گرینلند: تفاوت میان نسخه‌ها

گرینلند یا گروئنلند، بزرگ‌ترین جزیرهٔ غیرقاره‌ای جهان و یک قلمرو خودگردان تحت حاکمیت پادشاهی [[دانمارک]] است که در مجاورت [[قطب شمال]] و [[اقیانوس اطلس]] قرار دارد. این سرزمین پهناور با وجود پوشش ۸۰درصدی از [[یخچال طبیعی|یخچال‌های طبیعی]] و جمعیتی حدود ۵۷ هزار نفر که به‌طور عمده از قوم اینوئیت هستند، به‌دلیل موقعیت استراتژیک و منابع غنی زیرزمینی اهمیتی جهانی یافته است. با ذوب‌شدن یخ‌ها در پی [[گرمایش زمین]]، دسترسی به معادن دست‌نخورده و مسیرهای تجاری جدید در این جزیره تسهیل شده است؛ موضوعی که توجه قدرت‌های بزرگ از جمله [[ایالات متحده آمریکا]] را برای تسلط نظامی و اقتصادی جلب کرده و این جزیره را به کانون کشمکش‌های [[ژئوپلیتیک|ژئوپلیتیکی]] قرن بیست‌ویکم تبدیل کرده است.

گرینلند یا گروئنلند (به [[زبان گرینلندی|گرینلندی]]: Kalaallit Nunaat و به [[زبان دانمارکی|دانمارکی]]: Grønland) یک قلمرو خودگردان تحت پادشاهی دانمارک و بزرگ‌ترین جزیرۀ غیرقاره‌ای جهان است که در شمال اقیانوس اطلس و نزدیک قطب شمال جای دارد. این جزیره از نظر جغرافیایی به قارۀ [[آمریکای شمالی]] نزدیک است و با مساحتی حدود ۲٫۱۶۶ میلیون کیلومتر مربع، گستره‌ای معادل سه برابر ایالت [[تگزاس]] آمریکا دارد.<ref>[https://www.pateh.com/ قراباغی، «همه چیز درباره گرینلند | جزیره ای یخ زده با اهمیت سیاسی بالا برای آمریکا»، وب‌سایت پته؛] [https://fararu.com/fa/news/939166/%DA%AF%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%84%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85 «گرینلند در کجاست و از تاریخ آنچه می‌دانیم؟»، وب‌سایت فرارو]</ref> نزدیک‌ترین کشور اروپایی به آن [[ایسلند]] است که در فاصله ۳۲۰ کیلومتری قرار دارد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/939166/گرینلند-کجاست-از-تاریخچه-آن-چه-می-دانیم «گرینلند در کجاست و از تاریخ آنچه می‌دانیم؟»، وب‌سایت فرارو.]</ref> با جمعیت حدود ۵۷ هزار نفر، گرینلند کم‌تراکم‌ترین منطقۀ مسکونی زمین است و پایتخت آن «[[نوک (گرینلند)|نوک]]» کمتر از ۲۰ هزار نفر جمعیت دارد.<ref>[https://www.zoomit.ir/human-science/455456-why-trump-wants-greenland-featured/ پورمحمد، «چرا گریلند برای آمریکا مهم است»، وب‌سایت زومیت؛] [https://www.pateh.com/blog/everything-about-greenland/ قراباغی، «همه چیز درباره گرینلند | جزیره ای یخ زده با اهمیت سیاسی بالا برای آمریکا»، وب‌سایت پته.]</ref> دولت حاکم بر این جزیره از سال ۲۰۰۹م حق اعلام استقلال از دانمارک را دارد؛ اما تاکنون اقدامی برای جدایی نکرده است.<ref>[https://www.pateh.com/blog/everything-about-greenland/ قراباغی، «همه چیز درباره گرینلند | جزیره ای یخ زده با اهمیت سیاسی بالا برای آمریکا»، وب‌سایت پته.]</ref> همچنین گرینلند عضو [[اتحادیه اروپا]] و منطقۀ [[منطقه شینگن|شینگن]] نیست.<ref>[https://narvanecotour.com/article/greenland/ «راهنمای سفر به گرینلند؛ سرزمین یخ، شگفتی و فرهنگ باستانی»، وب‌سایت نارون اکوتور.]</ref>

