شورای موقت رهبری: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۱۸ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر = | | تصویر =شورای موقت رهبری.jpg | ||
| زیرنویس تصویر = | | زیرنویس تصویر =اعضای شورای موقت رهبری از راست؛ علیرضا اعرافی، مسعود پزشکیان و غلامحسین محسنی اژهای | ||
|image_alt= | |image_alt=اعضای شورای موقت رهبری از راست؛ علیرضا اعرافی، مسعود پزشکیان و غلامحسین محسنی اژهای | ||
| فایل پادکست =شورای موقت رهبری.ogg | | فایل پادکست =شورای موقت رهبری.ogg | ||
| حجم فایلپادکست = | | حجم فایلپادکست =۴/۰۴ | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست =۱۴-۱۲-۱۴۰۴ | ||
| زیرنویس عنوان = | | زیرنویس عنوان = | ||
| عنوان اصلی = | | عنوان اصلی = | ||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
| عنوان عربی = | | عنوان عربی = | ||
| عنوان علمی = | | عنوان علمی = | ||
| شاخه علمی = | | شاخه علمی = | ||
| نوع مفهوم = | | نوع مفهوم = | ||
| معنای اصطلاحی = | | معنای اصطلاحی = | ||
| حوزه کاربرد = | | حوزه کاربرد = | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
| آثار مرتبط = | | آثار مرتبط = | ||
}} | }} | ||
'''شورای موقت | '''<big>شورای موقت رهبری</big>؛''' نهادی قانونی در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران بهمنظور ایفای مسئولیتهای رهبری در دوران انتقال قدرت. | ||
شورای موقت رهبری، نهادی حاکمیتی در [[جمهوری اسلامی ایران]] است که بر اساس اصل ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، در صورت فوت، استعفا یا عزل رهبر، عهدهدار برخی وظایف و اختیارات وی تا زمان انتخاب رهبر بعدی توسط [[مجلس خبرگان رهبری]] میشود. این شورا مرکب از رئیسجمهور، رئیس قوه قضائیه و یکی از فقهای [[شورای نگهبان]] به انتخاب [[مجمع تشخیص مصلحت نظام]] است که برای نخستین بار در تاریخ [[۱۰ اسفند]] ۱۴۰۴ش با عضویت [[مسعود پزشکیان]]، [[غلامحسین محسنی اژهای]] و [[علیرضا اعرافی]] تشکیل شد. این نهاد وظیفه جلوگیری از خلأ قدرت و تداوم مدیریت عالی کشور را بر عهده دارد. اگرچه این شورا ایفاگر مسئولیتهای رهبری است، اما انجام وظایف حساس نظیر اعلام [[جنگ]]، [[صلح]] و بسیج نیروها یا عزل رئیسجمهور در این دوره، منوط به تصویب سهچهارم اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام است. فعالیت این شورا ماهیتی گذرا دارد و با تعیین رهبر جدید توسط مجلس خبرگان خاتمه مییابد. | شورای موقت رهبری، نهادی حاکمیتی در [[جمهوری اسلامی ایران]] است که بر اساس اصل ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، در صورت فوت، استعفا یا عزل رهبر، عهدهدار برخی وظایف و اختیارات وی تا زمان انتخاب رهبر بعدی توسط [[مجلس خبرگان رهبری]] میشود. این شورا مرکب از رئیسجمهور، رئیس قوه قضائیه و یکی از فقهای [[شورای نگهبان]] به انتخاب [[مجمع تشخیص مصلحت نظام]] است که برای نخستین بار در تاریخ [[۱۰ اسفند]] ۱۴۰۴ش با عضویت [[مسعود پزشکیان]]، [[غلامحسین محسنی اژهای]] و [[علیرضا اعرافی|علیرضا اعرافی]] تشکیل شد. این نهاد وظیفه جلوگیری از خلأ قدرت و تداوم مدیریت عالی کشور را بر عهده دارد. اگرچه این شورا ایفاگر مسئولیتهای رهبری است، اما انجام وظایف حساس نظیر اعلام [[جنگ]]، [[صلح]] و بسیج نیروها یا عزل رئیسجمهور در این دوره، منوط به تصویب سهچهارم اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام است. فعالیت این شورا ماهیتی گذرا دارد و با تعیین رهبر جدید توسط مجلس خبرگان خاتمه مییابد. | ||
== معرفی و تاریخچه == | == معرفی و تاریخچه == | ||
