دیوارنگاری: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>دیوارنگاری</big>'''؛ ترسیم روی دیوار در فضاهای شهری.<ref group="دیدگاه">قلم فرسایی متن زیاد است و در موارد زیادی به سمت جذاب نشان دادن آن با عناوین و برچسب های مختلفی رفته است. خنثی و در بی طرفی محض گزارش کنید

 

دیوارنگاری هنر ترسیم بر سطوح عمودی است که کارکردهای تبلیغاتی و سیاسی، هویت‌بخشی و زیباسازی شهری دارد. این هنر در فصل مشترک معماری، رسانه و هنرهای تجسمی قرار دارد. امروزه دیوارنگاری به دو شاخۀ اصلیِ رسمی و حاکمیتی با هدف ترویج ارزش‌های ملی و غیررسمی یا گرافیتی با ماهیت اعتراضی و فرهنگ عامه تقسیم می‌شود که هر یک به‌صورت متفاوت بر زیست‌جهان شهروندان اثر می‌گذارند.  

دیوارنگاری (Graffiti) واژه‌ای مرکب در ادبیات هنر معاصر است که بر فرآیند ترسیم یا نگارش تصویر و خط بر سطوح عمودی دلالت دارد. دیوارنگاری با نقاشی‌دیواری و دیوارنگاره مترادف، اما از نظر بار معنایی متفاوت‌ است. در زبان تخصصی هنر، دیوارنگاری بیشتر به انجام کار و مراحل اجرایی اشاره دارد؛ اما نقاشی‌دیواری واژه‌ای جامع است که هم به روشِ کار و هم به خودِ تصویری که روی دیوار نقش بسته یا نصب شده، گفته می‌شود و و ديوارنگاره، تنها بر خود اثر ديواری دلالت می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120507095924-8059-42.pdf علوی‌نژاد، «بررسي مفهوم ديوارنگاري در منابع هنر اسلامی»، 1387ش، ص18-20.]</ref>

== تاریخچه<ref group="دیدگاه">این تاریخچه فقط ناظر به ایران است. دیگر کشورها چیزی ندارند؟ در دیگر بحث ها نیز به بقیه کشورها و سبک و تحولات و اهداف توجه داشته باشید.</ref> ==

=== جهان ===

قدمت دیوارنگاری به سی هزار سال پیش از میلاد و نخستین نقاشی‌های غار شووه در فرانسه بازمی‌گردد.<ref>[https://muralform.com/educational/the-history-of-murals/ .The History of Murals", muralform website"]</ref> تمدن‌های بزرگ باستان نظیر مصر، یونان و روم، این هنر را به اوج رساندند؛ مصریان برای شکوه مقابر و رومی‌ها با استفاده از تکنیک فرسکو برای تزیین بناهای عمومی و خانه‌های شخصی، روایت‌های اساطیری و تاریخی را بر دیوارها ماندگار کردند.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> کل این دورانِ نقاشی‌های باستانی با نام عصر پارینه‌سنگی پسین شناخته می‌شود. در قرون وسطی نقاشی روی گچ خشک رایج بود؛ دیوارنگاری‌های کرالا از این نوع هستند. زمانی که تکنیک نقاشی روی گچ خیس در حدود سال ۱۳۰۰م در ایتالیا رواج یافت، کیفیت نقاشی‌های دیواری ارتقا پیدا کرد. این دورانی است که در آن دیوارنگاری شکل مدرن و منسجم خود را آغاز کرد.<ref>[https://muralform.com/educational/the-history-of-murals/ .The History of Murals", muralform website"]</ref>  

