ایران پدیا

لباس زنان سیستانی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
برچسب‌ها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه
 
(۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۳۴: خط ۳۴:


==تاریخچۀ لباس سیستانی==
==تاریخچۀ لباس سیستانی==
 
مطالعات انجام‌شده روی اسکلت‌های انسانی گورستان‌های [[شهر سوخته]]، واقع در منطقه سیستان با قدمتی ۳۵۰۰ تا ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد، <ref>یغمایی، بلوچستان و سیستان، 1355ش، ص130.</ref> نوع پوشش مردم این منطقه را آشکار کرده است.<ref>سید‌سجادی، جواهرسازی در شهر سوخته، 1385ش، ص4 و 5.</ref>
مطالعات انجام‌شده روی اسکلت‌های انسانی گورستان‌های شهر سوخته، واقع در منطقه سیستان با قدمتی ۳۵۰۰ تا ۴۰۰۰ سال پیش از میلاد، <ref>یغمایی، بلوچستان و سیستان، 1355ش، ص130.</ref> نوع پوشش مردم این منطقه را آشکار کرده است.<ref>سید‌سجادی، جواهرسازی در شهر سوخته، 1385ش، ص4 و 5.</ref>


پارچه‌های کشف‌شده از شهر سوخته از تنوع بافت، رنگ و تزیینات گوناگون برخوردار هستند که این ویژگی‌ها علاوه‌بر ماندگاری، ارزش و جنبۀ کاربردی به پارچه می‌دهند. تعدادی از لباس‌های مردم شهر سوخته شباهت بسیاری به لباس‌های امروزی دارد؛ تا جایی که نوع و گونۀ برخی از این پارچه‌ها در جهان امروز نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.<ref>توزی، پیش از تاریخ سیستان، 1385ش، ص643.</ref>
پارچه‌های کشف‌شده از شهر سوخته از تنوع بافت، رنگ و تزیینات گوناگون برخوردار هستند که این ویژگی‌ها علاوه‌بر ماندگاری، ارزش و جنبۀ کاربردی به پارچه می‌دهند. تعدادی از لباس‌های مردم شهر سوخته شباهت بسیاری به لباس‌های امروزی دارد؛ تا جایی که نوع و گونۀ برخی از این پارچه‌ها در جهان امروز نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.<ref>توزی، پیش از تاریخ سیستان، 1385ش، ص643.</ref>


در دوره [[پوشاک دوران هخامنشیان|هخامنشیان]]، مردم شرق ایران، از جمله سیستانی‌ها، رداهایی بلند تا زانو به تن می‌کردند و شلوارهای بلند خود را داخل چکمه می‌گذاشتند. پوشش زنان نیز مشابه مردان بود و از پیراهن‌های بلند و ساده با آستین‌های کوتاه، پیراهن‌های گشاد با آستین‌های بلند و چسبان، و جبه‌هایی بلند یا کوتاه، ساده یا طرح‌دار تشکیل می‌شد. شلوارهای زنان در این دوره اغلب ساده یا دارای قلاب‌دوزی بود و آن‌ها کفش‌های چرمی می‌پوشیدند.  
در دوره [[هخامنشیان]]، مردم شرق ایران، از جمله سیستانی‌ها، رداهایی بلند تا زانو به تن می‌کردند و شلوارهای بلند خود را داخل چکمه می‌گذاشتند. پوشش زنان نیز مشابه مردان بود و از پیراهن‌های بلند و ساده با آستین‌های کوتاه، پیراهن‌های گشاد با آستین‌های بلند و چسبان، و جبه‌هایی بلند یا کوتاه، ساده یا طرح‌دار تشکیل می‌شد. شلوارهای زنان در این دوره اغلب ساده یا دارای قلاب‌دوزی بود و آن‌ها کفش‌های چرمی می‌پوشیدند.  


