همسرگزینی دختران: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''همسر‌گزینی دختران؛'''</big> انتخاب همسر توسط دختران با تکیه بر معیار‌های فردی، خانوادگی و اجتماعی.

==مفهوم‌شناسی==

==اهمیت همسر‌گزینی دختران==

امروزه با دگرگونی‌های اجتماعی، انتظارات دختران جوان نیز دگرگون شده و همسرگزینی و تشكیل خانواده به امری سخت‌تر و چالش برانگیز تبدیل شده است. آگاهی و شناخت درست دختران جوان از شرایط مناسب یک مرد برای ازدواج، به آنها کمک می‌کند تا انتخاب هوشمندانه‌ای داشته باشند. البته با وجود حساسیت و اهمیت همسرگزینی، کارشناسان توصیه می‌کنند که دختران مراقب باشند تا در این امر، به وسواس گرفتار نشوند و سخت‌گیری یا ایده‌آل‌گرایی را به اشتباه، جایگزین دقت نکنند؛ زیرا تمام معیار‌های مطلوب برای گزینش همسر در یک فرد، جمع نمی‌شود.<ref>  [https://www.irna.ir/news/81022338/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%D9%83-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87 . «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

امروزه در هر جامعه‌‏ای گزینش همسر بنا‌بر شرایط و مقتضیات آن جامعه، معیار‏‌ها و هنجارهایی وجود دارد. این پدیده در تجربه زیستۀ عاملان اجتماعی، ابعاد ذهنی و مصادیق عینی متنوع و در‌عین‌حال پیچیده‌ای دارد.<ref>  [https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1063999.html . اصغرپور ماسوله و همکاران، «پدیدارشناسی همسرگزینی دختران جوان در شهر مشهد»، 2017م، ص49.]</ref>  تغییر در مطلوبیت‌‎های فرهنگی و اجتماعی دربارۀ نقش‌ها و جایگاه دختران جوان در خانواده و اجتماع، موجب تغییر شرایط و بعضاً پیچیدگی فرایند همسرگزینی شده است. کارشناسان معتقدند دختران جوان با توجه به شرایط فردی و اجتماعی مختلف مانند استقلال مالی، باورداشت‎‌های فرهنگی، شرایط زمینه‎ای از جمله تحولات ناظر بر گذار نسل‎‌ها و تحول در الگوهای ارتباطی و نیز شرایط مداخله‎‌گری مانند تجارب تحصیلی خود و خانواده راهبرد‎های مختلفی در گزینش همسر داشته‌اند.<ref>  [https://jfr.sbu.ac.ir/article_97660.html . برادران کاشانی و همکاران، «همسرگزینی دختران جوان، کشاکش فردیت در برابر ارزش‎های سنتی»، وب‌سایت خانواده پژوهی.]</ref>

همچنین گسترش اینترنت و فضای مجازی، آگاهی فردی را نسبت به هنجار‌ها، الگو‌ها و ارزش‌های حاکم بر شیوۀ همسرگزینی دختران افزایش داده و فضا‌های آشنایی را از حالت سنتی به مدرن سوق داده و یافتن فرد مناسب برای ازدواج دختران را دچار تغییر و تحول اساسی کرده است.<ref> [https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1087127.html . اکبری و نخعی راد، «بررسی جامعه شناختی دایره همسرگزینی دختران در ارتباط با فضای مجازی»، 2021‌م، ص1.]</ref>

==سبک‌های همسر‌گزینی دختران==

امروزه سه الگوی غالب برای همسر‌گزینی دختران وجود دارد که عبارت‌اند از:

# سبک مبتنی بر الگوهای سنتی: <ref>[https://jfr.sbu.ac.ir/article_97660.html . برادران کاشانی و همکاران، «همسرگزینی دختران جوان، کشاکش فردیت در برابر ارزش‎های سنتی»، وب‌سایت خانواده پژوهی.]</ref> در شیوه سنتی، والدین، دختر یا پسری را برای ازدواج با فرزند خود انتخاب می‌كنند؛<ref>  [https://www.irna.ir/news/81022338/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%D9%83-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87 . «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

همچنین معیارسازی، کنترل معیار، انطباق‌‏یابی، پذیرش و گزینش نهایی توسط دختران بیانگر ابعاد اصلی و مشترک آنها در فرایند گزینش همسر و انتخاب شیوۀ همسرگزینی است.<ref>[https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1063999.html . اصغرپور ماسوله و همکاران، «پدیدارشناسی همسرگزینی دختران جوان در شهر مشهد»، 2017م، ص49.]</ref>