هرچند پس از سقوط امپراتوری روم، این هنر در غرب مدتی از رونق افتاد، اما در بیزانس، کی‌یف روس و دوران رنسانسِ رومانسک، به‌عنوان عنصری کلیدی در خدمت معماری مذهبی و کلیساها باقی ماند. همزمان در آسیا، از سلسله هان در چین تا پادشاهی گوگوریو در کره و تمدن‌های هند و تایلند، دیوارنگاری به‌عنوان ابزاری برای تکریم حاکمان و ثبت فرهنگ بومی به کار گرفته شد. در عصر مدرن، هویت دیوارنگاری با سیاست و مسائل اجتماعی گره خورد. در دهۀ ۱۹۳۰م آمریکا، دولت از طریق پروژه‌های فدرال مانند نیو دیل، هزاران دیوارنگاره را بهعنوان نمادهای محلی و ابزاری برای اشتغال‌زایی هنرمندان خلق کرد. امروزه نیز این هنر به یک رسانه اعتراضی و هویتی تبدیل شده است؛ از نمایش شکاف‌های سیاسی در ایرلند شمالی تا واکنش‌های جهانی به جنبش‌های عدالت‌خواهانه مانند دیوارنگاره‌های جورج فلوید.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref>

=== ایران ===

 

'''دوران صفوی'''؛ در دوران صفوی سبک و مضامین هنری دیوارنگاری مسیری نوین را برگزید و به‌عنوان اصلی‌ترین عنصر تزئینی در معماری، در کاخ‌های صفوی به کار گرفته شد که شامل نقوش انتزاعی تا روایت‌های داستانی رزم و بزم بود. در این دوره علاوه بر کاخ‌ها، نقاشی دیواری به فضای خصوصی و خانه‌های طبقۀ مرفه نیز راه یافت.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref>

 

'''دوران قاجار'''؛ در این دوره، نقاشی دیواری با ورود تکنیک رنگ و روغن برای نخستین بار در ابعادی گسترده تجربه شد. این هنر علاوه بر تزیین بقاع متبرکه، در قالب نقاشی قهوه‌خانه‌ای تجلی یافت که به‌عنوان زیرمجموعه‌ای از دیوارنگاری عصر قاجار با باورهای دینی و ملی لایه‌های میانی جامعه پیوندی عمیق داشت. این سبک روایی که همزمان با جنبش مشروطه به اوج محبوبیت رسید، توانست اعتقادات مذهبی و روح فرهنگ مردمی را با استفاده از رنگ و روغن بر سطوح مختلف بازتاب دهد.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref>

 

'''دوران پهلوی'''؛ با روی کار آمدن رضا پهلوی، دیوارنگاری از تزیینات معماری خارج و به ابزاری در خدمت مصرف‌گرایی و تبلیغات تجاری تبدیل شد. در این مقطع، برای نخستین بار در تاریخ ایران، در دیوارهای مرکزی شهر تهران نقاشی‌های تبلیغاتی با هدف ترویج کالاهای لوکس به نمایش در آمدند. حکومت با در پیش گرفتن سیاستی دوگانه، از یک سو به احیای نقوش باستانی و نقش‌برجسته‌ها در فضاهای شهری مانند میدان توپخانه پرداخت و از سوی دیگر، هنرمندان را به بهره‌گیری از تکنیک‌های روز در فضاهای داخلی وزارتخانه‌ها تشویق کرد. در دوران محمدرضا پهلوی، همزمان با بحران‌های ناشی از جنگ جهانی و فعالیت احزاب، دیوارنگاری ابعاد تازه‌ای به خود گرفت و از دهۀ ۳۰ش به بعد، دیوارها به رسانه‌ای برای شعارنویسی و مبارزات سیاسی علیه نظام حاکم تبدیل شدند؛ اما از سوی دیگر، با حمایت مجامع هنری در دهۀ ۴۰ش، جریانی حرفه‌ای و نوگرا در این عرصه شکل گرفت که باعث شد هنرمندان برجسته‌ با نگاهی مدرن به دیوارنگاری روی آورند.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref>

 

'''دوران انقلاب'''؛ دیوارنگاری در نمای عمومی شهر تهران هم‌زمان با انقلاب اسلامی و پس از آن به‌سرعت گسترش یافت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> در این دوران، دیوارنگاری در تعامل با اهداف انقلاب قرار گرفت و هنرمندان بیش از تکنیک، بر مضامین ارزشی، انقلابی و مذهبی تمرکز داشتند.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> آثار دیواری در آغاز انقلاب به‌صورت خودجوش و براساس نیازهای جامعه توسط مردم و هنرمندان مردمی پدید آمد. در این دوره، سفارش‌دهنده، مجری و مخاطب اثر تا حد زیادی یکی بود و به‌دلیل شرایط تاریخی ویژه، میان اثر و مخاطب هماهنگی برقرار می‌شد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref>

