ریشسفید: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «جایگزین=حاج امید شهبخش-ریش سفید سیستان و بلوچستان|بندانگشتی|حاج امید شهبخش یکی از معتمدان و ریش سفیدان سیستان و بلوچستان <big>'''ریشسفید؛'''</big> فرد بزرگتر و مورد اعتماد در خانواده و جامعه. ریشسفید، به بزرگترها و اف...» ایجاد کرد |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''ریشسفید؛'''</big> فرد بزرگتر و مورد اعتماد در خانواده و جامعه. | <big>'''ریشسفید؛'''</big> فرد بزرگتر و مورد اعتماد در خانواده و جامعه. | ||
ریشسفید، به بزرگترها و افراد مسنی گفته میشود که بهواسطۀ تجربه، درایت و ویژگیهای خاص رفتاری، مورد اعتماد و احترام [[خانواده]]، خویشاوندان و دیگر افراد جامعه هستند. افراد ریشسفید با تکیه بر جایگاه اجتماعی خود، اغلب به حل منازعات، اختلافات و مشکلات خانوادگی و اجتماعی میپردازند. | ریشسفید، به بزرگترها و افراد مسنی گفته میشود که بهواسطۀ تجربه، درایت و ویژگیهای خاص رفتاری، مورد اعتماد و احترام [[خانواده]]، خویشاوندان و دیگر افراد جامعه هستند. افراد ریشسفید با تکیه بر جایگاه اجتماعی خود، اغلب به حل منازعات، اختلافات و مشکلات خانوادگی و اجتماعی میپردازند. | ||
== | ==تعریف ریشسفید== | ||
افرادی که در جایگاه بزرگ خانواده، رياست و مرجعيت يك خاندان یا طايفه را بر عهده دارند، در فرهنگ ایرانی با عنوان | افرادی که در جایگاه بزرگ خانواده، رياست و مرجعيت يك خاندان یا طايفه را بر عهده دارند، در فرهنگ ایرانی با عنوان ریشسفید شناخته میشوند و با تکیه بر جایگاه سروری یک قوم یا قبیله، به حلوفصل منازعات و اختلافات افراد خاندان یا قوم میپردازند و افراد نیز معمولا به رأی و نظر آنها احترام میگذارند و از آن پیروی میکنند. اینگونه میانجیگری با هدف حل اختلاف را ریشسفیدی میگویند.<ref> [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%B1%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF%DB%8C . دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ ریشسفیدی.]</ref> | ||
==تاریخچه | ==تاریخچه== | ||
ریشسفیدی بهعنوان یک منزلت اجتماعی، سابقۀ طولانی در فرهنگ ایرانیان دارد؛ اما در دورۀ پذیرش [[اسلام]] توسط ایرانیان تا پيش از [[صفویه|صفويان]]، استفاده از واژۀ ريشسفيد متداول نبوده و افراد بزرگ و باتدبیر با القابی مانند بزرگان، مهتران، اعيان، مشايخ و رؤساى قوم، یاد میشدند. در دوران صفویه تا [[قاجاریه]]، ریشسفیدی به یک منصب اجتماعی تبدیل شد. در دربار صفوی ريشسفيدى، هم بهعنوان منصبى عام برای مشارکت در امور مردم و هم بهعنوان منصب خاص مربوط به امور دربار، معمول بوده است. افرادی که در این جایگاه قرار داشتند، واسطۀ ارتباط و ارائۀ عرايض امرا و واليان به شاه بودند. همچنین اخبار و اوامر داخل حرم نیز بهواسطۀ خواجه و كشيكچى به ريشسفيد میرسید و او این اخبار را به شاه منتقل میکرد.<ref> [https://rch.ac.ir/article/Details?id=14437 . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ریشسفیدی بهعنوان یک منزلت اجتماعی، سابقۀ طولانی در فرهنگ ایرانیان دارد؛ اما در دورۀ پذیرش [[اسلام]] توسط ایرانیان تا پيش از [[صفویه|صفويان]]، استفاده از واژۀ ريشسفيد متداول نبوده و افراد بزرگ و باتدبیر با القابی مانند بزرگان، مهتران، اعيان، مشايخ و رؤساى قوم، یاد میشدند. در دوران صفویه تا [[قاجاریه]]، ریشسفیدی به یک منصب اجتماعی تبدیل شد. در دربار صفوی ريشسفيدى، هم بهعنوان منصبى عام برای مشارکت در امور مردم و هم بهعنوان منصب خاص مربوط به امور دربار، معمول بوده است. افرادی که در این جایگاه قرار داشتند، واسطۀ ارتباط و ارائۀ عرايض امرا و واليان به شاه بودند. همچنین اخبار و اوامر داخل حرم نیز بهواسطۀ خواجه و كشيكچى به ريشسفيد میرسید و او این اخبار را به شاه منتقل میکرد.