=== واژه‌شناسی ===

نام گرینلند به‌معنای سرزمین سبز است. در ۹۸۲م، [[اریک سرخ]]، یک [[وایکینگ]] نروژی که به‌دلیل [[قتل غیرعمد]] از ایسلند تبعید شده بود، به این جزیره رسید. او برای تشویق سایر مهاجران به سکونت در این سرزمین یخ‌زده، این نام را بر آن نهاد که یکی از اولین نمونه‌های بازاریابی در تاریخ محسوب می‌شود.<ref>[https://www.zoomit.ir/human-science/455456-why-trump-wants-greenland-featured/ پورمحمد، «چرا گریلند برای آمریکا مهم است»، وب‌سایت زومیت؛][https://fararu.com/fa/news/939166/%DA%AF%D8%B1%DB%8C%D9%86%D9%84%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A2%D9%86-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85 «گرینلند در کجاست و از تاریخ آنچه می‌دانیم؟»، وب‌سایت فرارو.]</ref>

مردم [[اینوئیت]]، اسکیموهای [[کانادا]] هستند که در موج‌های مختلف [[مهاجرت]] از ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد از طریق مجمع‌الجزایر کانادا وارد گرینلند شدند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/939166/گرینلند-کجاست-از-تاریخچه-آن-چه-می-دانیم «گرینلند در کجاست و از تاریخ آنچه می‌دانیم؟»، وب‌سایت فرارو.]</ref> آخرین موج مهاجرت اینوئیت‌ها در قرن سیزدهم میلادی صورت گرفت. در همان زمان، نورس‌ها (وایکینگ‌ها) در جنوب جزیره ساکن شدند؛ اما در حدود سال ۱۵۰۰م ناپدید شدند.<ref>[https://narvanecotour.com/article/greenland/ «راهنمای سفر به گرینلند؛ سرزمین یخ، شگفتی و فرهنگ باستانی»، وب‌سایت نارون اکوتور.]</ref> [[مسیحیت]] نیز در قرن یازدهم توسط لیف اریکسون وارد این منطقه شد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/939166/گرینلند-کجاست-از-تاریخچه-آن-چه-می-دانیم «گرینلند در کجاست و از تاریخ آنچه می‌دانیم؟»، وب‌سایت فرارو.]</ref>

در سال ۱۷۲۱م میلادی هانس اگده، مبلغ دینی، یک شرکت تجاری تأسیس کرد و [[استعمار]] دانمارک آغاز شد. دسترسی خارجی‌ها به سواحل این جزیره از سال ۱۷۷۶ تا ۱۹۵۰م کاملاً بسته بود.<ref>[https://fararu.com/fa/news/939166/گرینلند-کجاست-از-تاریخچه-آن-چه-می-دانیم «گرینلند در کجاست و از تاریخ آنچه می‌دانیم؟»، وب‌سایت فرارو.]</ref> در جریان [[جنگ جهانی دوم]] و با اشغال دانمارک، سفیر دانمارک در [[آمریکا]] در سال ۱۹۴۱م توافق دفاعی امضا کرد و گرینلند تحت حفاظت ایالات متحده آمریکا قرار گرفت.<ref>[https://narvanecotour.com/article/greenland/ «راهنمای سفر به گرینلند؛ سرزمین یخ، شگفتی و فرهنگ باستانی»، وب‌سایت نارون اکوتور.]</ref> این جزیره در ۱۹۴۵م به دانمارک بازگشت و در ۱۹۵۳م رسماً به بخشی از قلمرو دانمارک تبدیل شد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/939166/گرینلند-کجاست-از-تاریخچه-آن-چه-می-دانیم «گرینلند در کجاست و از تاریخ آنچه می‌دانیم؟»، وب‌سایت فرارو.]</ref> از سال ۲۰۰۹م، زبان گرینلندی به‌عنوان تنها زبان رسمی این سرزمین شناخته می‌شود.<ref>[https://narvanecotour.com/article/greenland/ «راهنمای سفر به گرینلند؛ سرزمین یخ، شگفتی و فرهنگ باستانی»، وب‌سایت نارون اکوتور.]</ref>