 

'''دوران دفاع مقدس'''؛ با آغاز جنگ، دیوارنگاری به ابزاری برای ترویج فرهنگ شهادت‌طلبی تبدیل شد. این فعالیت‌ها توسط هنرمندان آکادمیک که به‌دنبال زبانی متناسب با مفاهیم جنگ بودند و یا توسط نقاشان غیرحرفه‌ای و خودجوش صورت می‌گرفت. سبک این آثار میان واقع‌گرایی و نمادگرایی در نوسان بود و نهادهایی چون سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و سازمان تبلیغات اسلامی حامیان اصلی آن بودند.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> تا پایان جنگ تحمیلی، دیوارنگاری اغلب با مضامین سیاسی و اجتماعی ادامه یافت و همچنان به‌شکلی خودجوش هدایت می‌شد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref>

 

'''دوران پس از جنگ'''؛ پس از جنگ، با تغییر شرایط کشور و ضرورت‌های اجتماعی، دیوارنگاری مردمی متوقف و این حوزه زیر نظر نهادهای دولتی قرار گرفت<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> و سازمان‌هایی مانند زیباسازی شهرداری و بنیاد شهید و امور ایثارگران، متولی آن شدند. سه رویکرد اصلی این دوره عبارت بود از منظره‌نگاری با هدف زیباسازی، تصاویر شهدا به سبک پوستر و همراه با نمادهای لاله و پلاک و دیوارنویسی شامل پیام‌های مذهبی.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref>

 

'''از سال ۱۳۷۵ تا 1390'''؛ با تشکیل شورای تخصصی نقاشی دیواری، تلاش شد تا با تدوین آیین‌نامه‌ها، میان ابلاغ پیام و زیباشناسی بصری تعادل ایجاد شود. رویکردها به چهار بخش فرهنگی، اجتماعی، ملی-مذهبی و بهینه‌سازی بصری تقسیم شدند. با این حال، از نظر کارشناسان علی‌رغم این ساختارمندی، همچنان چالش‌هایی چون سفارشی بودنِ صرف، ضعف در خلاقیت مستقل و اتخاذ سیاست‌های گاه نادرست مانع از تبدیل شدن این هنر به ابزاری کاملاً موفق در ارتقای فرهنگ و سلیقۀ بصری جامعه شده است.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref>

 

'''از دهۀ 1390 تا امروز'''؛ امروزه سازمان زیباسازی شهر تهران به‌عنوان متولی اصلی هنرهای محیطی، نقشی محوری در سیاست‌گذاری و اجرای دیوارنگاره‌های شهری ایفا می‌کند. رویکرد اجرایی این سازمان در سال‌های اخیر، بر پایۀ مشارکت جمعی و شناسایی استعدادها استوار بوده است؛ به‌طوری که از طریق فراخوان‌های عمومی، بستری برای تجمیع ایده‌های هنرمندان فراهم آورده تا برترین طرح‌ها انتخاب شود. در سال‌های اخیر، سازمان زیباسازی بیش از 231 پروژه در سال را دیوارنگاری کرده است.<ref>[https://www.agaah.ir/news/16293/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C «دیوارنگاری در ایران؛ از نقش‌برجسته‌های باستانی تا رسانه شهری»، آگاه‌نیوز.]</ref>

 