<ref> [https://rch.ac.ir/article/Details?id=14437 . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ||
== | ==جغرافیا== | ||
ریشسفید و اعمال مربوط به وی مختص به [[ایران]] نبوده و در برخی کشورهای دیگر مانند افغانستان نیز جایگاه و وظایف ریشسفید در میان [[خانواده]] و جامعه از اهمیت خاصی برخوردار است. در افغانستان ريشسفيد را آقسقال نیز خطاب کرده و معمولاً در خانواده و جامعه كاركردهاى مشابه با ریشسفیدان در ایران داشتهاند.<ref> [https://rch.ac.ir/article/Details?id=14437 . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ریشسفید و اعمال مربوط به وی مختص به [[ایران]] نبوده و در برخی کشورهای دیگر مانند افغانستان نیز جایگاه و وظایف ریشسفید در میان [[خانواده]] و جامعه از اهمیت خاصی برخوردار است. در افغانستان ريشسفيد را آقسقال نیز خطاب کرده و معمولاً در خانواده و جامعه كاركردهاى مشابه با ریشسفیدان در ایران داشتهاند.<ref> [https://rch.ac.ir/article/Details?id=14437 . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ||
== | ==ویژگیها== | ||
ریشسفید که فردی باتجربه، بادرایت و [[صبر|صبور]] است، توانایی مدیریت موقعیتهای سخت و پیچیده را دارد و متناسب با شرایط مختلف، راهحلهایی را ارائه میکند. ریشسفید، میانجیگر عادل و بیطرفی است که بدون جانبداری از شخص خاصی، به حل منازعات و اختلافات میپردازند. آنها بهدلیل چهرۀ مثبت و قابل اعتمادی که میان خانواده، خویشاوندان و جامعه دارند در اغلب شرایط مانند [[شادی]]، عزا، مشکلات و سختیها به ایفای نقش میپردازند. | ریشسفید که فردی باتجربه، بادرایت و [[صبر|صبور]] است، توانایی مدیریت موقعیتهای سخت و پیچیده را دارد و متناسب با شرایط مختلف، راهحلهایی را ارائه میکند. ریشسفید، میانجیگر عادل و بیطرفی است که بدون جانبداری از شخص خاصی، به حل منازعات و اختلافات میپردازند. آنها بهدلیل چهرۀ مثبت و قابل اعتمادی که میان خانواده، خویشاوندان و جامعه دارند در اغلب شرایط مانند [[شادی]]، عزا، مشکلات و سختیها به ایفای نقش میپردازند. | ||
حضور همیشگی آنها میان خانواده و اطرافیان سبب میشود با روحیات، نوع شخصیت، مسائل و مشکلات اطرافیان آشنا شده و متناسب با شرایط هر فرد به حل مسائل مربوط به وی بپردازند و تصمیمات منطقی و عاقلانهای بگیرند. اطرافیان نیز ریشسفیدان را افرادی منطقی، مهربان، باتدبیر و عادل میدانند و برای حل مشکلات و معضلات خود به آنها مراجعه میکنند.<ref> [https://article.tebyan.net/289378/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A8-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%85- . «چگونه یک ریشسفید خوب باشیم؟»، وبسایت تبیان.]</ref> اگرچه ریشسفیدان اغلب افراد کهنسال، باتجربه و ماهری هستند، اما در طول تاریخ افرادی وجود داشتهاند که با اتکا به قدرت و نفوذ خود در نظام خانوادگی، اجتماعی و حكومتى لقب ریشسفید را به خود اختصاص دادهاند.<ref> [https://rch.ac.ir/article/Details?id=14437 . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | حضور همیشگی آنها میان خانواده و اطرافیان سبب میشود با روحیات، نوع شخصیت، مسائل و مشکلات اطرافیان آشنا شده و متناسب با شرایط هر فرد به حل مسائل مربوط به وی بپردازند و تصمیمات منطقی و عاقلانهای بگیرند. اطرافیان نیز ریشسفیدان را افرادی منطقی، مهربان، باتدبیر و عادل میدانند و برای حل مشکلات و معضلات خود به آنها مراجعه میکنند.<ref> [https://article.tebyan.net/289378/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A8-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%85- . «چگونه یک ریشسفید خوب باشیم؟»، وبسایت تبیان.]</ref> اگرچه ریشسفیدان اغلب افراد کهنسال، باتجربه و ماهری هستند، اما در طول تاریخ افرادی وجود داشتهاند که با اتکا به قدرت و نفوذ خود در نظام خانوادگی، اجتماعی و حكومتى لقب ریشسفید را به خود اختصاص دادهاند.<ref> [https://rch.ac.ir/article/Details?id=14437 . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ||
==وظایف | ==وظایف== | ||
بزرگترها معمولاً در مقام ریشسفید وظایف مهمی در خانواده و جامعه عهدهدار هستند، از جمله: | بزرگترها معمولاً در مقام ریشسفید وظایف مهمی در خانواده و جامعه عهدهدار هستند، از جمله: | ||
#رفع و رجوع کردن مشکلات و معضلات خانوادگی و اجتماعی؛ | #رفع و رجوع کردن مشکلات و معضلات خانوادگی و اجتماعی؛ | ||
| خط ۳۲: | خط ۲۶: | ||
در طول تاریخ ريشسفيدان همواره در مناسبات و تصمیمات سياسى، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه نیز مشارکت کرده و به حل مسائل و مشکلات پرداختهاند. همچنین ریشسفیدان اصناف مختلف وظيفۀ حل اختلافات داخلى اعضاى صنف و تعامل با مقامات دولتىِ اداره كننده بازار را برعهده داشتهاند.<ref> [https://rch.ac.ir/article/Details?id=14437 . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | در طول تاریخ ريشسفيدان همواره در مناسبات و تصمیمات سياسى، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه نیز مشارکت کرده و به حل مسائل و مشکلات پرداختهاند. همچنین ریشسفیدان اصناف مختلف وظيفۀ حل اختلافات داخلى اعضاى صنف و تعامل با مقامات دولتىِ اداره كننده بازار را برعهده داشتهاند.<ref> [https://rch.ac.ir/article/Details?id=14437 . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ||
==جایگاه اجتماعی | ==جایگاه اجتماعی== | ||
ریشسفیدان افرادی هستند که بهواسطۀ تجربهای که در طول عمر خود کسب کردهاند، نظرات و ایدههای خود را در اختیار دیگران قرار داده و بهنوعی عمر خود را برای افراد هزینه میکنند تا مشکلات و معضلات خانوادگی و اجتماعی کاهش یابد. این عنوان نوعی اعتبار به بزرگان خانواده و جامعه میدهد و اطرافیان، آنها را راهنماى خود قرار داده و در اغلب موارد به نظرات آنها عمل میکنند. ريشسفيدى در گذشته در میان برخى از مناطق و طوايف یک ویژگی و منصب وراثتی بوده و فقط مختص به خانواده و اقوام مختلف نبود، بلکه هركدام از اصناف و اقليتهاى دينى نیز دارای ریشسفید بودهاند. <ref> [https://rch.ac.ir/article/Details?id=14437 . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ریشسفیدان افرادی هستند که بهواسطۀ تجربهای که در طول عمر خود کسب کردهاند، نظرات و ایدههای خود را در اختیار دیگران قرار داده و بهنوعی عمر خود را برای افراد هزینه میکنند تا مشکلات و معضلات خانوادگی و اجتماعی کاهش یابد. این عنوان نوعی اعتبار به بزرگان خانواده و جامعه میدهد و اطرافیان، آنها را راهنماى خود قرار داده و در اغلب موارد به نظرات آنها عمل میکنند. ريشسفيدى در گذشته در میان برخى از مناطق و طوايف یک ویژگی و منصب وراثتی بوده و فقط مختص به خانواده و اقوام مختلف نبود، بلکه هركدام از اصناف و اقليتهاى دينى نیز دارای ریشسفید بودهاند. <ref> [https://rch.ac.ir/article/Details?id=14437 . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ||
ریشسفیدان بهخاطر اعتباری که میان مردم داشتهاند در امور مهمتر و حساستری هم به کمک سیستمهای قانونی و نظارتی میرفتند؛ امروزه نیز بسیاری از افراد در کنار دستگاههای امنیتی و قضایی برای ایجاد امنیت پایدار در خانواده و جامعه از کمک ریشسفیدان استفاده میکنند.<ref> [https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859269/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%90-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%A7 . «ریشسفیدی به ریشِ سفید نیست/ جایگاهی که باید احیا شود»، خبرگزاری بینالمللی قرآن: ایکنا.]</ref> | ریشسفیدان بهخاطر اعتباری که میان مردم داشتهاند در امور مهمتر و حساستری هم به کمک سیستمهای قانونی و نظارتی میرفتند؛ امروزه نیز بسیاری از افراد در کنار دستگاههای امنیتی و قضایی برای ایجاد امنیت پایدار در خانواده و جامعه از کمک ریشسفیدان استفاده میکنند.<ref> [https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859269/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%90-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%A7 . «ریشسفیدی به ریشِ سفید نیست/ جایگاهی که باید احیا شود»، خبرگزاری بینالمللی قرآن: ایکنا.]</ref> | ||
==جایگاه ریشسفید در ایلات و عشایر== | با روی کار آمدن حکومت پهلوی سبک زندگی و فرهنگ جامعه مانند احترام به جایگاه بزرگترها و مداخلۀ آنها در امور خانوادگی و اجتماعی، با دگرگونیهای بسیار روبرو شد. استقرار حکومت پهلوی و تجدد در ساختارهاى توزيع قدرت و تمركز در نظام مديريت دولتى، سبب شد قدرت ريشسفيدان در جامعه بهخصوص در نظام ايلاتی و عشایری رو به كاهش نهاده و ريشسفيدى به امور خانوادگى محدود شود.<ref> . صفىنژاد، عشاير مركزى ايران، ۱۳۶9ش، ص83-84.</ref> | ||
=== جایگاه ریشسفید در ایلات و عشایر === | |||
از گذشته تاکنون ریشسفیدان در میان ایلات و عشایر جایگاه خاصی داشتهاند به طوری که در اغلب موارد ریاست ایلات و عشایر را بزرگترها و ریشسفیدان عهدهدار بودهاند. آنها در نظام ایلاتی و عشایری، علاوه بر میاجیگری و حل اختلافات و منازعات میان افراد قبیله و میان طوایف مختلف، وظیفۀ ساماندهی به امور ايل را نیز عهدهدار بوده و در رابطه با بسیاری از مسائل و تصمیمات مهم مانند تنظيم مناسبات داخلى، هماهنگى با واحدهاى ايلى ديگر،ِ وساطت در امور با مقامات دولتی و اجرایی، تعیین زمان کوچ، دفاع از منابع ايلى، فعاليتهاى خانوادگى مانند همسرگزينى و برگزارى مراسم عقد و [[مراسم عروسی|عروسى]]، برگزاری مراسم سوگواری و كفنودفن و تقسيم ارث نیز به نقشآفرینی میپردازند. معمولاً ریشسفیدان در رسيدگى به امور خانوادگى و [[رابطه زناشویی|زناشويى]]، پرداخت بدهیها<ref> . اعتمادالسلطنه، تاريخ منتظم ناصرى، 1367ش، ج1، ص520.</ref> و تأديه خونبها و اجرای رسم [[خونبس]] یا خونصلح نیز به ایفای نقش میپردازند.