مرثیه: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۴:

شهرياري، كتاب نمايش، 1365ش، دفتر اول، ص270.</ref> این سخنانِ شعرگونه، در پیدایش تعزیه نقش به‌سزایی داشت.

==قالب مرثیه==

مرثیه از نظر ادبی، بخشی از ادبیات غنایی شمرده می‌شود؛ زیرا شاعر با احساسات و عواطف خویش در سرودن این اشعار درگیر است. اشعار مراثی، در قالب‌های ~~قصیده،~~ قطعه، ترجیع‌بند، ترکیب‌بند و گاه غزل، رباعی و مثنوی سروده می‌شوند.<ref>شميسا، انواع ادبي، 1381ش، ص236. </ref> در دوره متأخر، این اشعار معمولا رویکرد دینی و مذهبی یافته‌اند و به رثای پیشوایان دین مانند پیامبر و امامان می‌پردازند<ref>فرهنگ بزرگ سخن، ج7، 1381ش، ص6857. </ref> که از جمله می‌توان به مرثیه‌های محتشم کاشانی اشاره کرد.<ref>دايرةالمعارف فارسي، به‌سرپرستي غلام‌حسين مصاحب، ج2، 1381ش، ص2738. </ref>

مرثیه از نظر ادبی، بخشی از ادبیات غنایی شمرده می‌شود؛ زیرا شاعر با احساسات و عواطف خویش در سرودن این اشعار درگیر است. اشعار مراثی، در قالب‌های [[قصیده]]، قطعه، ترجیع‌بند، ترکیب‌بند و گاه غزل، [[رباعی]] و مثنوی سروده می‌شوند.<ref>شميسا، انواع ادبي، 1381ش، ص236. </ref> در دوره متأخر، این اشعار معمولا رویکرد دینی و مذهبی یافته‌اند و به رثای پیشوایان دین مانند پیامبر و امامان می‌پردازند<ref>فرهنگ بزرگ سخن، ج7، 1381ش، ص6857. </ref> که از جمله می‌توان به مرثیه‌های محتشم کاشانی اشاره کرد.<ref>دايرةالمعارف فارسي، به‌سرپرستي غلام‌حسين مصاحب، ج2، 1381ش، ص2738. </ref>

==پیشینه مرثیه‌سرایی==

شاعران فارسی‌زبان از دیرباز مرثیه‌های فراوانی در سوگ عزیزان‌شان سروده‌اند.<ref>رزمجو، انواع ادبي و آثار آن در زبان فارسي، 1370ش، ص99. </ref> رسم مرثیه‌سرایی به‌یاد درگذشتگان را تا دوران باستان می‌توان رهگیری کرد؛ سوگواری برای سیاوش، گریستن مغان و «رثای مرزکو» مصادیقی از مرثیه در ایران باستان است.<ref>تعزیه‌ی «نيايش و نمايش در ايران»، 1367ش، ص273 و 273. </ref><br>

خط ۱۰:

پس از ورود اسلام نیز کهن‌ترین مرثیه را شعر ابوالینبغی دانسته‌اند که درباره ویرانی سمرقند سرود. برخی، کهن‌ترین مرثیه فارسی دری را متعلق به محمد بن وصیف سیستانی (شاعر دربار صفاریان) دانسته‌اند که برای نخستین‌بار در «تاریخ سیستان» آمده است.<ref>امامي، مرثيه‌سرايي در ادبيات فارسي ايران، 1369ش، ص18-24. </ref> رودکی نیز در رثای دو شاعر معاصر خود مرثیه‌هایی به‌زبان پارسی سرود. همچنین فردوسی در رثای فرزند از دست داده‌ی خویش در شاهنامه، مرثیه سروده است.<ref>رادفر، چند مرثيه از شاعران پارسي‌گوي، 1379ش، ص10 و 11. </ref> در دوران صفویه با رسمی‌شدن مذهب شیعه در ایران، مرثیه‌سرایی از رونق بیشتری برخوردار شد.<ref>ميرصادقی، واژه‌نامة هنر شاعري، 1373ش، ص238.</ref><br>

در حوزه مرثیه‌های آئینی، کهن‌ترین مرثیه را به سال‌های 906-910ق نسبت داده‌اند، زمانی‌که اولین مرثیه مذهبی را ملاحسین واعظ کاشفی در «روضة الشهدا» سرود. همچنين شاعراني از سدة 9ق مانند كمال غياث‌الدين شيرازي، بابا سودايي ابيوردي، تاج‌الدين حسن توني، ابن‌حسام قهستاني، خواجه اوحد سبزواري، ‌لطف‌الله نيشابوري و كاتبي ترشيزي به واقعة كربلا پرداخته و در سوگ امام حسین سروده‌اند. مشهورترین شاعر مرثیه‌سرا، محتشم کاشانی است که فن مرثيه‌سرایی را به کمال رسانید. 12 بند وی از معروف‌ترین مرثیه‌های فارسی است.<ref>آرين‌پور، از صبا تا نيما، ج1، 1350ش، ص7. </ref> میرزا رحیم یغما نیز تحولی در مرثیه ایجاد کرد و نوعی تازه از مراثی را که شبیه سروده‌های ملی بود، بنیان نهاد. وی از اولین کسانی بود که از مرثیه در قالب نوحه، برای سینه‌زنی و یا سنگ‌زنی استفاده کرد.<ref>آرين‌پور، از صبا تا نيما، ج1، 1350ش، ص109 و 117. </ref> صباحی بیدگلی، صبا کاشانی، وصال شیرازی، سروش اصفهانی و قاآنی نیز در رثای امام حسین مرثیه‌هایی زیبا سرودند.<ref>افسري كرماني، نگرشي بر مرثيه‌سرايي در ايران، 1381ش، ص110 و 112. </ref> شاعران معاصر مانند نورالله عمان سامانی، میرزا محمدتقی خیّر، ملک‌الشعرای بهار، جلال‌الدین همایی و محمدحسین شهریار نیز در سوگ امام حسین، اشعاری سروده‌اند.<ref>اصيل، «مرثيه»، 1376ش، ص1242 و 1243. </ref>

در حوزه مرثیه‌های آئینی، کهن‌ترین مرثیه را به سال‌های 906-910ق نسبت داده‌اند، زمانی‌که اولین مرثیه مذهبی را ملاحسین واعظ کاشفی در «روضة الشهدا» سرود. همچنين شاعراني از سدة 9ق مانند كمال غياث‌الدين شيرازي، بابا سودايي ابيوردي، تاج‌الدين حسن توني، ابن‌حسام قهستاني، خواجه اوحد سبزواري، ‌لطف‌الله نيشابوري و كاتبي ترشيزي به واقعة كربلا پرداخته و در سوگ امام حسین سروده‌اند. مشهورترین شاعر مرثیه‌سرا، محتشم کاشانی است که فن مرثيه‌سرایی را به کمال رسانید. 12 بند وی از معروف‌ترین مرثیه‌های فارسی است.<ref>آرين‌پور، از صبا تا نيما، ج1، 1350ش، ص7. </ref> میرزا رحیم یغما نیز تحولی در مرثیه ایجاد کرد و نوعی تازه از مراثی را که شبیه سروده‌های ملی بود، بنیان نهاد. وی از اولین کسانی بود که از مرثیه در قالب نوحه، برای سینه‌زنی و یا سنگ‌زنی استفاده کرد.<ref>آرين‌پور، از صبا تا نيما، ج1، 1350ش، ص109 و 117. </ref> صباحی بیدگلی، صبا کاشانی، وصال شیرازی، سروش اصفهانی و قاآنی نیز در رثای امام حسین مرثیه‌هایی زیبا سرودند.<ref>افسري كرماني، نگرشي بر مرثيه‌سرايي در ايران، 1381ش، ص110 و 112. </ref> شاعران معاصر مانند نورالله عمان سامانی، میرزا محمدتقی خیّر، ملک‌الشعرای بهار، جلال‌الدین همایی و [[محمدحسین شهریار]] نیز در سوگ امام حسین، اشعاری سروده‌اند.<ref>اصيل، «مرثيه»، 1376ش، ص1242 و 1243. </ref>

==انواع مرثیه==

مرثیه‌ها به پنج دسته، تقسیم می‌شوند:<br>

@@ خط ۴: / خط ۴: @@
 شهرياري، كتاب نمايش، 1365ش، دفتر اول، ص270.</ref>  این سخنانِ شعرگونه، در پیدایش تعزیه نقش به‌سزایی داشت.
 ==قالب مرثیه==
-مرثیه از نظر ادبی، بخشی از ادبیات غنایی شمرده می‌شود؛ زیرا شاعر با احساسات و عواطف خویش در سرودن این اشعار درگیر است. اشعار مراثی، در قالب‌های قصیده، قطعه، ترجیع‌بند، ترکیب‌بند و گاه غزل، رباعی و مثنوی سروده می‌شوند.<ref>شميسا، انواع ادبي، 1381ش، ص236. </ref>  در دوره متأخر، این اشعار معمولا رویکرد دینی و مذهبی یافته‌اند و به رثای پیشوایان دین مانند پیامبر و امامان می‌پردازند<ref>فرهنگ بزرگ سخن، ج7، 1381ش، ص6857. </ref>  که از جمله می‌توان به مرثیه‌های محتشم کاشانی اشاره کرد.<ref>دايرةالمعارف فارسي، به‌سرپرستي غلام‌حسين مصاحب، ج2، 1381ش، ص2738. </ref>
+مرثیه از نظر ادبی، بخشی از ادبیات غنایی شمرده می‌شود؛ زیرا شاعر با احساسات و عواطف خویش در سرودن این اشعار درگیر است. اشعار مراثی، در قالب‌های [[قصیده]]، قطعه، ترجیع‌بند، ترکیب‌بند و گاه غزل، [[رباعی]] و مثنوی سروده می‌شوند.<ref>شميسا، انواع ادبي، 1381ش، ص236. </ref>  در دوره متأخر، این اشعار معمولا رویکرد دینی و مذهبی یافته‌اند و به رثای پیشوایان دین مانند پیامبر و امامان می‌پردازند<ref>فرهنگ بزرگ سخن، ج7، 1381ش، ص6857. </ref>  که از جمله می‌توان به مرثیه‌های محتشم کاشانی اشاره کرد.<ref>دايرةالمعارف فارسي، به‌سرپرستي غلام‌حسين مصاحب، ج2، 1381ش، ص2738. </ref>
 ==پیشینه مرثیه‌سرایی==
 شاعران فارسی‌زبان از دیرباز مرثیه‌های فراوانی در سوگ عزیزان‌شان سروده‌اند.<ref>رزمجو، انواع ادبي و آثار آن در زبان فارسي، 1370ش، ص99. </ref>  رسم مرثیه‌سرایی به‌یاد درگذشتگان را تا دوران باستان می‌توان رهگیری کرد؛ سوگواری برای سیاوش، گریستن مغان و «رثای مرزکو» مصادیقی از مرثیه در ایران باستان است.<ref>تعزیه‌ی «نيايش و نمايش در ايران»، 1367ش، ص273 و 273. </ref><br>
@@ خط ۱۰: / خط ۱۰: @@
 پس از ورود اسلام نیز کهن‌ترین مرثیه را شعر ابوالینبغی دانسته‌اند که درباره ویرانی سمرقند سرود. برخی، کهن‌ترین مرثیه فارسی دری را متعلق به محمد بن وصیف سیستانی (شاعر دربار صفاریان) دانسته‌اند که برای نخستین‌بار در «تاریخ سیستان» آمده است.<ref>امامي، مرثيه‌سرايي در ادبيات فارسي ايران، 1369ش، ص18-24. </ref>   رودکی نیز در رثای دو شاعر معاصر خود مرثیه‌هایی به‌زبان پارسی سرود. همچنین فردوسی در رثای فرزند از دست داده‌ی خویش در شاهنامه، مرثیه سروده است.<ref>رادفر، چند مرثيه از شاعران پارسي‌گوي، 1379ش، ص10 و 11. </ref>  در دوران صفویه با رسمی‌شدن مذهب شیعه در ایران، مرثیه‌سرایی از رونق بیشتری برخوردار شد.<ref>ميرصادقی، واژه‌نامة هنر شاعري، 1373ش، ص238.</ref><br>
-در حوزه مرثیه‌های آئینی، کهن‌ترین مرثیه را به سال‌های 906-910ق نسبت داده‌اند، زمانی‌که اولین مرثیه مذهبی را ملاحسین واعظ کاشفی در «روضة الشهدا» سرود. همچنين شاعراني از سدة 9ق مانند كمال غياث‌الدين شيرازي، بابا سودايي ابيوردي، تاج‌الدين حسن توني، ابن‌حسام قهستاني، خواجه اوحد سبزواري، ‌لطف‌الله نيشابوري و كاتبي ترشيزي به واقعة كربلا پرداخته و در سوگ امام حسین سروده‌اند. مشهورترین شاعر مرثیه‌سرا، محتشم کاشانی است که فن مرثيه‌سرایی را به کمال رسانید. 12 بند وی از معروف‌ترین مرثیه‌های  فارسی است.<ref>آرين‌پور، از صبا تا نيما، ج1، 1350ش، ص7. </ref>  میرزا رحیم یغما نیز تحولی در مرثیه ایجاد کرد و نوعی تازه از مراثی را که شبیه سروده‌های ملی بود، بنیان نهاد. وی از اولین کسانی بود که از مرثیه در قالب نوحه، برای سینه‌زنی و یا سنگ‌زنی استفاده کرد.<ref>آرين‌پور، از صبا تا نيما، ج1، 1350ش، ص109 و 117. </ref>  صباحی بیدگلی، صبا کاشانی، وصال شیرازی، سروش اصفهانی و قاآنی نیز در رثای امام حسین مرثیه‌هایی زیبا سرودند.<ref>افسري كرماني، نگرشي بر مرثيه‌سرايي در ايران، 1381ش، ص110 و 112. </ref>  شاعران معاصر مانند نورالله عمان سامانی، میرزا محمدتقی خیّر، ملک‌الشعرای بهار، جلال‌الدین همایی و محمدحسین شهریار نیز در سوگ امام حسین، اشعاری سروده‌اند.<ref>اصيل، «مرثيه»، 1376ش، ص1242 و 1243. </ref>
+در حوزه مرثیه‌های آئینی، کهن‌ترین مرثیه را به سال‌های 906-910ق نسبت داده‌اند، زمانی‌که اولین مرثیه مذهبی را ملاحسین واعظ کاشفی در «روضة الشهدا» سرود. همچنين شاعراني از سدة 9ق مانند كمال غياث‌الدين شيرازي، بابا سودايي ابيوردي، تاج‌الدين حسن توني، ابن‌حسام قهستاني، خواجه اوحد سبزواري، ‌لطف‌الله نيشابوري و كاتبي ترشيزي به واقعة كربلا پرداخته و در سوگ امام حسین سروده‌اند. مشهورترین شاعر مرثیه‌سرا، محتشم کاشانی است که فن مرثيه‌سرایی را به کمال رسانید. 12 بند وی از معروف‌ترین مرثیه‌های  فارسی است.<ref>آرين‌پور، از صبا تا نيما، ج1، 1350ش، ص7. </ref>  میرزا رحیم یغما نیز تحولی در مرثیه ایجاد کرد و نوعی تازه از مراثی را که شبیه سروده‌های ملی بود، بنیان نهاد. وی از اولین کسانی بود که از مرثیه در قالب نوحه، برای سینه‌زنی و یا سنگ‌زنی استفاده کرد.<ref>آرين‌پور، از صبا تا نيما، ج1، 1350ش، ص109 و 117. </ref>  صباحی بیدگلی، صبا کاشانی، وصال شیرازی، سروش اصفهانی و قاآنی نیز در رثای امام حسین مرثیه‌هایی زیبا سرودند.<ref>افسري كرماني، نگرشي بر مرثيه‌سرايي در ايران، 1381ش، ص110 و 112. </ref>  شاعران معاصر مانند نورالله عمان سامانی، میرزا محمدتقی خیّر، ملک‌الشعرای بهار، جلال‌الدین همایی و [[محمدحسین شهریار]] نیز در سوگ امام حسین، اشعاری سروده‌اند.<ref>اصيل، «مرثيه»، 1376ش، ص1242 و 1243. </ref>
 ==انواع مرثیه==
 مرثیه‌ها به پنج دسته، تقسیم می‌شوند:<br>