==پیامدهای همسرگزینی به شیوه مدرن==

در شیوۀ متناسب با فرهنگ سنتی ایرانی، والدین نقش مهمی در همسرگزینی دختران خود دارند؛ اما در شیوۀ مدرن همسرگزینی، والدین نقش کمتری در انتخاب همسر برای فرزند خود دارند. این امر گسترش یک نوع فردیت در همسرگزینی را نشان می‌دهد. در دورۀ مدرن دختر و پسر، خودشان همسر مناسب را انتخاب می‌كنند و پس از توافق نهایی، موضوع را به خانواده‌ها اعلام می‌كنند. کارشناسان معتقدند کم‌تجربگی و آگاهی ناقص دختران در سنین جوانی و عدم بهره‌مندی از نظرات، ایده‌ها و دلسوزی‌های والدین سبب شتاب‌زدگی دختران در انتخاب همسر می‌شود.<ref> [https://www.irna.ir/news/81022338/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%D9%83-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87 . «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

==بسط دایرۀ همسرگزینی دختران==

امروزه پیشرفت فناوری، دسترسی همگانی دختران به فضای مجازی و شرایط مرتبط با آن سبب شده عاملیت و فردمحوری دختران در فرآیند همسرگزینی بیشتر شود.<ref> [https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1087127.html . اکبری و نخعی راد، «بررسی جامعه شناختی دایره همسرگزینی دختران در ارتباط با فضای مجازی»، 1399ش، ص1.]</ref> کارشناسان معتقدند عوامل مختلفی مانند دریافت یا عدم‌دریافت پشتیبانی‎‌های خانوادگی، خوشبینی یا عدم خوشبینی دختران نسبت به پایداری زندگی زناشویی، مسئولیت‌‎پذیری یا مسئولیت‎‌گریزی در انتخاب همسر و نهایتاً تفاهم یا عدم تفاهم زوجین سبب بسط دایرۀ همسرگزینی دختران شده است.<ref> [https://jfr.sbu.ac.ir/article_97660.html . برادران کاشانی و همکاران، «همسرگزینی دختران جوان، کشاکش فردیت در برابر ارزش‎های سنتی»، وب‌سایت خانواده پژوهی.]</ref>

==مهم‌ترین معیارهای دختران برای همسرگزینی==

کفویت و همسانی، دین‌داری و اخلاق نیکو، مهم‌ترین معیار‌های مورد توجه دختران برای همسرگزینی است. همچنین عفت، [[حیا]] و اصالت خانوادگی، نجابت و پاكی از دیگر معیار‌های دختران در همسرگزینی دانسته شده است. آنها همچنین رشد عقلی و برخورداری مرد از فهم دقیق‌تر را در اداره زندگی مشترک و تربیت فرزندان مؤثر می‌دانند. تناسب دختر و پسر در سطح تحصیلات،‌ زیبایی، سن، شرایط اقتصادی، شرایط خانوادگی و مذهب، شاخص‌های همسانی و کفویت دانسته می‌شود.<ref> [https://www.irna.ir/news/81022338/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%D9%83-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87 . «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref><br>

بر اساس آمار پیمایش ملی خانواده که توسط جهاد دانشگاهی در سال 1397ش منتشر شده است، دختران امروزی سه معیار «اعتماد»، «راست‌گویی» و «عشق» را به ترتیب با حدود 98 درصد ، 97 درصد و 94 درصد، در همسرگزینی دارای اهمیت دانسته‌اند و معیارهای مالی مانند درآمد خواستگار یا ثروتمند بودن خانوادۀ او، در رتبه‌های بسیار پایین‌تری قرار دارند؛<ref>«طرح پیمایش ملی خانواده»، 1397ش، ص82.</ref> اما از مجموع شاخص‌های مورد توجه دختران، گونه‌ای از ایده‌آل‌گرایی به‌دست می‌آید که به یک انگاره در ذهن بسیاری از دختران، تبدیل شده است و گسترش آن در جامعه، آسیب‌هایی مانند بالا رفتن سن ازدواج و ورود به مرحله تجرد قطعی را برای دختران به‌همراه دارد.<ref>[https://www.alef.ir/news/4010409032.html اسماعیلی، «چرا در ازدواج، ایده‌آل‌گرا شده‌ایم؟»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف].</ref>

==تغییرات ایجاد شده در همسرگزینی دختران==

برخی کارشناسان معتقدند در عصر حاضر برخی دختران با نادیده‌گرفتن اصول فرهنگی و اعتقادی خود به خواستگاری پسرها می‌روند. أثرپذیری همسرگزینی دختران از مدرنیته سبب شده آنها به‌جای توجه به سنت، ارزش و هنجارهای جامعه، بیشتر به فكر ایجاد رابطۀ فردمحور باشند. الگوپذیری همسر‌گزینی دختران از فرهنگ بیگانه امروزه به طلاق‌ها و ازدواج‌های مكرر در جامعه می‌انجامد و نظم اجتماعی را به چالش می‌کشد. شكاف نسلی میان افراد جامعه سبب ایجاد اختلاف ایده‌ها و ارزش‌ها میان فرزندان و خانواده‌ها شده و  این امر، چارچوب پذیرفته‌شدۀ اجتماعی برای همسرگزینی دختران را با تردیدهای جدی روبرو کرده است. در نتیجه، هر نسلی با دیدگاه و اندیشه خود به انتخاب همسر اقدام می‌کند.<ref>[https://www.irna.ir/news/81022338/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%D9%83-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87 . «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

==راهکارهای برون‌رفت از چالش‌های همسرگزینی دختران==

امروزه انتخاب با تکیه بر فرد‌گرایی و مدرن‌گرایی نه براساس عقلانیت و اصالت فرهنگی در همسرگزینی دختران، تحولی ایجاد‌کرده که در برخی مواقع دختران خارج از چارچوب زندگی شرعی و قانونی، شروع به زندگی مشترک می‌كنند. این پدیده نشان می‌دهد كه مقولۀ همسرگزینی آنان اكثراً مبتنی بر عدم شناخت و آگاهی است.<ref>[https://www.irna.ir/news/81022338/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%D9%83-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87 . «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>  برخی کارشناسان معتقدند شناخت صحیح معیار‌های همسرگزینی توسط دختران جوان تأثیر بسزایی در ازدواج صحیح آنها دارد.<ref>[http://cpap.shahed.ac.ir/article_2563.html . علی اکبری دهکردی، «بررسی مقایسه‌ای ملاک‌های همسر‌گزینی در دختران جوان شهر اهواز»، 1386ش، ص75.]</ref>  از این منظر، حمایت جدی خانواده‌ها از فرزندان، موجب می‌شود که حتی در صورت بروز مشكل، راه برای پذیرش آنها باز باشد.<ref>[https://www.irna.ir/news/81022338/%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%D9%83-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%D9%87 . «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>  همچنین رسانه‌های گروهی، نهاد‌های فرهنگی و مراکز تربیتی می‌توانند علاوه بر آموزش و مشاوره قبل از ازدواج جوانان، به آموزش خانواده‌ها و والدین نیز مبادرت ورزند تا آنها در تقویت معیار‌ها و ملاک‌های درست همسرگزینی دختران، نقش‌آفرین باشند.<ref>  [http://cpap.shahed.ac.ir/article_2563.html . علی اکبری دهکردی، «بررسی مقایسه‌ای ملاک‌های همسر‌گزینی در دختران جوان شهر اهواز»، 1386ش، ص75.]</ref>

==پانویس==

==منابع==

* اسماعیلی، علی، «چرا در ازدواج، آیده‌آل‌گرا شدیم؟»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف، تاریخ انتشار: 9 تیر 1401ش.

* اصغرپور ماسوله، احمدرضا و همکاران، «پدیدارشناسی همسرگزینی دختران جوان در شهر مشهد»، زن در فرهنگ و هنر، شماره 1، 2017م.  

* اکبری، حسین و نخعی راد، زهرا، «بررسی جامعه‌شناختی دایره همسرگزینی دختران در ارتباط با فضای مجازی»، در مجموعه مقالات نخستین همایش ملی چالش‌ها و راهکارهای تعالی نهاد خانواده در مذاهب اسلامی با محوریت آسیب‌های اجتماعی، 1399ش.  

* برادران کاشانی، زهرا و همکاران، «همسرگزینی دختران جوان، کشاکش فردیت در برابر ارزش‎های سنتی»، وب‌سایت خانواده پژوهی، تاریخ بازدید: 24 اردیبهشت 1402ش.

* پیمایش ملی خانواده، جهاد دانشگاهی واحد البرز، 1397ش.

* علی اکبری دهکردی، مهناز، «بررسی مقایسه‌ای ملاک‌های همسر‌گزینی در دختران جوان شهر اهواز»، نشریه علمی روانشناسی بالینی، شماره 2، 1386ش.

* «همسرگزینی و ضرورت یك انتخاب آگاهانه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ بازدید: 24 اردیبهشت 1402ش.