مازندران: تفاوت میان نسخه‌ها

استان مازندران، که در گویش محلی، «مازِرون» یا «مازِندِرون» گفته می‌شود، از شمال به دریای خزر، از جنوب به رشته‌کوه‌های البرز، از شرق به گلستان و از غرب به گیلان محدود است. رشته‌کوه البرز مانند یک سد بزرگ، مناطق شمالی را از مرکز ایران جدا کرده و تمام رطوبت دریای خزر را در خود متوقف می‌کند که همین موضوع منجر به بارش و رطوبت فراوان در استان مازندران و مناطق هم‌جوار آن شده است.

عده‌ای دیگر نیز این‌گونه استنباط می‌کنند که «دران» به‌معنای درنده و کنایه از ببر و گوزن‌های مازندران است که روزگاری در این منطقه به وفور مشاهده می‌شد.

  [https://www.vajehyab.com/dehkhoda/مازندران-2 دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه مازندارن.]</ref> در زمان کریم‌خان زند نیز، این منطقه با نام «دارالبرکت مازندران» معروف بوده است.<ref>امیراحمدیان، تقسیمات کشوری، 1383ش، ص65 و 78 و 98.</ref> استان‌های گلستان، سمنان و تهران که بخش‌هایی از مازندران بزرگ در گذشته بودند به‌ترتیب در سال‌های ۱۳۷۶ش، ۱۳۵۵ش و ۱۳۴۹ش از آن، جدا شدند.

مساحت این استان در حدود ۲۳۷۵۶ کیلومتر مربع است که حدود ۱٫۴۶ درصد از کل خاک ایران را دربردارد. مازندران، از جانب شمال، هم‌جوار با دریای خزر و کشورهای روسیه، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان و قزاقستان است. از مشرق به استان گلستان، از جنوب به استان‌ها سمنان و تهران و البرز و از مغرب به استان گیلان محدود است. براساس آخرین تقسیمات کشوری، مازندران دارای ۲۲ شهرستان به نام‌های آمل، بابل، بابلسر، بهشهر، تنکابن، جویبار، چالوس، رامسر، ساری، سوادکوه، قائمشهر، گلوگاه، محمودآباد، میاندرود، نکا، نور، نوشهر، فریدونکنار، سوادکوه شمالی، عباس‌آباد، سیمرغ و کلاردشت و ۵۷ شهر، ۵۷ بخش، ۱۳۲ دهستان و ۳۶۴۵ آبادی است.<ref>[https://www.sabteahval.ir/mz/اطلاعات-عمومی-استان «موقعیت جغرافیایی استان مازندران»، سایت اداره کل ثبت احوال استان مازندران، تاریخ بازدید: 24 مهر 1400ش.]</ref>

مازندران، استانی وسیع است که معروف‌ترین جلگه‌ها، بیشه‌ها، جنگل‌های هیرکانی با تنوع گیاهی بالا و منحصر به فرد در جهان، آب و هوای گوناگون و سواحل شنی را دربر گرفته است.

جنگل‌های هیرکانی، جنگل‌های مختلط پهن‌برگی هستند که در جنوب و جنوب‌غرب دریای خزر در دو کشور ایران و آذربایجان قرار دارند. قدمت این جنگل‌ها به بیش از ۴۰ میلیون سال می‌رسد و از ارزشمندترین بیشه‌های جهان است. گاهی از این جنگل‌ها به‌عنوان «موزه‌های طبیعی» یاد می‌کنند.

رشته‌کوه پهناور البرز که شامل قله دماوند، مرتفع‌ترین قله ایران و بلندترین آتشفشان آسیا، است از جمله ناهمواری‌های طبیعی این استان به‌حساب می‌آید.

این خطه از خاک ایران، دارای رودهای فراوانی است که همگی از البرز سرچشمه گرفته و به دریای خزر می‌ریزند. جلگهٔ مازندران، محصول رسوبات به‌جا مانده از همین رودخانه‌ها است. معروف‌ترین این رودها عبارت‌اند از: سه‌هزار، چالوس، هراز، رود بابل، تالار، تجن، نیکا و قره‌سو.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/مازندران-2 دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژه مازندارن.]</ref> از دیگر منابع آبی این استان، دریاچه‌های کوچک محلی است که در نتیجهٔ طغیان رودها ایجاد شده‌اند. نوعی دیگر از ذخایر آبی، آب‌بندان‌ها هستند که در راستای مهار سیلاب‌ها ساخته می‌شوند و نیز به‌عنوان محل پرورش ماهی استفاده می‌شوند. چشمه‌های آب‌معدنی طبیعی نیز در نقاط مختلف این استان وجود دارد. دریاچه‌های «الندان»، «ممرز»، «شورمست»، «ساهون»، «دوخواهران»، «گل‌پل»، «چورت»، «ولشت»، «آبیدر»، «حصارچال»، «الیمالات»، «قو»، «امامزاده علی»، «استخر پشت»، «خضرنبی»، «فراخین» و «لفور» از مهم‌ترین دریاچه‌های استان مازندران هستند.

امروزه، در این منطقه، گروه‌هایی از عشایر نیز زندگی می‌کنند. مانند «ایل عبدالملکی» که اصالتی قشقایی دارند و از زمان قاجاریان به مازندران مهاجرت کرده‌اند. ایل «عمرانلو» در شهر گلوگاه، به زبان‌های ترکی، مازندرانی و فارسی سخن می‌گویند. طوایف «گلباد» نیز در بهشهر و بندرگز سکنی گزیده‌اند. چهار طایفهٔ معروف مازندرانی به نام‌های مشاغی، لاریجانی، نوایی و نوری نیز در اطراف آمل زندگی می‌کنند. «ایل خواجه‌وند» نیز با اصالت کُردستانی، در دوران قاجار به چالوس تبعید شدند و در حوالی کجور سکنی گزیدند. همچنین طوایف «گریلی» و «نکا» که اصالتی کُرد دارند در اطراف رود نیکا اقامت دارند.<ref>کیهان، جغرافیای سیاسی، 1310ش، ص281-284؛ کیهان، جغرافیای طبیعی، 1310ش، ص18 و 61-71.</ref>

این خطهٔ سرسبز از خاک ایران، همواره در اشعار و نوشته‌های نویسندگان بزرگ ایرانی جایگاه ویژه‌ای داشته است؛ از آن جمله می‌توان به فردوسی و خاقانی اشاره کرد.