== جغرافیا و محیط‌زیست ==

حدود ۸۰درصد مساحت گرینلند زیر لایه‌ای از یخچال‌های طبیعی به ضخامت ۱٫۵ تا ۳ کیلومتر مدفون است.<ref>[https://www.zoomit.ir/human-science/455456-why-trump-wants-greenland-featured/ پورمحمد، «چرا گریلند برای آمریکا مهم است»، وب‌سایت زومیت]؛ [https://www.pateh.com/blog/everything-about-greenland/ قراباغی، «همه چیز درباره گرینلند | جزیره‌ای یخ‌زده با اهمیت سیاسی بالا برای آمریکا»، وب‌سایت پته.]</ref> اگر تمام یخ‌های این جزیره ذوب شود، سطح آب دریاها در جهان بیش از ۷ متر بالا می‌آید.<ref>[https://www.zoomit.ir/human-science/455456-why-trump-wants-greenland-featured/ پورمحمد، «چرا گریلند برای آمریکا مهم است»، وب‌سایت زومیت.]</ref> در [[تابستان]]‌های کوتاه گرینلند، دما در مناطق داخلی حدود ۱۰ درجه و در سواحل جنوبی تا ۲۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد؛ اما [[زمستان]]‌ها بسیار سرد و طاقت‌فرسا است.<ref>[https://www.pateh.com/blog/everything-about-greenland/ قراباغی، «همه چیز درباره گرینلند | جزیره ای یخ زده با اهمیت سیاسی بالا برای آمریکا»، وب‌سایت پته.]</ref>

یخچال جیکوب‌شاون که در سال ۲۰۱۲م با سرعت ۴۶ متر در روز حرکت می‌کرد، چشمه‌های آب گرم جزیرۀ دیسکو، آبشارهای یخ‌زده و آبدره یخی ایلولیسات ثبت‌شده در [[میراث جهانی یونسکو]] از پدیده‌های طبیعی این جزیره عنوان شده‌اند. حیات وحش گرینلند شامل [[خرس قطبی]]، [[گوزن شمالی]] (کاریبو)، [[عقاب دم‌سفید]]، کوسه گرینلند با طول عمر بیش از ۲۰۰ سال و سگ‌های سورتمه با سابقه ژنتیکی ۱۰ هزار ساله است.<ref>[https://www.pateh.com/blog/everything-about-greenland/ قراباغی، «همه چیز درباره گرینلند | جزیره ای یخ زده با اهمیت سیاسی بالا برای آمریکا»، وب‌سایت پته؛][https://narvanecotour.com/article/greenland/ «راهنمای سفر به گرینلند؛ سرزمین یخ، شگفتی و فرهنگ باستانی»، وب‌سایت نارون اکوتور.]</ref>

اقتصاد گرینلند بدون کمک مالی سالانه دانمارک دوام نمی‌آورد و سیاست خارجی و نظامی آن نیز از کپنهاگ مدیریت می‌شود.<ref>[https://www.zoomit.ir/human-science/455456-why-trump-wants-greenland-featured/ پورمحمد، «چرا گریلند برای آمریکا مهم است»، وب‌سایت زومیت.]</ref> اقتصاد محلی اغلب بر پایۀ [[ماهیگیری|ماهی‌گیری]] و [[شکار]] استوار است؛ اما [[گردشگری]] نیز در حال توسعه است؛ به‌طوری‌که فرودگاه بین‌المللی نوک در اواخر سال ۲۰۲۴م افتتاح شد و دو فرودگاه دیگر در دست ساخت هستند.<ref>[https://www.pateh.com/blog/everything-about-greenland/ قراباغی، «همه چیز درباره گرینلند | جزیره ای یخ زده با اهمیت سیاسی بالا برای آمریکا»، وب‌سایت پته.]</ref>

با گرمایش زمین و ذوب شدن یخ‌ها، مسیرهای تجاری جدیدی باز شده و معادن عظیم نهفته در زیر یخ‌ها شامل [[اورانیوم]]، [[عناصر خاکی کمیاب]]، [[نفت]] و [[گاز طبیعی|گاز]] توجه قدرت‌های جهانی را برای استخراج به خود جلب کرده است.<ref>[https://www.zoomit.ir/human-science/455456-why-trump-wants-greenland-featured/ پورمحمد، «چرا گریلند برای آمریکا مهم است»، وب‌سایت زومیت؛][https://www.pateh.com/blog/everything-about-greenland/ قراباغی، «همه چیز درباره گرینلند | جزیره ای یخ زده با اهمیت سیاسی بالا برای آمریکا»، وب‌سایت پته.]</ref> هیچ جاده‌ای بین روستاهای گرینلند وجود ندارد و جابه‌جایی منحصراً با [[هواپیما]]، کشتی، قایق، سورتمه سگ و اسنوموبیل انجام می‌شود.<ref>[https://narvanecotour.com/article/greenland/ «راهنمای سفر به گرینلند؛ سرزمین یخ، شگفتی و فرهنگ باستانی»، وب‌سایت نارون اکوتور.]</ref>