شورای موقت رهبری، نهادی قانونی در جمهوری اسلامی ایران است که طبق اصل ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (اصلاحی ۱۳۶۸ش)، در صورت فوت، کنارهگیری یا عزل رهبر، وظایف وی را تا زمان تعیین رهبر جدید توسط مجلس خبرگان رهبری بر عهده میگیرد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/print_version/133631 «فصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلش شورای اسلامی.]</ref> هدف از پیشبینی این نهاد در [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران]]، جلوگیری از ایجاد خلأ در قدرت و تداوم مدیریت عالی کشور در دوران انتقال است. از منظر تاریخی، قانون اساسی مصوب ۱۳۵۸ش دو الگوی رهبری فردی و شورای رهبری (بهعنوان مقام دائمی) را پیشبینی کرده بود. در جریان بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ش، الگوی رهبری شورایی از ساختار سیاسی حذف و نهاد شورای موقت رهبری با کارکردی محدود به زمان انتقال قدرت، جایگزین آن شد. نخستین تشکیل رسمی این شورا در تاریخ ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش، پس از [[ترور]] و [[شهادت]] آیتالله [[سید علی خامنهای|سیدعلی خامنهای]]، دومین رهبر [[انقلاب اسلامی ایران]]، به ثبت رسیده است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1145680/شورای-موقت-رهبری-چیست-و-چه-وظایفی-بر-عهده-دارد «شورای موقت رهبری چیست و چه وظایفی برعهده دارد؟»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref> | |||
== اعضای شورای موقت رهبری == | == اعضای شورای موقت رهبری == | ||
مطابق با اصل ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، شورای موقت رهبری متشکل از رئیسجمهور، رئیس قوه قضائیه و یکی از فقهای شورای نگهبان به انتخاب مجمع تشخیص مصلحت نظام است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/print_version/133631 «فصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلش شورای اسلامی.]</ref> هدف از این ترکیب، تضمین حضور حداقل دو مجتهد در شورا برای برخورداری تصمیمات از پشتوانه فقهی و حفظ اکثریت فقها در ساختار آن است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/953214/شورای-موقت-رهبری-می-تواند-رهبر-جدید-انتخاب-کند «شورای موقت رهبری میتواند رهبر جدید انتخاب کند؟»، وبسایت فرارو.]</ref> | مطابق با اصل ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، شورای موقت رهبری متشکل از رئیسجمهور، رئیس قوه قضائیه و یکی از فقهای شورای نگهبان به انتخاب مجمع تشخیص مصلحت نظام است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/print_version/133631 «فصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلش شورای اسلامی.]</ref> هدف از این ترکیب، تضمین حضور حداقل دو مجتهد در شورا برای برخورداری تصمیمات از پشتوانه فقهی و حفظ اکثریت فقها در ساختار آن است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/953214/شورای-موقت-رهبری-می-تواند-رهبر-جدید-انتخاب-کند «شورای موقت رهبری میتواند رهبر جدید انتخاب کند؟»، وبسایت فرارو.]</ref> | ||
بر اساس منابع، اعضای | بر اساس منابع، اعضای تشکیلدهندهٔ این شورا عبارتند از: | ||
* مسعود پزشکیان: بهعنوان رئیسجمهور؛ | * مسعود پزشکیان: بهعنوان رئیسجمهور؛ | ||
* غلامحسین محسنی اژهای: بهعنوان رئیس قوه قضائیه؛ | * غلامحسین محسنی اژهای: بهعنوان رئیس قوه قضائیه؛ | ||
* علیرضا اعرافی: عضو فقیه شورای نگهبان که از سوی مجمع تشخیص مصلحت نظام برای عضویت در این شورا انتخاب شده است.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4256047-چه-کسانی-عضو-شورای-موقت-رهبری-هستند «چه کسانی عضو شورای موقت رهبری هستند؟»، وبسایت دنیای اقتصاد]؛ [https://farsi.alarabiya.net/iran/2026/03/01/ | * علیرضا اعرافی: عضو فقیه شورای نگهبان که از سوی مجمع تشخیص مصلحت نظام برای عضویت در این شورا انتخاب شده است.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4256047-چه-کسانی-عضو-شورای-موقت-رهبری-هستند «چه کسانی عضو شورای موقت رهبری هستند؟»، وبسایت دنیای اقتصاد]؛ [https://farsi.alarabiya.net/iran/2026/03/01/علیرضا-اعرافی-عضو-فقیه-شورای-موقت-رهبری-شد «علیرضا اعرافی عضو فقیه شورای موقت رهبری شد»، خبرگزاری العربیه فارسی].</ref> | ||
== وظایف شورای موقت رهبری == | == وظایف شورای موقت رهبری == | ||