گرافیتی به‌عنوان شکلی غیررسمی و پیشرو از هنر خیابانی، رسانه‌ای بی‌واسطه برای برقراری ارتباط میان هنرمند و تودۀ مردم در بستر واقعی شهر است. این هنر که پس از جنگ جهانی دوم و با نمونه‌های شاخصی چون دیوار برلین به بیانی هنری تبدیل شد، در اواخر قرن بیستم همسو با موسیقی رپ، به ابزاری برای اعتراض‌های مدنی و بیان مطالبات اجتماعی بدل شد.<ref>[https://www.honaronline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-4/69126-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D8%AC-%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D9%86%D8%B2%D9%88%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87 «گرافیتی هنری در اوج یا منزوی؟ / نگاهی بر دیوارنگاری‌های اعتراضی و زیبایی‌شناسانه»، وب‌سایت هنرآنلاین.]</ref> از نگاه نظریه‌پردازانی چون ژان بودریار، گرافیتی نوعی مداخله در فرهنگ شهری و به چالش کشیدن رسانه‌ها و قوانین مسلط است. دیوارنگاران غیررسمی با هزینه‌های مادی و معنوی، انگ‌های اجتماعی و حتی پیگردهای قانونی روبه‌رو هستند. برخلاف باور عمومی پژوهشگران که گرافیتی را صرفاً ابزاری برای اعتراض و مقاومت می‌دانند، بسیاری از این آثار لزوماً همگام با وقایع اجتماعی نیستند. برخی دیوارنگاری‌ها در حاشیۀ شهرها و به دور از چشم عموم اجرا می‌شوند و هدفی شخصی، تخلیه‌گرایانه یا حتی سرگرم‌کننده دارند که در آن مخاطب نقش پررنگی ندارد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634965340-9735-1400-1-5.pdf مؤید حکمت و دیگران، «هنر و خیابان: گونه‌شناسی دلایل دیوارنگاری غیررسمی در ایران»، 1400ش، ص132-133.]</ref>

 

=== دیوارنگاری در فرهنگ عامه<ref group="دیدگاه">لطفا این قسمت را با دقت بیشتری بازبینی کنید</ref> ===

 

 

 

* '''تبلیغات فرهنگی''': استفاده از فضای عمومی برای جلب توجه مخاطبان.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/173776/1/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «در مورد دیوارنگاری در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، ویکی‌تابناک.]</ref><ref group="دیدگاه">مطالبی که در ویکی تابناک آمده همه ناظر به گرافیتی نیستند از جمله همین مطلب که برای اصل دیوارنگاری است نه گرافیتی</ref>

 

مطابق با آیین‌نامۀ اجرایی نقاشی دیواری سازمان زیباسازی شهر تهران مصوب سال ۱۳۸۳ش، اولویت اصلی در دیوارنگاری‌های معاصر محتوای پیام‌محور، ارتقای کیفیت بصری و تلطیف فضای شهری است. هدف نهایی این رویکرد، ایجاد تجربه‌ای خوشایند در شهروندان و بهبود سیمای محیطی است که هنرمند را متعهد می‌سازد تا علاوه بر انتقال محتوا، با نگاهی زیباشناسانه به عناصر بصری بنگرد و با بهره‌گیری از ویژگی‌های دیوار، معماری و محیط، میان اثر و بستر پیرامونی آن هماهنگی کامل ایجاد کند.<ref>[https://jhz.ut.ac.ir/article_19046_562ebe7308671514261110a120abd1d9.pdf کفشچیان مقدم و رویان، «بررسی دیوارنگاری معاصر تهران (قبل و بعد از انقلاب)»، 1387ش، ص110.]</ref>

# '''فراگیری:''' توزیع پيام در سطحی وسیع و دسترسی عمومیِ بدون محدودیت.

# '''تداوم:''' ماندگاری فیزیکی اثر و استمرار پیام‌رسانی در طول زمان.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويت‌بخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص44-43.]</ref>

دیوارنگاری در بازنمایی هویت ملی، حیات جمعی، تبلیغات تجاری و ترویج آموزه‌های اخلاقی نقش مهمی ایفا می‌کند. این هنر در فصل مشترک سه حوزۀ هنر تجسمی، معماری و شهرسازی و ارتباطات اجتماعی، قرار دارد.  