<ref> [https://rch.ac.ir/article/Details?id=14437 . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | از گذشته تاکنون ریشسفیدان در میان ایلات و عشایر جایگاه خاصی داشتهاند به طوری که در اغلب موارد ریاست ایلات و عشایر را بزرگترها و ریشسفیدان عهدهدار بودهاند. آنها در نظام ایلاتی و عشایری، علاوه بر میاجیگری و حل اختلافات و منازعات میان افراد قبیله و میان طوایف مختلف، وظیفۀ ساماندهی به امور ايل را نیز عهدهدار بوده و در رابطه با بسیاری از مسائل و تصمیمات مهم مانند تنظيم مناسبات داخلى، هماهنگى با واحدهاى ايلى ديگر،ِ وساطت در امور با مقامات دولتی و اجرایی، تعیین زمان کوچ، دفاع از منابع ايلى، فعاليتهاى خانوادگى مانند همسرگزينى و برگزارى مراسم عقد و [[مراسم عروسی|عروسى]]، برگزاری مراسم سوگواری و كفنودفن و تقسيم ارث نیز به نقشآفرینی میپردازند. معمولاً ریشسفیدان در رسيدگى به امور خانوادگى و [[رابطه زناشویی|زناشويى]]، پرداخت بدهیها<ref> . اعتمادالسلطنه، تاريخ منتظم ناصرى، 1367ش، ج1، ص520.</ref> و تأديه خونبها و اجرای رسم [[خونبس]] یا خونصلح نیز به ایفای نقش میپردازند.<ref> [https://rch.ac.ir/article/Details?id=14437 . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ||
== | ==مشورت با ریشسفیدان== | ||
حل اختلافات در گذشته توسط افرادی صورت میگرفت كه منصوب حكومت نبودند و رأی و سخن ریشسفید، نوعی ضمانت برای حل مسائل و مشکلات بود. احترام به معتمدان و بزرگترهای جامعه، در آموزههای دینی نیز مورد تأکید است. امروزه با دگرگونی سبک زندگی، تا حدودی جایگاه ریشسفیدان و رسم ریشسفیدی میان [[خانواده]] و جامعه تنزل پیدا کرده و مشکلات متعددی را در نظام خانوادگی و اجتماعی بهوجود آورده است. <ref> [https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859269/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%90-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%A7 . «ریشسفیدی به ریشِ سفید نیست/ جایگاهی که باید احیا شود»، خبرگزاری بینالمللی قرآن: ایکنا.]</ref> | حل اختلافات در گذشته توسط افرادی صورت میگرفت كه منصوب حكومت نبودند و رأی و سخن ریشسفید، نوعی ضمانت برای حل مسائل و مشکلات بود. احترام به معتمدان و بزرگترهای جامعه، در آموزههای دینی نیز مورد تأکید است. امروزه با دگرگونی سبک زندگی، تا حدودی جایگاه ریشسفیدان و رسم ریشسفیدی میان [[خانواده]] و جامعه تنزل پیدا کرده و مشکلات متعددی را در نظام خانوادگی و اجتماعی بهوجود آورده است. <ref> [https://lorestan.iqna.ir/fa/news/3859269/%D8%B1%DB%8C%D8%B4%E2%80%8C%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%90-%D8%B3%D9%81%DB%8C%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%A7 . «ریشسفیدی به ریشِ سفید نیست/ جایگاهی که باید احیا شود»، خبرگزاری بینالمللی قرآن: ایکنا.]</ref> | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۶ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۲۱
ریشسفید؛ فرد بزرگتر و مورد اعتماد در خانواده و جامعه.
ریشسفید، به بزرگترها و افراد مسنی گفته میشود که بهواسطۀ تجربه، درایت و ویژگیهای خاص رفتاری، مورد اعتماد و احترام خانواده، خویشاوندان و دیگر افراد جامعه هستند. افراد ریشسفید با تکیه بر جایگاه اجتماعی خود، اغلب به حل منازعات، اختلافات و مشکلات خانوادگی و اجتماعی میپردازند.