| خط ۶۹: | خط ۶۹: | ||
| valign="top" |— | | valign="top" |— | ||
|} | |} | ||
بهگفتهٔ مقامات رسمی مجمع تشخیص مصلحت نظام، این مجمع با هدف جلوگیری از هرگونه خلأ اجرایی و فرماندهی، طی مصوبهای اِعمال اختیارات دسته دوم در شرایط اضطراری را با تأیید بیش از سهچهارم اعضا مجاز دانسته و به این شورا ابلاغ کرده است.<ref>[https://maslahat.ir/0001hB «مصوبه مجمع تشخیص مصلحت نظام برای اختیارات شورای رهبری در شرایط اضطراری»، پایگاه اطلاعرسانی مصلحت.]</ref> | |||
این شورا صرفاً وظایف مذکور در اصل ۱۱۰ را بر عهده دارد و صلاحیت انتخاب رهبر جدید را ندارد؛ چرا که این مسئولیت منحصراً در | این شورا صرفاً وظایف مذکور در اصل ۱۱۰ را بر عهده دارد و صلاحیت انتخاب رهبر جدید را ندارد؛ چرا که این مسئولیت منحصراً در حیطۀ اختیارات مجلس خبرگان رهبری است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/953214/شورای-موقت-رهبری-می-تواند-رهبر-جدید-انتخاب-کند «شورای موقت رهبری میتواند رهبر جدید انتخاب کند؟»، وبسایت فرارو.]</ref> | ||
== برگزاری جلسات == | == برگزاری جلسات == | ||
| خط ۹۱: | خط ۸۶: | ||
|- | |- | ||
|'''جلسه اول'''<ref>[https://www.tabnak.ir/005hvu «پیام تصویری پزشکیان: جلسه شورای رهبری برگزار شد»، وبسایت تابناک.]</ref> | |'''جلسه اول'''<ref>[https://www.tabnak.ir/005hvu «پیام تصویری پزشکیان: جلسه شورای رهبری برگزار شد»، وبسایت تابناک.]</ref> | ||
| | |۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش | ||
|<nowiki>-</nowiki> | |<nowiki>-</nowiki> | ||
|- | |- | ||
|'''جلسه دوم<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-سیاسی-3/1757556-تشکیل-دومین-جلسه-شورای-موقت-رهبری-با-حضور-پزشکیان-اژه-ای-اعرافی «تشکیل دومین جلسه شورای موقت رهبری با حضور پزشکیان، اژهای و اعرافی»، خبرگزاری کار ایران.]</ref>''' | |'''جلسه دوم<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-سیاسی-3/1757556-تشکیل-دومین-جلسه-شورای-موقت-رهبری-با-حضور-پزشکیان-اژه-ای-اعرافی «تشکیل دومین جلسه شورای موقت رهبری با حضور پزشکیان، اژهای و اعرافی»، خبرگزاری کار ایران.]</ref>''' | ||
| | |۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش | ||
|<nowiki>-</nowiki> | |<nowiki>-</nowiki> | ||
|- | |- | ||
|'''جلسه سوم'''<ref>[ | |'''جلسه سوم'''<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1146172/%D8%B3%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «سومین جلسه شورای موقت رهبری برگزار شد»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref> | ||
| | |۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش | ||
|<nowiki>-</nowiki> | |<nowiki>-</nowiki> | ||
|- | |- | ||
|'''جلسه چهارم'''<ref>[ | |'''جلسه چهارم'''<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6766601/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D8%AA%D9%85%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%84%D8%A7%D8%B2%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8 «چهارمین جلسه شورای موقت رهبری برگزار شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
| | |۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش | ||
|گزارش وضعیت جنگ توسط علی | |گزارش وضعیت جنگ توسط [[علی لاریجانی]]، دبیر شواری عالی امنیت ملی. | ||
اتخاذ تصمیم برای تقویت نیروهای مسلح و تأمین کالاهای اساسی و دارو، تمهیدات لازم جهت تشکیل مجلس خبرگان برای انتخاب رهبر آینده اندیشیده و تأکید بر حفظ استقلال ملی در برابر مداخلات خارجی. | اتخاذ تصمیم برای تقویت [[نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران]] و تأمین کالاهای اساسی و دارو، تمهیدات لازم جهت تشکیل مجلس خبرگان برای انتخاب رهبر آینده اندیشیده و تأکید بر حفظ استقلال ملی در برابر مداخلات خارجی. | ||
|} | |} | ||
== دوره فعالیت == | |||