 

 

 

 

۲. '''تکنولوژی تولید:''' دیوارنگاری به‌دلیل استقرار در فضای باز، با چالش دوام و ثبات در برابر عوامل محیطی روبه‌رو است. هنرمند باید از مواد و مصالحی استفاده کند که ضمن سازگاری با بستر معماری، ماندگاری اثر را تضمین کند. این مرحله با مهارت‌های فنی در ارتباط است و فرآیند سفارش تا اجرا، نظارت و نگهداری آن، محصول همکاری تخصص‌های مختلف مدیریتی و هنری است.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويت‌بخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص42.]</ref>

۳. '''پویایی در اجرا و تعامل با مخاطب:''' اثر دیواری در ابعاد زمان و مکان با مخاطب پیوند می‌خورد که در صورت ضعف کیفیت و فقدان جذابیت، به‌مرور زمان ارزش خود را از دست داده و به عنصری خنثی یا حتی مزاحم در سیمای شهر تبدیل می‌شود. هنرمند و سفارش‌دهنده با شناخت دقیق از ماهیت چندبعدی این هنر، ظرفیت‌های ارتباطی آن را برای دستیابی به بهره‌برداری مطلوب به‌کار می‌گیرد.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويت‌بخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص42.]</ref>

* '''تکنیک سیلیکات:''' روشی بادوام و متعلق به قرن ۱۵ که بر زیرسازی دقیق استوار است و از سیمان و سنگ محافظت می‌کند.<ref>[https://pouyaandish.com/wall-painting/ «نقاشی دیواری یا دیوارنگاری چیست و چه نکاتی را باید رعایت کنیم»، وب‌سایت پویااندیش.]</ref>

== نقش فرهنگی و هنری ديوارنگاری شهری<ref group="دیدگاه">با بحث هدف اشتراکات و شباهت دارد. بهتر نیست که مطالب ادغام شوند؟</ref> ==

دیوارنگاری بستری برای گسترش ظرفیت‌های هنر در فضای عمومی است. این هنر به‌دلیل توانمندی در بیان صریح مواضع و بنیان‌های فرهنگی، همواره ابزاری برای انتقال پیام‌های کلان اجتماعی محسوب شده است. نقش‌آفرینی فرهنگی دیوارنگاری از طریق جلوه‌بخشی زیبایی‌شناسانه به سیمای شهر و انتقال مفاهیم با استفاده از زبان تصویر که به‌دلیل فراگیری و اشتراک معنایی، پویاتر از سایر ساختارهای ارتباطی عمل می‌کند، صورت می‌گیرد. این هنر با نفوذ در لایه‌های مختلف جامعه، می‌تواند در اموری نظیر ترویج هنجارها، آموزش شهروندی، الگوسازی اجتماعی، هویت‌بخشی و تقویت بنیان‌های ملی نقشی تعیین‌کننده ایفا کند. اثربخشی این هنر در توسعۀ زندگی شهری، آن را به ابزاری برای تحقق ماهیت انسان‌گرایانه در شهرها تبدیل کرده است.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويت‌بخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص43-42.]</ref>  

* '''بازنمایی و تقویت ارزش‌ها:''' همان‌طور که آثار گذشتگان منابعی غنی برای درک ساختار جوامع تاریخی هستند، دیوارنگاری معاصر نیز ابزاری برای بازنمایی، اشاعه و تثبیت اصول و معیارهای فرهنگی امروز به‌ شمار می‌رود.

* '''تأثیر بر زیست‌جهان شهروندان:''' هویت یک شهر و سلوک فردی شهروندان آن، محصول ترکیب برداشت‌های تصویری با نگرش‌های ذهنی آن‌ها است. سیمای بصری شهر تأثیری شگرف در جهت‌دهی به گرایش‌های ذهنی افراد دارد. دیوارنگاره به‌عنوان یک تصویر سنجیده و طراحی‌شده، برخلاف مناظر اتفاقی کالبد شهری، با هدف اثرگذاری حداکثری بر مخاطب خلق می‌شود.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويت‌بخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص43-42.]</ref>

== کاربرد دیوارنگاری<ref group="دیدگاه">مباحث نقش، کارکرد و هدف و کاربرد خیلی نزدیک به هم نوشته شده اند و باید با دقت بیشتری بازخوانی شوند. ادغام و خلاصه کردن آنها بهتر نیست؟ </ref> ==