تعریف ریشسفید
افرادی که در جایگاه بزرگ خانواده، رياست و مرجعيت يك خاندان یا طايفه را بر عهده دارند، در فرهنگ ایرانی با عنوان ریشسفید شناخته میشوند و با تکیه بر جایگاه سروری یک قوم یا قبیله، به حلوفصل منازعات و اختلافات افراد خاندان یا قوم میپردازند و افراد نیز معمولا به رأی و نظر آنها احترام میگذارند و از آن پیروی میکنند. اینگونه میانجیگری با هدف حل اختلاف را ریشسفیدی میگویند.[۱]
تاریخچه
ریشسفیدی بهعنوان یک منزلت اجتماعی، سابقۀ طولانی در فرهنگ ایرانیان دارد؛ اما در دورۀ پذیرش اسلام توسط ایرانیان تا پيش از صفويان، استفاده از واژۀ ريشسفيد متداول نبوده و افراد بزرگ و باتدبیر با القابی مانند بزرگان، مهتران، اعيان، مشايخ و رؤساى قوم، یاد میشدند. در دوران صفویه تا قاجاریه، ریشسفیدی به یک منصب اجتماعی تبدیل شد. در دربار صفوی ريشسفيدى، هم بهعنوان منصبى عام برای مشارکت در امور مردم و هم بهعنوان منصب خاص مربوط به امور دربار، معمول بوده است. افرادی که در این جایگاه قرار داشتند، واسطۀ ارتباط و ارائۀ عرايض امرا و واليان به شاه بودند. همچنین اخبار و اوامر داخل حرم نیز بهواسطۀ خواجه و كشيكچى به ريشسفيد میرسید و او این اخبار را به شاه منتقل میکرد.[۲]
جغرافیا
ریشسفید و اعمال مربوط به وی مختص به ایران نبوده و در برخی کشورهای دیگر مانند افغانستان نیز جایگاه و وظایف ریشسفید در میان خانواده و جامعه از اهمیت خاصی برخوردار است. در افغانستان ريشسفيد را آقسقال نیز خطاب کرده و معمولاً در خانواده و جامعه كاركردهاى مشابه با ریشسفیدان در ایران داشتهاند.[۳]
ویژگیها
ریشسفید که فردی باتجربه، بادرایت و صبور است، توانایی مدیریت موقعیتهای سخت و پیچیده را دارد و متناسب با شرایط مختلف، راهحلهایی را ارائه میکند. ریشسفید، میانجیگر عادل و بیطرفی است که بدون جانبداری از شخص خاصی، به حل منازعات و اختلافات میپردازند. آنها بهدلیل چهرۀ مثبت و قابل اعتمادی که میان خانواده، خویشاوندان و جامعه دارند در اغلب شرایط مانند شادی، عزا، مشکلات و سختیها به ایفای نقش میپردازند.
حضور همیشگی آنها میان خانواده و اطرافیان سبب میشود با روحیات، نوع شخصیت، مسائل و مشکلات اطرافیان آشنا شده و متناسب با شرایط هر فرد به حل مسائل مربوط به وی بپردازند و تصمیمات منطقی و عاقلانهای بگیرند. اطرافیان نیز ریشسفیدان را افرادی منطقی، مهربان، باتدبیر و عادل میدانند و برای حل مشکلات و معضلات خود به آنها مراجعه میکنند.[۴] اگرچه ریشسفیدان اغلب افراد کهنسال، باتجربه و ماهری هستند، اما در طول تاریخ افرادی وجود داشتهاند که با اتکا به قدرت و نفوذ خود در نظام خانوادگی، اجتماعی و حكومتى لقب ریشسفید را به خود اختصاص دادهاند.[۵]
وظایف
بزرگترها معمولاً در مقام ریشسفید وظایف مهمی در خانواده و جامعه عهدهدار هستند، از جمله:
- رفع و رجوع کردن مشکلات و معضلات خانوادگی و اجتماعی؛
- برقراری صلح و آشتی میان اعضای یک خانواده یا خویشاوندان؛[۶]
- تبادل نظر با سایر بزرگترهای خانواده برای حل مسائل؛
- تقویت و مهیا ساختن زمینههای رفع اختلاف؛
- برخورد و تصمیمگیریهای عادلانه برای حل مشکلات؛
- ایجاد فضایی آرام و ترویج روحیۀ بخشش در میان مردم؛[۷]
در طول تاریخ ريشسفيدان همواره در مناسبات و تصمیمات سياسى، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه نیز مشارکت کرده و به حل مسائل و مشکلات پرداختهاند. همچنین ریشسفیدان اصناف مختلف وظيفۀ حل اختلافات داخلى اعضاى صنف و تعامل با مقامات دولتىِ اداره كننده بازار را برعهده داشتهاند.[۸]
جایگاه اجتماعی
ریشسفیدان افرادی هستند که بهواسطۀ تجربهای که در طول عمر خود کسب کردهاند، نظرات و ایدههای خود را در اختیار دیگران قرار داده و بهنوعی عمر خود را برای افراد هزینه میکنند تا مشکلات و معضلات خانوادگی و اجتماعی کاهش یابد. این عنوان نوعی اعتبار به بزرگان خانواده و جامعه میدهد و اطرافیان، آنها را راهنماى خود قرار داده و در اغلب موارد به نظرات آنها عمل میکنند. ريشسفيدى در گذشته در میان برخى از مناطق و طوايف یک ویژگی و منصب وراثتی بوده و فقط مختص به خانواده و اقوام مختلف نبود، بلکه هركدام از اصناف و اقليتهاى دينى نیز دارای ریشسفید بودهاند. [۹]
ریشسفیدان بهخاطر اعتباری که میان مردم داشتهاند در امور مهمتر و حساستری هم به کمک سیستمهای قانونی و نظارتی میرفتند؛ امروزه نیز بسیاری از افراد در کنار دستگاههای امنیتی و قضایی برای ایجاد امنیت پایدار در خانواده و جامعه از کمک ریشسفیدان استفاده میکنند.[۱۰]
با روی کار آمدن حکومت پهلوی سبک زندگی و فرهنگ جامعه مانند احترام به جایگاه بزرگترها و مداخلۀ آنها در امور خانوادگی و اجتماعی، با دگرگونیهای بسیار روبرو شد. استقرار حکومت پهلوی و تجدد در ساختارهاى توزيع قدرت و تمركز در نظام مديريت دولتى، سبب شد قدرت ريشسفيدان در جامعه بهخصوص در نظام ايلاتی و عشایری رو به كاهش نهاده و ريشسفيدى به امور خانوادگى محدود شود.[۱۱]
جایگاه ریشسفید در ایلات و عشایر
از گذشته تاکنون ریشسفیدان در میان ایلات و عشایر جایگاه خاصی داشتهاند به طوری که در اغلب موارد ریاست ایلات و عشایر را بزرگترها و ریشسفیدان عهدهدار بودهاند. آنها در نظام ایلاتی و عشایری، علاوه بر میاجیگری و حل اختلافات و منازعات میان افراد قبیله و میان طوایف مختلف، وظیفۀ ساماندهی به امور ايل را نیز عهدهدار بوده و در رابطه با بسیاری از مسائل و تصمیمات مهم مانند تنظيم مناسبات داخلى، هماهنگى با واحدهاى ايلى ديگر،ِ وساطت در امور با مقامات دولتی و اجرایی، تعیین زمان کوچ، دفاع از منابع ايلى، فعاليتهاى خانوادگى مانند همسرگزينى و برگزارى مراسم عقد و عروسى، برگزاری مراسم سوگواری و كفنودفن و تقسيم ارث نیز به نقشآفرینی میپردازند. معمولاً ریشسفیدان در رسيدگى به امور خانوادگى و زناشويى، پرداخت بدهیها[۱۲] و تأديه خونبها و اجرای رسم خونبس یا خونصلح نیز به ایفای نقش میپردازند.[۱۳]
مشورت با ریشسفیدان
حل اختلافات در گذشته توسط افرادی صورت میگرفت كه منصوب حكومت نبودند و رأی و سخن ریشسفید، نوعی ضمانت برای حل مسائل و مشکلات بود. احترام به معتمدان و بزرگترهای جامعه، در آموزههای دینی نیز مورد تأکید است. امروزه با دگرگونی سبک زندگی، تا حدودی جایگاه ریشسفیدان و رسم ریشسفیدی میان خانواده و جامعه تنزل پیدا کرده و مشکلات متعددی را در نظام خانوادگی و اجتماعی بهوجود آورده است. [۱۴]
بههمین منظور ترویج و احیای نظام ریشسفیدی در خانواده و جامعه، در بسیاری از موارد سبب حل مشکلات شده و میزان دادخواهی و دادرسی قضایی را کاهش میدهد. این امر علاوه بر کاهش دعاوی در خانواده و جامعه، مانع از پروندهسازی و سوءپیشینه برای افراد میشود. [۱۵]