شورای موقت رهبری نهادی گذرا است که فعالیت آن صرفاً تا زمان انتخاب رهبر جدید توسط مجلس خبرگان رهبری ادامه مییابد. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، بازهٔ زمانی مشخصی برای طول دوره فعالیت این شورا تعیین نشده است و ملاک پایان کار آن، منحصراً قطعی شدن انتخاب رهبر جدید است. اگرچه طبق تکالیف قانونی، تعیین رهبر جدید باید در اسرع وقت صورت گیرد، اما محدودیت زمانی صریحی در متن قانون برای فعالیت این شورا پیشبینی نشده است. بهگفتهٔ منابع، شورای نگهبان نیز بهعنوان مرجع تفسیر قانون اساسی، زمان عددی معینی برای مفهوم موقت در این زمینه تعیین نکرده است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/953214/شورای-موقت-رهبری-می-تواند-رهبر-جدید-انتخاب-کند «شورای موقت رهبری میتواند رهبر جدید انتخاب کند؟»، وبسایت فرارو.]</ref> | |||
پس از [[شهادت سید علی خامنهای]] در حملهٔ آمریکا و اسرائیل به ایران در [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش، انتخاب رهبر جدید بهدلیل شرایط جنگی تا چند روز محقق نشد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2189050/ببینید-سخنگوی-شورای-نگهبان-شورای-موقت-رهبری-تشکیل-شده-است «سخنگوی شورای نگهبان: شورای موقت رهبری تشکیل شده است»، خبرگزاری تحلیلی ایران.]</ref> برخی رسانهها در روز چهارشنبه [[۱۳ اسفند]] ۱۴۰۴ش گزارشهایی از تلاش و مشارکت اعضای مجلس خبرگان رهبری برای تعیین رهبر جدید را ارائه کردند.<ref>[https://ir.voanews.com/a/iran-temporary-leadership-council/8119289.html «برگزاری جلسه مخفیانه شورای موقت رهبری جمهوری اسلامی»، خبرگزاری صدای آمریکا.]</ref> در نهایت، مجلس خبرگان رهبری در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش [[سیدمجتبی خامنهای]] را بهعنوان رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران برگزید و با این انتخاب، مأموریت شورای موقت رهبری پایان یافت.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6770014/طحان-نظیف-کار-شورای-موقت-رهبری-به-پایان-رسید «طحاننظیف: کار شورای موقت رهبری به پایان رسید»، خبرگزاری مهر.]</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۱۱۴: | خط ۱۱۴: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
*«آیتالله علیرضا اعرافی: آمریکا و اسرائیل بار دیگر دچار محاسبات غلط شدهاند، شورای موقت رهبری به وظایف خود عمل خواهد کرد»، خبرگزاری تحلیلی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش. | * «آیتالله علیرضا اعرافی: آمریکا و اسرائیل بار دیگر دچار محاسبات غلط شدهاند، شورای موقت رهبری به وظایف خود عمل خواهد کرد»، خبرگزاری تحلیلی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
*«اژهای: شورای موقت رهبری به وظایف خود عمل میکند»، جام جم آنلاین، تاریخ درج مطلب ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش. | * «اژهای: شورای موقت رهبری به وظایف خود عمل میکند»، جام جم آنلاین، تاریخ درج مطلب ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
*«برگزاری جلسه مخفیانه شورای موقت رهبری جمهوری اسلامی»، خبرگزاری صدای آمریکا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش. | * «برگزاری جلسه مخفیانه شورای موقت رهبری جمهوری اسلامی»، خبرگزاری صدای آمریکا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
*«پزشکیان: شورای موقت رهبری ایران آغاز به کار کرد»، خبرگزاری العربیه فارسی، تاریخ بروزرسانی مطلب: ۲ مارس ۲۰۲۶م. | * «پزشکیان: شورای موقت رهبری ایران آغاز به کار کرد»، خبرگزاری العربیه فارسی، تاریخ بروزرسانی مطلب: ۲ مارس ۲۰۲۶م. | ||
*«پزشکیان: شورای موقت رهبری کار خود را شروع کرده است»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش. | * «پزشکیان: شورای موقت رهبری کار خود را شروع کرده است»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