دیوارنگاری‌ها طیف گسترده‌ای از کارکردهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، تبلیغاتی و زیباشناختی را دربر می‌گیرند.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويت‌بخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص43.]</ref>

=== تجاری-تبلیغی ===

 

 

== معروفترین و معروف‌ترین دیوارنگاری‌های تاریخ ==

|'''آرژانتین'''

|دیوارنگاره توایلایت در سان نیکولاس

|ارتفاع ۲۰ متر، رنگ‌های نارنجی و بنفش، ترکیب انسان و طبیعت

|گرامیداشت تاریخ محلی و توافق تاریخی شهر؛ نماد هویت فرهنگی

|'''انگلستان'''

|دیوارنگاره رویابافی در شفیلد اثر پیچز و دختر با بادکنک آثار بنکسی در لندن و بریستول

|الگوهای هندسی، پرندگان خیالی، سبک استنسیل

|الهام از آب‌راه‌های محلی؛ نقد مصرف‌گرایی و بحران‌های زیست‌محیطی

|'''آلمان'''

|دیوارنگارۀ ایست‌ساید گالری طولانی‌ترین دیوارنگارۀ جهان در برلین و ملکه رنگ‌ها در مونیخ

|طول ۱.۳ کیلومتر، سبک‌های متنوع از گرافیتی تا واقع‌گرایی

|نماد پایان تقسیم آلمان؛ پیام‌های ضدجنگ و تمرکز بر قدرت زنان

| rowspan="3" |'''ایران'''  

|تخت جمشید و پاسارگاد

|حجاری روی سنگ، نقوش هخامنشی

|نمایش قدرت امپراتوری، مراسم آیینی و شکوه تاریخی

|کاخ چهل‌ستون در اصفهان و عمارت کلاه‌فرنگی در تهران

|خیابان کارگر و میدان حسن‌آباد در تهران

| فضایی شاداب و بانشاط و تلطیف فضای روانی شهروندان

|تبدیل فضاهای شهری به بستری برای روایتگری‌های محلی<ref>[https://www.agaah.ir/news/16293/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C «دیوارنگاری در ایران؛ از نقش‌برجسته‌های باستانی تا رسانه شهری»، آگاه‌نیوز.]</ref>

 

* «در مورد دیوارنگاری در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، ویکی‌تابناک، تاریخ بازدید: 2 اسفند 1404ش.

* «دیوارنگاری در ایران؛ از نقش‌برجسته‌های باستانی تا رسانه شهری»، آگاه‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 29 شهریور 1404ش.

* زنگی، بهنام و احمدی، سید بدرالدین، «بررسي كاركردهاي هويت‌بخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، نشریه هنرهای صناعی اسلامی، سال اول، شمارۀ 1، پاییز و زمستان 1395ش.

* علوی‌نژاد، سید محسن، «بررسي مفهوم ديوارنگاري در منابع هنر اسلامی»، نگره دانشگاه شاهد، سال چهارم، شماره 7، تابستان 1387ش.

* کفشچیان مقدم، اصغر و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، شمارۀ 41، بهار 1389ش.

* کفشچیان مقدم، اصغر و رویان، سمیرا، «بررسی دیوارنگاری معاصر تهران (قبل و بعد از انقلاب)»، هنرهای زیبا، شماره 33، بهار 1387ش.

* «گرافیتی هنری در اوج یا منزوی؟ / نگاهی بر دیوارنگاری‌های اعتراضی و زیبایی‌شناسانه»، وب‌سایت هنرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 20 تیر 1394ش.

* مرادی، هومن، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، سال پنجم، شماره 1078، مهر 1389ش.

* مؤید حکمت، ناهید و دیگران، «هنر و خیابان: گونه‌شناسی دلایل دیوارنگاری غیررسمی در ایران»، جامعه‌پژوهی فرهنگی، سال دوزادهم، شمارۀ 1، بهار 1400ش.

* «نقاشی دیواری یا دیوارنگاری چیست و چه نکاتی را باید رعایت کنیم»، وب‌سایت پویااندیش، تاریخ بازدید: 4 اسفند 1404ش.