احیای نظام ریشسفیدی در جامعه، در ارتقاء و ارجدهی به جایگاه بزرگترها در خانواده و اجتماع تأثیر بسزایی دارد. جوانان با مراجعه به بزرگترها، مشکلات خود را با آنها مطرح کرده و بیشتر از تجربیات آنها برای حل مسائل، معضلات و مشکلات خود استفاده میکنند. [۱۶] این امر سبب افزایش همدلی، تعامل و سازش در خانواده و جامعه شده و صلح و سازش را در نظام خانوادگی و اجتماعی ارتقاء میبخشد. [۱۷]
امروزه مردم بهدلیل عدماعتماد به یکدیگر از کارهای جمعی پرهیز میکنند، بههمین منظور با توجه به فرهنگ سنتی و اصیل خانوادههای ایرانی، احیای جایگاه ریشسفیدان در خانواده و جامعه حل بسیاری از مشکلات و معضلات بهواسطۀ آنها در شرایطی دور از دادگاهها و کلانتریها میشود.[۱۸]
پانویس
- ↑ . دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ ریشسفیدی.
- ↑ . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ . «چگونه یک ریشسفید خوب باشیم؟»، وبسایت تبیان.
- ↑ . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ . «بزرگان و ریشسفیدان در امر صلح و سازش بیشتر تلاش کنند»، خبرگزاری میزان.
- ↑ . «چگونه یک ریشسفید خوب باشیم؟»، وبسایت تبیان.
- ↑ . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ . «ریشسفیدی به ریشِ سفید نیست/ جایگاهی که باید احیا شود»، خبرگزاری بینالمللی قرآن: ایکنا.
- ↑ . صفىنژاد، عشاير مركزى ايران، ۱۳۶9ش، ص83-84.
- ↑ . اعتمادالسلطنه، تاريخ منتظم ناصرى، 1367ش، ج1، ص520.
- ↑ . بیاتلو، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ . «ریشسفیدی به ریشِ سفید نیست/ جایگاهی که باید احیا شود»، خبرگزاری بینالمللی قرآن: ایکنا.
- ↑ . اسماعیلنژاد، «اختلافاتی كه با ریشسفیدی رفع میشود»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ . «چگونه یک ریشسفید خوب باشیم؟»، وبسایت تبیان.
- ↑ . اسماعیلنژاد، «اختلافاتی كه با ریشسفیدی رفع میشود»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ . «ریشسفیدی به ریشِ سفید نیست/ جایگاهی که باید احیا شود»، خبرگزاری بینالمللی قرآن: ایکنا.
منابع
- اسماعیلنژاد، لیلا، «اختلافاتی كه با ریشسفیدی رفع میشود»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۴ تیر ۱۳۹۶ش.
- اعتمادالسلطنه، محمدحسن، تاريخ منتظم ناصرى، تصحیح محمداسماعيل رضوانى، تهران، بینا، ۱۳۶۷ش.
- «بزرگان و ریشسفیدان در امر صلح و سازش بیشتر تلاش کنند»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۳۱ خرداد ۱۳۹۶ش.
- بیاتلو، حسین، «ریشسفید»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام، تاریخ بازدید: ۱۳ بهمن ۱۴۰۲ش.
- «چگونه یک ریشسفید خوب باشیم؟»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۳۹۳ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۳ بهمن ۱۴۰۲ش.
- «ریشسفیدی به ریشِ سفید نیست/ جایگاهی که باید احیا شود»، خبرگزاری بینالمللی قرآن: ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۳۹۸ش.
- صفىنژاد، جواد، عشاير مركزى ايران، تهران، امیرکبیر، چاپ اول، ۱۳۶۹ش.
- نصيرى، میرزا علىنقى، القاب و مواجب دوره سلاطين صفويه، تصحیح يوسف رحيملو، مشهد، دانشگاه فردوسی مشهد، چاپ اول، ۱۳۷۲ش.