*«تشکیل دومین جلسه شورای موقت رهبری با حضور پزشکیان، اژهای و اعرافی»، خبرگزاری کار ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش. | * «پیام تصویری پزشکیان: جلسه شورای رهبری برگزار شد»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
*«چه کسانی عضو شورای موقت رهبری هستند؟»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش. | * «تشکیل دومین جلسه شورای موقت رهبری با حضور پزشکیان، اژهای و اعرافی»، خبرگزاری کار ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
*«سخنگوی شورای نگهبان: شورای موقت رهبری تشکیل شده است»، خبرگزاری تحلیلی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش. | * «چهارمین جلسه شورای موقت رهبری برگزار شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
*«شورای موقت رهبری چیست و چه وظایفی بر عهده دارد؟»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش. | * «چه کسانی عضو شورای موقت رهبری هستند؟»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
*«شورای موقت رهبری میتواند رهبر جدید انتخاب کند؟»، وبسایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش. | * «سخنگوی شورای نگهبان: شورای موقت رهبری تشکیل شده است»، خبرگزاری تحلیلی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
*«علیرضا اعرافی عضو فقیه شورای موقت رهبری شد»، خبرگزاری العربیه فارسی، تاریخ بروزرسانی مطلب: ۱ مارس ۲۰۲۶م. | * «سومین جلسه شورای موقت رهبری برگزار شد»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
*«فصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلش شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش. | * «شورای موقت رهبری چیست و چه وظایفی بر عهده دارد؟»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
* «مصوبه مجمع تشخیص مصلحت نظام برای اختیارات شورای رهبری در شرایط اضطراری»، پایگاه اطلاعرسانی مصلحت، تاریخ درج مطلب: | * «شورای موقت رهبری میتواند رهبر جدید انتخاب کند؟»، وبسایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش. | ||
* «طحاننظیف: کار شورای موقت رهبری به پایان رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش. | |||
* «علیرضا اعرافی عضو فقیه شورای موقت رهبری شد»، خبرگزاری العربیه فارسی، تاریخ بروزرسانی مطلب: ۱ مارس ۲۰۲۶م. | |||
* «فصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلش شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش. | |||
* «مصوبه مجمع تشخیص مصلحت نظام برای اختیارات شورای رهبری در شرایط اضطراری»، پایگاه اطلاعرسانی مصلحت، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش. | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۰۶
 اعضای شورای موقت رهبری از راست؛ علیرضا اعرافی، مسعود پزشکیان و غلامحسین محسنی اژهای | |
پادکست مقاله | 🡇
|
شورای موقت رهبری؛ نهادی قانونی در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران بهمنظور ایفای مسئولیتهای رهبری در دوران انتقال قدرت.
شورای موقت رهبری، نهادی حاکمیتی در جمهوری اسلامی ایران است که بر اساس اصل ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، در صورت فوت، استعفا یا عزل رهبر، عهدهدار برخی وظایف و اختیارات وی تا زمان انتخاب رهبر بعدی توسط مجلس خبرگان رهبری میشود. این شورا مرکب از رئیسجمهور، رئیس قوه قضائیه و یکی از فقهای شورای نگهبان به انتخاب مجمع تشخیص مصلحت نظام است که برای نخستین بار در تاریخ ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش با عضویت مسعود پزشکیان، غلامحسین محسنی اژهای و علیرضا اعرافی تشکیل شد. این نهاد وظیفه جلوگیری از خلأ قدرت و تداوم مدیریت عالی کشور را بر عهده دارد. اگرچه این شورا ایفاگر مسئولیتهای رهبری است، اما انجام وظایف حساس نظیر اعلام جنگ، صلح و بسیج نیروها یا عزل رئیسجمهور در این دوره، منوط به تصویب سهچهارم اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام است. فعالیت این شورا ماهیتی گذرا دارد و با تعیین رهبر جدید توسط مجلس خبرگان خاتمه مییابد.