قوم پارت، که اصالتی آریایی داشتند و در مناطق شرقی ایران ساکن بودند، زنان‌شان به‌طور معمول پیراهن‌های بلند و چین‌دار با آستین‌های بلند می‌پوشیدند که در ناحیه کمر با کمربند بسته می‌شد. همچنین، گاهی اوقات پیراهنی کوتاه‌تر با یقه‌ای بازتر روی آن می‌پوشیدند. نقاشی‌های دیواری گچی در کوه خواجه سیستان، تصویر فرمانروای پارتی را به‌همراه همسرش نشان می‌دهد که پوشش آنان مشابه پوشش مردم سیستان بوده است. <ref> [https://ensani.ir/fa/article?ArticleSearch%5Btitle%5D=%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C+%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%9B+%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9+%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86+%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C یعقوبی، «هنرهای دستی زنان؛ پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص173-170.]</ref>
قوم پارت، که اصالتی آریایی داشتند و در مناطق شرقی ایران ساکن بودند، زنان‌شان به‌طور معمول پیراهن‌های بلند و چین‌دار با آستین‌های بلند می‌پوشیدند که در ناحیه کمر با کمربند بسته می‌شد. همچنین، گاهی اوقات پیراهنی کوتاه‌تر با یقه‌ای بازتر روی آن می‌پوشیدند. نقاشی‌های دیواری گچی در کوه خواجه سیستان، تصویر فرمانروای پارتی را به‌همراه همسرش نشان می‌دهد که پوشش آنان مشابه پوشش مردم سیستان بوده است. <ref> [https://ensani.ir/fa/article?ArticleSearch%5Btitle%5D=%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C+%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%9B+%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9+%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86+%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C یعقوبی، «هنرهای دستی زنان؛ پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص173-170.]</ref>
خط ۸۷: خط ۸۶:
'''باسکت''': نوعی جلیقه تا روی کمر که برای دوخت آن از پارچه‌های مخمل با رنگ‌های شاد (قرمز، آبی، [[سبز (رنگ)|سبز]]) استفاده می‌شود. یقۀ باسکت به‌شکل هفت است که جلوی آن چند دکمه دارد. قسمت پایین جلیقه مثلث‌شکل است و دور تا دور آن قیطان‌دوزی شده است.<ref> [https://ensani.ir/fa/article?ArticleSearch%5Btitle%5D=%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C+%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%9B+%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9+%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86+%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C یعقوبی، «هنرهای دستی زنان؛ پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص178.]</ref>
'''باسکت''': نوعی جلیقه تا روی کمر که برای دوخت آن از پارچه‌های مخمل با رنگ‌های شاد (قرمز، آبی، [[سبز (رنگ)|سبز]]) استفاده می‌شود. یقۀ باسکت به‌شکل هفت است که جلوی آن چند دکمه دارد. قسمت پایین جلیقه مثلث‌شکل است و دور تا دور آن قیطان‌دوزی شده است.<ref> [https://ensani.ir/fa/article?ArticleSearch%5Btitle%5D=%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C+%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C+%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%9B+%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9+%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86+%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C یعقوبی، «هنرهای دستی زنان؛ پوشاک زنان سیستانی»،  1393ش، ص178.]</ref>


'''پیراهن تاجیک''': نوعی پیراهن محلی با قدی تا بالای زانو که در دو طرف پهلوهای آن چاک بلندی طراحی شده است. قسمت جلوی این لباس تا زیر سینه باز است و روی آن با نخ سیاه گلدوزی شده است. به این نوع گلدوزی با نخ سیاه، «سیاه‌دوزی» می‌گویند. سیاه‌دوزی از انواع مختلف دوخت‌هایی چون تخم خربزه، دندون‌بره، پامرغک، زنجیره، تور و پنجولک تشکیل شده است. سرشانه‌ها و آستین‌های این پیراهن روی دولای بسته برش می‌خورد و فاقد درز است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/264635/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 عمرانی‌نسب، «پوشاک مردمان سیستان و بلوچستان»،  1386ش، ص120 و 121.]</ref>
'''پیراهن تاجیک''': نوعی پیراهن محلی با قدی تا بالای زانو که در دو طرف پهلوهای آن چاک بلندی طراحی شده است. قسمت جلوی این لباس تا زیر سینه باز است و روی آن با نخ سیاه گلدوزی شده است. به این نوع گلدوزی با نخ سیاه، «[[سیاه‌دوزی]]» می‌گویند. سیاه‌دوزی از انواع مختلف دوخت‌هایی چون تخم خربزه، دندون‌بره، پامرغک، زنجیره، تور و پنجولک تشکیل شده است. سرشانه‌ها و آستین‌های این پیراهن روی دولای بسته برش می‌خورد و فاقد درز است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/264635/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 عمرانی‌نسب، «پوشاک مردمان سیستان و بلوچستان»،  1386ش، ص120 و 121.]</ref>


'''پیراهن پاچین''': در گذشته زنان سیستانی از پیراهنی که دارای بالاتنۀ کوتاه با دامنی چین‌دار بود، استفاده می‌کردند. بالاتنۀ پیراهن یقه‌ای گرد با آستین مچ‌دار و قد دامن این لباس تا روی زانو می‌رسد.<ref>عمرانی‌نسب، «پوشاک مردمان سیستان و بلوچستان»،  1386ش، ص121.</ref>
'''پیراهن پاچین''': در گذشته زنان سیستانی از پیراهنی که دارای بالاتنۀ کوتاه با دامنی چین‌دار بود، استفاده می‌کردند. بالاتنۀ پیراهن یقه‌ای گرد با آستین مچ‌دار و قد دامن این لباس تا روی زانو می‌رسد.<ref>عمرانی‌نسب، «پوشاک مردمان سیستان و بلوچستان»،  1386ش، ص121.</ref>
خط ۹۳: خط ۹۲:
'''پیراهن دوگریبانه''': نوعی پیراهن محلی که قسمت پشت و جلوی یقۀ آن چاک می‌خورد و به همین دلیل به آن دوگریبانه می‌گویند. این پیراهن شبیه پیراهن تاجیک است با این تفاوت که قد آن بلندتر و بالاتنۀ آن بدون چاک است. برش زیر آستین این پیراهن چین می‌خورد و با شلوار پوشیده می‌شود.<ref>عمرانی‌نسب، «پوشاک مردمان سیستان و بلوچستان»،  1386ش، ص121.</ref>
'''پیراهن دوگریبانه''': نوعی پیراهن محلی که قسمت پشت و جلوی یقۀ آن چاک می‌خورد و به همین دلیل به آن دوگریبانه می‌گویند. این پیراهن شبیه پیراهن تاجیک است با این تفاوت که قد آن بلندتر و بالاتنۀ آن بدون چاک است. برش زیر آستین این پیراهن چین می‌خورد و با شلوار پوشیده می‌شود.<ref>عمرانی‌نسب، «پوشاک مردمان سیستان و بلوچستان»،  1386ش، ص121.</ref>


'''شلیته''': نوعی دامن پرچین که برای دوخت آن ۶ تا ۷ متر پارچه لازم است. کمر این دامن لیفه‌ای است و بندهای داخل لیفه‌ها توسط زنان سیستانی دوخته می‌شود. برخی زنان تا سه عدد دامن پرچین روی هم می‌پوشند که لبۀ آن‌ها با نخ‌های سیاه‌دوزی تزیین می‌شود. شلیته در منطقۀ سیستان به «تنبون گشاد» نیز معروف است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/264635/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 عمرانی‌نسب، «پوشاک مردمان سیستان و بلوچستان»،  1386ش، ص121.]</ref>
'''شلیته''': نوعی دامن پرچین که برای دوخت آن ۶ تا ۷ متر پارچه لازم است. کمر این دامن لیفه‌ای است و بندهای داخل لیفه‌ها توسط زنان سیستانی دوخته می‌شود. برخی زنان تا سه عدد دامن پرچین روی هم می‌پوشند که لبۀ آن‌ها با نخ‌های [[سیاه‌دوزی]] تزیین می‌شود. شلیته در منطقۀ سیستان به «تنبون گشاد» نیز معروف است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/264635/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 عمرانی‌نسب، «پوشاک مردمان سیستان و بلوچستان»،  1386ش، ص121.]</ref>


'''شلوار پاچه‌دار''': نوعی شلوار با پاچه‌های گشاد که پهنای هر پاچه حدود یک متر است. برای دوخت این شلوار از پارچه‌های گلدار و چیت استفاده می‌شود.<ref>گلستانه، فرهنگ عامه چهار سور و سوگ در سیستان، 1388ش، ص30.</ref> این شلوار از دو ساق مخروطی‌شکل و میان‌ساقی با چین کم تشکیل شده و کمر آن با لیفه جمع می‌شود. این شلوار بیشتر در منطقۀ «کوتَنَه» استفاده می‌شود و روی آن با دست یا چرخ نقش‌دوزی شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/264635/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 عمرانی‌نسب، «پوشاک مردمان سیستان و بلوچستان»،  1386ش، ص121.]</ref>
'''شلوار پاچه‌دار''': نوعی شلوار با پاچه‌های گشاد که پهنای هر پاچه حدود یک متر است. برای دوخت این شلوار از پارچه‌های گلدار و چیت استفاده می‌شود.<ref>گلستانه، فرهنگ عامه چهار سور و سوگ در سیستان، 1388ش، ص30.</ref> این شلوار از دو ساق مخروطی‌شکل و میان‌ساقی با چین کم تشکیل شده و کمر آن با لیفه جمع می‌شود. این شلوار بیشتر در منطقۀ «کوتَنَه» استفاده می‌شود و روی آن با دست یا چرخ نقش‌دوزی شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/264635/%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A8%D9%84%D9%88%DA%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 عمرانی‌نسب، «پوشاک مردمان سیستان و بلوچستان»،  1386ش، ص121.]</ref>
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/لباس_زنان_سیستانی»