صحنۀ سیاست ایران بعد از انحلال مجلس دوم به خراسان برگشت و با «سرورالسطنه» دختر حاج خانالملک ازدواج کرد و نتیجه زندگی آنها چهار فرزند بود. وی سرانجام پس از خدمات بسیار به دستگاه پهلوی در یازدهم مهرماه ۱۳۱۲ش در زندان کشته شد.<ref> شیخالاسلامی، صعود و سقوط تیمورتاش، 1378ش، ص31. </ref> | ||
| خط ۴۸: | خط ۴۸: | ||
تیمورتاش در سال ۱۲۹۷ش بعد از پایان جنگ جهانی اول از طرف وثوقالدوله نخستوزیر بهعنوان حاکم گیلان انتخاب شد و نهضت جنگل را سرکوب کرد. او در زمان نخستوزیری قوام به استانداری کرمان رسید و در زمان مشیرالدوله نیز بهمدت چهار ماه وزیر عدلیه شد.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120504123707-6006-189.pdf . شمسالدینی، «صعود و سقوط سردار معظم خراسانی (به روایت اسناد)»، 1384ش، ص58 و 60 و 62.]</ref> | تیمورتاش در سال ۱۲۹۷ش بعد از پایان جنگ جهانی اول از طرف وثوقالدوله نخستوزیر بهعنوان حاکم گیلان انتخاب شد و نهضت جنگل را سرکوب کرد. او در زمان نخستوزیری قوام به استانداری کرمان رسید و در زمان مشیرالدوله نیز بهمدت چهار ماه وزیر عدلیه شد.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120504123707-6006-189.pdf . شمسالدینی، «صعود و سقوط سردار معظم خراسانی (به روایت اسناد)»، 1384ش، ص58 و 60 و 62.]</ref> | ||
تیمورتاش در سال ۱۳۲۷ش بهعنوان نماینده مردم قوچان به دوره دوم مجلس راه پیدا کرد و این نقطه آغاز ورود او به عرصه سیاست بود. وی در دوره سوم و چهارم نیز به مجلس راه یافت. اولین حرکت مؤثر تیمورتاش با کمک داور و نصرتالدوله فیروز در سال ۱۳۰۰ش در کابینه سوم مشیرالدوله وزیر عدلیه شد.<ref>. عاقلی، تیمورتاش در صحنه قدرت ایران، 1372ش، ص41-55.</ref> | تیمورتاش در سال ۱۳۲۷ش بهعنوان نماینده مردم [[قوچان]] به دوره دوم مجلس راه پیدا کرد و این نقطه آغاز ورود او به عرصه سیاست بود. وی در دوره سوم و چهارم نیز به مجلس راه یافت. اولین حرکت مؤثر تیمورتاش با کمک داور و نصرتالدوله فیروز در سال ۱۳۰۰ش در کابینه سوم مشیرالدوله وزیر عدلیه شد.<ref>. عاقلی، تیمورتاش در صحنه قدرت ایران، 1372ش، ص41-55.</ref> | ||
وقتی رضاخان به سلطنت رسید، او را وزیر دربار خود قرار داد. تیمورتاش در وزارت تا حدی به پختگی رسید که نظر شاه را نیز به خود جلب کرد؛ بهطوری که رضاخان در هیئتدولت حرف تیمور را سخن خود میدانست. به نسبتی که قدرت و مداخله او در امور کشور بالا میرفت، رقبا زمینههای سقوطش را فراهم میکردند و باعث بدگمانی شاه به وی میشدند. از این روی شاه او را از وزارت خلع کرد.<ref>. عاقلی، تیمورتاش در صحنه قدرت ایران، 1372ش، ص41-55.</ref> | وقتی رضاخان به سلطنت رسید، او را وزیر دربار خود قرار داد. تیمورتاش در وزارت تا حدی به پختگی رسید که نظر شاه را نیز به خود جلب کرد؛ بهطوری که رضاخان در هیئتدولت حرف تیمور را سخن خود میدانست. به نسبتی که قدرت و مداخله او در امور کشور بالا میرفت، رقبا زمینههای سقوطش را فراهم میکردند و باعث بدگمانی شاه به وی میشدند. از این روی شاه او را از وزارت خلع کرد.<ref>. عاقلی، تیمورتاش در صحنه قدرت ایران، 1372ش، ص41-55.</ref> | ||
==طرح کشف حجاب== | ==طرح کشف حجاب== | ||
[[پرونده:عبدالحسین تیمورتاش1.jpeg|جایگزین=تیمورتاش در دوران پهلوی|بندانگشتی|تیمورتاش در کنار رضا پهلوی و محمدعلی فروغی]] | {{اصلی|واقعه کشف حجاب}} | ||