معرفی و تاریخچه
شورای موقت رهبری، نهادی قانونی در جمهوری اسلامی ایران است که طبق اصل ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (اصلاحی ۱۳۶۸ش)، در صورت فوت، کنارهگیری یا عزل رهبر، وظایف وی را تا زمان تعیین رهبر جدید توسط مجلس خبرگان رهبری بر عهده میگیرد.[۱] هدف از پیشبینی این نهاد در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلوگیری از ایجاد خلأ در قدرت و تداوم مدیریت عالی کشور در دوران انتقال است. از منظر تاریخی، قانون اساسی مصوب ۱۳۵۸ش دو الگوی رهبری فردی و شورای رهبری (بهعنوان مقام دائمی) را پیشبینی کرده بود. در جریان بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ش، الگوی رهبری شورایی از ساختار سیاسی حذف و نهاد شورای موقت رهبری با کارکردی محدود به زمان انتقال قدرت، جایگزین آن شد. نخستین تشکیل رسمی این شورا در تاریخ ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش، پس از ترور و شهادت آیتالله سیدعلی خامنهای، دومین رهبر انقلاب اسلامی ایران، به ثبت رسیده است.[۲]
اعضای شورای موقت رهبری
مطابق با اصل ۱۱۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، شورای موقت رهبری متشکل از رئیسجمهور، رئیس قوه قضائیه و یکی از فقهای شورای نگهبان به انتخاب مجمع تشخیص مصلحت نظام است.[۳] هدف از این ترکیب، تضمین حضور حداقل دو مجتهد در شورا برای برخورداری تصمیمات از پشتوانه فقهی و حفظ اکثریت فقها در ساختار آن است.[۴]
بر اساس منابع، اعضای تشکیلدهندهٔ این شورا عبارتند از:
- مسعود پزشکیان: بهعنوان رئیسجمهور؛
- غلامحسین محسنی اژهای: بهعنوان رئیس قوه قضائیه؛
- علیرضا اعرافی: عضو فقیه شورای نگهبان که از سوی مجمع تشخیص مصلحت نظام برای عضویت در این شورا انتخاب شده است.[۵]
وظایف شورای موقت رهبری
وظایف شورای موقت رهبری مطابق با اصل ۱۱۱ قانون اساسی به دو دسته تقسیم میشود:[۶]
| وظایف قابل اجرا با تصمیم مستقیم شورا | وظایف مشروط به تصویب سهچهارم اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام |
| نظارت بر حسن اجرای سیاستهای کلی نظام | تعیین سیاستهای کلی نظام (پس از مشورت با مجمع) |
| فرماندهی کل نیروهای مسلح | اعلام جنگ، صلح و بسیج نیروها |
| نصب، عزل و قبول استعفای فقهای شورای نگهبان، عالیترین مقام قوه قضائیه و رئیس سازمان صداوسیما | نصب، عزل و قبول استعفای فرماندهان عالی نظامی و انتظامی، رئیس ستاد مشترک و فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی |
| حل اختلاف و تنظیم روابط قوای سهگانه | عزل رئیسجمهور (پس از حکم دیوان عالی یا رای عدم کفایت مجلس) |
| امضای حکم ریاستجمهوری پس از انتخاب مردم | فرمان همهپرسی |
| عفو یا تخفیف مجازات محکومین (به پیشنهاد رئیس قوه قضائیه) | — |
| حل معضلات نظام از طریق مجمع تشخیص مصلحت نظام | — |
بهگفتهٔ مقامات رسمی مجمع تشخیص مصلحت نظام، این مجمع با هدف جلوگیری از هرگونه خلأ اجرایی و فرماندهی، طی مصوبهای اِعمال اختیارات دسته دوم در شرایط اضطراری را با تأیید بیش از سهچهارم اعضا مجاز دانسته و به این شورا ابلاغ کرده است.[۷]
این شورا صرفاً وظایف مذکور در اصل ۱۱۰ را بر عهده دارد و صلاحیت انتخاب رهبر جدید را ندارد؛ چرا که این مسئولیت منحصراً در حیطۀ اختیارات مجلس خبرگان رهبری است.[۸]
برگزاری جلسات