بیشتر ساکنان این جزیره از قوم اینوئیت و بخشی دیگر دارای ریشه‌های دانمارکی هستند که بیشتر در سواحل زندگی می‌کنند.<ref>[https://www.zoomit.ir/human-science/455456-why-trump-wants-greenland-featured/ پورمحمد، «چرا گریلند برای آمریکا مهم است»، وب‌سایت زومیت.]</ref> فرهنگ آن‌ها ارتباط عمیقی با طبیعت دارد و یکی از سنت‌های محلی، مراسم کافمیک (Kaffemik) است که شامل گردهمایی‌های خانگی با نوشیدنی گرم و شیرینی می‌شود.<ref>[https://narvanecotour.com/article/greenland/ «راهنمای سفر به گرینلند؛ سرزمین یخ، شگفتی و فرهنگ باستانی»، وب‌سایت نارون اکوتور.]</ref>

ایالات متحده بیش از ۱۵۰ سال است که گرینلند را یک موقعیت استراتژیک برای خود می‌داند و پایگاه هوایی و فضایی پیتوفیک (ثول سابق) به‌عنوان شمالی‌ترین پایگاه نظامی آمریکا در آن قرار دارد.<ref>[https://www.zoomit.ir/human-science/455456-why-trump-wants-greenland-featured/ پورمحمد، «چرا گریلند برای آمریکا مهم است»، وب‌سایت زومیت.]</ref> [[دونالد ترامپ]] در سال ۲۰۱۹م پیشنهاد خرید گرینلند را داد که در آن زمان رد شد.<ref>[https://www.pateh.com/blog/everything-about-greenland/ قراباغی، «همه چیز درباره گرینلند | جزیره‌ای یخ‌زده با اهمیت سیاسی بالا برای آمریکا»، وب‌سایت پته.]</ref>

در [[ژانویه]] ۲۰۲۶م و در حاشیه نشست [[مجمع جهانی اقتصاد|داووس]]، ترامپ و مارک روته دبیرکل [[ناتو]] بر سر چارچوبی توافق کردند که بر اساس آن، آمریکا بخش‌هایی از گرینلند را تحت عنوان مناطق پایگاهی مستقل مشابه پایگاه‌های بریتانیا در [[قبرس]] کنترل خواهد کرد. طبق این توافق، آمریکا می‌تواند بدون اجازۀ دانمارک، عملیات نظامی، اطلاعاتی و استخراج عناصر کمیاب را پیش ببرد؛ هرچند که حاکمیت دانمارک نقض نمی‌شود و الحاق کاملی صورت نمی‌گیرد. ترامپ همچنین در حال بررسی ایده پیشنهاد یک میلیون دلار به هر یک از ۵۷ هزار ساکن جزیره در ازای رأی به الحاق به آمریکا است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1353138/ «جزئیات توافق ترامپ در خصوص گرینلند؛ آزادی عمل آمریکا در زمین، هوا و دریا»، وب‌سایت تابناک.]</ref>

در تحولی دیگر، پیشنهاد ترامپ مبنی بر ارسال یک کشتی بیمارستانی به گرینلند با واکنش ینس فردریک نیلسن، نخست‌وزیر گرینلند، روبه‌رو شد؛ وی با انتشار پیام «نه، ممنون!» تأکید کرد که گرینلند برخلاف آمریکا از سیستم بهداشت عمومی رایگان برخوردار است و نیازی به این کمک‌ها ندارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6757046/دست-رد-گرینلند-به-سینه-ترامپ-نه-ممنون «دست رد گرینلند به سینه ترامپ: نه ممنون»، خبرگزاری مهر.]</ref>

* '''واکنش اتحادیه اروپا:''' نهادهای [[اتحادیه اروپا|اتحادیۀ اروپا]] در برابر این تهدیدات اقدامات متقابلی در نظر گرفتند. [[اروپا]] یک توافق تجاری معلق با آمریکا را متوقف کرد و برای اعمال ۹۳ میلیارد یورو تعرفه تلافی‌جویانه علیه کالاهای آمریکایی آماده شد که این امر ترامپ را به عقب‌نشینی وادار کرد. اورسولا فن در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، قاطعیت و وحدت را کلید موفقیت در برابر آمریکا دانست. مقامات ارشد اروپایی مانند کایا کالاس (رئیس سیاست خارجی) و چارلز میشل رئیس سابق شورای اروپا اعلام کردند که روابط ترانس‌آتلانتیک به‌شدت آسیب دیده و به‌شکلی که پیش‌تر شناخته می‌شد، مرده است.<ref>[https://ecoiran.com/بخش-سیاست-بین-الملل-110/119677-غروب-غرب-حمله-ترامپ-به-ستون-های-سست-یک-اتحاد-واکنش-اروپا «غروب غرب؛ حمله ترامپ به ستون‌های سست یک اتحاد و واکنش اروپا»، وب‌سایت اکوایران.]</ref> پائولا پینهو، سخنگوی ارشد [[کمیسیون اروپا]] نیز بر لزوم احترام به قلمروی حاکمیتی کشورها تأکید کرد.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/7137273/ «واکنش تند اروپایی‌ها به اظهارات ترامپ درباره «گرینلند»»، شبکه العالم.]</ref>