در بین اطرافیان شاه درباره شیوه اجرای | [[پرونده:عبدالحسین تیمورتاش1.jpeg|جایگزین=تیمورتاش در دوران پهلوی|بندانگشتی|تیمورتاش در کنار رضا پهلوی و [[محمدعلی فروغی]]]] | ||
در بین اطرافیان شاه درباره شیوه اجرای [[واقعه کشف حجاب|طرح کشف حجاب]] در جامعه اختلافنظر وجود داشت. تیمورتاش مانند [[محمدعلی فروغی]] از قائلین به کشف حجاب بهشیوه تدریجی بود و معتقد به عدم دخالت دولت در این زمینه بود.<ref>[https://www.ibna.ir/news/256411/%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%AC%D8%AF%D8%AF%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-%D9%BE%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C . مختاری اصفهانی، «کشف حجاب. سیاست تجددخواهی غربی یا پُز روشنفکری»، وبسایت ایبنا.]</ref> | |||
طرح کشف حجاب در زمان رضاشاه ابلاغ شد و تیمورتاش از جمله افراد مجری طرح بود. او برای اجرای این طرح، دست به اقداماتی همچون برگزاری کنسرتها، برپایی جشنهای عمومی در معابر و ترویج رفتن به سینماها زد. دخترش «ایران» او را در رسیدن به اهدافش یاری میداد. او بدون ترس از کسی با سری عریان و با لباسهای تحریککننده پیش دیده همگان ظاهر میشد. وقتی تیمورتاش در دربار مهمانی ترتیب داد، دخترش از جمله کسانی بود که کشف حجاب کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10887/%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B7%D8%B9%D9%85-%D8%A8%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8%DB%8C . وزیری، «تمدن با طعم بیحجابی»، 1387ش.]</ref> | طرح کشف حجاب در زمان رضاشاه ابلاغ شد و تیمورتاش از جمله افراد مجری طرح بود. او برای اجرای این طرح، دست به اقداماتی همچون برگزاری کنسرتها، برپایی جشنهای عمومی در معابر و ترویج رفتن به سینماها زد. دخترش «ایران» او را در رسیدن به اهدافش یاری میداد. او بدون ترس از کسی با سری عریان و با لباسهای تحریککننده پیش دیده همگان ظاهر میشد. وقتی تیمورتاش در دربار مهمانی ترتیب داد، دخترش از جمله کسانی بود که کشف حجاب کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10887/%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B7%D8%B9%D9%85-%D8%A8%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8%DB%8C . وزیری، «تمدن با طعم بیحجابی»، 1387ش.]</ref> | ||
| خط ۶۱: | خط ۶۲: | ||
==سرانجام== | ==سرانجام== | ||
تیمورتاش از جمله چهرههایی است که در اواخر دوره | تیمورتاش از جمله چهرههایی است که در اواخر دوره [[قاجار]] با حمایت دو عامل قدرتخارجی روس و انگلیس به اوج قدرت رسید. وی در ادامه، با کمک انگلیسیها تبدیل به نفر دوم کشور شد. بعد از بهرهبرداریهای فراوان از او توسط دولت انگلیس، دیگر مهره سوختهای بیش نبود؛ بنابراین در پی اجرای نقشهای برای حذفش برآمدند. ایجاد بدگمانی در ذهن شاه، تمایلات او بهسمت شوروی، اتهام مالی و رشوهگیری باعث برکناری او توسط رضاشاه و حبس وی در زندان بهمدت سه سال شد و سرانجام به دستور رضاشاه و توسط پزشک احمدی در سلول انفرادی کشته شد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1596695695-10248-89-23.pdf . متولی حقیقی، «تاملی در رفتارهای سیاسی و فرجام کار عبدالحسین تیمورتاش وزیر دربار رضاشاه»، 1388ش، ص177-180]</ref> | ||