روند برگزاری جلسات شورای موقت رهبری از تاریخ ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش، با اعلام رسمی دبیر شورای عالی امنیت ملی و تأیید رئیسجمهور وقت آغاز شد.[۹] مطابق با گزارشها، جلسات این نهاد در مکانی نامشخص و محرمانه برگزار میشود که این موضوع منجر به گمانهزنیهای رسانهای دربارهٔ محل استقرار شورا شده است.[۱۰] پس از تشکیل نخستین جلسات، اعضای این نهاد در سخنان جداگانهای بر تداوم ثبات سیاسی، اجرای وظایف قانونی و مقابله با تهدیدات خارجی تأکید کردند:
- مسعود پزشکیان: وی با استناد به اصل ۱۱۱ قانون اساسی، آغاز به کار رسمی شورا را اعلام کرد. پزشکیان بر تداوم مسیر سیاسی نظام و آمادگی نیروهای مسلح برای مقابله با تحرکات دشمنان تأکید کرد.[۱۱]
- غلامحسین محسنی اژهای: او با اشاره به تشکیل شورا در کمترین زمان ممکن، بر استمرار فعالیت مسئولان و جایگزینی سریع فرماندهان تأکید کرد. اژهای همچنین اقدامات نظامی و جنگ روانی دشمن را در متوقف کردن مسیر کشور بیاثر دانست.[۱۲]
- علیرضا اعرافی: وی ضمن تأکید بر انجام وظایف شورا از طریق برگزاری جلسات منظم، از عبور کشور از سختیهای پیشرو سخن گفت. اعرافی اقدامات ایالات متحده آمریکا و اسرائیل را ناشی از محاسبات غلط آنها توصیف کرد.[۱۳]
جدول برگزاری جلسات شورای موقت رهبری
| شماره جلسه | تاریخ برگزاری | خلاصه جلسه |
| جلسه اول[۱۴] | ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش | - |
| جلسه دوم[۱۵] | ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش | - |
| جلسه سوم[۱۶] | ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش | - |
| جلسه چهارم[۱۷] | ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش | گزارش وضعیت جنگ توسط علی لاریجانی، دبیر شواری عالی امنیت ملی.
اتخاذ تصمیم برای تقویت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران و تأمین کالاهای اساسی و دارو، تمهیدات لازم جهت تشکیل مجلس خبرگان برای انتخاب رهبر آینده اندیشیده و تأکید بر حفظ استقلال ملی در برابر مداخلات خارجی. |
دوره فعالیت
شورای موقت رهبری نهادی گذرا است که فعالیت آن صرفاً تا زمان انتخاب رهبر جدید توسط مجلس خبرگان رهبری ادامه مییابد. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، بازهٔ زمانی مشخصی برای طول دوره فعالیت این شورا تعیین نشده است و ملاک پایان کار آن، منحصراً قطعی شدن انتخاب رهبر جدید است. اگرچه طبق تکالیف قانونی، تعیین رهبر جدید باید در اسرع وقت صورت گیرد، اما محدودیت زمانی صریحی در متن قانون برای فعالیت این شورا پیشبینی نشده است. بهگفتهٔ منابع، شورای نگهبان نیز بهعنوان مرجع تفسیر قانون اساسی، زمان عددی معینی برای مفهوم موقت در این زمینه تعیین نکرده است.[۱۸]
پس از شهادت سید علی خامنهای در حملهٔ آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، انتخاب رهبر جدید بهدلیل شرایط جنگی تا چند روز محقق نشد.[۱۹] برخی رسانهها در روز چهارشنبه ۱۳ اسفند ۱۴۰۴ش گزارشهایی از تلاش و مشارکت اعضای مجلس خبرگان رهبری برای تعیین رهبر جدید را ارائه کردند.[۲۰] در نهایت، مجلس خبرگان رهبری در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش سیدمجتبی خامنهای را بهعنوان رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران برگزید و با این انتخاب، مأموریت شورای موقت رهبری پایان یافت.[۲۱]
پانویس
- ↑ «فصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلش شورای اسلامی.
- ↑ «شورای موقت رهبری چیست و چه وظایفی برعهده دارد؟»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.
- ↑ «فصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلش شورای اسلامی.
- ↑ «شورای موقت رهبری میتواند رهبر جدید انتخاب کند؟»، وبسایت فرارو.