* '''مواضع سایر کشورهای اروپایی:''' اولاف شولتس، صدراعظم [[آلمان]] و سخنگوی دولت این کشور با اشاره به [[منشور سازمان ملل]]، تغییرناپذیری مرزها را اصل بنیادین [[حقوق بین‌الملل]] خواندند. [[امانوئل ماکرون]]، رئیس‌جمهور [[فرانسه]]، به تشدید بحران‌ها توسط آمریکا اعتراض کرد و ژان نوئل باروت، وزیر خارجه این کشور ضمن منتفی دانستن حملۀ نظامی، اتحادیه اروپا را قدرتی دانست که به کسی اجازۀ حمله به مرزهایش را نمی‌دهد.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/7137273/ «واکنش تند اروپایی‌ها به اظهارات ترامپ درباره «گرینلند»»، شبکه العالم.]</ref> سخنگوی وزارت خارجه [[فرانسه]] نیز تکرار کرد که مرزها با زور تغییر نمی‌کنند. یوناس گار استوره نخست‌وزیر [[نروژ]]، اولف کریسترسون نخست‌وزیر [[سوئد]] و الکساندر اشتوب رئیس‌جمهور [[فنلاند]] به‌عنوان رهبران [[کشورهای نوردیک]] با اعلام همبستگی کامل با [[دانمارک]]، تصریح کردند که تنها دانمارک و گرینلند حق تصمیم‌گیری دربارهٔ مسائل خود را دارند.<ref>[https://www.dw.com/fa-ir/واکنش-تند-دانمارک-به-اظهارات-جدید-ترامپ-در-مورد-گرینلند/a-75392066 مریم همتی، «واکنش تند دانمارک به اظهارات جدید ترامپ در مورد گرینلند»، دویچه وله.]</ref> دونالد توسک، نخست‌وزیر [[لهستان]]، نیز هشدار داد که اروپا نباید در برابر متحدانش ضعیف باشد و تسلیم شدن نتیجه‌ای جز تحقیر در پی نخواهد داشت.<ref>[https://ecoiran.com/بخش-سیاست-بین-الملل-110/119677-غروب-غرب-حمله-ترامپ-به-ستون-های-سست-یک-اتحاد-واکنش-اروپا «غروب غرب؛ حمله ترامپ به ستون‌های سست یک اتحاد و واکنش اروپا»، وب‌سایت اکوایران.]</ref>

* پورمحمد، پویش، «چرا گریلند برای آمریکا مهم است»، وب‌سایت زومیت، تاریخ درج مطلب: ۸ بهمن ۱۴۰۴ش.

* «جزئیات توافق ترامپ در خصوص گرینلند؛ آزادی عمل آمریکا در زمین، هوا و دریا»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲ بهمن ۱۴۰۴ش.

* «دست رد گرینلند به سینه ترامپ: نه ممنون»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۴ اسفند ۱۴۰۴ش.

* «راهنمای سفر به گرینلند؛ سرزمین یخ، شگفتی و فرهنگ باستانی»، وب‌سایت نارون اکوتور، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ش.

* «غروب غرب؛ حمله ترامپ به ستون‌های سست یک اتحاد و واکنش اروپا»، وب‌سایت اکوایران، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۴۰۴ش.

* قراباغی، مبینا، «همه چیز دربارهٔ گرینلند | جزیره ای یخ زده با اهمیت سیاسی بالا برای آمریکا»، وب‌سایت پته، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۴۰۴ش.

* «گرینلند در کجاست و از تاریخ آنچه می‌دانیم؟»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.

* «واکنش تند اروپایی‌ها به اظهارات ترامپ دربارهٔ «گرینلند»»، شبکه العالم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ دی ۱۴۰۳ش.

* همتی، مریم، «واکنش تند دانمارک به اظهارات جدید ترامپ در مورد گرینلند»، دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.