حمید گلزار (بحث | مشارکتها) جز حمید گلزار صفحهٔ پیشنویس:خوانچه شب یلدا را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به خوانچه شب یلدا منتقل کرد |
مصورسازی |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم|تصویر=خوانچه شب یلدا.jpg|زیرنویس تصویر=خوانچه شب یلدا|image_alt=خوانچه شب یلدا|فایل پادکست=|حجم فایلپادکست=|تاریخ پادکست=|زیرنویس عنوان=|عنوان اصلی=|عنوان انگلیسی=|عنوان عربی=|عنوان علمی=|شاخه علمی=|نوع مفهوم=|معنای اصطلاحی=|حوزه کاربرد=|گستره جغرافیایی=|منشأ تاریخی=|نخستین کاربرد=|ریشه واژه=|مرتبط با=|اهمیت=|مبدع=|مروج=|مقدس برای=|مورد احترام=|آثار مرتبط=}} | |||
'''خوانچه شب یلدا؛''' سینی تزیینشده هدایا و خوراکیهای خانواده داماد برای نوعروس در شب چله. | '''خوانچه شب یلدا؛''' سینی تزیینشده هدایا و خوراکیهای خانواده داماد برای نوعروس در شب چله. | ||
خوانچه شب یلدا یا چلهلیک، از آیینهای کهن ایرانی است که طی آن خانواده داماد در [[جشن شب یلدا،]] سینیهای تزیینشدهای از میوه، تنقلات، پوشاک و طلا را بهعنوان پیشکش برای نوعروس میفرستند. این رسم که در گذشته بهانهای ساده برای دیدار زوجین و تحکیم پیوند خانوادهها بود، در مناطق مختلف [[ایران]] با آیینها و خوراکیهای بومی | خوانچه شب یلدا یا چلهلیک، از آیینهای کهن ایرانی است که طی آن خانواده داماد در [[جشن شب یلدا|جشن شب یلدا،]] سینیهای تزیینشدهای از میوه، تنقلات، پوشاک و طلا را بهعنوان پیشکش برای نوعروس میفرستند. این رسم که در گذشته بهانهای ساده برای دیدار زوجین و تحکیم پیوند خانوادهها بود، در مناطق مختلف [[ایران]] و افغانستان با آیینها و خوراکیهای بومی اجرا میشود. با وجود حفظ اصالت فرهنگی، این سنت در دوران معاصر دستخوش تغییر شده و در بسیاری از موارد به مراسمی تجملاتی و پرهزینه بدل گشته است. | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
خوانچه شب یلدا یا چلهلیک (در مناطق ترکزبان)، یکی از | خوانچه شب یلدا یا چلهلیک (در مناطق ترکزبان)، یکی از رسمهای [[شب یلدا]] در [[ایران]] و [[افغانستان]] است. در این رسم، خانواده داماد هدایایی را همراه با میوه و تنقلات تزیینشده برای دختری که به تازگی نامزد یا عقد کرده است، میفرستند. این آیین با نامهایی چون خنچهبرون، شبچلهای و چلهبری نیز شناخته میشود و نمادی از احترام، تحکیم پیوند میان دو خانواده و ابراز محبت به نوعروس است.<ref>[https://www.beytoote.com/housekeeping/skill/khnchharayy4.html «تزیین خنچه شب یلدا»، پایگاه خبری بیتوته]</ref> | ||
در گذشته، دیدار زوجهای [[نامزدی|نامزدشده]] با محدودیتهایی همراه بود و شب یلدا یکی از معدود فرصتهایی بهشمار میرفت که داماد اجازه داشت با بردن [[پیشکش عروس|پیشکش]]، با نوعروس خود دیدار کند.<ref>[https://www.irna.ir/photo/83602524/ «آیین خنچه برون شب یلدا برای نوعروسهای همدانی»، خبرگزاری ایرنا]</ref> این رسم بهانهای برای گردهمایی، آشنایی بیشتر دو [[خانواده]] و کسب اجازه برای حضور شبانه داماد در خانه پدر عروس بوده است.<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-سبک-زندگی-11/749259-زیباترین-ایده-های-خنچه-آرایی «زیباترین ایدههای خنچه آرایی شب یلدا»، پایگاه خبرفوری]</ref> | |||
در | |||
فرستادن این خوانچهها در گذشته توسط طبقکشها و در سینیهای بزرگ مسی (مجمعه) انجام میشد. مادر عروس نیز در ازای دریافت طبقها، هدایایی چون پول، شیرینی یا جوراب به طبقکشها انعام میداد.<ref>[https://www.beytoote.com/housekeeping/skill/khnchharayy4.html «تزیین خنچه شب یلدا»، پایگاه خبری بیتوته]</ref> | |||
== | == محتوا و تزیینات == | ||
[[پرونده:خوانچه شب یلدا۱.png|جایگزین=هدایای تزیین شده خوانچه شب یلدا|بندانگشتی|هدایای تزیین شده خوانچه شب یلدا]] | |||
خُنچهٔ نوعروس معمولاً ترکیبی از خوراکیهای سنتی و هدایای مادی است که با روبانهای قرمز و عناصر پاییزی تزیین میشود. خوراکیهای آن شامل انواع [[آجیل]] (چهارمغز شور و شیرین)، میوههای خشک، هندوانهٔ تزیینشده، [[انار]]، [[پشمک]]، کلهقند و شیرینیهای محلی است.<ref>[https://www.alef.ir/news/4010923114.html «رسم شب یلدا برای عروس»، پایگاه خبری الف]</ref> رنگ سرخ انار و هندوانه در این خنچهها نمادی از نور خورشید و آیین مهر است.<ref>[https://www.beytoote.com/housekeeping/skill/khnchharayy4.html «تزیین خنچه شب یلدا»، پایگاه خبری بیتوته]</ref> هدایای آن نیز بسته به توان مالی خانوادهٔ داماد، شامل لباسهای زمستانی (پالتو و [[چکمه]])، پارچههای نفیس، کیف، کفش و قطعهای [[طلا]] مانند سینهآویز یا [[انگشتر]] است.<ref>[https://www.irna.ir/photo/83602524/ «آیین خنچه برون شب یلدا برای نوعروسهای همدانی»، خبرگزاری ایرنا]</ref> خانوادهٔ عروس نیز متقابلاً هدایایی مانند کتوشلوار یا پیراهن برای داماد در نظر میگیرند.<ref>[https://www.beytoote.com/housekeeping/skill/khnchharayy4.html «تزیین خنچه شب یلدا»، پایگاه خبری بیتوته]</ref> | |||
* | محتوای خنچه و نحوهٔ اجرای این مراسم در نقاط مختلف ایران تفاوتهای اقلیمی و فرهنگی دارد: | ||
* | |||
* | * آذربایجان و اردبیل: در این مناطق که به این رسم «چیلهخونچاسی» یا «چیلهلیخ» میگویند، خنچهها با شالهای قرمزرنگ تزیین میشوند و مصرف «قورقا» (گندم برشته) در اردبیل رایج است. | ||
* [[گیلان]] و [[مازندران]]: در مازندران، یک ماهی بزرگ را تزیین کرده و در خنچه قرار میدهند. در گیلان، خوراکی سنتی «آوکونوس» (ازگیل آبکرده) از ارکان اصلی سینی عروس است. | |||
* [[استان کردستان|کردستان]]: در آیین «شو چله»، علاوه بر پوشاک و [[طلا]]، غذاهای سنتی مانند [[دلمه]] و [[حلوا|حلوای]] محلی نیز در خنچه گنجانده میشود. | |||
* قزوین: در گذشته، رسمی عاشقانه به نام [[شالاندازی]] رواج داشته که در آن داماد از دریچهٔ سقف (پاچا) شالی را آویزان میکرد و خانوادهٔ عروس هدایایی به آن میبستند. | |||
* فارس: در خنچههای این استان، برای افراد سردمزاج مرکبات و هندوانه، و برای گرممزاجها [[خرما]] و [[رنگینک]] قرار میدهند.<ref>[https://www.beytoote.com/housekeeping/skill/khnchharayy4.html «تزیین خنچه شب یلدا»، پایگاه خبری بیتوته]</ref> | |||
== تغییرات در دوران معاصر == | == تغییرات در دوران معاصر == | ||
آیین خوانچهبرون در سالهای اخیر از یک سنت ساده و نمادین فاصله گرفته و به رویدادی تجملاتی تبدیل شده است. استفاده از تزیینات گرانقیمت، میوهآراییهای مدرن و خرید طلاهای سنگین باعث شده تا هزینهٔ تهیه یک | آیین خوانچهبرون در سالهای اخیر از یک سنت ساده و نمادین فاصله گرفته و به رویدادی تجملاتی تبدیل شده است. استفاده از تزیینات گرانقیمت، میوهآراییهای مدرن و خرید طلاهای سنگین باعث شده تا هزینهٔ تهیه یک خُنچه، گاه معادل حقوق یک ماه یک کارگر تمام شود، که این موضوع فشار اقتصادی مضاعفی را بر خانوادههای تازهداماد تحمیل میکند.<ref>[https://www.alef.ir/news/4010923114.html «رسم شب یلدا برای عروس»، پایگاه خبری الف]</ref> | ||
== جستارهای وابسته == | |||
* [[چله]] | |||
* [[شب یلدا]] | |||
* [[جشن شب یلدا]] | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