- ↑ «چه کسانی عضو شورای موقت رهبری هستند؟»، وبسایت دنیای اقتصاد؛ «علیرضا اعرافی عضو فقیه شورای موقت رهبری شد»، خبرگزاری العربیه فارسی.
- ↑ «فصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلش شورای اسلامی.
- ↑ «مصوبه مجمع تشخیص مصلحت نظام برای اختیارات شورای رهبری در شرایط اضطراری»، پایگاه اطلاعرسانی مصلحت.
- ↑ «شورای موقت رهبری میتواند رهبر جدید انتخاب کند؟»، وبسایت فرارو.
- ↑ «پزشکیان: شورای موقت رهبری ایران آغاز به کار کرد»، خبرگزاری العربیه فارسی.
- ↑ «برگزاری جلسه مخفیانه شورای موقت رهبری جمهوری اسلامی»، خبرگزاری صدای آمریکا.
- ↑ «پزشکیان: شورای موقت رهبری کار خود را شروع کرده است»، خبرگزاری شفقنا.
- ↑ «اژهای: شورای موقت رهبری به وظایف خود عمل میکند»، جام جم آنلاین.
- ↑ «آیتالله علیرضا اعرافی: آمریکا و اسرائیل بار دیگر دچار محاسبات غلط شدهاند، شورای موقت رهبری به وظایف خود عمل خواهد کرد»، خبرگزاری تحلیلی ایران.
- ↑ «پیام تصویری پزشکیان: جلسه شورای رهبری برگزار شد»، وبسایت تابناک.
- ↑ «تشکیل دومین جلسه شورای موقت رهبری با حضور پزشکیان، اژهای و اعرافی»، خبرگزاری کار ایران.
- ↑ «سومین جلسه شورای موقت رهبری برگزار شد»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.
- ↑ «چهارمین جلسه شورای موقت رهبری برگزار شد»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «شورای موقت رهبری میتواند رهبر جدید انتخاب کند؟»، وبسایت فرارو.
- ↑ «سخنگوی شورای نگهبان: شورای موقت رهبری تشکیل شده است»، خبرگزاری تحلیلی ایران.
- ↑ «برگزاری جلسه مخفیانه شورای موقت رهبری جمهوری اسلامی»، خبرگزاری صدای آمریکا.
- ↑ «طحاننظیف: کار شورای موقت رهبری به پایان رسید»، خبرگزاری مهر.
منابع
- «آیتالله علیرضا اعرافی: آمریکا و اسرائیل بار دیگر دچار محاسبات غلط شدهاند، شورای موقت رهبری به وظایف خود عمل خواهد کرد»، خبرگزاری تحلیلی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «اژهای: شورای موقت رهبری به وظایف خود عمل میکند»، جام جم آنلاین، تاریخ درج مطلب ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «برگزاری جلسه مخفیانه شورای موقت رهبری جمهوری اسلامی»، خبرگزاری صدای آمریکا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «پزشکیان: شورای موقت رهبری ایران آغاز به کار کرد»، خبرگزاری العربیه فارسی، تاریخ بروزرسانی مطلب: ۲ مارس ۲۰۲۶م.
- «پزشکیان: شورای موقت رهبری کار خود را شروع کرده است»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «پیام تصویری پزشکیان: جلسه شورای رهبری برگزار شد»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «تشکیل دومین جلسه شورای موقت رهبری با حضور پزشکیان، اژهای و اعرافی»، خبرگزاری کار ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «چهارمین جلسه شورای موقت رهبری برگزار شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «چه کسانی عضو شورای موقت رهبری هستند؟»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «سخنگوی شورای نگهبان: شورای موقت رهبری تشکیل شده است»، خبرگزاری تحلیلی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «سومین جلسه شورای موقت رهبری برگزار شد»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «شورای موقت رهبری چیست و چه وظایفی بر عهده دارد؟»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «شورای موقت رهبری میتواند رهبر جدید انتخاب کند؟»، وبسایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «طحاننظیف: کار شورای موقت رهبری به پایان رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «علیرضا اعرافی عضو فقیه شورای موقت رهبری شد»، خبرگزاری العربیه فارسی، تاریخ بروزرسانی مطلب: ۱ مارس ۲۰۲۶م.
- «فصل هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلش شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «مصوبه مجمع تشخیص مصلحت نظام برای اختیارات شورای رهبری در شرایط اضطراری»، پایگاه اطلاعرسانی مصلحت، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش.